المواد القانونية
ماددهی نۆیهم: یهكهم: رۆژنامهنووس و سهرنووسهر، بهبڕێك پاره غهرامه دهكرێن كه له (1،000000) یهك ملیۆن دینار كهمتر و له (5،000000 ) پێنج ملیۆن دینار پتر نهبێ. كاتێك یهكێك لهم خاڵانهی خوارهوهی بڵاوكردهوه:- 1- چاندنی تۆی ڕق و كینهو لێكترازاندنی پێكهاتهكانی كۆمهڵ. 2- سوكایهتیكردن به بیرو باوهڕهء ڕێء ڕهسمه ئایینیهكان. 3- سوكایهتیكردن به سیمبول و پیرۆزییهكانی ههر ئایین و ئایینزایهكء لهكهداركردنیان. 4- ههربابهتێك پهیوهندی به نهێنیهكانی ژیانی تایبهتی تاكهوه ههبێ، ههر چهنده راستیش بێ، بهڵام بڵاوكردنهوهی ببێته هۆی لهكهداربوونی. 5- جنێودان وتوانجی ناڕهواو ناوزڕاندن. 6- ههر بابهتێك زیان به رێكاری لێكۆڵینهوهو دادوهری بگهیهنێ تهنیا مهگهر دادگا رێگای به بڵاوكردنهوهی دابێ. 7- پێشێلكردنی پرهنسیپهكانی بهڵێننامهی (میپاق شرف)ی فیدراسیۆنی نێودهوڵهتی ساڵی (1954)ی ههمواركراو كه پاشكۆی ئهم یاسایه. دووهم: رۆژنامهی بڵاو كهرهوه به بڕێك پاره غهرامه دهكرێت كه له (5،000000) پێنج ملیۆن دینار كهمترو له (20،000000) بیست ملیۆن دینار پتر نهبێت، ئهگهر یهكێك لهوانهی له بڕگهی (یهكهم)دا هاتووه بڵاو كردهوه. سێیهم: لهكاتی دووبارهكردنهوهدا دادگا بۆی ههیه سزا داراییهكهی زیاد بكا، به مهرجێك له دوو هێندهی پارهی سزاكه كه له بڕگهكانی(یهكهم و دووهم)ی سهرهوهدا هاتوون پتر نهبێ. چوارهم: داواكاری گشتی و زیان پێ گهیشتوو بۆیان ههیه بهپێی یاسا داوا تۆمار بكهن.
ماددهی ههشتهم: یهكهم: لهكاتی گرتنهبهری رێكاری یاسایی بهرامبهر به رۆژنامهنووس كه بهكارێك تۆمهتبار دهكرێ پهیوهندی به پیشهكهیهوه ههیه، سهندیكای لێ ئاگادار دهكرێتهوه. دووهم: نابێ لێكۆڵینهوه لهگهلأ رۆژنامهنووس بكرێ، یا شوێنی كارو ماڵهكهی بپشكنرێ لهبهر ئهو هۆیهی له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه مهگهر به بڕیاری دادوهریی نهبێ ء نهقیب یان ئهوهی به شێوهیهكی یاسایی جێی دهگرێتهوه بۆی ههیه له كاتی لێكۆڵینهوهدا ئامادهبێ. سێیهم: له ههر لێكۆڵینهوهیهكی سزاییدا، نابێ دیكۆمێنت و زانیاری و بهیاننامهو پهڕاوگهكانی رۆژنامهنووس به بهڵگهی تۆمهتباركردن له دژی بهكاربهێنرێ، تهنیا مهگهر پهیوهندییان به بابهتی سكاڵای تۆماركراو له دژی رۆژنامهنووسهوه ههبێت. چوارهم: نووسینء بلاوكردنهوه لهسهر كارهكانی فهرمانبهر یان كهسێكی ڕاسپێردراو بۆ خزمهتگوزاری گشتی یان، سیفهتی نوێنهرایهتی گشتی ههبێ تاوان نی یه ئهگهر هاتو بلاوكردنهوهكه له چوارچێوهی ئهركی فهرمانبهریء خزمهتی گشتیء نوێنهرایهتی دهرنهچێ بهو مهرجهی بهلگهی سهلمێنهری دانه پالییان لهسهر ههبێ. پێنجهم: نابێ دوای تێپهڕبوونی(90)نهوهد رۆژ له مێژووی بڵاوكردنهوه هیچ جۆره رێكارێكی یاسایی له بهرامبهر رۆژنامهنووس بگیرێتهبهر.
ماددهی یهكهم: بۆ مهبهستی ئهم یاسایه زاراوهكانی خوارهوه ماناكانیان له بهرامبهردا هاتووه:- یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم : سهندیكا : سهندیكای رۆژنامهنووسانی كوردستان. سێیهم: نهقیب : نهقیبـی رۆژنامهنووسانی كوردستان. چوارهم: رۆژنامهگهری: پیشهی رۆژنامهگهرییه له كهناڵه جیاوازهكانی راگهیاندندا. پێنجهم: رۆژنامهنووس: ههركهسێك كه لهبواری رۆژنامهگهرییدا له ههر كهناڵێكی ڕاگهیاندندا كار دهكا. شهشهم: رۆژنامه: ههر چاپكراوێك كه به شێوهیهكی خولی و به ناوێكی دیاریكراو و به ژمارهی ڕیز بهندو بهرێكوپێكی دهربچێ و دابهش بكرێ.
ماددهی بیست و نۆیهم: بهرههمهێنهری كاری سینهمایی یان رادیۆیی یان تهلهفزیۆنی یان دهنگیی ئهم مافانهی خوارهوه پیاده دهكات: یهكهم: كۆپیكردنی ڕاستهوخۆ یان ناڕاستهوخۆی كارهكهی به ههر رێگهیهك یان به ههر شێوهیهك، چ به شێوهیهكی كاتی بێت یان ههمیشهیی، به كۆپیكردنی دیجیتالی ئهلیكترۆنیشهوه. دووهم: دابهشكردنی كارهكهی له رێگهی فرۆشتن یان ههر ڕهفتارێكی تری گوێزهر بۆ خاوندارێتی. سێیهم: بهكرێدانی بازرگانی كارهكهی. چوارهم: خستنی كارهكهی بۆ بهردهستی جهماوهر.
ماددهی حهوتهم: وهزارهت لێپرسراوه له كردنهوهو سهرپهرشتی كردنی نووسینگهی (مكاتب)ی نوێنهرایهتی حكومهتی ههرێم له دهرهوه به موافقهتی ئهنجومهنی وهزیران.
ماددهی شهشهم: ئهرك و تایبهتكاری یهكانی دام ودهزگاكانی وهزارهت به پهیڕهوێك دیاری دهكرێن.
ماددهی ههژده: ئهندامی ئهنجومهن یان ئهندامی لێژنهیی له لێژنهكانی، بهبێ پاساوی بهجێ له سێ كۆبوونهوهی بانهوبان یهكی ماوهی سالێكدا یان له پێنج كۆبوونهوهی ناوه ناوهی ساڵێكدا ئاماده نهبێ، ئهوه به دهستلهكار ههڵگرتو له قهڵهم دهدرێ.
ماددهی دووهم: كۆمهڵه ههرهوهزییهكانی جوتیاران له ههرێمی كوردستاندا پووچهڵ دهكرێنهوهو، ههموو موڵك و ماڵی دهستههڵگر و دهستههڵنهگر (گواستهنی و ناگواستهنی) یشیان دهبن به مولك و ماڵی وهزارهتی كشتوكاڵ و ئاودێریی ههرێمی كوردستانی عێراق و بهناوی ئهو وهزارهتهوه تۆمار دهكرێن.
ماددهی بیست و نۆیهم: دارایی سهندیكا لهمانه پێك دێ: 1/ئابوونهی خۆنووسین (الانتماء) و ئابوونهی ساڵانهی بهشداربوون. 2/دهرامهت (ایرادات)ی ئهو پرۆژانهی كه سهندیكا سازیان دهدا. 3/رهسمی نووسینگه (اختصاصیه)كان. 4/پیتاك (الاكتتاب) و قازانجی چاپهمهنی و دهسكهوتی ئاههنگێڕانی سهندیكا. 5/دهسنگه(منح) كانی لایهنه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان و، ئهو پێشكهش و بهخششهش كه (دوای رهزامهندیی لایهنه پێوهنددارهكان) لایهنهكانی دیكه دهیدهنێ.
ماددهی پێنجهم: وهزارهت لهم دهزگایانهی خوارهوه پێك دێت: 1/نووسینگهی وهزیر. 2/نووسینگهی بریكار. 3/بهرێوبهرایهتی گشتی دیوان: فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوبهری گشتی بهڕێوهی دهبا دهبێ باوهڕنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ. أ/ بهڕێوبهرایهتی ژمێریاری (الحسابات). ب/بهڕێوبهرایهتی كارگێری و خۆیهتی (الاداره والژاتیه). 4/ بهڕێوبهرایهتی ووردبوونهوه (التدقیق). 5/بهڕێوبهرایهتی گشتی پهیوهندیهكان: فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوبهری گشتی بهڕێوهی دهبا دهبێ باوهڕنامهی سهرهتایی زانكۆیی ههبێ. أ/بهڕێوبهرایهتی رێكخراوهكان. ب ـ بهڕێوبهرایهتی رێكخستن (تنسیق)و ئامادهكردنی پرۆژه و متابعه. 6/بهڕێوبهرایهتیكاروباری یاسا.
ماددهی چوارهم: وهزارهت ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1/پهیوهندی كردن لهگهڵ رێكخراوه مرۆڤایهتی و سیاسی یهكان و دهزگاكانی راگهیاندن. 2/ههوڵدان بۆ دابینكردنی پشتگیری دارایی و مهعنهوی و سیاسی بۆ ههرێم. 3/وهرگرتنی (زمالات) له ووڵاتانی دۆست. 4/تهنسیق كردن له نێوان رێكخراوه جیهانی یهكان و ئهنجومهنی وهزیراندا. 5/رێكخستن و بهشداری كردن له كۆنگره و كۆر و كۆبوونهوه جیهانیهكاندا. 6/رێكخستنی پهیوهندی لهگهڵ جالیهی كوردستانی و رێكخراوهكانیان له دهرهوهی ههرێم بهمهبهستی هاوكاری كردن. 7/رێكخستنی هاتووچۆ بۆ ناوهوه و دهرهوهی ههرێم.
ماددهی سێ یهم: بریكاری وهزارهت لهسهرپهرشتی كردنی كارهكانی وهزارهتدا یاریدهدهری وهزیر دهدا و هوئ ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر بێ یان دهسپێرێ.
ماددهی دووهم: وهزیر سهرۆكی باڵای وهزارهته بهرپرسیاری یهكهمه له جێ بهجێ كدنی سیاسهتهكهی و سهرپهرشتی كردنی بهجێهێنانی یاسا و پهیڕهو رێنماییهكان تیایدا لهویشهوه بڕیار و فهرمان و رێنماییهكان دهردهچن له چوارچێوهی ئهركهكانی وهزارهت و دام ودهزگا و دهسهڵاتهكانی وگشت كاروباره ئیداری و هونهری و داراییهكان له سنووری ئهم یاسایهدا وبۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به بریكاری وهزارهت یا به بهڕێوهبهره گشتی یهكان یا ههر یهكێك له وهزارهتدا بهلایهوه پهسهند بێ بسپێرێ و لهبهرامبهر ئهنجومهنی وهزیرانیشدا بهو مانایهی ئهندامێكی هاوبهشێتی بهپرسیاره.
ماددهی بیست و ههشتهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانه ههڵدهسووڕێنێ: 1/بڕیارهكانی ههیئهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانیشی دهخاته كار. 2/خزمهتگوزاران بۆ لق دادهمهزرێنێ و مزوكرێیان دیار دهكا، دوای تهسدیقكردنی ئهنجومهن. 3/كهسێ دهستنیشان دهكا بۆ ئهوهی له لیژنه رهسمییهكان و شتی دیكه پارێزگاكهدا نوێنهری لق بێت. 4/پێشنیاز و ئامۆژگاریی تایبهت به كاروباری لق دهخاته بهردهم ئهنجومهن، ئهمیش دهربارهیان بڕیار دهردهكا. 5/بوجهی خهمڵكراوی ساڵانهی لق تهیار و ئاماده دهكا و دهیخاته بهردهست ئهنجومهن بۆ ئهوهی تهسدیقی بكا. 6/ئهرك و مهسرهفی پێویستی بهڕێوهبردنی كاروباری لق له بوجهی لقهكه خهرج دهكا. 7/لیژنهگهلی فهرعی، له پارێزگهكهدا بۆ وهدێهێنانی مهبهست وئامانجی سهندیكا پێك دههێنێ. 8/ئهو دهسهڵاتانهش كه ئهنجومهن، به پێی ئهم یاسایه دهیداتێ، ههڵیاندهسووڕێنێ.
ماددهی یهكهم: ماددهی یازدهمی یاسـایی ژماره (22)ی ساڵی 2003ی ئهنجومهنی نیشــتمانیی كوردســتان ـ عیراق پووچهڵ دهكرێتهوه سهبارهت به راگرتنی كارپێكردن به مادهكانی (285 ههتا 293)ی دهروازهی دووهمی یاسای بنچینهكانی دادگاییكردنی سزایی ژماره (23)ی ساڵی 1971 له ههرێمی كوردستان و كار به حوكمهكانی دهكرێتهوه.
ماددهی سێیهم: یهكهم:وهزیر:سهرۆكی باڵاو،بهرپرسی ئیش وكارو ئاڕاستهكاری سیاسهتی وهزارهتهكهیهو،سهرپهرشتی وریقابهی دهكا،وبۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی به بریكاری وهزارهت،بهڕێوهبهره گشتییهكان،یان بهوكهسهی له وهزارهتدا بهشیاوی دهزانێ، بسپێرێت، ههموو ئهو بڕیارو فهرمان رێنماییانهی كه پێوهندییان به ئهركوفرمان وپێكهاتهو دهسهڵات و،كاروباری دیكهی هونهری ودارایی وئیداری ورێكخستنی وهزارهتهكهوه ههبێ،بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، له وهزیرهوه دهردهچن و، خۆی سهرپهرشتیی جێبهجێكردنیان دهكا،وهزیر بهرپرسیشه بهرامبهر به ئهنجومهنی وهزیران،چونكه ئهندامێكی هاوكاری ئهنجومهنهكهیه. دووهم:بریكاری وهزارهت:له چوارچێوهی سهڵاحییاتدا،كه وهزیر پێی دهسپێرێ یاریدهی وهزیر دهدات له ئاڕاستهكردن وسهرپهشتكردنی كاروباری وهزارهتهكهدا،مهرجیشه بڕوانامهی زانكۆیی تایبهت بهم ئیشهوهی ههبێت. سێیهم:نووسینگهی وهزیر:فرمانبهرێ، بهپلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتیی دهكاو،بهڕێوهی دهبا،بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێ،ژماره یهك فرمانبهریش یاریدهی دهدهن. چوارهم:نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فرمانبهرێ، بهپلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتیی دهكاو،بهڕێوهی دهبا،بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێ،ژماره یهك فرمانبهریش یاریدهی دهدهن. پێنجهم:راوێژكاران:له چواركهس زیاتر نابن،دهبێ بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیان ههبێ و،خاوهن ئهزموون وكهردهش بن. شهشهم:بهڕێوهبهرایهتی گشتیی كاروباری ئیداری ودارایی:فرمانبهرێ سهرۆكایهتیی دهكاو،بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێ و،خاوهن ئهزموون و پسپۆڕیش بێ.ئهم بهڕێوهبهرایهتیانهی خوارهوهش وابهستی دهبن: أ- بهڕێوهبهرایهتیی ئیدارهو زاتییه. ب- بهڕێوهبهرایهتیی ژمێریاری. ج- بهڕێوهبهرایهتیی لێوردبوونهوهو ریقابهی ناوخۆ. د- بهڕێوهبهرایهتیی ئامارو لێكۆڵینهوه. ه- بهڕێوهبهرایهتیی پلاندانان وبهدواداچوون. و- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری یاسایی. حهوتهم:بهڕێوهبهرایهتی گشتیی خزمهتگوزاریی كهس وكاری شههیدان وئهنفالكراوان:فرمانبهرێ سهرۆكایهتیی دهكا،بڕوانامهیهكی بهرایـی زانكـۆیی ههبێ،خاوهن ئهزموون وپسـپۆڕیش بێ. ههشتهم:بهڕێوهبهرایهتی Gشتیی كاروباری شههیدان وئهنفالكراوان له پارێزگاكانی ههرێمدا:فرمانبهرێ سهرۆكایهتیی دهكا،بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێ و،خاوهن ئهزموون وپسپۆڕیش بێ.ئهم بهڕێوهبهرایهتییانهی خوارهوه وابهستی دهبن:ـ أ- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری شههیدان. ب- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری ئهنفالكراوان. ج- بهڕێوهبهرایهتیی ئیداره وزاتییه. د- بهڕێوهبهرایهتیی ژمێریاری. ه- بهڕێوهبهرایهتیی لێوردبوونهوه. و- بهڕێوهبهرایهتیی راگهیاندن وپێوهندیكاری. ز- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری یاسایی.
ماددهی چوارهم: دهستهی گشتی بۆ بهڕێوهبردن و وهبهرهێنانی داهاتهكان خاوهن كهسایهتی مهعنهوی وسهربهخۆیی دارایی وكارگێڕیه،فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات وبهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆیی به دهست هێنابێت وخاوهن لێزانی وپسپۆری بێت.
ماددهی پێنجهم: دهسته بوودجهیهكی سهربهخۆی دهبێت كه چاوگهكانی ئهمانهی خوارهوهن:ـ یهكهم:بهخشینی ساڵانهی حكومهتی ههرێم. دووهم:پێدان وبهخشین وبارهبوهكان. سێیهم:داهاته داراییهكانی دهسته. چوارهم:دهسكهوتی چالاكیهكانی وهزارهت ودهسته. پێنجهم:ئهوهی له پڕۆژه وهبهر هێنانهكانی دهست دهكهۆیت. شهشهم:داهاتی پسولهی یانهسیب بهمهرجێك به یاسا رێكبخرێت. حهوتهم:بهركهوتی وهزارهت له قهرهبوهكانی حكومهتی فیدراڵی لهو زیانانهی بهر كوردستان وهاوڵاتیانی كهوتوه له ئهنجامی ههڵمهتهكانی ئهنفال وبهكار هێنانی چهكی كیمیاوی.
ماددهی شهشهم: دهسته ئهنجومهنێكی كارگێڕی دهبێت كهسهرپهرشتی سهرجهم چالاكیهكانی كارگێڕی ودارایی وهونهری دهكات وبهتایبهتیش ئهم كارانه دهكات:ـ یهكهم:كاركردن بۆ بهرهوپێش بردنی كاری دهسته وپێرهوه كارگێڕی ودارایی وهونهریهكانی. دووهم:دانانی سیاسهتی گشتی بۆ بهڕێوهبردن ووهبهرهێنانی موڵك وسامان وداهاتهكانی دهسته به پێی ئامانجهكانی وهزارهت. سێیهم:دان نان به بوودجهی ساڵانهی دهسته وحیسابه كۆتاییهكانی وههموار كردن لهسهری. چوارهم:رهزامهندی لهسهر گرێبهست وپهیمان وپابهندیه داراییهكان له چوارچێوهی بوودجهی پهسهند كراوی دهسته. پێنجهم:پهسهندكردنی میلاكی دهسته. شهشهم:لێكۆڵینهوه لهو بابهتانهی وهزیر دهیخاته روو. حهوتهم:ئامادهكردنی راپۆرتێكی ساڵانهی گشتگیر سهبارهت به كاری دهستهو چالاكیهكانی بۆ بهردهم وهزیر وپاشان رهوان كردنی بۆ ئهنجوومهنی وهزیران.
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی كارگێڕی دهستهپێك دێنێت له:ـ أ- سهرۆكی دهستهی گشتی بۆ بهڕێوهبردن ووهبهرهێنانی داهاتهكان / سهرۆك. ب- بهڕێوهبهره گشتی یهكانی وهزارهت /ئهندام ج- بهڕێوهبهری كاروباری یاسایی /ئهندام وبڕیار نووسی ئهنجوومهن. د- دوو شارهزا لهلایهن وهزیرهوه پاڵێوراون كه خاوهن شارهزایی وپسپۆرین له كاروباری دارایی وئابووریدا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة