المواد القانونية
ماددهی سێیهم: سهندیكا له پێناو بهدیهێنانی ئهم مهبهستانهی خوارهوه كار دهكا: 1. بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهتی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدرالیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی. 2. بهرزكرنهوهی ئاستی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی و ئابووری ئهندامانی سهندیكا و بهرگری كردن له مافهكانیان و چاودێری كردنی بهرژهوهندییان. 3. بهشداری كردن له پێشخستنی پیشهسازی، به هاریكاری كردن لهگهڵ لایهنی تایبهتمهند. 4. كۆشش كردن له پێناوی دابینكردنی دوا رۆژی ئهندام له بارهی نهخۆشی و پیریهتی و بێكاری. 5. رێكخستنی بنهماكانی دهست دانه پیشه. 6. پتهوكردنی پهیوهندی لهگهڵ سهندیكای هاوتای له جیهاندا. 7. رێكخستنی كاتهكانی بێكاری و دهسته بهركردنی هۆیهكانی حهسانهوه و رابواردن و دامهزراندنی یانهی وهرزشی و كۆمهڵایهتی. 8. پتهو كردنی پهیوهندی برایانه له نێوان دهرچوانی ئامۆژگاكانی ئهندازهیی (تهكنهلۆجیا- نهوت- گهیاندن).
شەشەم: رێكخستنەوەو یەكخستنی دەزگا ئەمنییەكان لەو ناوچە هاوبەشە كوردستانیانەی كە پێشتر لە دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان بوون.
ماددهی بیست و سێیهم: دهستهی گشتی بۆی ههیه پێشنیازی ههمواركردنی خشتهی رهسمه بڕیار لهسهر دراوهكان بكات.
ماددهی شازدهم: یهكهم: كارمهندانی هاتوچۆ، ئهوانهیان كه تهرخان كراون بۆ ئیشكردن له وێستگهی كێشانهكه، دهستهڵاتی سهپاندنی غهرامه و دهست بهسهرداگرتنی ئۆتۆمبێلی زیاده باریان پێدهدرێت بهپێی حوكمهكانی ماددهی (15)ی ئهم یاسایه و، بڕیارهكانیشیان لهم رووهوه بنبڕ دهبێت. دووهم: پشت بهستن به خوێندنهوهی پێوانهی كێش بهڵگهی سهلماندنه بۆ مهبهستی سزادانی سهرپێچیكار. سێیهم: له حاڵهتێكدا ئهگهر ئهو غهرامهیهی له ماددهی (15)ی ئهم یاسایهدا دهقهكهی هاتووه، له ماوهی (15) رۆژدا له رۆژی سهرپێچیهكهوه نهدرێت، ئهوا شوفێر یان خاوەنی ئۆتۆمبێله سهرپێچیكهرهكه بهبهند كردن بۆ ماوهیهك سزا دهدرێت كه له (1) مانگ كهمتر نهبێ و، له (3) مانگیش زیاتر نهبێت. چوارهم: شوفێری ئوتومبیلهكه یان خاوهنهكهی كه له كرداری كێشانهكه خۆی بدزێتهوه، به غهرامهیهك سزا دهدرێت له (250.000) دووسهدو پهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (400.000) چوارسهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێت، لهگهڵ لانهدان له حوكمهكانی بهندی یهكهم له ماددهی (15)ی ئهم یاسایه.
ماددهی بیست و دووهم: داهاتهكانی سهندیكا لهمانه پێك دێت یهكهم: رهسمهكان كه ئهمانهن: 1. رهسمی چوونه پاڵ سهندیكا و نوێ كردنهوهی ساڵانه (25) دینار. 2. رهسمی مۆڵهت دانی سهرپهرشتی دروستی ئاژهڵ و كردنهوهی عیاده یان تاقیگهی دروستی ئاژهڵ و نوێ كردنهوهی ساڵانهی (50) دینار. 3. رهسمی مۆڵهتدانی كردنهوهی خهستهخانهی ئههلی دروستی ئاژهڵی و نوێ كردنهوهی ساڵانهی (100) دینار. 4. رهسمی مۆڵهت دانی كردنهوهی كۆگای ئههلی دهرمانی دروستی ئاژهڵی و نوێكردنهوهی ساڵانهی (500) دینار. 5. رهسمی پشكنینی ههر دهزگایهكی دروستی ئاژهڵی (20) دینار. 6. رهسمی تۆمار كردنی پسپۆرایهتی (الاختصاص) (100) دینار. 7. رهسمی پێدانی نووسراوی پشتگیری (10) دینار. دووهم: پێبهخشینهكانی حكومهتی ههرێم. سێیهم: ئهو قازانجانهی كه له ئاههنگ و چاپهمهنی و پێبهخشین و ئهو پرۆژانهی كه سهندیكا پێیان ههڵدهستێت یان كه سهندیكا دهیان كات دهست دهكهوێت. چوارهم: بهخشین و لهقهبهركردن و ههر دهستكهوتێكی تر.
ماددهی پانزده: 1. ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندیانهی خوارهوه ئهنجام دهدا: 1. كاركردن بۆ هێنانهدی مهبهستهكانی سهندیكا. 2. پێشكهش كردنی پێشنیار له بارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكاوه. 3. جێبهجێ كردنی كارهكانی دهستهی گشتی. 4. دامهزراندنی كارمهندانی سهندیكا و دیاریكردنی مووچهكانیان. 5. تهماشاكردنی داواكارییهكانی هاتنه ناو سهندیكا. 6. دهست نیشان كردنی ئهوانهی كه نوێنهری سهندیكا دهبن له لیژنه رهسمییهكان و ئهوانی تر له كاتێكدا كه نهقیب نوێنهرایهتی ناكات. 7. ههواڵهكردنی كێشهو شكایهتهكان بۆ لیژنهی تایبهتمهند. 8. دامهزراندنی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 9. پێك هێنانی لیژنهی لاوهكی بۆ هێنانهدی مهبهستهكانی سهندیكا. ی- قبوڵ كردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یان بریكارهكهی یان ههر ئهندامێك له ئهنجومهن یاخود له لیژنهكان. ك- ورد كارێك حسێبكاری ساڵانه براستێنێ بۆ وردكاری ساڵانه. ل- رێكخستنی خولهكانی ههڵبژاردن و بهڵگهنامهكانی تر و سهرپهرشتی كردنی كرداری ههڵبژاردن به گوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. م- بڕیاردانی خۆ به خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵ كردنی لهقهبهر كردن و پێبهخشین. ن- دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكان به گوێرهی یاسای كۆمهڵهكان. 2. ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدا به لیژنهی لقهكان.
دووەم: ئەندامانی پەرلەمان و ئەندامی ئەنجومەنی وەزیران و هاوتاوەزیفییەكانیان پاش تەواوبوونی خول و ماوەكەیان لەو خزمەت گوزارییەی لە خاڵی (یەكەم)دا هاتووە سوودمەند دەبن.
مادهی شانزدهیهم: ههر وهزیرێك كه ئهندامی ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی نییه بۆی ههیه له ههر كۆبونهوهیهكدا ئامادهی ببێ، بێ ئهوهی مافی دهنگدانی ههبێ.
ماددهی شهشهم: یهكهم: رهسمی چوونه پاڵ سهندیكا بۆ ئهندام (30) دیناره. دووهم: رهسمی بهشداربوونی ساڵانه (20) دیناره له ماوهیهك دهدرێ له ههر ساڵێكدا كه له مانگی شوبات تێناپهرێ، ئهگهر ئهندام له دانی ئهو رهسمه له كاتی دیاریكراودا دواكهوت (50%) له رهسمی بهشدار بوونی بۆ سهندیكا جهزا دهدرێ، ئهگهر بۆ ساڵی یهك له دوای یهك بهبێ عوزرێكی رهوا پارهی نهدا ناوی له تۆماری ئهندامان دهسرێتهوه.
ماددهی سی و چوارهم: ههر كهسێك له وانهی ئهندام نهبن له سهندیكا یا قهدهغه كرابن له ئیش كردن و ئهو پیشه یه دهست بداتێ، ئهوا سزا دهدرێت به غهرامهیهكی وا كه له پێنج سهد دینار پتر نهبێت، ئهوهش ئهو كهسه ناگرێتهوه كه پیشهكهی له یهكێك له رێكخراوه جهماوهرییهكان دا دهست بداتێ.
ماددهی بیست و پێنجهم: ئهندام پێویسته خۆی لهم رهفتارانه لابدات: 1/كهمتهرخهمی یا تهگهرهنانهوه له رێگای جێ بهجێ كردنی یاسا و پێڕۆكانی سهندیكادا و ئهو رێنمایی و بڕیارانهش كه سهندیكا دهریان دههێنێ. 2/ههڵسوڕاندنی پیشه بهبێ تازهكردنهوهی بهشداربوونی ساڵانه. 3/رهچاونهگرتنی رهوشی پیشهگهری و ناوزڕاندن و لهكهداركردنی حورمهتی پیشه، واتا پێویسته رهفتار به پێی دهقی رێساكانی پێڕۆی ناوخۆ بكرێ. 4/ ناوونیشانێكی پیشهیی له خۆی بنێ، یا سیفهتێكی درۆی پیشهیی بهخۆی بدا كه به پێی یاسا و پێڕۆی كارپێكراو تهسدیق نهكرابێ، و بهههر رێگایهكیش بۆی بكرێ راگهیاندنی بۆ بكات. 5/بههۆی كهمتهرخهمییهوه، له ههڵهیهكی هۆنهركاریی گهوره تێوهگلێ، زهرهرو زیانێكی گهوره به پهیوهندداران بگهیهنێ. 6/به پێچهوانهی دهقی پێڕۆی ناوخۆ، یا بهو رێنماییانهی كه سهندیكا دهریان دێنێ، له ههڵسوڕاندنی پیشهكهدا زیاتر پێ درێژ بكا.
ماددهی نۆزدهم: دهستهی دهرس گوتنهوه له زانكۆ و دهستهكاندا لهمانه پێكدێن: ـ یه كهم: پرۆفیسۆرهكان دووهم: پرۆفیسۆره یاریدهدهرهكان سێیهم: مامۆستایان (مدرسین) چوارهم: مامۆستا یاریدهدهرهكان
ماددهی بیست ودووهم: ئهوحاڵهتانهی دهقێكی ئهم یاسایه نایانگرێتهوه، دهكهوێته بهر ئهو رێسا گشتیانهی له یاساكانی دیكهی پهیوهنداردا هاتوون، به مهرجێك حوكمهكانی لهگهلأ حوكمی ئهم یاسایهدا پێچهوانه نهبن. لهكاتی ناكۆكی له نێوانیاندا، حوكمهكانی ئهم یاسایه پیاده دهكرێن.
ماددهی ههژدهم : بهش یا لقی زانستی: ئهو یهكه بنهڕهتییه زانستیهیه له خوێندنی باڵاو لهو كاتهدا ئهو بهش و لقه زانستییانه دادهمهزرێن كه پێویستی كردهنی به دادهمهزراندنیان ههبێ، به مهرجێك پێنج له مامۆستای پسپۆڕ ههبن كه دووان لهوانه بهلانی كهم خاوهن بڕوانامهی دوكتۆرابن و ئهنجومهنێكی ههیه كه لهمانهی خوارهوه پێكدێ: یهكهم: سهرۆكی بهش یا لق: به بڕیاری سهرۆكی زانكۆ و بهپێشنیاری ڕاگری كۆلێج یا پهیمانگا دادهمهزرێ، به مهرجێك پایهی زانستی له پرۆفیسۆری یاریدهدهر كهمتر نهبێت بۆ كۆلێج و مامۆستا(مدرس)یش بۆ پهیمانگا و بهڕێوهبردنی بهش یا لق له رووی زانستی و كارگێڕی و پهروهردهیهوه دهگرێتهوه ئهستۆ. دووهم: ژمارهیهك له ئهندامانی دهستهی دهرس گوتنهوه له (14) پتر نهبێ و له (8)یش كهمتر نهبێ و دهبێ خاوهن بڕوانامهی دكتۆرا بن یاخود لهوانه بن نازناوی زانستی پرۆفیسۆری یاریدهدهر یان ههبێ و ماوهی بهلانی كهم (5) ساڵ خزمهتی زانكۆییان به كردهنی ههبێ. سێیهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندییانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: 1ـ كاركردن له پێناوی پهرهپێدانی پرۆگرامهكان خوێندن و وردهكارییهكانی و كتێبهكانی خوێندن و پێشنیازی ههموار كردنیان یاخود گۆڕینیان لهبهر رۆشنایی راسپاردهی لیژنه زانستییهكان له بهش یان لق و ئهو بهش و لقانهی كه وهكو ئهوانن. 2ـ پێشنیاز كردنی پێداویستیهكانی بهش یان لق لهلایهن ئهندامانی دهستهی دهرس گوتنهوه و تهكنیكاران و راسپاردن به بانكهێشتنی پرۆفیسۆری میوان. 3ـ بڕیاردان لهسهر پرۆژهكانی توێژینهوهی زانستی كه لهلایهن ئهندامانی بهش یان لق پێشكهش دهكرێن بهپێی پێداویستیهكانی كۆمهڵگای ئابووری و كۆمهڵایهتی و سیاسی و هی دیكه و پێشنیاز كردنی شێوازی زامن كراو بۆ ئهنجامدانیان و راسپاردن به یارمهتیدانی توێژینهوهی زانستی و كتێبه دانراو و وهرگێڕدراوهكان و بایهخدان به توێژینهوهی قوتابییان و دابینكردنی پێداویستیهكانی جێبهجێ كردنیان. 4ـ راسپاردنی بڕیاردان لهسهر پلانهكانی بهشه زانستییهكان له بارهی بانگێشهی پرۆفیسۆره میوانهكانهوه. 5ـ راسپاردنی بڕیاردان لهسهر ناونیشانی نامهكانی زانكۆیی و ناونانی لیژنهكانی تاقیكردنهوهی گشت گر و سهرپهرشتیكارو بهشدار و ئهنجامی گفتوگۆكان. 6ـ جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی ئهنجومهنی كۆلێج یا پهیمانگا. 7ـ دامهزراندنی لیژنه پهروهردهیی و زانستیهكان به پێی پێداویستیهكانی بهش یان لقهكه. 8ـ سهرپهرشتی كردنی بهرێوهچوونی خوێندنهكان و شێوازهكانی دهرس گوتنهوه و ئهزموونهكان و ههڵسهنگاندنی ئهندامانی دهستهی دهرس گوتنهوه و بهدواداچوونی كاروباری زانستی قوتابییان له ساڵه جیاجیاكانی خوێندن له رێگای سهرپهرشتیكردنی زانستی بهردهوامهوه. 9ـ بهدوا داچوونی پهرهسهندنهكانی زانستی بۆ زانیاری و زانستهكان و ئاراسته كردنی ئهندامانی دهستهی دهرس گوتنهوه بۆ نوێكردنهوه و پهرهپێدانی بهرنامهی خوێندن و سوود وهرگرتن له تهكنۆلۆجیای تازه تاكو لهگهڵ رێڕهوی پهرهسهندنهكانی زانستی له جیهاندا گونجاو بێت. 10ـ چاودێری كردنی پرۆفیسۆره داهێنهرهكان و قوتابیه سهركهوتووهكان و هاندانیان به شێوهیهكی بهردهوام. 11ـ دانانی پلان و میكانیزم بۆ گۆڕینی پرۆسهی دهرس گوتنهوه بۆ پرۆسهی فێركردن. 12ـ ئاماده كردنی موعیدهكان بۆ تهواو كردنی خوێندنی باڵا به ئامانجی پڕكردنهوهی ناتهواوی له كادیری دهرس گوتنهوه.
ماددهی بیست ویهكهم: ژمێركاری دهسته لهلایهن دیوانی چاودێری داراییهوه وردكاری دهكرێت.
ماددهی ههژدهم: یهكهم:بریاری سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران/ئیدارهی سلێمانی ژماره(89)ی ساڵی2004، كهتایبهته بههاندانی وهبهرهێنان لهههرێمی كوردستاندا،پووچهڵ دهكرێتهوه ودهستهی هاندانی وهبهرهێنان وپێكهاتهكانی ههڵدهوهشێندرێنهوه،كهبهپێی مادهی (16)ی بریاری سهرهوه پێكهاتووه وههموو ماف وپابهندیهكان وسامانه گوێزراوه ونهگوێزراوهكانی دهبنه هی (دهستهی وبهرهێنان)، كهبهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه دادهمهزرێت. دووهم:گشت ئهو پرۆژه وهبهرهێنهیانهی موڵهت دراوون لهلایهن دهستهی وهبهرهێنانی دامهزراو بهپێی بریاره پووچهڵكراوهكهی برگهی یهكهمی سهرهوه وئهو پرۆژه وهبهرهێنهریانهی ئیدارهی ههولێر، بهپێی یاسا بهركارهكان موڵهتی پێداوون، به پرۆژهی وهبهرهێنانی یاسایی دادهندرێن وبهردهوام دهبن لهسوود وهرگرتن لهو ئیمتیازو هاندهرانهی پێیان دراوون. سێیهم:گشت پرۆژهكانی دیكهی لهقۆناغی لێتۆژینهوهو ههڵسهنگاندن دان وهێشتا بڕیاری كۆتاییان لهلایهن دهستهی ههڵوهشایهوه،وهك پڕۆژهی وهبهرهێنان پێدهرنهچووه،ڕوانهی ئهو دهستهی وهبهرهێنانه دهكرێن كهبهپێی حوكمهكانی ئهنم یاسایه دامهزراوه وفهرمانگه تایبهتمهندهكانی دهستهش بهردهوام دهبن لهتهواوكردنی ئهو رێكارانهی دهستهی ههڵوهشایهوه پێیان ههڵساوه.
مادهی حهڤدهم: كێشهكانی وهبهرهێنان بهپێی گرێبهستی مۆركراو له نێوان ههردوو لادا یهكلا دهكرێنهوه. ئهگهر له گرێبهستهكهش هیچ برگهیهكی وا نهبوو ئهوا به رێگهیهكی دۆستانه و بهرهزامهندی ههردوو لایهن چارهسهردهكرێن، له حاڵهتێكدا ڕهزامهندی ههردوو لایهن بهدهست نههات، ههردوو لا بۆیان ههیه هانا بهرن بۆ ئهو ناوبژیوانیهی كه حوكمهكانی له یاسا رهچاوكراوهكانی ههرێمدا دیاركراوون، یان بهپێی حوكمهكانی یهكلاكردنهوهی ناكۆكیهكانی ههر رێككهوتنامهیهكی نێودهوڵهتی، یان دووقۆڵی كه عیراق لایهنێك بێت تیایاندا.
ماددهی دووهم: بهرێوهبهرایهتییهكانی بهرگریی شارستانی دووباره به وهزارهتی ناوخۆوه دهبهسترێنهوهو دهكهونهوه ناو پێكهاتهكانی ئهو وهزارهتهوه.
ماددهی دووهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه لهسهر ئهو پرۆژانه پیاده دهكرێن كه دهسته له یهكێك لهو كهرتانهی خوارهوه دا رهزامهندیان لهسهر دهدات: یهكهم. پیشهسازییه گۆڕاوهكان(التحویلیه) وكارهبا وئهو خزمهتگوزاریانهی پێیانهوه بهندن. دووهم. كشتوكاڵ بهههر دوو لایهنیهوه، رووهكی وئاژهڵی، ودارستان وئهوخزمهتگوزاریانهی پێیانهوه بهندن. سێیهم. هوتێل وپرۆژهكانی گهشتیاری وكات بهسهربردن وشارهكانی یاری. چوارهم. تهندروستی وژینگه پێنجهم. توێژینهوهكانی زانستی وتهكنۆلۆژی وتهكنۆلۆژیای زانیاریهكان. شهشهم. گواستنهوه وگهیاندنی سهردهم. حهفتهم. بانكهكان وكۆمپانیاكانی دڵنیاكاری (تأمین) ودهزگا داراییهكانی دیكه. ههشتهم. پرۆژهكانی ژێرخانی ئابووری، وهك بنیاتنان وئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردن ورێگاوبان وهێڵی شهمهندهفهر وفرۆكهخانه وئاودێری وبهنداوهكان. نۆیهم. ناوچه ئازادهكان وبازاره بازرگانیه سهردهمی یهكان وئهو خزمهتگوزاریه راوێژكاریانهی پێیانهوه بهندن. دهیهم. فێركردن لهههموو قۆناغهكان دا، له چوارچێوهی سیاسهتی فێركاری له ههرێمدا. یازدهم. ههر پرۆژهیهك له ههر كهرتێكی دیكهی كه ئهنجومهن رهزامهندی لهسهر خستنهبهر حوكمهكانی ئهم یاسایهی بدات.
ماددهی بیست و نۆیهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: یهكهم: جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانی. دووهم: دامهزراندنی كارمهندی لق و دهست نیشان كردنی مووچهكهیان دوای ئهوهی كه ئهنجومهن رهزامهندی خۆی لهسهر دهردهبڕێت. سێیهم: دهستنیشان كردنی ئهو كهسهی دهبێته نوێنهری لق له لیژنه رهسمییهكان و هی تر له پارێزگادا. چوارهم: پێشكهش كرنی پێشنیاز و راسپاردهی تایبهت به كار و باری لق به ئهنجومهن تاكو بڕیاری خۆی له بارهیانهوه بدات. پێنجهم: ئامادهكردنی بودجهی ساڵانهی مهزهنده كراو بۆ لق و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهن بۆ راستاندنی. شهشهم: سهرف كرنی خهرجی پێویست له بودجه بۆ بهرێوهبردنی كارو باری لق. حهوتهم: پیكهوه نانی لقه لیژنه بۆ بهدیهێنانی مهبهستهكانی سهندیكا له پارێزگادا. ههشتهم: بهكار هێنانی ئهو دهسهڵاتهی كه ئهنجومهن به پێی ئهم یاسایه پێی دهدات.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة