أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: یهكهم. له كاتی سهرپێچی كردنی وهبهرهێن له حوكمهكانی ئهم یاسایه، یان له یهكێك له بڕگهكانی گرێبهستی مۆركراو له نێوان ئهو لایهنه تایبهتمهندهكاندا، دهسته سهرپێچیكار ئاگاداردهكاتهوه وداوای لێدهكات یهكسهر ئهو چالاكیهی بۆته هۆی سهرپێچیهكه بوهستێنێت وماوهیهكی گونجاوی بۆ دیاری دهكات كه گونجاو بێت لهگهڵ سروشتی سهرپێچیهكه بۆ لادان ونههێشتنی شوێنهوارهكانی. دووهم. له حاڵهتێكدا وهبهرهێن پێیداگرت لهسهر رانهگرتنی سهرپێچیهكه ولانهبردنی شوێنهوارهكانی بهپێی حوكمهكانی بڕگه(1)ی سهرهوه، دهسته، زهویهكهی لێ دهسێنێتهوه، وئهو بینایانهی لهسهریشی دروست كراوون، ئهگهر ههبن، بهناوی خۆی تۆماریان دهكات به نرخی كهرهستهكان به ههڵكهندراوی، بهپێی یاسا. ئهو بههایهش دهكهوێته ئهستۆی وهبهرهێنی نوێ كه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، ئهو زهویهی بۆ تهرخان دهكرێ بۆ ئهوهی پرۆژهكه تهواو بكات. سهرپێچیكاریش بهرپرسه لهههر زهرهرو زیانێك كه له ئهنجامی جێبهجێ نهكردنی پابهندییهكانی بێنه ئاراوه. سێیهم. ئهگهر خاوهن پرۆژهكه، بهبێ رهزامهندی دهسته ههموو ئهو زهویهی بۆ پرۆژهكه تهرخانكراوه، یان بهشێكی له ژێرهوه بهكرێ دا، یان بهكاری هێنا بۆ مهبهستێكی دی له پرۆژهكهدا، زهویهكهی یان ئهو بهشهی بهكرێی داوه یان ئهو بهشهی كه بۆ مهبهستێكی دیكهی بهكار هێناوه لێ دهسهندرێتهوه. ئهو كاته خاوهن پڕۆژه دهبێ دوو هێندهی كرێی هاوتا(أجر مپل)بدات له بڕی بهكرێدانی زهویهكه یان بهكارهێنانی بۆ مهبهستێكی دیكهی پرۆژهكه. ئهو پارانهش بهپێی حوكمهكانی یاسای وهرگرتنهوهی قهرزهكانی حکومت كارا له ههرێمدا وهردهگیرێتهوه. له حاڵهتی لێوهرگرتنهوهی ههموو زهویهكهی، مامهڵه لهگهلأ وهبهرهێنی سهرپێچیكار بهپێی حوكمهكانی بڕگه(2)ی سهرهوه دهكرێ، سهبارهت بهو بینایانهی كه له كاتی لێوهرگرتنیهوه لهسهری دروست كراون.
مادهی یازدهم
مادهی یازدهم: مهرجه ئهو كهسهی كه لهیهكێك له پۆستهكانی سهرۆكی دهسته وبهرێوهبهرایهتیه گشتیهكاندا دادهمهزرێت: یهكهم. بهلایهنی كهمهوه، خاوهن بروانامهیهكی زانكۆیی سهرهتایی بێت كه پهیوهندی ههبێت بهو فهرمانهی لێی دادهمهزرێت، دووهم. شارهزا بێت وكاری كردبێت له بواری پسپۆریهكهیدا بۆ ماوهی حهوت سالأ، بهلای كهمهوه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: سهرۆكی دیوان بۆی ههیه له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ئامادهبێت.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرچواندنیهوه جێبهجێ دهكرێت و له رۆژنامهی رهسمی ههرێم(وهقایعی كوردستان)دا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: دهقی برگه(2) له ماددهی چل وپێنج له یاسای خزمهتی مهدهنی ژماره (24)ی ساڵی 1960ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان ـ عیراق ههموار دهكرێت وبهم شێویه دهخوێندرێتهوه:ـ ( ههركهسێ پشووی قوتابخانهی ههبێ و خزمهتهكهی له رێگای تهنسیقی میلاكهوه كۆتایێ هاتبـێ یان خانهنشین كرابێ، جگه له حاڵهتهكانی لادان (عزل) و دهركردن (فصل) له نیوهی یهكهم یا دووهمی ساڵی خوێندندان، مووچه و دهرماڵهكانی پشووی هاوێنهی پێ دهدهرێ، به مهرجێ له (180) رۆژ زیاتر نهبێ).
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: ئهنجومهنی پەیمانگا ئهو ئیش و كارانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پلانی ساڵانهی پهیمانگهی دادگوزارهی ههرێم و بهدواداچوونی بهكارخستنی. دووهم: ئامادهكردنی بوجهی ساڵانه و حیسابكاری كۆتایی پهیمانگاكه و هی تیمارگهكانی. سێیهم: لهناو ئهندامهكانی خۆیدا لیژنهیهك له (3) سێ پزیشكی دادگوزاری پێك دههێنێ له وانهی كه هێشتا لهو وهزیفهدان، بۆ ئهوهی سهیری ئهو نارهزاییانه بكات كه دهربارهی راپۆرتهكانی پزیشكی دادگوزاری پێشكهش دهكرێن. چوارهم: ههر پێشنیارێكی به باشی بزانی بۆ بهرنامهی پزیشكی دادگوزاری و خوێندنی باڵای پسپۆری بۆ پزیشكانی دادگوزاری، پێشكهشی دهكات. پێنجهم: كردنهوهی خولی مهشق ئیقرارا دهكات بۆ خاوهن پیشه پزیشكی و تهندروستی و هونهرییهكان له پزیشكیی دادگوزاریدا. شهشهم: رادهسپێرێ كه ئیجازهی خوێندن بدرێت به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری یان ئیفاد بكرێ. حهوتهم: رادهسپێرێ كه پاداشت بدرێ به كارمهندانی تیمارگهی دادگوزاری وهك دنهدانێك بۆ كاره نایابهكانیان. ههشتهم: سهیری ههموو شتێك دهكات كه وهزیر یان بهرێوهبهری پهیمانگا بۆی ههواڵه بكات.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه لهسهر ئهو پرۆژانه پیاده دهكرێن كه دهسته له یهكێك لهو كهرتانهی خوارهوه دا رهزامهندیان لهسهر دهدات: یهكهم. پیشهسازییه گۆڕاوهكان(التحویلیه) وكارهبا وئهو خزمهتگوزاریانهی پێیانهوه بهندن. دووهم. كشتوكاڵ بهههر دوو لایهنیهوه، رووهكی وئاژهڵی، ودارستان وئهوخزمهتگوزاریانهی پێیانهوه بهندن. سێیهم. هوتێل وپرۆژهكانی گهشتیاری وكات بهسهربردن وشارهكانی یاری. چوارهم. تهندروستی وژینگه پێنجهم. توێژینهوهكانی زانستی وتهكنۆلۆژی وتهكنۆلۆژیای زانیاریهكان. شهشهم. گواستنهوه وگهیاندنی سهردهم. حهفتهم. بانكهكان وكۆمپانیاكانی دڵنیاكاری (تأمین) ودهزگا داراییهكانی دیكه. ههشتهم. پرۆژهكانی ژێرخانی ئابووری، وهك بنیاتنان وئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردن ورێگاوبان وهێڵی شهمهندهفهر وفرۆكهخانه وئاودێری وبهنداوهكان. نۆیهم. ناوچه ئازادهكان وبازاره بازرگانیه سهردهمی یهكان وئهو خزمهتگوزاریه راوێژكاریانهی پێیانهوه بهندن. دهیهم. فێركردن لهههموو قۆناغهكان دا، له چوارچێوهی سیاسهتی فێركاری له ههرێمدا. یازدهم. ههر پرۆژهیهك له ههر كهرتێكی دیكهی كه ئهنجومهن رهزامهندی لهسهر خستنهبهر حوكمهكانی ئهم یاسایهی بدات.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: وهزارهت بۆ بهدی هێنانی مهبهستهكانی ئهم كارانه دهكا: 1-مسۆگهر كردنی ئامادهكردنی مامۆستایانی سهرهتای و ئامادهیی و سهرپهرشت كاران پهروهرده و بهرپرسیارانی بهڕێوهبردنی خوێندن و سهرپهرشتیكردنی و سهر له نوێ راهێنانی له كاتی خزمهتیاناد و توانا خسته بهریان بۆ گهشه سهندنی پیشهی و زانستی و پشتگیری كردنی پایه و پلهیان. 2-پێك هێنانی دام و دهزگای ئیداری و هونهری پێویست بۆ نهخشهدانان بۆ خوێندن و بهرێوهبردنی و سهرپهرشتی كردنی پهروهرده له وهزارهت و پارێزگاكانی ههرێمدا. 3-ئاماده كردنی بهرنامهی خوێدنی سهرهتایی و ئامادهیی و سهرپهرشهیی و فێركردنی تهمهنداران و رێ و شوێنی و كتێبی خوێندن و شێوازهكانی ههلسهنگاندن و تاقی كردنهوه، بۆ بهدیهێنانی سیاسسهتی پهروهردهیی و ئهو نهخشانهی لێ ی دهوهشێنهوه بۆ گهشه پێدانی ههموو ئهوانه پشت بهستن به توێژینهوه زانستی و لێكۆلینهوه. 4-بایهخدان به پهرهردهی ئاینی و رهوشتی و ئاسان كردنی ههل و مهرجی به جێ هێنانی فهریزهكان و چهسپاندنی شێوهكانی رهفتاری دارێژراو لهسهر بناغهی لێ بوردن و عاریكاری و راستگۆی و دلسۆزی له قسه و له كردار، لهگهل رهچاو كردنی تایبهتمهندێتی كهمایهتی به ئایینی یهكان له ههرێمدا. 5-بایهخدان به پهروهردهی هونهری و وهرزشی له گشت پلهكانی خوێندندا. 6-مسۆگهر كردنی دامهزراندن و بهرێوهبردنی قوتابخانهی حكومهتی به ههموو پله و جۆرهكانی یهوه. 7-سهرپهرشتیكردنی قوتابخانه ئههلی یهكان رێنمای كردنیان بۆ پهروهردهكردنی نهوهی نوێ به پێی سیاسهتی پهروهردهیی و ئامانجهكانی. 8-كردنهوهی قوتابخانهی تایبهتی بۆ نههێشتنی نهخوێندهواری. 9-دامهزراندنی مهڵبهند و پهیمانگا بۆ فێر كردنی تهمهنداران و راهێنانیان به پێی شێوازهكانی پهروهردهی وهزیفی. 10-بایهخدان به تهندروستی قوتابخانهیی و خۆراكدان به قوتابی یان ههوڵدان بۆ ئهوهی بتوانن سوود له رێنمایی پهروهردهیی و پیشهیی و لهو خزمهتگوزارییه كۆمهڵایهتیانه وهربگرن كه بۆ گهشه كردن و خۆش گوزهرانی یان له یاران و سوودیش له وهختی دهست بهتاڵییان ببینن. 11-بایهخدان به خانووبهرهی قوتابخانهكان و بهشداری كردنی له دانانی نمونهی باش و مسۆگهر كردنیان به دانانی نهخشهی پێویست بۆ دروستكردنیان. 12-بایهخدان به تۆژینهوهی پهروهردهیی و سازدانی تاقیكردنهوه و سوود بینین له ئهنجامهكانیان به رێگای پهره پێدانی نیزامی خوێندن و زیاد كردنی توانای. 13-بایهخدان به كتێبخانهی قوتابخانهكان و گهشه پێدانیان. 14-پتهو كردنی پهیوهندی رۆشهمبیری لهگهل رێكخراوه نێو دهوڵهته پهیوهندیدارهكان به كار و باری پهروهرده، به تایبهتی رێكخراوی نهتهوه یهكگرتووهكان تایبهت به پهروهرده و زانستی و پهروهردهیی له (یۆنیسكۆ) بۆ پهرهپێدانی رادهی رۆشهمبیری و زانستی و پهروهردهیی له ههرێمدا به ئامانجی پهروهردهكردنی نهوه نوێ یهكانی به گیانی برایهتی خۆشهویستی له ناو گهلاندا.
مادهی پێنجهم
مادهی پێنجهم: یهكهم: پرۆژه له ههموو وباج رهسمه ناگومرگیهكان دهبوردرێت بۆ ماوهی (10) سالأ له رۆژی دهست پێكردنی به پێشكهشكردنی خزمهتگوزارییهكانی، یان له رۆژی بهرههمهێنان به كردهنی. دووهم: ئامێرو دهزگا و كهرهستهومهكینه هاوردهكانی پرۆژه له رهسم و باجهكان ومهرجی مۆڵهت بهدهست هێنانی هاوردن دهبوردرێن، بهمهرجێ له خاڵهكانی دهربازبوونی سنوورهكانی ههرێمهوه بێنه ژوورهوه ودهبێ له ماوهی (2) دووسالأ له رۆژی رهزامهندی سهرۆكی دهسته لهسهر لیستهكان، بهێندرێنه ناو ههرێم، وهتهنها بۆ مهبهستهكانی پرۆژهكه بهكاربێن. به پێچهوانه، ئهو لێخۆشبوونانه ناگرنهوهو وهبهرهێن ناچاردهكرێت باجهكه بدات و دووهێندهی باجهكهش غهرامهی لێوهردهگیرێت. سێیهم: له رهسم و باجی ئهو پارچه یهدهگه هاوردانهی پرۆژهكه دهبووردرێت به مهرجێك بههاكهیان له (15%)ی بههای ئامێرو مهكینهكان پتر نهبێت، ئهویش به بڕیارێكی پێشینهی سهرۆكی دهسته ورهزامهندی لهسهر لیستهكانی وچهندایهتیان دهبێت. چوارهم: له ئامێرو دهزگا ومهكینه وكهرهسته پێویستهكان بۆ فراوانكردن یان پهرهپێدان یان نوێ كردنهوهی پرۆژه دهبووردرێن. پێنجهم: رهسمی گومرگ بۆ ماوهی (5) ساڵ له سهر ئهو كهرهستانهی بۆ بهرههمهێنان هاوردراوون دهبووردرێن، به مهرجێك جۆر وبرهكانیان لهلایهن دهستهوه دیار بكرێن، بهڵام دهبێ به پلهی یهكهم ئهو كهرهسته خاوه خۆماڵیانهی له ههرێمدا چنگ دهكهون وبۆ پرۆژهكه بهكهلك دێن لهلایهنی چهندی چۆنیهوه بهكاربێن . شهشهم: وهبهرهێن، بۆی ههیه، بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، ههموو پێداویستیهكانی پرۆژهكه هاورده$ بكات، وهك ئامێر ومهكینه ودهزگا وكهرهست، ئهو هاوردانهش له ههموو باجی خاڵهكانی گومرگی سنووری ههرێم دهبهخشرێن، به مهرجێك تهنیا بۆ مهبهستهكانی پرۆژهكه بهكاربێن.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: كار به هیچ یاسایهك، یان بڕیارێك، یان ههر دهقێكی تری ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهر كار.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئهم یاسایه له مێژووی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: پێویسته له سهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندی دارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: لیژنهكه خۆی جۆر و شێوهی پلیتی یانسیبهكه و نرخی فرۆشتنی و رێكخستنی راكێشانی و رۆژهكهی و چۆنێتی راكێشانهكه دیاری دهكا.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم : وهزارهت ههوڵ دهدات ئهم ئامانجانهی خوارهوه بهدی ههیبێنێت: یهكهم : جێبهجێ كردنی سیاسهتی گشتی خوێندنی باڵاو توێژینهوهی زانستی كه لهلایهن ئهنجومهنی وهزارهتی خوێندنی باڵاو توێژینهوهی زانستی ئامادهكراوه و لهلایهن حكومهتی ههرێمهوه پهسندكراوه. دووهم : هێنانهدی كۆڕانگارییهكی چۆنایهتی و سازان لهگهلأ پهرهسهندنهكانی جیهانی له مهیدانی خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی و بهرزكردنهوهیان بۆ ئاستی پێویست له بوارهكانی زانستی و هونهری و تهكنۆلۆجی دا. سێیهم : هینانهدی گونجان و پێگهیشتن له نێوان خوێندنی باڵا و پێداویستیهكانی ههرێم له كادیری زانستی وهونهریی شیاوهوه. چوارهم : كاركردن له پێناوی هێنانهدی هاوسهنگی له نێوان پێشكهوتنی زانسته نهزهرییهكان و ئهوهی پێویسته له ڕووی فراوان كردن و پهرهپێدان له تاقیكردنهوه و كاركردنی پراكتیكی وتاقیگهییهوه. پێنجهم : دابین كردنی پاراستنی (حصانه) زانستی بۆ بیرمهندان و تۆیژهران وداهێنهران و نرخاندنی ئهركه زانستیهكهیان و هاندانی دهست پڕژانی زانستی (التفرغ العلمی) بهمهبهستی دروستكردنی كهسایهتی مرۆڤ به شێوهیهك كه پشت به بیركردنهوهی ئازاد و كاركردنی بهردهوام بۆ بهدیهێنانی كومهڵگایهكی ئازاد و گهشهدار ببهستێ. شهشهم: هاندانی خوێندن و لێكۆڵینهوهی زانستی و پشتگیریی كردنیان و بهرزكردنهوهیان و فراوانكردنی پسپۆڕایهتی هونهریی و تهكنۆلۆژی به جۆرێك كه لهگهلأ پێداویستیهكانی گهشهپێدانی مرۆیی و ماددی لهسهر ئاستی كۆمهڵایهتی وئابووری ورۆشنبیریی وفیكری له ههرێمدا بگونجێ. حهوتهم: وهبهرهێنانی توانا و بهههره زانستیهكان وسوود وهرگرتن له رێگاو شێواز و هۆیه زانستیهكانی هاوچهرخ بۆ رۆیشتن لهگهلأ پێشكهوتنی زانستی و تهكنۆلۆجی له جیهاندا. ههشتهم: هاندانی دهزگاكانی خوێندنی باڵای ئههلی له ههرێمدا. نۆیهم: پاراستنی كه له پووری گهلی كوردستان و گهشهپێدانی و گرنگی دان به مێژوو و بههاكانی و دهرخستنی شوێنهواره شارستانیهكانی و گرنگی دان به رۆشنبیریی گشتی و بههێزكردنی ئینتیمای نیشتمانی. دهیهم: گهشهپێدانی شارهزایی ئهوانهی كه بهلانی كهم زمانێكی بیانی دهخوێنن له مهیدانی پسپۆڕییهكهیان و كارایی شیاویان پێ بدرێ بۆ بهكارهێنانی تهكنۆلۆجیا. یازدهم: بنیاتنانی تیشكۆیهكی زانستی (نواه علمیه)ی تهكنیكی نیشتمانی. دوازدهم: كاركردن له پێناوی كردنی زمانی كوردی به زمانی فێركردن و خوێندن له قۆناعهكانی خوێندنی باڵا له زانسته مرۆییهكاندا وهاندانی وهرگێڕان و دانان و چاپهمهنییه زانستی ورۆشنبیریی و ئهكادیمییهكان بۆ زمانی كوردی.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران ئهم یاسایه بخاته كار.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقائیعی كوردستاندا دهخرێته كار و، حوكمهكانی ئهو پهیمانگهیانهش دهگرێتهوه كه ئێستا له ههرێمدا ههن.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: چۆنيەتی و ڕهوشی خوێندن له دامهزراندنی پهیمانگهكهدا به پێڕۆ دیاری دهكرێ.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: یهكهم: بهپێی بهرژهوهندییهكانی گشتی له ههرێمدا دهسته بۆی ههیه هاندان و ئاسانكاری زیاتر بۆ ئهو پرۆژه خزمهتگوزاریه وهبهرهێنانهی رێپێدراوون بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، پێشكهش بكات، كه یهك لهم دوو ئاكارهیان تێدا بهدی بكرێت بهپێی ئهو رێكسازیانهی دهسته بۆ ئهم مهبهسته دایان دهنێت: أ) ئهو پرۆژانهی له ناوچه كهم پهرهسهندووهكاندا دادهندرێن. ب)ئهو پرۆژانهی به هاوبهشیی وهبهرهێنی بیانی ونیشتمانی دادهمهزرێن. دووهم: دهسته بۆی ههیه بهخشینی سهربار بدات له رهسمی شته كڕاوهكانی وهك كهل و پهل و رایهخ وپێداویستیهكانی به سهردهم كردن ونوێ كردنهوه ههر(3) ساڵ جارێك بهو پرۆژه وهبهرهێنه خزمهتگوزاریانهی كه بهپێی ئهم یاسایه دادهمهزرێن، بهپێی سروشتیان وبهتایبهتی پرۆژهكانی هۆتێل ونهخۆشخانه وشاره گهشت و گوزارییهكان و زانكۆو قوتابخانهكان، بهمهرجێك تهنها بۆ پرۆژهكه بهكار بێن ولهماوهی ساڵێك لهرۆژی دهرچوونی رهزامهندی سهرۆكی دهسته لهسهر لیستهكانی شته كڕاوهكان و چهندێتیان بهێندرێنهوه ناو ههرێمهوه.