المواد القانونية

مادده‌ی شه‌ست وهه‌شته‌م

مادده‌ی شه‌ست وهه‌شته‌م: یاسای ده‌سته‌ڵاتی دادوه‌ری ژماره‌(14)ی ساڵی 1992و هه‌مواركروه‌كانی هه‌ڵده‌وه‌شێنه‌وه‌.

مادده‌ی شه‌ست ونۆیه‌م

مادده‌ی شه‌ست ونۆیه‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی حه‌فتایه‌م

مادده‌ی حه‌فتایه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.

مادده‌ی چل و یه‌كه‌م

مادده‌ی چل و یه‌كه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ سپاردن ده‌یگرێته‌وه‌ ڕه‌تیكرده‌وه‌ پابه‌ندییه‌كه‌ی به‌ سپاردن جێبه‌جێ بكات، ئه‌وا پێویسته‌ له‌ سه‌ر دادگا به‌ غه‌رامه‌یه‌ك كه‌ له‌ پێنج سه‌د هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت حوكمی بدات. دووه‌م: ئه‌وه‌ی غه‌رامه‌كه‌ ده‌دات له‌ جێبه‌جێكردنی پابه‌ندبوونی به‌ سپاردن نابوردرێت.

مادده‌ی چل و دووه‌م

مادده‌ی چل و دووه‌م: ماوه‌ی پاراستنی كاره‌ فۆتۆگرافیه‌كان و ئه‌وانه‌ی هاوشێوه‌یانن (15) پازده‌ ساڵه‌ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی یان خستنه‌به‌رده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌.

مادده‌ی چل و سێیه‌م

مادده‌ی چل و سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زیر رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی چل و چواره‌م

مادده‌ی چل و چواره‌م: له‌كارخستنی یاسای پاراستنی مافی دانه‌ری عێراقی ژماره‌ (3)ی ساڵی 1971 و هه‌مواركردنه‌كانی له‌ هه‌رێمدا.

مادده‌ی چل و پێنجه‌م

مادده‌ی چل و پێنجه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بریارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م

مادده‌ی چل و شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ دوای نه‌وه‌ت رۆژ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: ئامانجی وه‌زاره‌ت به‌رز كردنه‌وه‌ی ئاستی خزمه‌تگوزاریی گواستنه‌وه‌یه‌ به‌ شێوازی جیاجیای هه‌روه‌ها خزمه‌تگوزاریی گه‌یاندن به‌ كه‌ناڵه‌كانی بیندراو و بیستراو و خوێندراوه‌یه‌وه‌، به‌ چه‌شنێك كه‌ له‌گه‌ڵ خواسته‌كانی قۆناغی بووژانه‌وه‌دا بگونجێت كه‌ هه‌رێم له‌ ئاسته‌ جیاكاندا پێیدا تێپه‌ڕ ده‌بێت و هاوشان رۆیشتن له‌گه‌ڵ ئه‌و نوێكارییه‌ی كه‌ ئه‌م خزمه‌تگوزارییانه‌ له‌ سه‌ر ئاستی جیهاندا ده‌یبینن و سوود وه‌رگرتن له‌ ته‌كنیكی نوێ له‌م بواره‌دا. ئه‌م ئه‌ركانه‌ش به‌جێ ده‌گه‌یه‌نێت: یه‌كه‌م: دروست كردن و وه‌گه‌ڕخستن و په‌ره‌پێدانی فڕۆكه‌خانه‌ مه‌ده‌نییه‌كان له‌ هه‌رێمدا و به‌ڕێوه‌ بردن و سه‌رپه‌رشتی كردنیان به‌ پێی پێوه‌ری نێوده‌وڵه‌تی كه‌ له‌ لایه‌ن رێكخراوی نێوده‌وڵه‌تیی فڕۆكه‌وانیی مه‌ده‌نی (ICAO) و پێوه‌ری خۆماڵییه‌وه‌ په‌یڕه‌و ده‌كرێن. دووه‌م: دروست كردن و وه‌گه‌ڕخستن و په‌ره‌پێدانی تۆڕه‌كانی (ترام وای) له‌ شاره‌كانی هه‌رێمدا و تۆڕه‌كانی هێڵی ئاسن له‌ نێوان شاره‌كانی هه‌رێمدا و گرێدانی به‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم. سێیه‌م: دروست كردن و وه‌گه‌ڕخستن و په‌ره‌پێدانی هه‌موو جۆره‌كانی (تیرمیناڵ) له‌ شاره‌كانی هه‌رێمدا و به‌ كرێدان و سه‌رپه‌رشتی كردنیان به‌ گوێره‌ی مواسه‌فاتی پێشكه‌وتووی جیهانی و وه‌رگرتنی كرێ و ره‌سمی یاسایی. چواره‌م: مسۆگه‌ر كردنی به‌ڕێوه‌بردن و وه‌گه‌ڕخستن و په‌ره‌پێدانی سیسته‌مه‌كانی په‌یوه‌ندیی جێگیر و نێوده‌ست (به‌ته‌ل و بێته‌ل). پێنجه‌م: دروست كردن و رێكخستن و په‌ره‌پێدانی بنكه‌كانی پۆسته‌ و ده‌ركردنی پوولی پۆسته‌ و پێشكه‌ش كردنی خزمه‌تگوزاریی پۆسته‌ به‌ به‌كار هێنانی سیسته‌مه‌كانی پۆسته‌ی ئاسایی و خێرا (سه‌رزه‌وی و ئاسمانی) له‌ ناوخۆی هه‌رێم و ده‌ره‌وه‌یدا. شه‌شه‌م: دروست كردن و فراوان كردن و سه‌رپه‌رشتی كردنی وێستگه‌كانی كه‌شناسی و بوومه‌له‌رزه‌زانی به‌ گوێره‌ی رێڕه‌وی نێوده‌وڵه‌تی و دابین كردنی ئامێر و كه‌ل و په‌لی پێویست. حه‌وته‌م: به‌خشینی مۆڵه‌ت به‌ تێكڕای بواره‌كانی گواستنه‌وه‌ی زه‌وینی و ئاسمانی و گه‌یاندن و پۆسته‌ بۆ كۆمپانیاكانی وه‌به‌رهێنی ناوخۆ و بیانی و به‌دواداچوونیان به‌ پێی ئه‌و گرێبه‌سته‌ی كه‌ له‌ نێوانی وه‌زاره‌ت و ئه‌و كۆمپانیایانه‌ مۆر ده‌كرێن و ناشكرێ وه‌زاره‌ت هیچ مه‌رجێك قبووڵ بكات كه‌ ببێته‌ مایه‌ی قۆرخ كردن. هه‌شته‌م: رێكخستن و ته‌رخان كردنی له‌رینه‌وه‌كانی به‌كار هاتوو له‌ سیسته‌مه‌كانی گه‌یاندنی ده‌نگ و ره‌نگدا له‌ چوارچێوه‌ی سنووری هه‌رێمدا و به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نانی په‌یوه‌ندیدار. نۆیه‌م: رێكخستن و په‌ره‌پێدانی ته‌كنه‌لۆژیای زانیاری و تۆڕی ئینته‌رنێت له‌ هه‌رێمدا و سه‌رپه‌رشتی كردنیان. ده‌یه‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی نووسینگه‌كانی گواستنه‌وه‌ له‌ نێویانیشاندا نووسینگه‌كانی گواستنه‌وه‌ له‌ تێكڕای ده‌روازه‌كانی سنووری هه‌رێم و وه‌رگرتنی كرێ و ره‌سم و به‌كار هێنانی (مه‌نه‌فێست) به‌ پێی یاسا و به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نانی په‌یوه‌ندیداردا. یازده‌م: مه‌شق پێ كردن و شیاندنی كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ت له‌ هه‌موو بواره‌كاندا. دوازده‌م: هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندنی فیدرالدا بۆ جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌ ستراتیژییه‌كانی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندن كه‌ هه‌ر پارێزگایه‌ك له‌ پارێزگایه‌كانی هه‌رێم ده‌بنه‌ به‌شێك له‌ رووبه‌ری جوگرافیاكه‌ی و وه‌زاره‌تیش له‌ ئاماده‌ كردنی دیزاینه‌كان و تێكڕای قۆناغه‌كانی جێبه‌جێ كردن و وه‌گه‌ڕخستن و چاك كردنه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی سنووری هه‌رێمدا به‌شدار ده‌بێت. سیانزده‌م: هانی وه‌به‌رهێنان له‌ بواره‌كانی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندن كه‌ وه‌زاره‌ت به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ی وه‌به‌رهێنانی هه‌رێم له‌م بواره‌دا دیاری ده‌كات.

مادده‌ی بیست و پێنج:

مادده‌ی بیست و پێنج: یه‌كه‌م: دارایی یه‌كێتی له‌مانه‌ پێك دێت: 1-ره‌سمی ئینتیما و به‌شداربوونی ساڵانه‌. 2-ده‌سنگه‌و به‌خششی لایه‌نه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمیه‌كان كه‌ پێشكه‌شی ده‌كه‌ن به‌ یه‌كێتی. 3-ئه‌و پیتاك و باربۆیه‌ی كه‌ ئه‌ندامانی یه‌كێتی و كه‌سانی دیكه‌ ده‌یده‌نێ دوای موافه‌قه‌تكردنی ئسوڵیی لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كان. 4-قازانجی پرۆژه‌ گه‌لێ كه‌ یه‌كێتی بنیادیان ده‌نێ. 5-قازانجی چاپه‌مه‌نیی یه‌كێتی. 6-ره‌سمی ته‌ئیدی كه‌فاله‌تی دارایی بۆ ئه‌ندامان له‌ موعامه‌له‌ی كه‌فاله‌ت و گرێبه‌ستی نێوان ئه‌ندامه‌كاندا، وه‌ك لایه‌نێك، ره‌سمه‌كه‌ش به‌ رێژه‌ی (1%) ی ئه‌و پاره‌یه‌ وه‌رده‌گرێ كه‌ له‌ گرێبه‌ست یان كه‌فاله‌ته‌كه‌دا ئیقرار كراوه‌. دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر یه‌كێتی سجلی دارایی رابگرێ وه‌ك ئه‌وانه‌ی له‌ یاسای به‌ركاری كۆمه‌ڵه‌كاندا هاتووه‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: جێبه‌جێ كردنی هه‌ردوو بڕگه‌ی (ب) و (ج) له‌ مادده‌ی (60)ی یاساكه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان راده‌گیرێت و، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: ب- ئه‌گه‌ر خانه‌نشینێكی توشبوو به‌ ناتواناییه‌كی یه‌كسان به‌ (75%) به‌ره‌و ژوور مرد، مووچه‌كه‌ی ده‌خرێته‌ سه‌ر میراتگری. ج- ئه‌گه‌ر خانه‌نشینی توشبوو به‌ ناتواناییه‌كی به‌شه‌كیی كه‌متر له‌ (75%) مرد، میراتگری قه‌ره‌بوویه‌كی پێ ده‌درێت یه‌كسان ده‌بێت به‌ مووچه‌ی خانه‌نشینی تووشبوونی به‌شه‌كی له‌ بڕی چوار ساڵ، له‌ حاڵه‌تی ئه‌وه‌ی نه‌وه‌كه‌ مافی مووچه‌ی مردنه‌كه‌ی نه‌بێت.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كێتی جوتیارانی كوردستان كه‌ رێكخراوێكه‌ پیشه‌یی و دیموكراتییه‌ له‌ هه‌رێمدا داده‌مه‌زرێ، ئه‌م یه‌كێتیه‌ شه‌خسیه‌تی مه‌عنه‌وی خۆی هه‌یه‌ و داكۆكی له‌ جوتیارانی كوردستان ده‌كات، باره‌گاكه‌شی له‌ هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمدا ده‌بێت و ده‌شتوانێ لق له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا بكاته‌وه‌ و لیژنه‌گه‌لیش له‌ مه‌ركه‌زی قه‌زاو ناحیه‌و گونده‌كانی هه‌رێمدا پێك بهێنێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌:

مادده‌ی حه‌ڤده‌: به‌ندی ( سێیه‌م )له‌ مادده‌ی بیست ویه‌ك هه‌موارده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێتدرێته‌وه‌: سێیه‌م: رۆژنامه‌وانێ سزا درابێ، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی سی رۆژدا – كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا – له‌ به‌رده‌می دادگای ته‌مییزدا تانه‌ له‌ بڕیاره‌كانی قه‌ده‌غه‌كردن و ده‌ركردن بدات كه‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ده‌ری هێناون سزاش ناخرێته‌ به‌ر كار تا نه‌گاته‌ پله‌ی یه‌كلابوونه‌وه‌و بنبڕی.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: زیاده‌ باجێكه‌ له‌سه‌ر زیاتر له‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار له‌ كۆی داهاتی (عه‌قاره‌كان)ی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ریه‌تی (المكلف) وه‌رده‌گرێ و ده‌سه‌پێندرێ، به‌و مافه‌شه‌وه‌ كه‌ له‌ عه‌قاره‌ وه‌قف كراوه‌كانیشه‌وه‌ هه‌یه‌تی، دوای لێده‌ركردنی بڕه‌ باجی بنچینه‌یی و بێ قه‌یدی یاسایی (السماح القانونی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌:- (5%) تاكو ده‌گاته‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار. (8%) ئه‌وه‌ی له‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (7000)حه‌وت هه‌زار دینار. (10%) ئه‌وه‌ی له‌ (7000) حه‌وت هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار. (17%) ئه‌وه‌ی له‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌:

مادده‌ی حه‌ڤده‌: 1-مه‌كته‌بی ته‌نفیزی له‌ نێوان ئه‌ندامه‌كانی خۆیدا جێگرێ و سه‌رۆك و سكرتێرێك و لێپرسراوێكی دارایی به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵده‌بژێرێ. 2-مه‌كته‌بی ته‌نفیزی هه‌ر مانگه‌ و جارێك كۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی خۆی سازده‌دا و بۆیشی هه‌یه‌ له‌سه‌ر داوای سه‌رۆكه‌كه‌ی یان له‌سه‌ر داوای سێیه‌كی ئه‌ندامه‌كانی كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی ساز بدات.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: شه‌رت و شروتی ئه‌ندامێتی ئه‌مانه‌ن: 1-جوتیار ده‌بێ هاووڵاتی هه‌رێم بێت و له‌ هه‌رێم دانیشتبێ. 2-نابێ به‌ جینایه‌تێكی غه‌یره‌ سیاسی یان به‌ جونحه‌یه‌كی ئابڕووبه‌ر حوكم درابێ. 3-پێویست پیشه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی كشتوكاڵ بێت به‌ هه‌ردوو كه‌رتی رووه‌كی و ئاژه‌ڵدارییه‌وه‌ كه‌ ئه‌م جوتیارانه‌ ده‌گرێته‌وه‌: أ-ئه‌وانه‌ی زه‌وی و زاری چاككردنی كشتوكاڵیان پێ دراوه‌. ب-كرێگرته‌كان (ئه‌وانه‌ن زه‌وی وزاریان به‌ كرێ پێدراوه‌) هه‌روه‌ها ئه‌و جوتیارانه‌شن كه‌ به‌پێی رێ و ره‌سمی ئیلاقاتی كشتوكاڵی كار ده‌كه‌ن. ج-جوتیار و كریكاری كشتوكاڵی له‌ چوارچیوه‌ی ئیش و كاری یه‌كێتیه‌كه‌یدا. د-ئه‌و زوراعانه‌ی كه‌ خۆیان ته‌رخان كردووه‌ و ئیلتیزامیان به‌ هیچ پیشه‌یه‌كی دیكه‌وه‌ نییه‌. ه-خاوه‌ن ئه‌و موڵكه‌ تایبه‌تانه‌ی كه‌ سنووری موڵكه‌كانیان له‌ سنووری ئه‌و دابه‌شكردنه‌ی به‌پێی یاساكانی چاككردنی كشتوكاڵ دابه‌ش كراوه‌ زیاتر نه‌بێ. 4-نابێ ته‌مه‌نی له‌ (16) ساڵ كه‌متر نه‌بێت.

مادده‌ی یازده‌:

مادده‌ی یازده‌: ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاتی لیژنه‌ گه‌لی (گوند و ناحیه‌ و قه‌زا): 1-به‌كارخستنی بڕیار و راسپارده‌ی لیژنه‌ گه‌لی له‌ خۆیان به‌رزتر. 2-به‌ها و ده‌نگی و پێكهاتن له‌گه‌ڵ دایه‌ره‌ و دام و ده‌زگای ره‌سمیدا كێشه‌و كرێ و گۆڵی جوتیاران چاره‌سه‌ر ده‌كات. 3-پێشنیازی تایبه‌ت به‌ به‌ره‌و باشتر بردنی ناوچه‌كانی خۆیان هه‌واڵه‌ی لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كانی حكومه‌ت ده‌كات. 4-هه‌ر لیژنه‌ و له‌ ناوچه‌كه‌ی خۆیدا نامه‌ و نووسراو ئاراسته‌ی رێكخراو و ده‌زگا ره‌سمییه‌كان ده‌كات.

مادده‌ی پازده‌:

مادده‌ی پازده‌: بڕگه‌ی (4) له‌ مادده‌ی نۆزده‌ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: 1. رۆژنامه‌وانێ به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانانی هه‌رێم خانه‌نشین كرابێ ده‌شێ، له‌ رێگای گرێبه‌ستیی كاره‌وه‌ له‌ داموده‌زگای رۆژنامه‌گه‌ری و ڕاگه‌یاند ندا ئیش بكات به‌ ره‌چاو كردنی ئیمتیازه‌كانی رۆژنامه‌وانی كارا.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة