المواد القانونية

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێكی به‌ڕێوه‌بردن به‌ناوی ( ئه‌نجوومه‌نی به‌رێوه‌بردنی سندوق) له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: 1ـ به‌رێوه‌به‌ری هه‌ر یه‌ك له‌ سه‌نته‌ره‌كانی چاره‌سه‌ری شێرپه‌نجه‌ له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا. 2ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. 3ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی. 4ـ شاره‌زایه‌ك و راوێژكارێك له‌وانه‌ی پسپۆرن له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. دووه‌م: سه‌رۆك له‌ نێوان ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ هه‌ڵبژاردن داده‌نرێت، ماوه‌كه‌ی چوار ساڵ ده‌بێت و ده‌كرێت بۆ یه‌ك جار نوێ بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: له‌ سه‌ر ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: ئه‌ندامی سه‌رپێچیكه‌ر له‌وه‌ی كه‌ له‌ مادده‌ی بیست و شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ به‌ بڕیارێكی ئه‌نجومه‌ن ده‌درێته‌ لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی.

مادده‌ی سێه‌م

مادده‌ی سێه‌م: سه‌ندیكا بۆ وه‌دیهانینی ئه‌م ئامانجانه‌ تێده‌كۆشێ: 1. باڵپشتی كردنی گه‌لی كوردستان وپشتقایمكردنی حكومه‌تی هه‌رێم و سیسته‌می دیموكراتی و پته‌و كردن وبه‌ره‌و چاكتر گۆڕینی فیدراڵییه‌ت. 2. داكۆكی له‌ مافه‌ پیشه‌ییه‌كانی ئه‌ندامان. 3. هاوبه‌شكردنی پزیشكانی ددان له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تییدا. 4. سه‌رپه‌رشتی ئیشی پیشه‌یی ئه‌ندامان له‌ عیاده‌ تایبه‌ت ونه‌خۆشخانه‌ میللییه‌كاندا تا ره‌فتاری چه‌وت روونه‌دات و حورمه‌تی پیشه‌كه‌ له‌كه‌دار نه‌بێ. 5. رێكخستنی رێسا گه‌لی پیشه‌گوزاری و ریقابه‌ی به‌ركارخستنیان. 6. فه‌راهه‌مكردنی هه‌لی كار بۆ پزیشكانی ددان له‌ دانیشتوانی هه‌رێم. 7. رێكخستنی سه‌روسه‌ختی (علاقات) ئه‌ندامان له‌گه‌ڵ داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت ودایه‌ره‌و دامه‌زراوه‌ حكومی وغه‌یره‌ حكومیه‌كاندا. 8. هاوكاری له‌گه‌ڵ سه‌ندیكاو كومه‌ڵه‌ پیشه‌ییه‌كانی تری هه‌رێم و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمیشدا. ئه‌وانه‌ی ئامانجه‌كانییان له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی سه‌ندیكادا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌. 9. به‌هێز كردنی پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ پزیشكه‌ ددانسازه‌كانی كوردو دۆستانی گه‌لی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم. 10. به‌رز كردنه‌و سه‌ویه‌و ئاقاری پیشه‌یی وزانستی و رۆشنبیری ئه‌ندامه‌كانی به‌ ئاواتی به‌رز كردنه‌وه‌و پاراستنی پیشه‌كه‌. 11. له‌سه‌ر پرۆژه‌ گه‌لی یاساو پێروگه‌لێ پێوه‌نديی به‌ پیشه‌ی پزیشكی و رێكه‌وتننامه‌ی ته‌ندروستییه‌وه‌ هه‌بێ، رای خۆی ده‌دات. 12. هه‌وڵ ده‌دات ئاینده‌یه‌كی به‌خێر بۆ حاڵاتی نه‌خۆشی و پیری وپه‌ككه‌وته‌ی ئه‌ندامه‌كانی ده‌سته‌ به‌ربكا. 13. ریقابه‌كردنی شه‌رتوشروتی كردنه‌وه‌ی عیاده‌ی تایبه‌ته‌كان، و قه‌ده‌غه‌كردنی ئه‌وانه‌ش كه‌ شه‌رتو شروتیان ته‌واو نییه‌ .

مادده‌ی بیست و چواره‌م:

مادده‌ی بیست و چواره‌م: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی بۆی هه‌یه‌ ئه‌م سزایانه‌ی خواره‌وه‌ بدات: یه‌كه‌م: ئینزار. دووه‌م: بێبه‌ش كردنێكی كاتی له‌ خزمتگوزارییه‌كانی سه‌ندیكا بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ ساڵێك پتر نه‌بێت. سێیه‌م: ریگه‌ گرتن له‌ ده‌ستدانه‌ پیشه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ شه‌ش مانگ پتر نه‌بێت، بۆ كارمه‌ندانی فه‌رمانگه‌كانی ده‌وڵه‌تیش رێگه‌ گرتنه‌كه‌ كاركردنی دوای كاتی ده‌وامی ره‌سمی ده‌گرێته‌وه‌، به‌مه‌رجێك فه‌رمانگه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كه‌ بڕیاره‌كه‌ی پێ رابگه‌ێنێت.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م:

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: كارو باری لقی سه‌ندیكا له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی لق له‌ پارێزگا به‌رێوه‌ ده‌چێت كه‌ نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا ده‌كات. دووه‌م: لیژنه‌ی لق له‌ هه‌ر پارێزگایه‌ك له‌ سه‌رۆك و چوار ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت و ئه‌ندامانی لق له‌ پارێزگا هه‌ر سێ ساڵ جارێك به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵیان ده‌بژێرێ به‌مه‌رجێك ده‌بێ له‌و كه‌سانه‌ بن كه‌ له‌و پارێزگایه‌دا ده‌ست به‌كارن له‌ پیشه‌كه‌یانداو، لیژنه‌كه‌ش له‌ ناو چوار ئه‌ندامه‌كه‌یدا جێگرێكی سه‌رۆك و سكرتێرێك هه‌ڵده‌بژێرێت. سێیه‌م: له‌ كۆبوونه‌وه‌ گشتییه‌كانی ئه‌ندامانی لق هه‌مان كاری تایبه‌ت به‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی پیره‌و ده‌كرێت و ده‌سته‌ی لق ده‌سه‌ڵاتی قه‌بووڵ كردنی وازهێنانی سه‌رۆك و ئه‌ندامانی لیژنه‌ی لق و ئه‌ندامانی هه‌یه ‌له‌گه‌ل هه‌ڵبژاردنی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جێیان ده‌گرنه‌وه‌ بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ له‌ ده‌وره‌كه‌دا ماوه‌، هه‌روه‌ها پركردنه‌وه‌ی ئه‌و جێیه‌ چۆلانه‌ی ئه‌ندامێتی لیژنه‌ له‌ كاتی روودانیدا.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: به‌ پێره‌وێكی تایبه‌تی كاروتایبه‌تمه‌ندییه‌كانی پێكهاته‌ی وه‌زاره‌ت ده‌ستنیشان ده‌كرێ. دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ هه‌ریه‌ك له‌و به‌رێوه‌به‌رایه‌تیانه‌ یان به‌شه‌كان یان هۆبه‌كانی نێو پێكهاته‌ی وه‌زاره‌ت به‌پێی پێویستی كاره‌كانیان دامه‌زرێنێ یان لێكیان بدات یان هه‌ڵیان وه‌شێنێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی دووه‌می یاسای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانی – عیراق هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌:1. ئه‌نجومه‌ن باڵاترین هه‌یئه‌ی ته‌نفیزیی هه‌رێمه‌و، له‌سه‌رۆك و جێگره‌كانی و وه‌زیره‌كان پێك دێت.2. سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران چه‌ند جێگرێكی ده‌بن، به‌مه‌رجێ له‌سێ جێگر زیاتر نه‌بن.3. سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆی هه‌یه‌، له‌ كاتى ديانةبوونى يان لةكاتى ئاماده‌بونیشدا هه‌ر كاروبارێ خۆی پێی باش بێ به‌پێی یاسا به‌ جێگره‌كانی خۆی بسپێرێ.4. جێگری سه‌رؤك وه‌زیران، ده‌شێ، سه‌رباری فرمانی پله‌كه‌ی خۆی، جانتایه‌كی وه‌زاری به‌ ئه‌سڵ یان به‌ وه‌كاله‌ت پڕبكاته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌م بڕگانه‌ی خواره‌وه‌ی مادده‌ی شه‌شه‌م به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: دووه‌م: مزه‌ی مۆڵه‌ت (رسم الاجازه‌)ی دانانی ده‌رمانسازی ـ به‌ نیو ده‌وامی ـ (250) دوو سه‌د و په‌نجا دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی (مه‌سئولی + ئیمتیاز) ساڵانه‌ (400) چوار سه‌د دیناره‌. سێیه‌م: مزه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی ـ به‌ ده‌وامی ته‌واو ـ بۆ (خانه‌نشینان) (500) پێنج سه‌د دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی ده‌رمانسازی (مه‌سئولی + ئیمتیاز) ساڵانه‌ (400) چوار سه‌د دیناره‌. چواره‌م: مزه‌ی مۆڵه‌تی دانانی مه‌دخه‌ر (1000) هه‌زار دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی مه‌دخه‌ر بۆ (خانه‌نشینان) (مه‌سئولی + ئیمتیاز) (750) حه‌وت سه‌د و په‌نجا دیناره‌ و، مزه‌ی نوێكردنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی مه‌دخه‌ر ـ به‌ نیوده‌وامی ـ ساڵانه‌ (500) پێنج سه‌د دیناره‌.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: ئامانجی سندوق به‌دیهێنانی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌: سندوق به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان كار ده‌كات بۆ دابینكردنی باشترین ڕێگه‌ی چاره‌سه‌ری و ڕێكاره‌كانی خۆپاراستنی هاووڵاتیانی كوردستان ئه‌وانه‌ی تووشی نه‌خۆشیه‌كانی شێرپه‌نجه‌ هاتوون، كه‌ پێویستیان به‌ پشتگیریه‌كی چڕ هه‌یه‌ بۆ دابینكردنی پێداویستی چاره‌سه‌ری و داوده‌رمان و ئامێری پزیشكی له‌ بنكه‌ی پسپۆڕ بۆ چاره‌سه‌ركردن له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: سندوقێك پێك دێت به‌ناوی (سندوقی كۆمه‌ك بۆ تووشبوانی شێرپه‌نجه‌)، خاوه‌نی كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وییه‌و له‌ ڕووی دارایی وكارگێرییه‌وه‌ سه‌ربه‌خۆ ده‌بێت و به‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستیه‌وه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.

سێیه‌م

سێیه‌م: 1/كرێ له‌ خاوه‌نی داواكارییه‌كه‌ وه‌رده‌گیرێ كه‌ وا ده‌خوازێ ئه‌وانه‌ی بۆی بچنه‌ ده‌ره‌وی فه‌رمانگه‌كه‌یان به‌مه‌رجێك چوونه‌ ده‌ره‌وه‌كه‌یان له‌دوای ده‌وامی ره‌سمی بێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌: أ/15 دینار بۆ دادوه‌ر یا قازی. ب/ 10 دینار بۆ جێ به‌جێكاری داد، یا نووسه‌ری داد، یا به‌ڕێوبه‌ری چاودێری بالق نه‌بوان (قاصرین) یا به‌ڕێوبه‌ری تۆماركردنی خانووبه‌ره‌. ج/ 5 دینار بۆ فه‌رمانبه‌ره‌كانی دیكه‌. 2/تۆماركردنی ئه‌و كرێیه‌ی كه‌ وه‌رده‌گیرێ به‌پێی بڕگه‌ (1)ی سه‌ره‌وه‌ وه‌ك سپارده‌یه‌ك به‌ناوی دادوه‌ر یا جێ به‌جێكاری داد، یا نووسه‌ری داد، یا به‌ڕێوبه‌ری (قاصرین) یان به‌ڕێوبه‌ری تۆماركردنی خانووبه‌ره‌. له‌ كۆتایی هه‌موو مانگێكیش دا بۆ ئه‌وانه‌ خه‌رج ده‌كرێ به‌مه‌رجێك ئه‌وه‌ی وه‌ری ده‌گرێ مانگانه‌ له‌ 500 دینار پتر نه‌بێ و ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ وه‌ك داهاتێك بۆ خه‌زێنه‌ی هه‌رێم تۆمار ده‌كرێ و ئه‌م كرێیانه‌ش به‌ده‌رده‌بن له‌ حوكمه‌كانی یاسای ده‌رماڵه‌ی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت.

دووه‌م

دووه‌م/ ئه‌نجومه‌نی زانستی وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئیسلامی به‌مه‌به‌ستی یه‌كسانی كردنی بڕوانامه‌كان، تاقی كردنه‌ویه‌كی ئوسوولی خاوه‌نی ئه‌و بڕوانامانه‌ ده‌كات.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: 1/نه‌قیب به‌ بڕیارێ كه‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌یدا، بۆ ئیشوكاری سه‌ندیكا خۆی ته‌رخان ده‌كا. 2/رێژه‌ی، بۆكاری سه‌ندیكایی ته‌رخانكراوه‌كان، له‌ داواكاریی ئه‌نجومه‌ندا، ناشێ له‌ سێیه‌كی ئه‌ندامانی ئەنجومەن، به‌ نه‌قیبیشه‌وه‌، بترازێ.

مادده‌ی شازده‌هه‌م

مادده‌ی شازده‌هه‌م: ئیداره‌ی كاروباری سه‌ندیكا، ئه‌نجومه‌نێ ده‌یگرێته‌ ده‌ست، له‌مانه‌ پێك دێ: 1/نه‌قیب. 2/هه‌شت ئه‌ندام له‌وانه‌ی كه‌ پیشه‌یان بۆ ماوه‌یه‌ك كردبێ له‌ حه‌وت ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: له‌ هه‌رێمدا ئه‌نجومه‌نێك به‌ ناوی (ئه‌نجومه‌نی گشتیی راژه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان) داده‌مه‌زرێت و خاوه‌ن كه‌سایه‌تیی مه‌عنه‌وه‌ی و سه‌ربه‌خۆیی دارایی و كارگێڕی ده‌بێت، سه‌رۆكه‌كه‌ی یان هه‌ر كه‌سێك ئه‌و رای ده‌سپێرێت نوێنه‌رایه‌تیی ده‌كات و سه‌ر به‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌بێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌هه‌م

مادده‌ی حه‌ڤده‌هه‌م: 1/ئه‌نجومه‌ن، به‌ ده‌نگدانی نهێنی، له‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی دوای هه‌ڵبژاردندا نوێنه‌رێ بۆ نه‌قیب و،سكرتێرێك وئەميندارێكی سنوق (خەزنەدار) لە ناو ئەندامانی خۆيدا هەڵدەبژێرێ و، دەسەڵاتی هەر يەكەشيان پێڕۆی ناوخۆ دياری دەكا. 2/ ئەنجومەن كۆبوونەوە ئاساييەكانی خۆی، لە كەمی، مانگی جارێ سازدەدا، هەروەها دەشێ، لەسەر داواكردنی نەقيب، یا داواكاریی سێیه‌كی ئه‌ندامان، دانیشتنی ناوه‌خت (استثنائی)یش ساز بدا.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: به‌پێی ئه‌م یاسایه‌، یه‌كێتییه‌كی پیشه‌یی سه‌ربه‌خۆ بۆ دادوه‌ران داده‌مه‌زرێت، پێیده‌گوترێ یه‌كێتیی دادوه‌رانی هه‌رێمی كوردستان وباره‌گاكه‌ی له‌ هه‌ولێری پایته‌خت ده‌بێ و، بۆی هه‌یه‌، له‌هه‌ر پارێزگایه‌كی هه‌رێمدا، لقێك بكاته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ردوو بڕگه‌ی (د،ه) له‌ مادده‌ی یه‌كه‌م هه‌موارده‌كرێن و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: د- رۆژنامه‌وان: هه‌ر كه‌سێ كاری رۆژنامه‌وانی بكاو، ئینتیمای سه‌ندیكاكه‌ی كردبێ وئیلتیزامی خۆی به‌جێ هێنابێ. ه- رۆژنامه‌ (صحیفه‌): ئه‌و چاپكراوه‌یه‌ كه‌ له‌ ژێر ناوێكی دیاركراودا وبه‌ زنجیره‌ ژماره‌یه‌كی رێكوپێك، خولاوخول ده‌رده‌چێت و ئاماده‌ ده‌كرێ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ ناو جه‌ماوه‌ردا.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة