أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: دهستهی گشتی كۆبوونهوهیهكی ئاسایی ساڵانه بۆ ئهم مهبهستانه دهبهستێ: یهكهم: راستاندنی بودجهی ساڵانهو ژمێریاری كۆتایی. دووهم: ووت و وێژ كردن لهسهر راپۆرتی ساڵانهی ئهنجومهن و بڕیار لهسهر دانی. سێیهم: سهیر كردنی ئهو پێشنیازانهی كه لهبارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكاوه پێشكهش كراون. چوارهم: بڕیار دان لهسهر پهیرهوی ناوخۆ و ههمواركردنی.
ماددهی یازده
ماددهی یازده: دارایی ریكخراوهكه له مانهی خوارهوه پێك دێ: 1-ئهو بهش و پشكهی كه ئهندامهكان دهیدهنێ. 2-ئهو دهسنگه و بهخشش و خهڵات و پیتاك و دارایی و وهقف و وهسیهتهی كه تاكه تاکەی خهڵك و لایهنی دیكه دهیدهنێ. 3-ئهو داهاتانهی كه رێكخراوهكه به بزاڤ و چالاكی خۆی و وهبهرهێنانی دارایی خۆی دهستی دهكهوێ.
ماددهی دوازده
ماددهی دوازده: ریكخراوهكه بۆی ههیه لهگهڵ رێكخراوه بیانیهكاندا گرێ بهستی بكات یان كۆمهك و پیتاكی ماددهی و مهعنهوی له ههندهرانهوه وهربگرێ، لهم بارهدا پێویسته وهزارهتی ناوخۆ و وهزارهتی یارمهتی مرۆڤایهتی و هاوكاری ئاگادار بكات.
ماددهی سیازده
ماددهی سیازده: رێكخراو پێویسته له كاتی ههموو ساڵێكی دارایی یان له كاتی زهرورهتدا ئهو راپۆرتانه پێشكهش به لایهنی پهیوهندیدار بكات. 1-راپۆرتی دارایی ساڵانه كه ههموو داهات و خهرجی تێدا بێت. 2-راپۆرتێكی ئاودامانی ساڵانه كه ههموو خزمهت و پرۆژهی بههانا چوون و ئاوهدانكردنهوه و bزاڤی مرۆڤایهتی تێدا بێت و ئهو لایهنانهش نیشان بدات كه سوودیان لێ وهرگرتووه. 3-راپۆرتێك ههموو پلان و بهرنامهی به هاناچوون و ئاوهدانكاری و فراژوكاریی ههرێمی تێدا بێت كه بۆ ساڵی تازهی دارایی بنیاد دهنرێن.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: یهكهم: دهشێ بانگهێشتی دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوهیهكی نائاسای بكرێت، له یهكێك لهم دوو حاڵهتانهی خوارهوهدا: 1. به بڕیارێكی هۆدار كه زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهن یاخود زۆربهی ئهندامهكانی لقهكانی سهندیكا دهیدهن. 2. به داواكاریهكی هۆداری نووسراو كه له سهدا دهی ئهندامانی دهستهی گشتی پێشكهشی ئهنجومهنی دهكهن و، دهبێ ئهنجومهنیش بانگهێشتنێك دهربچوێنێ و كاتی كۆبوونهوه له ماوهی (15) رۆژ له گهیشتنی داواكارییهكه دیاری بكات. دووهم: نابێت له كۆبوونهوهی نائاسایی دهستهی گشتی باسی هسچ شتێك بكرێت تهنیا ئهو كارو بارانه نهبن كه له خشتهی كاردا هاتوون و كۆبوونهوهكهیان بۆ كراوه.
ماددهی شانزدهم:
ماددهی شانزدهم: ئهنجومهنێك كاروباری سهندیكا بهرێوه دهبات و لهمانه پێك دێت: یهكهم: نهقیب: مهرجه ماوهی دهست دانه پیشهكهی له (10) ده ساڵ كهمتر نهبێت. دووهم: جێگری نهقیب و چوار ئهندام لهوانهی ماوهی دهست دانه پیشهكهیان له (7) حهوت ساڵ كهمتر نهبێت. سێیهم: سهرۆكهكانی هۆبهكانی سهندیكا له وانهی ماوهی دهست دانه پیشهكهیان (5) پێنج ساڵ كهمتر نهبێت.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: ئهم بڕگهی خوارهوه دهخرێته سهر ماددهی دووهمی یاسای ژماره (16)ی ساڵی 1992 و دهبێته بڕگه (8)ی: 8/ ئهگهر ماڵه دهست بهسهرداگیراوه كه كهلاوهیهكی بهتاڵ بووبێ و بههۆی شووره بونه كردنییهوه دهستی بهسهردا گیرابێ وخاوهنهكهی چووبێته پاڵ بزوتنهوهی رزگاریخوازی كورد یا بهو هۆیهوه گیرابێ له ماوهی جێ بهجێ بوونی بڕیاری (ئهنجومهنی سهركردایهتی شۆرش)ی ژماره(1223)ی ڕۆژی 13/11/1981 چارهسهركردنی ئهنجامهكانی ئهو بڕیارهی سهرهوه بهم جۆره دهبێ: أ/ئهگهر كهلاوهكه تا كاتی دهرچوونی ئهم یاسایه هێشتا ههر بهتاڵ بوو دهدرێتهوه به خاوهنه ئهسڵهییهكهی و بهناوییهوه تۆمار دهكرێ وههر كریارێكیش مافی گهرانهوهی بۆ سهر ئهوهی پێش خۆی ههیه بهو پارهیهی لهبری نرخهكهیدا داوێتێ. ب/ئهگهر كریاری یهكهمی موڵكه دهست بهسهرداگیراوهكه خانووبهرهی لهسهر بیناكرد بوو به پێی تۆماری موڵكداریی خاوهنه ئهسڵییهكه سهرپشك دهكرێ له نێوان ههڵگرتنهوهی خانووبهرهكه به نرخهكهی یا فرۆشتنی زهوییهكه به خاوهنی خانووبهرهكه به نرخی كاتی دهرچوونی ئهم یاسایه. ج/ئهگهر كهلاوهكه خانووبهرهی لهسهر كرابێ و به پێی تۆماری موڵكداریی خاوهندێتیهكهی لهدهست كریاری یهكهمدا نهمابێ، دواكریار دهبێ نرخی كهلاوهكه به پێی كاتی دهرچوونی ئهم یاسایه بدا به خاوهنه ئهسڵییهكه وههر كریارێكیش بۆی ههیه بگهرێتهوه سهر پێش خۆی بهو پاره زیادهیهی دهیدا. د/حوكمهكانی ئهم یاسایه گشت ئهو كێشانه دهگرێتهوه كه تایبهتن به دهست بهسهرداگرتنی كهلاوه بههۆی شووره بونهكردنییهوه و كه لهوهو بهر لهلایهن ئهو لیژنانهوهی به پێی ماددهی نۆیهمی یاسای ژماره (16)ی ساڵی 1992 پێكهاتبوون بڕیاریان تیادا دهرچووه، ئیتر سا گهیشتبنه پلهی بنبڕ یا نهگهیشتبن.
مادهی پێنجهم:
مادهی پێنجهم: أ-ههركهسێك دهستبكات ( شروع) به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانانهی له مادهی دووههمی ئهم یاسایهدا هاتوون، سزادهدرێت به زیندانیی ههتاههتایی.ب-ههركهسێك دهستبكات ( شروع) به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانانهی له مادهی سێیهمی ئهم یاسایهدا هاتوون، سزا دهدرێت به زیندانی كاتی.ج- ههركهسێك دهستبكات( شروع) به ئهنجامدانی تاوانێك لهو تاوانانهی له مادهی چوارهمی ئهم یاسایهدا هاتوون، به بهندكردنی توند سزا دهدرێت.
ماددهی چوارده
ماددهی چوارده: 1-ریكخراو له مزو کرێی دهمهزراندن و (رسوم التأسیس) مزوکرێی تهسدیقكردنی سجلهكانی سهرفرازه (عهفو دهكرێ). 2-سرۆكایهتیی ئهنجوومهنی وهزیران یان ئهو كهسهی كه ئهنجومهنی وهزیران دهسهڵاتی داوهتێ بۆی ههیه به پێی بهند و بهست (ضوابط) رێكخراوهكه له باج و مزوگرێی گومرگ عهفو بكا تا رێكخراوهكه ئامانجهكانی خۆی بهێنێته دی.
مادهی شهشهم:
مادهی شهشهم: نابێ ئهوكهسهی به تاوانی تۆقێنهر تاوانباردهكرێت، بهدهستهبهر بهربدرێت له قۆناغهكانی لێكۆلێنهوهدا ههتا حوكمێك یان بریارێكی یهكلاكهرهوه له داواكهی دهرنهچێت.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: دهستهی ئیداری ئهم ئیش و كارانه دهكات: یهكهم: داواكانی به ئهندام بوون بۆ یهكێتی قبوڵ دهكا، یان رهتی دهكاتهوه. ههر كهسێكییش داواكهی قبوڵ نهكرا بێ، بۆی ههیه، له ماوهی(30)سیی رۆژ له رۆژی دهرچوونی بریاری قبوڵنهكردنهكهوهی، له دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستان تانه له بڕیارهكه بدات. بڕیاری ئهم دادگایهش كه دوای ئهو تانهلێدانه دهردهچێ، بڕیارێكی بنبڕه. دووهم: پارێزگاری له سامانی یهكێتییهكه دهكاو، وهدهستیان دێنێ و، له دارایی بهردهست، خهرجی پێویست ئیقرار دهكاو، به بڕیاری دهستهی ئیدارییش نهبێ، ناشێ دهستكاریی سامانی یهكێتییهكه بكرێ. سێیهم: راپۆرتی ساڵانه، لهبارهی بزاڤی یهكێتی و ئیش و كاری یهكێتییهوه ئاماده دهكات.
ماددهی پازده
ماددهی پازده: ریكخراو بۆی ههیه، دوای رهزامهندیی وهزیر، رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه یان تێكهڵ به رێكخراوێكی دیكهی بكات كه ئامانجهكانیان چوونیهك بن و زۆربهی ئهندامهكانیشیان رازی بن. ئهگهر وهزیریش رازی نهبێ ئهوه، لهم بارهدا بڕیارهكهی وهزیر ئهوهی له بارهدا ههیه كه لهبهر دهم دادگای تهمییزی ههرێمدا له ماوهی (15) رۆژ كه له رۆژی دهرچوونی بڕیارهكهوه دهست پێ دهكا و تانهی لێبدرێ.
ماددهی شازده
ماددهی شازده: لهسهر داواكردنی وهزیر یان ئهو كهسهی كه وهزیر دهسهڵاتی پێ دهدا ،دادگای بیدائهی ناوچهی ریكخراوهكه دهشێ به بڕیارێ پاش وهرگرتنی پلهی بنبڕی رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه لهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1-ئهگهر ماوهی ساڵێك بهسهر دامهزراندنی رێكخراوهكهدا تێپهر بووبێ و، رێكخراوهكه به بێ هیچ هۆكارێكی له دهسهڵات بهدهر، ئیشو كاری خۆی بهپێی دهقی بیرۆكهی دهست پێ نهكردبێ. 2-ئهگهر بزاڤهكانی لهو ئامانجانه لایدابێ كه بۆی دامهزراوه. 3-ئهگهر ئهوهنده لاواز بووبێ كه نهتوانێ عههد و پهیمان و ئیلتیزاماتی دارایی و یاسایی خۆی بهجێ بهێنێ.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: یهكهم: دادگای باری كهسایهتی به یهك دادوهر گرێ دهدرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهنده به سهیر كردنی مهسهلهكانی باری كهسایهتی. دووهم: دادوهری دادگای بهرایی(موسلمان) به دادوهری دادگای باری كهسایهتی دادهنرێ ئهگهر دادوهری تایبهتی نهبێ.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: دادگایهكی لێكۆڵینهوه یا زیاتر له ههر شوێنێك دادهمهزرێ كه دادگای بهرایی لێ بێت و، دادوهری دادگای بهرایی دهبێته دادوهری لێكۆڵینهوه ئهگهر دادوهری تایبهتی بۆ دانهنرا بێ. دووهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه له سهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه، دادگایهكی تایبهتی لێكۆڵینهوه بۆ جۆرێك یا خود جۆره دیاریكراوهكانی تاوان تهرخان بكات. سێیهم:سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهی ناوچه بۆی ههیه دهستهیهك به سهرۆكایهتی یهكێك له دادوهرهكانی لێكۆڵینهوه پێك بێنێ بۆ لێكۆڵینهوه له تاوانێك یاخود تاوانه دیاری كراوهكان و دهستهڵاتی دادوهری لێكۆڵینهوهی دهبێت.
ماددهی چل ودووهم:
ماددهی چل ودووهم: یهكهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه له دادوهرهكانی پۆلی یهكهم له نێوان جێگرهكانی سهرۆكی دادگاكانی تێههڵچوونهوه به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهریی دادهمهزرێت. دووهم: جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهو دادوهرانی لهنێو دادوهرانی پۆلی یهكهم یا دووهم بهپێی پاڵاوتنیان لهلایهن سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه به بڕیارێك له ئهنجومهنی دادوهری ههڵدهبژێردرێن.
ماددهی یانزدهیهم:
ماددهی یانزدهیهم: دهستهی گشتی باڵاترین دهسهڵاته له سهندیكاداو ئهو دهسهڵاتانهی ههیه: 1. ههڵبژاردنی نهقیب و جێگرهكهیی و حهوت له ئهندامانی ئهنجومهن به دوو ئهندامی یهدهگ و لیژنهی بهرزهفتی یشهوه. 2. راستاندنی راپۆرتی دارایی. 3. گفتوگۆكردن لهسهر راپۆرتی كارگێری كاروبارهكانی تر و بریار وهرگرتن له بارهیانهوه. 4. به بڕیاركردنی پێشنیارهكان سهبارهت به ههموار كردنی یاسای سهندیكا و به بڕیار كردنی لائیحهكانی پهیرهوی ناوخۆ و ههموار كردنهكانی.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: 1. ئابوونهی چوونه پاڵ سهندیكا (30) سی دیناره. 2. ساڵانهی بهشداربوون له سهندیكا (20) بیست دیناره، دهبێ له مانگی شوبات تێنهپهرێ كه بدرێ له ههموو ساڵێكدا، ئهگهر ئهندام له كاتی دیاریكراو نهیداو دواكهوت (50%)ی بریتی ئهندام بونهكهی جهزا دهدرێ و ئهگهر دوو ساڵی یهك به دوای یهكیش دوا كهوت له دانی ساڵانهكهی ئهوا ناوی له تۆماری ئهندامان دهكوژێندرێتهوه. 3. ئهوهی بریتی بهشدار بوونی ساڵانه نهدا نابێ دهست بداته پیشهكهی.
ماددهی بیست و سێیهم
ماددهی بیست و سێیهم: دارایی سهندیكا له مانهی خورهوه پێك دێ: 1. پارهی ئهندامێتی و بهشداری ساڵانه. 2. بهخششی پێشكهشكراو له لایهن لایهنه رهسمی و نارهسمییهكانهوه 3. بهخشین و پێدانی پێشكهشكراو له لایهن ئهندامهكان و خهڵكی ترهوه. 4. دهسكهوتی ئهم ئاههنگانهی بۆ بهرژهوهندی سهندیكا ساز دهكرێن. 5. قازانجی چاپهمهنییهكانی سهندیكا. 6. قازانجی ئهو پرۆژانهی سهندیكا دهیهوێ دایبمهزرێنێ یان پێی ههڵدهستێت. 7. كرێی پشتگیری كردنی فهرمانبهری سهندیكا و ئهو شههادانهی ئهنجومهن دهری دهكات.
ماددهی حهڤده
ماددهی حهڤده: ئهگهر رێكخراوهكه به ئارهزووی خۆی، خۆی ههڵوهشاندهوه، ئهوه لهو بارهدا ههیئهتهكهی خۆی پاكتاوكارێك (مصفی) یان پتری بۆ دادهنێ، بەلام ئهگهر دادگا ههڵی بوهشێنێتهوه، ئهوه لهم بارهدا دادگای بیدائهی ناوچهی رێكخراوهكه پاكتاوكاری بۆ دادهنێ و دهستبهجێ دهست بهسهر موڵك و داراییدا دهگرێ و تا پاكتاوكردنی یاسایی تهواو دهبێ.