مادده‌ی دوازده‌: سه‌ندیكا له‌مانه‌ پێك دێت: 1/هه‌یئه‌ (ده‌سته‌)ی گشتی. 2/ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 3/لیژنه‌ی زه‌پتی (الانضباط). 4/لقه‌كانی سه‌ندیكا له‌ پارێزگاكان.

مادده‌ی بیست و شه‌ش: لیژنه‌ی لق ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1/بڕیاره‌كانی ده‌سته‌ی گشتی و ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ده‌خاته‌ كار. 2/خزمه‌تگوزارانی لق داده‌مه‌زرێنێ و كرێیان دیاری ده‌كا. 3/نوێنه‌رێ داده‌نێ كه‌ له‌ لیژنه‌ ره‌سمیه‌كاندا لق بنوێنێ. 4/پێشنیار و ئامۆژگاری له‌ باره‌ی كاروباری لقه‌وه‌، پێشكه‌ش به‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌كا بۆ ئه‌وه‌ی بڕیاری له‌سه‌ر بدا. 5/له‌ چوارچێوه‌ی بوجه‌ی لقدا سه‌رف و خه‌رجی پێویست بۆ كاروباری لق ئه‌نجام ده‌دا و راپۆرتی دارایی و حسابی كۆتاش پێشكه‌ش به‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌كا. 6/لێژنه‌گه‌لی لق بۆ وه‌دیهانینی ئامانج و مه‌به‌ستی سه‌ندیكا پێك ده‌هێنێ. 7/ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ش كه‌به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا پێی ده‌دا، هه‌ڵیان ده‌سوڕێنێ.

مادده‌ی په‌نجاو دوو: یه‌كه‌م: 1- وه‌زیر بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ:ـ أ- مۆڵه‌ته‌كانی ئێستای هه‌ڵوه‌شێنراوه‌و هه‌مواركراو به‌ تیروته‌سه‌لی. ب- زانیارییه‌كانی په‌یوه‌سته‌ به‌ڕێككه‌وتنه‌كانی یه‌كگرتن. 2- هه‌ر تاكێك له‌ماوه‌یه‌كی شیاودا له‌ ڕۆژی پێشكه‌شكردنی داواكاریه‌كه‌ی له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ كورته‌یه‌كی ده‌داتێ ده‌رباره‌ی: أ- مۆڵه‌ته‌كانی (هه‌مواره‌كانی ئێستاء هه‌ڵوه‌شاوه‌)ء ڕێككه‌وتننامه‌كانی یه‌كگرتن. ب- پلانی په‌ره‌سه‌ندنی په‌سندكراو. ج- بریكاردانء مامه‌ڵه‌كانی دیكه‌ كه‌ ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر وه‌رگیراوه‌ به‌پێی مه‌رجه‌كانی بازرگانی ڕێپێدراو. د- پڕۆسه‌كانی نه‌وت. دووه‌م: وه‌زیر روون كردنه‌وه‌ی هۆیه‌كانی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ له‌ ماوه‌ی ده‌ رۆژ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ له‌ رۆژی پێشكه‌ش كردنی داواكارییه‌كان: 1- پێدانی مۆڵه‌ت دوای بانگێشه‌كردن. 2- په‌سندكردنی پلانی په‌ره‌پێدان به‌پێی گرێبه‌ستی نه‌وت. 3- وه‌رگرتنی هه‌ر بڕیارێك یان هه‌ر ڕه‌زامه‌ندی دانێك پێویسته‌ به‌پێی مۆڵه‌ت دیاری بكرێت. سێیه‌م: پێویسته‌ كۆمپانیاكان ڕاپۆرته‌كانیان ده‌رباره‌ی پابه‌ندییان پێشكه‌ش بكه‌نء به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ و مه‌رجه‌كانی مۆڵه‌تء به‌و شێوه‌یه‌و به‌ تیره‌ته‌سه‌لی داواكراوه‌ له‌مۆڵه‌ت داو وه‌ به‌پێی ڕێنماییه‌كان، وه‌زیریش بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ چواره‌م: وه‌زیر بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕاپۆرته‌كانی تایبه‌ت به‌كه‌سه‌ ڕێپێدراوه‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ سه‌باره‌ت به‌ دانی پاره‌كانی تایبه‌ت به‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وتی بۆ حكومه‌تی هه‌رێم به‌پێی یاسا. پێنجه‌م: زانیاریه‌كانی به‌ده‌ستهاتوون به‌پێی ئه‌م مادده‌یه‌ بۆ هه‌موو كه‌س ڕه‌وایه‌ پاش دانی ڕه‌سمه‌كان كه‌ به‌پێی ڕێنماییه‌كان وه‌رده‌گیرێ.

مادده‌ی سییه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم له‌ حاڵه‌تی ڕوودانی گۆڕانكاری له‌ به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێم بۆ ساڵی 2013، ئاگاداری په‌رله‌مانی كوردستان بكاته‌وه‌و بیخاته‌ به‌رده‌می بۆ په‌سه‌ندكردن.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم یه‌كسانی ده‌سته‌به‌ر بكات له‌ نێوان مووچه‌و ده‌رماڵه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ هاوشانه‌كانیان له‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كانی عێراقیی ناوه‌ندیی و قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یان له‌ دوای وه‌رگرتنی سه‌رجه‌م شایسته‌ داراییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ لای حكومه‌تی ناوه‌ندیی به‌پێی یاساكانی بودجه‌ی گشتی ساڵه‌كانی (2007-2013).

مادده‌ی شازده‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابوری ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێوان پاردانراوه‌كانی (اعتمادات) یه‌ك ده‌روازه‌ ئه‌نجام بدات، جگه‌ له‌ به‌شی (فصل) مووچه‌، چونكه‌ ده‌كرێت بۆی بگواسترێته‌وه‌و ناكرێت لێی بگواسترێته‌وه‌. دووه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابوری بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێوان پاره‌دانراوه‌كانی (اعتمادات) ده‌روازه‌كانی بودجه‌ ئه‌نجام بدات به‌مه‌به‌ستی دابینكردنی توانای سه‌رفكردن بۆ ئه‌و كارگێڕییانه‌ی بڕیار ده‌درێت له‌ وه‌زاره‌تێك جیابكرێنه‌وه‌و بخرێنه‌ سه‌ر وه‌زاره‌تێكی ترو وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێو یه‌ك به‌ش(قسم)دا و یه‌ك یه‌كه‌ی سه‌رفكردن، ئه‌نجام بدات. سێیه‌م: ناكرێت هیچ لێكگواستنه‌وه‌یه‌ك له‌ نێوان پارێزگاكاندا له‌ نێو ته‌رخانكراوه‌كانی (پرۆژه‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانی هه‌رێم و پارێزگاكان) ئه‌نجام بدرێت. چواره‌م: ناكرێت لێكگواستنه‌وه‌ له‌ ته‌رخانكراوه‌كانی خه‌رجی پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنان، واته‌ ته‌رخانكراوه‌كانی (بودجه‌ی وه‌به‌رهێنان)، بۆ ته‌رخانكراوه‌كانی خه‌رجی به‌گه‌ڕخستن، واته‌ ته‌رخانكراوه‌كانی (بودجه‌ی ڕه‌وه‌ن)، ئه‌نجام بدرێت. پێنجه‌م: ئه‌و پاره‌دانراوانه‌ی (اعتمادات) له‌م یاسایه‌دا په‌سه‌ندكراون تاوه‌كو 31ی كانونی یه‌كه‌می ساڵی دارایی (2013) به‌كارده‌هێنرێن و داهاته‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌كان تاوه‌كو 31/12/2013 تۆمار ده‌كرێن. به‌ڵام ئه‌و داهاتانه‌ی له‌ دوای كۆتایی ساڵی دارایی (2013)ه‌وه‌ وه‌رده‌گیرێن، ئه‌وا وه‌ك داهاتێك بۆ بودجه‌ی ساڵی دارایی 2014 تۆمار ده‌كرێن.

مادده‌ی سیازده‌: 1/ ده‌سته‌ی گشتی به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ندامانه‌ یا هه‌موو ئه‌و نوێنه‌رانه‌(المندوبین)ی كه‌ ئیلتيزاماتی خۆیان به‌جێهێناوه‌ پێكدێت. ده‌سته‌ی گشتی به‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵاتی سه‌ندیكا له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ و، له‌ رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌وه‌ هه‌ر سێ ساڵ جارێ له‌سه‌ر بڕیاری ئه‌نجومه‌ن وداواكاریی نه‌قیب كۆبوونه‌وه‌ی گشتی و ئاسایی خۆی، له‌ باره‌گای سه‌ندیكادا، بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ، بۆ ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌ن ساز ده‌دا. (نیصاب)یش به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی ناونووسراو، یان زۆرینه‌ی نوێنه‌ران دێته‌جێ. ئه‌گه‌ر نیصابیش نه‌هاته‌جێ، ئه‌وا دوای به‌سه‌رچوونی پازده‌ رۆژ به‌سه‌ر كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌مدا هه‌ڵبژاردن له‌ كات و جێگه‌ی دیا.كراودا ده‌ست پێ ده‌كا، له‌م باره‌دا نیصاب، به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان، یا نوێنه‌ران دێته‌جێ، ده‌نا، ئه‌گه‌ر نه‌هاته‌ جێ، ئه‌وه‌ له‌م باره‌دا ئه‌نجومه‌نی پێشتر بۆ خولێكی تریش به‌رده‌وام ده‌بێ. 2/ئه‌گه‌ر ژماره‌ی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا له‌ (500) پێنج سه‌د ئه‌ندام زیاتر بن، ئه‌وه‌ هه‌ڵبژاردن له‌م باره‌دا، له‌ رێگه‌ی نوێنه‌ران (المندوبین) وه‌ ده‌كرێ، رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تیش له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ یا له‌لایه‌ن جێگری ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ دیارده‌كرێ به‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكاكه‌شه‌وه‌.

مادده‌ی شازده‌: ده‌سته‌ی گشتی باڵاترین ده‌سته‌ڵاته‌ له‌ سه‌ندیكادا و ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1/هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب وهه‌شت ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گیش بۆ ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌ن. 2/ته‌سدیق كردنی بودجه‌ و حسابكاریی كۆتایی و راپۆرتی دارایی. 3/گفتوگۆ له‌سه‌ر راپۆرتی ئیداری و بڕیاردان له‌سه‌ری. 4/ئیقراركردنی پێشنیاری هه‌مواركردنی یاسا و ئیقراركردن و هه‌مواركردنی گه‌ڵاڵه‌ (لوائح)ی پێرۆ.

مادده‌ی پازده‌: 1/ ئه‌گه‌ر له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی گشتیدا، زۆرینه‌ی زۆری ئه‌ندامانی سه‌ندیكا ئاماده‌ نه‌بن، نیصاب نایه‌ته‌جێ، له‌و باره‌دا، كه‌ نه‌هاته‌جێ، ئه‌وا ده‌سته‌ی گشتی، دوای پازده‌ رۆژ، له‌هه‌مان كات و جێگای دیاركراودا كۆده‌بێته‌وه‌، له‌م باره‌دا، نیصاب به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان دێته‌ جێ، ئه‌وجا هه‌موو بڕیارێ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌بووان ده‌درێ و، ئه‌گه‌ر هات و ده‌نگه‌كانیش هاوتا بوون، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ده‌نگی نه‌قیب به‌ر كام تا بكه‌وێ، هی ئه‌وه‌. 2/ئه‌ندامێ ئه‌گه‌ر له‌ هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌كه‌ی بێیه‌ش كرابێ، ناشێ له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتیدا به‌شداری بكات.

مادده‌ی نۆیه‌م: سه‌رۆكی هه‌یئه‌ بۆی هه‌یه‌ پێكهاته‌كانی هه‌یئه‌كه‌، به‌ خۆی و به‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌كان و به‌ش و هۆبه‌ و نووسینگه‌كانیشه‌وه‌ دابنێ و پێكیان بهێنێ، و ئه‌رك و فرمانیشیان له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌م یاسایه‌دا دیاریبكاو سه‌ڵاحییاتی به‌رپرسه‌كانی ئیداره‌كانیشی ده‌سنیشان بكاو میلاكیان بۆ دابنێ و موفره‌داتی بوجه‌كه‌شی پێشنیاز بكاو پێشكه‌شی سه‌رۆكی هه‌رێمی بكا بۆ ته‌سدیقكردن، بۆیشی هه‌یه‌ خولی فێربوون و قاڵبوونیش بۆ كارمه‌ندانی بكاته‌وه‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م: هه‌یئه‌كه‌ بۆ وه‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌ی خواره‌وه‌ تێده‌كۆشێ: 1- له‌م ڕێگایانه‌ی خواره‌وه‌، ئه‌و بناغه‌و بنه‌مایانه‌ ده‌پارێزێ كه‌ سیسته‌می فیدراڵی دیموكراتی و په‌رله‌مانی و فره‌لایه‌نیی ده‌وڵه‌تی ئیتتیحادیی عێراقی له‌سه‌ر بنیاد ده‌نرێ: أ- بۆ پاراستنی ماڵ و گیانی هاووڵاتییانی هه‌رێم خه‌بات ده‌كا. ب- هه‌وڵ ده‌دا ئاسایش و سه‌قامگیری له‌ هه‌رێمدا ده‌سته‌به‌ر بكا و، موڵك و ماڵی گشتی بپارێزێ. ج- ئازادیی گشتی و ئازادیی تایبه‌ت ده‌پارێزێ، و هه‌لومه‌رجێكی له‌بارو زه‌رووری ئه‌وتۆش ده‌ڕه‌خسێنێ كه‌ هاووڵاتییان بتوانن به‌پێی ئیعلان و په‌یمان و به‌ڵگه‌نامه‌گه‌لی مافی مرۆڤی نێوده‌وڵه‌تی مافه‌كانی خۆیان موماره‌سه‌ بكه‌ن. د- پاراستنی پێڕۆ و دابوده‌ستووری گشتی و ئه‌خلاق. 2- له‌ناوبردنی بێهۆشكه‌ره‌كان. 3- له‌ناوبردنی تیرۆر و تۆقاندن. 4- له‌ناوبردنی سیخوڕی. 5- أ- زانیارییه‌كان كۆده‌كاته‌وه‌، و ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ش كه‌ ئارِاسته‌ی ئاسایشی نیشتمانیی كۆماری ئیتتیحادیی عێراق ده‌كرێن هه‌ڵیانده‌سه‌نگێنێ، و له‌ ڕێگای سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌یانگه‌یه‌نێته‌ ده‌زگاگه‌لی تایبه‌ت به‌ ئاسایشی نیشتمانیی فیدراڵی. ب- به‌پێی میكانیزمێ كه‌ یاساكان دیاریان ده‌كه‌ن، تۆمه‌تباران و تاوانكاران و ده‌عواكانیان له‌نێوان ده‌زگاكانی ئاسایشی فیدراڵی و ئاسایشی هه‌رێمدا ئاڵوگۆڕ ده‌كات.

مادده‌ی ده‌یه‌م : یه‌كه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی هه‌یه‌ كه‌ له‌ (250) (دوو سه‌د و په‌نجا ملیۆن دینار) زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك و بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵات بدات به‌ سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ی به‌ خه‌رج كردنی پاره‌یه‌ك كه‌ له‌ (100) (سه‌د ملیۆن دینار) زیاتر نه‌بێ . دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌و ده‌ستانه‌ی كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی گوژمه‌ پاره‌یه‌كیان هه‌یه‌ كه‌ له‌ (150) (سه‌د و به‌نجا ملیۆن دینار) زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك. سێیه‌م: له‌ (یه‌كه‌م) و (دووه‌م) دا ڕه‌چاوی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌كرێ : 1. ده‌بێ خه‌رجكردنه‌كه‌ به‌پێی پشتیوانه‌ی په‌سه‌ندكراوه‌كانی بودجه‌ی گشتی ساڵانه‌ و بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ بێت كه‌ بۆی دیاری كراوه‌. 2. پشت به‌ پشتیوانه‌ی ته‌رخان كراو له‌ بودجه‌ی گشتی ببه‌سترێ و نابێ پابه‌ند به‌ خه‌رج كردنێك بێ كه‌ له‌ ته‌رخان كراوی بودجه‌ زیاتر بێ.

مادده‌ی یازده‌م: له‌سه‌ر وه‌زیری دارایی و ئابوورییه‌ ته‌رخانكراوی گوژمه‌كانی داهاتی مانگانه‌ كه‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی به‌ده‌ستی ده‌هێنێ بۆ هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی بیخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی بۆ مه‌به‌ستی كڕینی ده‌رمان و دابین كردنی خه‌رجییه‌كانی چاككردنه‌وه‌ (الصیانه‌) به‌ هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌ و راهێنانی كارمه‌ندانی و به‌پێی داواكاری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی كه‌ خشته‌ی داهاته‌ راسته‌قینه‌ وه‌ دیهاتووه‌كانی پێوه‌ لكابێ.

مادده‌ی نۆیه‌م: نابێ گرێبه‌ستی كاركردن له‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمدا به‌بێ ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ئه‌نجام بدرێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: هه‌موو وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌كانی ده‌وڵه‌ت ژمێریاری مانگانه‌ی خۆیان (موازین المراجعه‌) له‌ماوه‌یه‌ك پێشكه‌ش به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێریاری ده‌كه‌ن كه‌ (10) رۆژ له‌ كۆتایی هه‌ر مانگێك تێپه‌ڕ نه‌كات.

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی 1/1/2008 دا جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی شه‌شه‌م: كار به‌ یاساو بڕیاره‌ كارپێكراوه‌كانی باج ده‌كرێ، به‌مه‌رجێ له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك نه‌بن.

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابووری له‌ هه‌رێم، بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربچوێنێ.

مادده‌ی چواره‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.