أحكام القانون

مادده‌ی سێیه‌م: هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و منداڵانه‌یان به‌ناوی خۆیان تۆماركردووه‌ كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌، له‌ لێپرسینه‌وه‌ی یاسایی ده‌بووردرێن و سه‌ر له‌ نوێ به‌ ناوی دایك وباوكی شه‌رعیان به‌پێی داواكارییه‌ك كه‌ له‌ لایه‌ن خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی یاخود داواكاری گشتی پێشكه‌ش كرابێ تۆمارده‌كرێن.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: بڕیاره‌كانی ژماره‌(192)ی ساڵی 1996و ژماره‌(32)ی ساڵی 1997و (4210،112،83،65)ی ساڵی 2003 هه‌ڵده‌وه‌شێنه‌وه‌. دووه‌م: بڕگه‌یه‌ك ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ (2)ی یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (113)ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستان-عیراق و ده‌بێته‌ بڕگه‌(7) بۆی. 7- كارگه‌كانی دروستكردنی ئالیك. سێیه‌م: دوو بڕگه‌ به‌زنجیره‌ی (28،27) ده‌خرێنه‌ سه‌ر مادده‌ (7) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌ (113)ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستان و به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌:ـ 27- ئۆتۆمبێلی تاكسی (5) نه‌فه‌ری و پاسه‌كانی گواستنه‌وه‌ی بچووك و گه‌وره‌ی نه‌فه‌ران له‌ ناو شار و له‌ نێوان شاره‌كاندا. 28- تراكتۆر و ده‌ڕاسه‌ی كشتوكاڵی و ئۆتۆمبێلی بار هه‌ڵگری بچووك (پیكه‌پ ده‌بڵ) یه‌ك ته‌نی. چواره‌م: كاركردن به‌ یاسای باجی جێماوه‌كان (التركات) ژماره‌ (64)ی ساڵی 1985ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستاندا راده‌گیرێ و میراتگرانی ئه‌و مردووه‌ی كه‌ له‌ ماوه‌ی هه‌ڵپه‌ساردنی یاساكه‌ به‌ بڕیاری ژماره‌ (32) له‌ 8/11/1997 باجیان هاتۆته‌ سه‌ر له‌ باجی جێ ماوه‌كان (التركات) ده‌بووردرێن و هۆبه‌كانی باجی جێماوه‌كانیش له‌ فه‌رمانگه‌كانی باج له‌ هه‌رێم داده‌خرێن.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: مادده‌(2) له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌(5)ی ساڵی 1999 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. دووه‌م:مادده‌ی(3)له‌ بڕیاری ژماره‌(219)ی ساڵی 2001 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. سێیه‌م: بڕگه‌كانی7.6))له‌ بڕیاری ژماره‌ (294)ی ساڵی 1999 هه‌ڵده‌وه‌شێنه‌وه‌. چواره‌م: كاركردن به‌ بڕگه‌(2) له‌ مادده‌(13)له‌ یاسای باجی ده‌رامه‌تی ژماره‌(113)ی ساڵی 1982ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستان راده‌گیرێ و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ی له‌جێ داده‌نرێ: باجی ده‌رامه‌ت ده‌خرێته‌ سه‌ر موكه‌لله‌ف له‌ بڕی هه‌ر ساڵێكی ته‌قدیری به‌پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌: 1-ده‌رامه‌تی تاكی نیشته‌جێ دوای پێدانی ئه‌م لێبورده‌ یاساییانه‌ی خواره‌وه‌: أ-3% تا ده‌گاته‌ دوو ملیۆن دینار. ب-5% بۆ ئه‌وه‌ی له‌ دوو ملیۆن دینار پتره‌ تا ده‌گاته‌ چوار ملیۆن دینار. ج-10% بۆ ئه‌وه‌ی له‌ 4 چوار ملیۆن دینار پتره‌ تا ده‌گاته‌ شه‌ش ملیۆن دینار. د-15% بۆ ئه‌وه‌ی له‌ 6 شه‌ش ملیۆن دینار پتره‌. 2-ده‌رامه‌تی كه‌سی نا نیشته‌جێ هه‌مان رێژه‌كانی نیشته‌جێ یه‌، بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و لێبوردنه‌و یاسایانه‌ بیگرێته‌وه‌. 3-باج به‌ ڕێژه‌یه‌كی چه‌سپاو كه‌ بڕه‌كه‌ی (15%)یه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر قازانجی هه‌موو كۆمپانیا كاراكان له‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ كۆمپانیا تاك و ساده‌كانیشه‌وه‌. 4-باج به‌ ڕێژه‌ی 5% له‌سه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی له‌ 700000 حه‌وت سه‌د هه‌زار دینار زیاتره‌ له‌ مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم وه‌رده‌گیرێ بۆ هه‌موو پله‌كانی فه‌رمانبه‌ریه‌تی وكه‌رتی تایبه‌تی تۆماركراو به‌ فه‌رمی وخاوه‌ن پایه‌و پله‌ فه‌رمانبه‌رییه‌ تایبه‌تیه‌كان

مادده‌ی دوازده‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی خانه‌نشینی: یاساكانی خانه‌نشینی جێبه‌جێ ده‌كات و خزمه‌تی كارمه‌نده‌كانی هه‌رێم له‌ فه‌رمانبه‌ر و سه‌رباز و هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ ده‌ژمێرێ، بۆ ئه‌وه‌ی مووچه‌و پاداشتی خانه‌نشین بۆ خۆیان و خێزانه‌كانیان ببڕێته‌وه‌و بۆ موسته‌حه‌قه‌كانیان خه‌رجی بكات و، بنه‌ماو مه‌بده‌ئیش داده‌نێ و رێنمایی ده‌رده‌چوێنێ و پێشنیار بۆ په‌ره‌پێدانی ئه‌م یاسایانه‌ له‌به‌ر رۆشنایی كاره‌تازه‌ په‌یدا بووه‌كان(ما یستجد من امور) به‌رز ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و گیروگرفتانه‌ش كه‌ له‌ كاتی جێبه‌جێ كردندا له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی دارایی هه‌رێمدا رووبه‌رووی ده‌بێته‌وه‌، به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت و به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی خانه‌نشینی له‌ هه‌رێمدا پێوه‌ ده‌لكێ.

مادده‌ی دووه‌م: ئامانجی وه‌زاره‌ت دانانی بنچینه‌ گشتییه‌كانی به‌رێوه‌بردن و رێكخستنی ده‌رامه‌تی دارایی و ئابوورییه‌ و، چاودێری گونجانی هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی و وه‌دیهێنانی چاكترین به‌كارهێنانی ده‌كات و بنچینه‌و ئاراسته‌كانی پلاندانانی دارایی و ئابووری هه‌رێم داده‌نێت و چوارچێوه‌ی گشتی به‌رفراوانی ره‌گه‌زه‌كانی(العناصر) پلانی دارایی و ئابووری له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی گشتی و پلانی گه‌شه‌پێدانی بۆ هه‌رێم ده‌ست نیشان ده‌كات.

مادده‌ی سێیه‌م: هه‌ردوو بڕگه‌ی (دووه‌م و شه‌شه‌م)ی مادده‌ی پێنجه‌م له‌یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: دووه‌م: ئه‌وانه‌ی حوكمی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی شه‌شه‌م ده‌یانگرێته‌وه‌ بریتین له‌: 1- ژن و مێرد. 2- كوڕو كچ: ئه‌گه‌ر هیچ مووچه‌یه‌كی حكومی وه‌رنه‌گرن. 3- منداڵی په‌ككه‌وته‌: منداڵی په‌ككه‌وته‌ له‌و مه‌رجه‌ی له‌ بڕگه‌ی (2)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌ به‌ده‌ر ده‌كرێن. 4- دایك و باوك. 5- براو خوشك: ئه‌گه‌ر هیچ مووچه‌یه‌كی حكومی وه‌رنه‌گرن. شه‌شه‌م: أ- منداڵ و براو خوشكی قوربانیانی جینۆساید له‌و مه‌رجه‌ی له‌ (2)ی دووه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌، تاوه‌كو له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ئیتیحادیه‌وه‌ قه‌ره‌بوو ده‌كرێنه‌وه‌، به‌ده‌ر ده‌كرێن. ب- منداڵی شه‌هیدی سه‌نگه‌ر له‌و مه‌رجه‌ی له‌ (2)ی دووه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌، به‌ده‌ر ده‌كرێن.

مادده‌ی سێه‌م: سه‌ندیكا بۆ وه‌دیهانینی ئه‌م ئامانجانه‌ تێده‌كۆشێ: 1. باڵپشتی كردنی گه‌لی كوردستان وپشتقایمكردنی حكومه‌تی هه‌رێم و سیسته‌می دیموكراتی و پته‌و كردن وبه‌ره‌و چاكتر گۆڕینی فیدراڵییه‌ت. 2. داكۆكی له‌ مافه‌ پیشه‌ییه‌كانی ئه‌ندامان. 3. هاوبه‌شكردنی پزیشكانی ددان له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تییدا. 4. سه‌رپه‌رشتی ئیشی پیشه‌یی ئه‌ندامان له‌ عیاده‌ تایبه‌ت ونه‌خۆشخانه‌ میللییه‌كاندا تا ره‌فتاری چه‌وت روونه‌دات و حورمه‌تی پیشه‌كه‌ له‌كه‌دار نه‌بێ. 5. رێكخستنی رێسا گه‌لی پیشه‌گوزاری و ریقابه‌ی به‌ركارخستنیان. 6. فه‌راهه‌مكردنی هه‌لی كار بۆ پزیشكانی ددان له‌ دانیشتوانی هه‌رێم. 7. رێكخستنی سه‌روسه‌ختی (علاقات) ئه‌ندامان له‌گه‌ڵ داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت ودایه‌ره‌و دامه‌زراوه‌ حكومی وغه‌یره‌ حكومیه‌كاندا. 8. هاوكاری له‌گه‌ڵ سه‌ندیكاو كومه‌ڵه‌ پیشه‌ییه‌كانی تری هه‌رێم و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمیشدا. ئه‌وانه‌ی ئامانجه‌كانییان له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی سه‌ندیكادا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌. 9. به‌هێز كردنی پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ پزیشكه‌ ددانسازه‌كانی كوردو دۆستانی گه‌لی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم. 10. به‌رز كردنه‌و سه‌ویه‌و ئاقاری پیشه‌یی وزانستی و رۆشنبیری ئه‌ندامه‌كانی به‌ ئاواتی به‌رز كردنه‌وه‌و پاراستنی پیشه‌كه‌. 11. له‌سه‌ر پرۆژه‌ گه‌لی یاساو پێروگه‌لێ پێوه‌نديی به‌ پیشه‌ی پزیشكی و رێكه‌وتننامه‌ی ته‌ندروستییه‌وه‌ هه‌بێ، رای خۆی ده‌دات. 12. هه‌وڵ ده‌دات ئاينده‌یه‌كی به‌خێر بۆ حاڵاتی نه‌خۆشی و پیری وپه‌ككه‌وته‌ی ئه‌ندامه‌كانی ده‌سته‌ به‌ربكا. 13. ریقابه‌كردنی شه‌رتوشروتی كردنه‌وه‌ی عیاده‌ی تایبه‌ته‌كان، و قه‌ده‌غه‌كردنی ئه‌وانه‌ش كه‌ شه‌رتو شروتیان ته‌واو نییه‌ .

مادده‌ی پێنجه‌م: 1. ئینتیماكردن بۆ سه‌ندیكا له‌ رێگا داوایه‌كی نووسراوه‌وه‌ ده‌بێ پێشكه‌ش بكرێ به‌ نه‌قیب یان به‌ سه‌رۆكی لقی پاریزگاكه‌، به‌ به‌ڵگه‌نامه‌گه‌لی پێویسته‌وه‌. 2. ئه‌م داوای ئینتیمایة له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا – كه‌ له‌ روژی تۆماركردنیه‌وه‌ له‌ سه‌ندیكا ده‌ست پێ ده‌كا – ده‌خرێته‌ به‌رده‌می ئه‌نجومه‌ن و ئه‌نجومه‌نیش ده‌بێ له‌و ماوه‌یه‌دا یه‌كلای بكاته‌وه‌ ده‌نا، ماوه‌كه‌ ته‌واو ببێ و ئه‌نجومه‌ن یه‌كلای نه‌كردبێته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا به‌قبوڵكراو داده‌نرێ. 3. ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ به‌ بریارێكی هۆدار، داوای ئینتیما كه‌ ره‌تبكاته‌وه‌، خاوه‌ن داواش بۆی هه‌یه‌ له‌و رۆژه‌وه‌ی ته‌بلیغ كراوه‌ تا (30) رۆژ، له‌به‌رده‌می دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا، تانه‌ له‌و بڕیاره‌ بدات ئیدی، بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ بنبڕه‌.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی حه‌وته‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: (یه‌كه‌م: خانه‌واده‌ی شه‌هیدی سه‌نگه‌رو قوربانیانی جینۆساید ده‌بنه‌ خاوه‌نی ئه‌م ماف و ئیمتیازاتانه‌ی خواره‌وه‌: 1- هاوسه‌ری شه‌هیدی سه‌نگه‌رو قوربانیانی جینۆساید مینحه‌یه‌كی دارایی و پارچه‌ زه‌وییه‌ك یان یه‌كه‌یه‌كی نیشته‌جێبوونیان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ پێده‌به‌خشرێت: أ- شه‌هیدی ڕه‌به‌ن، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ ناوی باوك و دایكی یان به‌ناوی یه‌كێكیان له‌ كاتی مردنی ئه‌وی تر، تۆمار ده‌كرێت. ب- شه‌هیدی ڕه‌به‌نی باوك و دایك مردوو، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ناوی براو خوشكه‌كانی تۆمار ده‌كرێت. جـ- شه‌هیدی خاوه‌ن هاوسه‌ر ئه‌گه‌ر منداڵی نه‌بێت، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ ناوی هاوسه‌رو باوك و دایكی، یان یه‌كێكیان له‌كاتی مردنی ئه‌وی تر، تۆمار ده‌كرێت. د- ئه‌گه‌ر شه‌هید هاوسه‌رو منداڵی هه‌بێت، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ ناوی هاوسه‌رو منداڵه‌كانی تۆمار ده‌كرێت. 2- ئه‌گه‌ر شه‌هید زیاتر له‌ یه‌ك ژنی هێنابێت، یان ئافره‌تێكی شه‌هید زیاتر له‌ جارێك شووی كردبێت، ئه‌وا ئه‌وه‌ی له‌ كاتی شه‌هیدبوونی كه‌سی شه‌هید په‌یوه‌ندی هاوسه‌رگیریی له‌گه‌ڵدا مابێت و بۆ منداڵه‌كانی له‌م شه‌هیده‌ یان بۆ منداڵه‌كانی شه‌هید له‌و هاوسه‌ره‌ی به‌ر له‌ شه‌هیدبوونی كۆچی دوایی كردووه‌ یان لێی جیابۆته‌وه‌، ئه‌وا هه‌مان ماف و ئیمتیازاتی بڕیاردراو له‌م یاسایه‌یان ده‌بێت. 3- ئه‌گه‌ر له‌ یه‌ك خێزانێكدا زیاتر له‌ شه‌هیدێك هه‌بێت، ئه‌وا دابه‌شكردنی ئه‌و شایستانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: أ- ژن یان مێرد و منداڵ و باوك و دایك سه‌رجه‌م شایسته‌كان وه‌رده‌گرن له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی حوكمه‌كانی مادده‌ی پێنجه‌می ئه‌م یاسایه‌. ب- هه‌ر یه‌ك له‌ براو خوشكی شه‌هیدی سه‌نگه‌رو شه‌هیدی هاوڵاتی به‌پێی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌، به‌ جیا شایسته‌كان وه‌رده‌گرن. جـ- ئه‌گه‌ر هه‌ردوو باوك و دایك شه‌هیدی سه‌نگه‌ر بن یان شه‌هیدی هاوڵاتی، ئه‌وا منداڵه‌كانی شه‌هید شایسته‌كانی یه‌ك شه‌هید وه‌رده‌گرن به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی (پێنجه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌. د- سه‌رباری ئه‌وه‌ی له‌ به‌ندی (3)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌ ئه‌گه‌ر له‌ خێزانه‌كه‌دا یه‌ك كه‌سی شایسته‌ مایه‌وه‌، ئه‌وا شه‌هیدانه‌یه‌كی بۆ سه‌رف ده‌كرێت. دووه‌م: هه‌ردوو به‌ندی (4، 8)ی بڕگه‌ی دووه‌می مادده‌ی حه‌وته‌م له‌یاسه‌كه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێندرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی دادێت جێگه‌یان ده‌گرێته‌وه‌ و، به‌ندی (3) هه‌موارده‌كرێت، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌: (3- پێویسته‌ له‌سه‌ر حكومه‌ت روفاتی شه‌هیدو ئه‌نفالكراو له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بهێنێته‌وه‌ بۆ جێگه‌ی نیشته‌جێبوونی خێزانه‌كه‌ی و تێچوونه‌كانی ئه‌مه‌ش له‌ ئه‌ستۆ بگرێت). (4- رێژه‌ی 5% پێنج له‌ سه‌دی دامه‌زراندن له‌ پۆسته‌ گشتیه‌كاندا بۆ منداڵی شه‌هیدان به‌پێی یاسای ئه‌نجومه‌نی راژه‌ی گشتی له‌ هه‌رێمدا، ته‌رخان بكرێت). (8- سه‌رفكردنی ده‌رماڵه‌ی (هاوسه‌رێتی و منداڵ) بۆ ژن و مێرد و منداڵی شه‌هید به‌ رێنمایی كه‌ وه‌زاره‌ت ده‌ریده‌كات رێكده‌خرێت).

مادده‌ی بیست: مه‌كته‌بی ته‌نفیزی ئه‌م ئیش و كارانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌كات: 1-بۆ وه‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی یه‌كێتی كۆشش ده‌كات. 2-پێشنیازی تایبه‌ت بۆ هه‌مواركردنی یاسای یه‌كێتی پێشكه‌ش ده‌كات. 3-بڕیاره‌كانی كۆنگره‌ ده‌خاته‌ به‌ركار. 4-كارمه‌ندان بۆ كاروباری یه‌كێتی داده‌مه‌زرێنێ و كرێ و شه‌رتو شرووتی ته‌رفیعیان دیار ده‌كات. 5-نوێنه‌رانی یه‌كێتی له‌ لیژنه‌ ره‌سمیه‌كاندا ناونیشان ده‌كات. 6-ده‌عوا و شكات و سكاڵا هه‌واڵه‌ی لیژنه‌ تایبه‌تكاره‌كان ده‌كات. 7-لیژنه‌ گه‌لی لاوه‌كی پێك ده‌هێنێ و ڕێنمایی بۆ وه‌دیهانینی ئامانجه‌كانی یه‌كێتی ده‌رده‌كات. 8-سه‌یری ده‌ست له‌كار هه‌ڵگرتنی سه‌رۆك یان جێگره‌كه‌ی یان هه‌ر ئه‌ندامێكی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی یان لیژنه‌كان ده‌كات. 9-بوجه‌ی دارایی ته‌سدیق ده‌كا و ژمێریارێكی یاسایی بۆ ته‌دقیقكردنی حساباتی كۆتایی داده‌مه‌زرێنێ. 10-خوله‌كانی هه‌ڵبژاردن رێك ده‌خا و به‌پێی ده‌قه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ش سه‌رپه‌رشتی هه‌ڵبژاردن ده‌كات. 11-به‌ موڵك كردنی عیقار و دارایی وقبوڵكردنی پیتاك و به‌خشش و شه‌رتوشرووتی قه‌رزكردن و به‌ قه‌رزدانی دارایی ئیقرار ده‌كا، له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ند و ئامانجه‌كانی یه‌كێتییه‌كه‌دا. 12-به‌پێی یاسای كۆمه‌ڵه‌كان یانه‌ داده‌مه‌زرێنێ و به‌ڕێوه‌یان ده‌بات. 13-سه‌یری داواكارییه‌كانی ئینتیمای یه‌كێتی ده‌كات، ئه‌وانه‌ی مه‌ركه‌زی قه‌زاكان. 14-هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ سه‌رۆكی یه‌كێتی یان به‌ سه‌رۆكانی لقه‌كان ده‌دات. 15-پێرۆی ناوخۆی یه‌كێتییه‌كه‌ و پێشنیازیش بۆ هه‌مواركردنی ئاماده‌ده‌كا و ده‌یخاته‌ پێش چاوی كۆنگره‌ بۆ ئیقرار كردنی.

مادده‌ی بیست: ئه‌نجومه‌نی ده‌زگا بۆی هه‌یه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی پابه‌ندبێت به‌ حوكمه‌كانی یاسا ژماره‌ (32)ی ساڵی 1986 (یاسای فرۆشتن و به‌كرێدانی موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت)ه‌وه‌، هه‌موو جۆره‌ زه‌وی و زارو عیقارێ به‌پێی رێنماییگه‌لێ كه‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ریده‌هێنێ به‌كرێ بدات و به‌كرێ بگرێ و بیكڕێ و بیفرۆشێ.

مادده‌ی سێیه‌م: ده‌سته‌ی ئه‌و سندوقه‌ له‌ سێ ئه‌ندام پێك دێ: یه‌كه‌م: 1. ئه‌ندامێكی ئه‌سڵی و ئه‌ندامێكی یه‌ده‌گ، ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ده‌یانپاڵێوێ. 2. ئه‌ندامێكی ئه‌سڵی و ئه‌ندامێكی یه‌ده‌گ. به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر، وه‌زیری رۆشنبیری دایانده‌مه‌زرێنێ. 3. ئه‌ندامێكی ئه‌سڵی و ئه‌ندامێكی یه‌ده‌گ، به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر، وه‌زیری دارایی و ئابووری دایانده‌مه‌زرێنێ. 4. ماوه‌ی ئه‌ندامێتی له‌ ده‌سته‌كه‌دا سێ ساڵه‌ و، تازه‌كردنه‌وه‌شی بۆ هه‌یه‌. دووه‌م: 1. نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی رۆشنبیری سه‌رۆكایه‌تيی ده‌سته‌كه‌ ده‌كا. 2. ئه‌م ده‌سته‌یه‌ هه‌موو بڕیاره‌كانی خۆی به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌رده‌كات.

مادده‌ی چواره‌م: ده‌سه‌ڵاته‌كانی ده‌سته‌: ده‌سته‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌گێرێ: یه‌كه‌م: داهاتی دارایی بۆ سندوقه‌كه‌و وه‌به‌رهانینی (استثمارها) دابین ده‌كا و به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ش بۆ به‌رژه‌وه‌ندی ئامانجه‌كانی سندوقه‌كه‌ ده‌یانخاته‌ گه‌ڕ. دووه‌م: رۆژنامه‌وانان خانه‌نشین ده‌كا. سێیه‌م: دیاركردن و چه‌سپاندنی ماوه‌ی به‌سه‌ربردنی پیشه‌كه‌ بۆ رۆژنامه‌وان و حساب كردنیشی بۆ مه‌به‌ستی خانه‌نشینی. چواره‌م: بڕینه‌وه‌ی مافی خانه‌نشینی بۆ رۆژنامه‌وانان و، دوای مه‌رگیشیان بۆ خاو خێزانیان. پێنجه‌م: ئاماده‌كردنی بوجه‌ی ساڵانه‌ی سندوقه‌كه‌ و، ناردنی بۆ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆ ته‌سدیق كردن و، رێكخستنی جه‌دوه‌لی مانگ به‌ مانگی سه‌رجه‌م حیساباتی سندوقه‌كه‌. شه‌شه‌م: به‌پێی یاسا كارپێكراوه‌كان، فه‌رمانبه‌ران بۆ هه‌ڵسوڕاندنی ئیشوكاری سندوقه‌كه‌ داده‌مه‌زرێنێ و، كۆتاییش به‌ خزمه‌تیان دێنێ. حه‌وته‌م: له‌ بانكێ له‌ بانكه‌كانی هه‌رێمدا حسابی تایبه‌ت بۆ دارایی خۆی ده‌كاته‌وه‌ و به‌و بانكه‌ی ده‌سپێرێ و، لێ كێشانه‌وه‌ و خه‌رج و مه‌سره‌فیش به‌ بڕیاری ده‌سته‌ و ئیمزای سه‌رۆكی ده‌سته‌ و به‌رپرسی دارایی ده‌كرێ. هه‌شته‌م: هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی ده‌دات به‌ سه‌رۆكه‌كه‌ی یان به‌ یه‌كێ له‌ ئه‌ندامه‌كانی. نۆیه‌م: ده‌رهێنانی رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی ئیداره‌ی سندوقه‌كه‌.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی حه‌وته‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: (یه‌كه‌م: خانه‌واده‌ی شه‌هیدی سه‌نگه‌رو قوربانیانی جینۆساید ده‌بنه‌ خاوه‌نی ئه‌م ماف و ئیمتیازاتانه‌ی خواره‌وه‌: 1- هاوسه‌ری شه‌هیدی سه‌نگه‌رو قوربانیانی جینۆساید مینحه‌یه‌كی دارایی و پارچه‌ زه‌وییه‌ك یان یه‌كه‌یه‌كی نیشته‌جێبوونیان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ پێده‌به‌خشرێت: أ- شه‌هیدی ڕه‌به‌ن، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ ناوی باوك و دایكی یان به‌ناوی یه‌كێكیان له‌ كاتی مردنی ئه‌وی تر، تۆمار ده‌كرێت. ب- شه‌هیدی ڕه‌به‌نی باوك و دایك مردوو، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ناوی براو خوشكه‌كانی تۆمار ده‌كرێت. جـ- شه‌هیدی خاوه‌ن هاوسه‌ر ئه‌گه‌ر منداڵی نه‌بێت، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ ناوی هاوسه‌رو باوك و دایكی، یان یه‌كێكیان له‌كاتی مردنی ئه‌وی تر، تۆمار ده‌كرێت. د- ئه‌گه‌ر شه‌هید هاوسه‌رو منداڵی هه‌بێت، ئه‌وا یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون یان پارچه‌ زه‌وییه‌كه‌ به‌ ناوی هاوسه‌رو منداڵه‌كانی تۆمار ده‌كرێت. 2- ئه‌گه‌ر شه‌هید زیاتر له‌ یه‌ك ژنی هێنابێت، یان ئافره‌تێكی شه‌هید زیاتر له‌ جارێك شووی كردبێت، ئه‌وا ئه‌وه‌ی له‌ كاتی شه‌هیدبوونی كه‌سی شه‌هید په‌یوه‌ندی هاوسه‌رگیریی له‌گه‌ڵدا مابێت و بۆ منداڵه‌كانی له‌م شه‌هیده‌ یان بۆ منداڵه‌كانی شه‌هید له‌و هاوسه‌ره‌ی به‌ر له‌ شه‌هیدبوونی كۆچی دوایی كردووه‌ یان لێی جیابۆته‌وه‌، ئه‌وا هه‌مان ماف و ئیمتیازاتی بڕیاردراو له‌م یاسایه‌یان ده‌بێت. 3- ئه‌گه‌ر له‌ یه‌ك خێزانێكدا زیاتر له‌ شه‌هیدێك هه‌بێت، ئه‌وا دابه‌شكردنی ئه‌و شایستانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دبێت: أ- ژن یان مێرد و منداڵ و باوك و دایك سه‌رجه‌م شایسته‌كان وه‌رده‌گرن له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی حوكمه‌كانی مادده‌ی پێنجه‌می ئه‌م یاسایه‌. ب- هه‌ر یه‌ك له‌ براو خوشكی شه‌هیدی سه‌نگه‌رو شه‌هیدی هاوڵاتی به‌پێی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌، به‌ جیا شایسته‌كان وه‌رده‌گرن. جـ- ئه‌گه‌ر هه‌ردوو باوك و دایك شه‌هیدی سه‌نگه‌ر بن یان شه‌هیدی هاوڵاتی، ئه‌وا منداڵه‌كانی شه‌هید شایسته‌كانی یه‌ك شه‌هید وه‌رده‌گرن به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی (پێنجه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌. د- سه‌رباری ئه‌وه‌ی له‌ به‌ندی (3)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌ ئه‌گه‌ر له‌ خێزانه‌كه‌دا یه‌ك كه‌سی شایسته‌ مایه‌وه‌، ئه‌وا شه‌هیدانه‌یه‌كی بۆ سه‌رف ده‌كرێت. دووه‌م: هه‌ردوو به‌ندی (4، 8)ی بڕگه‌ی دووه‌می مادده‌ی حه‌وته‌م له‌یاسه‌كه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێندرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی دادێت جێگه‌یان ده‌گرێته‌وه‌ و، به‌ندی (3) هه‌موارده‌كرێت، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌: (3- پێویسته‌ له‌سه‌ر حكومه‌ت روفاتی شه‌هیدو ئه‌نفالكراو له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بهێنێته‌وه‌ بۆ جێگه‌ی نیشته‌جێبوونی خێزانه‌كه‌ی و تێچوونه‌كانی ئه‌مه‌ش له‌ ئه‌ستۆ بگرێت). (4- رێژه‌ی 5% پێنج له‌ سه‌دی دامه‌زراندن له‌ پۆسته‌ گشتیه‌كاندا بۆ منداڵی شه‌هیدان به‌پێی یاسای ئه‌نجومه‌نی راژه‌ی گشتی له‌ هه‌رێمدا، ته‌رخان بكرێت). (8- سه‌رفكردنی ده‌رماڵه‌ی (هاوسه‌رێتی و منداڵ) بۆ ژن و مێرد و منداڵی شه‌هید به‌ رێنمایی كه‌ وه‌زاره‌ت ده‌ریده‌كات رێكده‌خرێت).

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م: له‌و كاروبارانه‌دا كه‌ له‌م یاسایه‌دا نین حوكمی یاسای خزمه‌تی شارستانی (قانون الخدمه‌ المدنیه‌) و یاسای خانه‌نشینی شارستانی (قانون التقاعد المدنی) كارپێده‌كرێن به‌مه‌رجێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك نه‌بن.

مادده‌ی ده‌یه‌م: رۆژنامه‌وان شایسته‌ی ته‌واوی مافه‌كانی خانه‌نشینه‌: یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر رۆژنامه‌وانێ له‌ كاتی كارو پیشه‌ رۆژنامه‌وانی یه‌كه‌یداو به‌و هۆیه‌وه‌ ئه‌مری خوا بكا یان شه‌هید ببێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا خاووخێزانی موسته‌هه‌قی مافی خانه‌نشینی ده‌بن. دووه‌م: ئه‌گه‌ر له‌ كاتی كارو پیشه‌ رۆژنامه‌وانی یه‌كه‌یداو به‌و هۆیه‌وه‌ دوچاری په‌ككه‌وته‌یی بوو و، به‌ ته‌واوی و به‌رده‌وام له‌ كارو پیشه‌ رۆژنامه‌وانی یه‌كه‌ی خست، به‌ مه‌رجێ بڕیاری لیژنه‌یه‌كی پزیشكیی پسپۆڕو ره‌سمیی بۆ ده‌رچووبێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ له‌م ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: 1. هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی - عیراق. 2. ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانی عیراق. 3. وه‌زاره‌ت:وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و نیشته‌جێ كردن . 4. وه‌زیر:وه‌زیری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و نیشته‌جێ كردنی هه‌رێم. 5. بریكار: جيَطري وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و نیشته‌جێ كردنی هه‌رێم .

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌رك و فرمان وه‌زاره‌ت: 1. پێشنیازكردنی پلانگه‌لی گشتی سیاسه‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و نیشته‌جێ كردن له‌ بوارگه‌له‌ نیشته‌جێ كردن و بینایه‌و رێگاوبانی هه‌رێمدا (رێگاوبانی هاتوچۆی خێرا و پرد و تۆنێلیش له‌گه‌ڵدا بێ). 2. وه‌به‌ركارخستنی سیاسه‌تی بڕیاردراوو، پێشنیازكردنی پلانی ساڵانه‌و قۆناغه‌پلان و قۆناغی دوورمه و‌دا كه‌ بۆ به‌كارخستنیان پێویستن. 3. ئاماده‌كردنی لێكۆلینه‌وه‌ تایبه‌ته‌كان له‌ چوارچێوه‌ی كه‌رتی وه‌زاره‌ته‌كه‌دا، هه‌روه‌ها لێكۆلینه‌وه‌ی سوودی ئابووری و هونه‌ریی ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی پلانی وه‌زاره‌تدا پێشنیاز ده‌كرێن. 4. دانانی هێلكارو به‌رنامه‌ی كاری پلانه‌ ته‌سدیقكراوه‌كان وبه‌ركارخستنی پرۆژه‌كانیان به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ته‌وه‌، یان سپاردنیان به‌ به‌ڵێنده‌ران. 5. دانانی هێلكاری ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌ وه‌زاره‌ت خۆی ده‌یانخاته‌ به‌ركار، هه‌روه‌ها دانانی هێلكاری ئه‌و پرۆژانه‌ش كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ته‌كانی دیكه‌ن له‌سه‌ر داواكردنی ئه‌و وه‌زاره‌تانه‌ یان له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. 6. پاراستن و ئیدامه‌ پێدانی رێگاوبانه‌ گشتییه‌كان، به‌رێگاكانی هاتوچۆی خێراییشه‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانیه‌كان، هه‌روه‌ها پاراستن و وه‌گه‌ڕخستنی پێل و وێستگه‌ میحوه‌رییه‌كانی كێش (الاوزان) و پردو تونێله‌كان و زامنكردنی جیازی (الاثاث) و پاسه‌وانی كردنیان. 7. ئه‌و پرۆژانه‌ش كه‌ پێی ده‌سپێردرێن، له‌ريَطةي داموده‌زگا هێلكارو كارڕاپه‌ڕاندنه‌كان خۆیه‌وه‌ به‌ ئه‌نجامیان ده‌گه‌یه‌نێ، یان ده‌یانسپێرێ به‌ به‌ڵێنده‌ران. 8. له‌گەڵ ئه‌زمووندارانی بیانی یان ل له‌گەڵ كۆمپانیاكان یان ده‌زگا پسپۆره‌كاندا گرێبه‌ستی مۆر ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی له‌ دایه‌ره‌كانی وه‌زاره‌ته‌كه‌دا ئیش بكه‌ن، یان هه‌ندێ كار ته‌واو بكه‌ن كه‌ پێی سپێردراوه‌، ئه‌ویش به‌ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. 9. پێشنیازكردنی پلانگه‌ل و پرۆژه‌گه‌لی فراژووكاری (التنمویه‌) له‌ چوارچێوه‌ی پلانه‌ گشتییه‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و نیشته‌جێ كردنداو، جێ به‌جێ كردنیان به‌ ته‌نسیق له‌گه‌لَ لایه‌ن و وه‌زاره‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌كاندا. 10. ئاماده‌ كردنی بوجه‌ی ئاسایی ساڵانه‌و بوجه‌ی پلانه‌كان و حساب و حسابكاری كۆتایی ساڵانه‌و، به‌رزكردنه‌وه‌یان بۆ لایه‌نی پێوه‌ندیدار بۆ ته‌سدیقكردنی. هه‌موو حساباتێكیشی ملكه‌چی دیوانی ریقابه‌ی دارایی یه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: (400/869/234/1) دینار بۆ مه‌سره‌فی ساڵی 1993ی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق و وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌ریتییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ته‌رخان ده‌كرێت.

مادده‌ی پێنجه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكرێت.