أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: ئهنجومهنی یهكێتی پهیرهوێكی ناوخۆ بۆ یهكێتی ژوورهكان ئامادهدهكا ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم دهیسهلمێنێ.
ماددهی سی یهم:
ماددهی سی یهم: دهشێ سهرۆك و ئهندامانی ژوور خهڵاتهكی ساڵانهیان بدرێتێ كه میقدار و شێوهی بهخشینی به بریاری ئهنجومهنی یهكێتی دیاری دهكرێن بهڵام نابێ ههردوو خهڵاتی ئهنجومهنی یهكێتی و ئهنجومهنی و ژوور وهربگیرێ.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: 1-ئهنجومهنێك یهكێتی بهرێوهی دهبا كه پێك دێ له نۆ ئهندامی ئهسلی و دوو ئهندامی شانازی (فخری) له پسپۆران كه ئهنجومهن خۆیان دایان دهنێن. 2-ئهنجومهن له ناو ئهندامانی خۆیدا به دهنگدانی نهێنی سهرۆكێك و دوو جێگری سهرۆك بهو شێوهیهی له پیرهوی ناوخۆدا ههیه ههڵدهبژێرێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: دهسهڵاتهكانی دهسته: دهسته ئهم دهسهڵاتانه دهگێرێ: یهكهم: داهاتی دارایی بۆ سندوقهكهو وهبهرهانینی (استثمارها) دابین دهكا و بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایهش بۆ بهرژهوهندی ئامانجهكانی سندوقهكه دهیانخاته گهڕ. دووهم: رۆژنامهوانان خانهنشین دهكا. سێیهم: دیاركردن و چهسپاندنی ماوهی بهسهربردنی پیشهكه بۆ رۆژنامهوان و حساب كردنیشی بۆ مهبهستی خانهنشینی. چوارهم: بڕینهوهی مافی خانهنشینی بۆ رۆژنامهوانان و، دوای مهرگیشیان بۆ خاو خێزانیان. پێنجهم: ئامادهكردنی بوجهی ساڵانهی سندوقهكه و، ناردنی بۆ وهزارهتی دارایی و ئابووری بۆ تهسدیق كردن و، رێكخستنی جهدوهلی مانگ به مانگی سهرجهم حیساباتی سندوقهكه. شهشهم: بهپێی یاسا كارپێكراوهكان، فهرمانبهران بۆ ههڵسوڕاندنی ئیشوكاری سندوقهكه دادهمهزرێنێ و، كۆتاییش به خزمهتیان دێنێ. حهوتهم: له بانكێ له بانكهكانی ههرێمدا حسابی تایبهت بۆ دارایی خۆی دهكاتهوه و بهو بانكهی دهسپێرێ و، لێ كێشانهوه و خهرج و مهسرهفیش به بڕیاری دهسته و ئیمزای سهرۆكی دهسته و بهرپرسی دارایی دهكرێ. ههشتهم: ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی دهدات به سهرۆكهكهی یان به یهكێ له ئهندامهكانی. نۆیهم: دهرهێنانی رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی ئیدارهی سندوقهكه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: رۆژنامهوان لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا موستهههقی مووچهی خانهنشینی یه: 1. ئهگهر ماوهیهك كه له (25) ساڵ كهمتر نهبێ پیشەكهی كردبێ، سا ئهو ماوهیه سهرومڕ (دائم) بووبێ یان پچر پچڕ. 2. ئهگهر (63) ساڵ تهمهنی بهسهر بردبێ و بە خزمهتی رۆژنامهوانییهوە ماوهیهكی لێ بهسهر بردبێ له (20) بیست ساڵ كهمتر نهبێ. 3. ئهو كهسهی ئهو دوو بڕگهیهی سهرهوهی ئهم ماددهیه بیگرێتهوه، مافی خانهنشینی تهواوی دهكهوێ.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: شهرت و شرووتی بهشداربوونی رۆژنامهوان له سندوقهكه: 1. دهبێ ئهندامی سهندیكای رۆژنامهوانانی كوردستان بێ. 2. نابێ كهوتبێته ژێر ركێفی حوكمهكانی یاسای خانهنشینی یهكی دیكه یان سندوقێكی خانهنشینی یهكی دیكهوه. 3. تهمهنی له (50) پەنجا ساڵ تێپهڕی نهكردبێ، تهنیا ئهوانه نهبن كه ئهندام بوونیان له سهندیكا پێش بهكارخستنی ئهم یاسایه چهسپاوه.
ماددهی شانزدهیهم:
ماددهی شانزدهیهم: 1. دهستهی هۆبه له ههموو ئهو ئهندامانهی پێك دێت كه ههموو ئهركێكی سهرشانیان به پێی ئهم یاسایه بهجێ گهیاندووه و كۆبوونهوهیهكی ئاسایی سازدهدات له ههمان وادهی دهستنیشان كراودا بۆ دهستهی گشتی بۆ ههڵبژاردنی سهرۆك و ئهندامانی هۆبه له رێگهی دهنگدانی نهێنییهوه. 2. دهستهی هۆبه كۆبوونهوهیهكی گشتی نائاسایی لهسهر بانگهێشتی لیژنهی هۆبه یان سێ یهكی ئهندامانی كۆدهبێتهوه. 3. له كۆبوونهوهكانی دهستهی هۆبهدا، حوكمهكانی ماددهی ههشتهمی ئهم یاسایه رهچاو دهكرێت. 4. دهستهی هۆبه بۆی ههیه بڕیار لهبارهی ئهو كارو بارانهوه وهرگرێ كه تایبهتن به چالاكییهكانی له چوارچێوهی پسپۆریهكهیدا و ئهو بڕیارانهش بخاته بهردهم ئهنجومهنی سهندیكا. 5. ئهگهر شوێنی زۆربهی ئهندامانی لیژنه چۆڵ بوو، ئهوا دهستهی هۆبه به رهزامهندی ئهنجومهن و به بانگهێشتی سهرۆكهكهی یان ئهوهی جێی دهگرێتهوه، كۆدهبێتهوه بۆ پركردنهوهی ئهو شوێنه چۆڵانه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: 1. ئهم بڕگهیهی خوارهوه، بۆ ماددهی (31) زیاد دهكرێ و دهبێته بڕگهی (یهكهم): یهكهم: ئهوهی به عهمیدی كۆلێژی تهقهنی دابمهزرێ، مهرجه ئهو شهرتوشروتهی فهراههم بێت كه له ماددهی (17)ی ئهم یاسایهدا هاتووه. 2. بڕگه (1)ی ماددهی (31) ههموار دهكرێ و دهبێته بڕگهی (دووهم)و بهم شێوهیهی لێ دێت. ئهوهی به عهمیدی پهیمانگه دادهمهزرێ مهرجه مهرتهبهی مودهریس یان سهرووتری ههبێ و له كهميی بڕوانامهی ماجستێری بهدهستهوه بێ و، بهبڕیاری ئهنجومهنی وهزیران و لهسهر پێشنیازی ئهنجومهن بۆ ماوهی (4) سالَ دادهمهزرێ. 3. بڕگه (2)ی ماددهی (31) ههموار دهكرێ و دهبێ به بڕگهی (سێیهم)و وهك ئهمهی خوارهوهی لێ دێت: (عهمیدی كۆلێژ یان عهمیدی پهیمانگه له ههیئهكهدا، ئهو سهڵاحییات و ئیشه تایبهتانهی عهمیدی كۆلێژ دهگرێته دهست كه له ماددهی (17)ی ئهم یاسایهدا هاتووه به جۆرێ كه لهگهلَ ئامانجهكانی كۆلێژهكه یان پهیمانگهكهدا بگونجێ.
ماددهی بیست و نۆ
ماددهی بیست و نۆ: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته كار.
ماددهی سی و یهك
ماددهی سی و یهك: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستاندا، دهخرێته كار.
ماددهی بیست وههشت
ماددهی بیست وههشت: لیژنهی بهرزهپتی له ههڵسوڕاندنی كارهكانی خۆیدا بهپێی رێساكانی یاسای بهرزهپتی فرمانبهرانی دهوڵهت رهفتار دهكا.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: رۆژنامهوان شایستهی تهواوی مافهكانی خانهنشینه: یهكهم: ئهگهر رۆژنامهوانێ له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه ئهمری خوا بكا یان شههید ببێ، ئهوه لهو بارهدا خاووخێزانی موستهههقی مافی خانهنشینی دهبن. دووهم: ئهگهر له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه دوچاری پهككهوتهیی بوو و، به تهواوی و بهردهوام له كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهی خست، به مهرجێ بڕیاری لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕو رهسمیی بۆ دهرچووبێ.
ماددهی سی
ماددهی سی: پێویسته وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنهكار.
ماددهی سی و حهوت:
ماددهی سی و حهوت: یهكهم: مهرجی گرێبهستی بهشداریكردنی بهرهههێنان ئهمانهن: 1- ماوهی دۆزینهوهی (5) پێنج ساڵه بۆ دووماوه دابهشدهبێت یهكهم (3)سێساڵهء دووهم (2)دووساڵه،ودهكرێ بۆ (7) حهوت ساڵ درێژبكرێتهوه بهڕادهی كۆتایی. 2- تهنازولكردن (reliquishment) له (25%) بیستءپێنج له سهدا لهناوچهی گرێبهستی ئهسڵی دوای ماوهی دۆزینهوه و (25%) بیستءپێنج لهسهدای دیكه لهناوچهكانی دیكه دوای ههر ماوهیكی درێژكردنهوه. ئهگهر ڕێژهی سهدای لهو تهنازولكردنانه بهشێك بێت لهههر ناوچهیهكی دۆزراوه (discovery area) ئهم ڕێژانه كهمدهكرێتهوه تاوهكو ئهو ناوچهیه نهگرێتهوه. دهكرێ لهكۆتایی ههر ساڵێكدا له ماوهی گرێبهستهكه به ئارهزووی خۆی تهنازولبكرێ. 3 - پابهندبوون بهكارهكانی دۆزینهوه دهكرێ گفتوگۆی لهسهربكرێ، بهشێوهیهكی ئاسایی كڕینء لێكدانهوهی ههموو بهیاناتهكانی ههیه له خۆ دهگرێ لهوانهش بهیاناتهكانی بوومهلهرزهی لهبهردهستدا ههیه و مهسحی بوومهلهرزهیی لهماوهی یهكهمی دۆزینهوه لهگهل ههڵكهندنی بیری دۆزینهوه لهماوهی دووهمی دۆزینهوه و ههڵكهندنی بیر له ههر سالێك له ساڵهكانی درێژكردنهوهدا. 4- پاش بهكۆتاهاتنی ماوهی دۆزینهوه، ماوهی پهرهپێدان دهست پێ دهكات ماوهكهی (20) بیست ساڵهء ئهگهر بهڵێندهر ماوهیهكی دیكهی ویست بهههمان مهرجهكانء پێوانهكانی له گرێبهستهكهدا جێگره، درێژدهكرێتهوه بۆ ماوهی (5) پێنج ساڵی دیكهوه لهگهڵ بوونی توانا بۆ گفتوگۆكردن بۆ درێژكردنهوهی بۆ ماوهیهكی دیكهی تر. 5- ڕێژهی موڵكانه (Royalty) له (10%) ده له سهدا كهمتر نابێ،و بهپێی ماددهی چلویهكهمی ئهم یاسایه دهدرێت. 6- خهرجیهكانی گهڕاوه له بهرههمهێناندا دادهشكێ، دوای داشكانی موڵكانه (ریع)ء بهڕادهی زۆری ڕێژهی (45%) چلءپێنج له سهدا بۆ نهوتی خاو تێپهڕ نابێتء ڕێژهیهك له سهدا شهست(60%) لهگازی سروشتی تێپهڕناكات. 7ـ- بهشداریكردن لهبهرههمهێناندا، لهو بهرههمهی كهماوهته دهكرێت دوای داشكاندنی ڕێژهی موڵكانهو خهرجیهكانی گهڕاوه كه ڕێگای پێدراوه بهپێی ئهو هاوكێشهیهی داهاتهكۆبۆوهكانء خهرجیهكۆبۆوهكانی نهوت لهبهرچاودهگرێ بهجۆرێك دهبێ قازانجی گونجاوی بهڵێندهر لهخۆی بگرێ. 8- دانی كرێی ساڵانه بۆ بانی زهویهكان لهماوهی قۆناغهكانی دۆزینهوه و په رهپێداندا. 9- بهشداریكردنی حكومهتی ههرێم بهشێوهیهكی ڕاستهوخۆ له دۆزینهوهو پهرهپێدانء بهرههمهێنان بهپێی مهرجهكانی له گرێبهستهكهدا هاتووه. 10- پابهندبوون بهدانی ئهو بڕه پارانهی لهسهری رێكهوتن بۆ سندوقی ژینگه بۆ ئهوهی حكومهتی ههرێم بۆ پاڵپشتی كردنی ژینگهی ههرێم بهكاربهێنێ به قهتیسماوی . 11- مهرجهكانی مسۆگهر كردنی ساغ وسهلامهتی و تهندروستی و خۆشگوزهرانی و پاراستنی ژینگه، ڕاهێنان و ئامادهكردنی كاڵاو خزمهتگوزاریهكان بهپێی پێوانهكانی نێودهوڵهتی بهجۆرێك دهبێ لهگهڵ مهرجهكانی له ماددهی بیستء شهشهمی ئهم یاسایهدا هاتووه بگونجێت. دووهم: ئهگهر وهزیر وایدانا كه گرێبهستی نهوت مهترسییه بازرگانیهكان گهورهیه یان پێویستی بهپشتیوانی پارهی زۆره لهسهرهتای وهبهرهێناندا، وهزیر بۆی ههیه له دوای رهزامهندی ئهنجومهنی ههرێمی ڕێژهی موڵكانهی جێگیر له بڕگهی یهكهمی (7) لهم ماددهیهدا كهمبكاتهوه،و بڕی خهرجی گهراوهو جێگیر له بڕگهی یهكهمی (6) لهم ماددهیهدا بهپێی مهترسییهكان زیاد بكات. سێیهم: ئهگهر وهزیر وایدانا كه گرێبهستی نهوت مهترسییه بازرگانیهكان كهمه، وهزیر بۆی ههیه له دوای وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجوومهنی ههرێمی ڕێژهی موڵكانه بۆ بهرزترین ئاست زیادبكات وهكو له بڕگهی یهكهمی (7)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، وڕێژهی خهرجیهكانی گهڕاوه بهكهمترین ئاست كهمبكاتهوه وهكو لهبڕگهی یهكهمی (6)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه. چوارهم: مهرجهكانی گرێبهست باشترین شێوازهكانی پیشهسازه نهوتیهكان لهخۆی دهگرێ، بهكارهێنانی شێوازهكان دهگرێتهوهو وهرگرتنی ڕێكارهكانی پهیڕهوكراو له پیشهسازه نهوتیهكانی جیهانی لهخۆ دهگرێ، لهلایهن بهكارهێنهرانی بهتوانا بهپێی مهرجء بارودۆخهكانی هاوشێوه بۆ پیادهكردنی تایبهتی به پڕۆسهكانی نهوت كه ئامانجی دابینكردنی:- 1- پاراستنی سامانه نهوتییهكان كه بهكارهێنانی هۆیهكانی پێویست بۆ زیادكردنی بهرههمهێنانی هیدرۆكاربۆنات بهشێوهیهكی تهكنیكی و ئابووری باش لهخۆ دهگرێت لهگهڵ كۆنترۆڵكردنی لهیهك بهستراو لهنزمبوونی یهدهگیهكان و كهمكردنهوهی لێچوونی سهر ڕووی زهوی. 2- سهلامهتی لهكاركردن كه پێویست بهبهكارهێنانی ڕێگاكان و وهرگرتنی ڕێكارهكانی سهلامهتی پیشهیی بههێزدهكات و ڕووداوهكان كهمدهكاتهوه. 3- پاراستنی ژینگه كه پێویست بهوه دهكات ڕێگاكان و ئهو ههلسوكهوتانه بهكاربهێنن كه كارلیكردن له پڕۆسهكانی نهوت لهسهر ژینگه كهمدهكاتهوه.
ماددهی سی و شهش:
ماددهی سی و شهش: یهكهم: كهسی ڕێپێدراو ههموو ئهو شتانهی له پڕۆسهكانی نهوت له ناوچهی گرێبهستهكه لابباتء پاكیان بكاتهوه لهو حاڵهتانهی خوارهوه: 1- كاتێ كۆتایی هاتنی ماوهی مۆڵهتهكه یان ههلوهشاندنی. 2- كاتێ پێویستی بهئهنجامدانی پڕۆسهكانی نهوت نامێنێ. دووهم: لهگهڵ سهرپێچی نهكردن بههیچ بهرپرسیاریهتێكی سزایی پێویسته لهسهر ئهو كهسهی كه له پڕۆسهكانی نهوت بهبێ مۆڵهت بهشداریدهكات:- 1- ههرێم قهرهبوو بكاتهوهو بهنرخێكی یهكسان بهنرخی بازاڕی نهوت لهو بڕه دهرهێنراوهو بهرههمهێنراوه یان ههناردراوه، لهگهڵ بژاردنی سوودهكانی دواكهوتن، بهمهرجێك نابێ لهڕێژهی یاسایی ئهو سوودانه ڕهت بێ كه وهزیر بڕیاری لهسهر دهدات. 2- دهبێ غهڕامهكانی ههموو دامهزراو مهكینهو ئامێرهكانی له پڕۆسهكانی نهوت بهكار هاتوون یان غهرامهی لابردنیان بدات یان تێچووی لابردنیان بدات. 3- پاككردنهوهی ئهو پیسیهی لهئهنجامی پڕۆسهكانی نهوت پهیدا بوون یان بژاردنی خهرجی ئهو پاككردنهوه بۆ ههرێم. سێیهم: بهرپرسیاریهتیهكانی له بڕگهی دووهم لهم ماددهیهدا هاتووه ئهو كهسانهی بهشداری دهكهن له پڕۆسهكانی نهوت بهشێوهیهكی تاك یان كۆمهڵ دهیانگرێتهوه.
ماددهی دوازده:
ماددهی دوازده: پێویسته وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: شهرتو شروتی ئهندام ئهمانهیه: 1/ هاوڵاتی ههرێم یا نیشتهجێی ههرێم بێت. 2/به جینایهتێكی غهیره سیاسی حوكم نهدرابێ، یان به جونحهیهکی شهرهفنهنگێن حوكم نهدرابێ. 3/له زانسته ئابووریهكاندا بڕوانامهیهكی ههبێ له بهكالۆریۆس كهمتر نهبێ یان هاوتای بهكالۆریۆس بێت.
ماددهی سیازده:
ماددهی سیازده: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی سی و پێنج:
ماددهی سی و پێنج: یهكهم: دهبێ كهسی ڕێپێدراو زهمان وپشتگیریء بهرگری له حكومهتی ههرێم بكات له ههموو ئهو داوایانهی لهلایهنهكانی دیكهوه بهرزدهكرێتهوه كه بهشێوهیهكی ڕاستهوخۆو ناڕاستهوخۆ له ئهنجامی پڕۆسهكانی نهوتیهوه پهیدادهبێ. دووهم: كهسی ڕێپێدراو پێویسته ئینشورهن. Insurance)) پێویستی ههبێ بۆ داپۆشینی ئهگهری بهرپرسیاریهتیهكان بهپێی بڕگهی یهكهم لهم ماددهیهداو بهپێی ئهو بڕه پارانهی كه وهزارهت ناوه ناوه جهختی لهسهر دهكات.
ماددهی سی و چوار:
ماددهی سی و چوار: یهكهم: 1- وهزیر بۆی ههیه مۆڵهتهكه ههڵوهشێنێتهوه بهپێی مهرجهكانی تێیدا هاتووه وه ئاگاداری ئهنجوومهنی ههرێمی بكاتهوه . 2- ههڵوهشاندنهوهی مۆڵهت مافهكانء پابهندییهكانی له مۆڵهتهكهدا هاتووه ناگۆرێت كه تایبهته به قۆناغی دوای تهواوبوونی ماوهی مۆلهتهكه. دووهم: ئهگهر مۆڵهته دیاریكراوهكه بهپتر كهسێكی ڕێپێدارو درابێت وبارودۆخێك یان سهر لێشێوێنیك دروست بوو، بۆی ههیه وهزارهت هانبدات بۆ ههڵوهشاندنهوهی مۆڵهتهكه، بۆ وهزیر ههیه مۆڵهتهكه ههڵوهشێنێتهوه یان مۆڵهتی ئهو كهسانهی ههڵیان كردووه یان كارێكیان كردبێ بووبێته هۆی دروست بوونی ئهو بارودۆخه ههڵوهشێنێتهوه به مهرجی كهسه ڕێپێدراوهكانی دیكهش بهو مهسهلهیه ئاگاداربكرێتهوه. سێیهم: كاتێ وهزیر بڕیاری ههڵوهشاندنهوهی مۆڵهتهكه دهدات بهپێی بڕگهی دووهم ئهم ماددهیه، ههرخۆی بهرژهوهندی ئهو كهسه ڕێپێدراوانهی كه مۆڵهتهكهیان ههڵوهشاوهتهوه دهگرێته ئهستۆ كه بۆ هێنانه دی سووده باڵاكانی گهلی كوردستان بهكاردێت.