المواد القانونية

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: ده‌سته‌كه‌، فرۆكه‌خانه‌كه‌ وه‌ك چاوگه‌یه‌كی داهات بۆهه‌رێمی كوردستان ده‌خاته‌ گه‌ڕو و رێگاش به‌ به‌كارخستنی مونشه‌ئات ده‌درێت به‌بێ جیاوازیی ته‌مه‌ن و جنس و ره‌گه‌زو ئاین و ئینتیمای سیاسییان. له‌به‌ر تیشكی ئه‌و كاره‌ گران و ئالۆزه‌ی بیناكردن و به‌ گه‌ڕخستنی فرۆكه‌خانه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌، ده‌سته‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1. دیاركردنی سه‌عاتی كارو بنه‌ماكانی ئاسایشی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رزترین داهات بدات وكه‌مترین پێكدادان له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا له‌ نزیك فڕۆكه‌خانه‌كه‌وه‌ رووبدات. ئه‌م ته‌نسیقه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی تایبه‌تكارو بازرگانیدا ده‌كرێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌كارهێنانی جێگاو كاتی نیشته‌وه‌و جێگا وكاتی هه‌ڵفڕێن رێك وپێك بێت و،ده‌رهێنانی نیشانه‌ (شارات)بۆ كارمه‌ندانی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ش له‌خۆده‌گرێ وكه‌سانی تاوانكار وتێروركاریش دوورده‌خاته‌وه‌. 2. رێگادان به‌ فرۆته‌نی وئه‌و خۆراكانه‌ی له‌لایه‌ن نه‌فه‌ره‌كانی فڕۆكه‌كه‌و لایه‌نی تایبه‌تكاری بازرگانییه‌وه‌ به‌كار ده‌برێن. لیستی ئه‌و خۆراك و كه‌ل وپه‌له‌ش كه‌ به‌كار ده‌برێن ته‌نها هه‌ر خوراك، سووته‌مه‌نی،(فسحه‌ الحظیره‌)، به‌شی وێستگه‌ی كاره‌با، ئاو، ئاوی ئاوه‌ڕۆ، (موقف) نییه‌. 3. دروستكردن وتێكدان و تحویلی مه‌دره‌جه‌كان و وێستگه‌كان و(فسحه‌ی موقف)و جێگای ئوتومبیلی كرێ و(حظیره‌كان)و شوققه‌ ئاماده‌كراوه‌كان (ده‌ره‌جه‌كان)ی و مونشه‌ئاته‌كاني دیكه‌ فڕۆكه‌خانه‌كی،ئه‌وانه‌ هه‌مووی به‌پێی راو بۆچوونی ده‌سته‌كه‌،چۆنی به‌ پێویست بزانێت بۆ به‌ره‌و چاكتر گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ ده‌یكات. ده‌سته‌كه‌ له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی گومرگ وئاسایشیش هاوكاری ده‌كات بۆمسۆگه‌ركردنی وه‌گه‌ڕخستنی فڕۆكه‌خانه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی ودڵنیایی ئاسایشه‌وه‌.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌نجوومه‌ن باڵاترین ده‌زگای جێ به‌جێ كردنه‌ له‌ سه‌رۆك و جێگره‌كه‌ی و وه‌زیره‌كانی پێك دێ.

مادده‌ی سێ یه‌م

مادده‌ی سێ یه‌م: هه‌ر یه‌كێ له‌ وه‌زاره‌ته‌كان كه‌سایه‌تنییه‌كی مه‌عنه‌ویان هه‌یه‌ خاوه‌نی گشت ئه‌و مافانه‌ن كه‌ له‌ یاسا ره‌چاوه‌كاندا هه‌ن.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: نه‌قیب ناشێ نه‌قیبیش بێ و، یه‌كێ له‌م پله‌وپایانه‌ی خواره‌وه‌شی هه‌بێ: 1. سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی. 2. له‌ وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمدا وه‌زیر بێت یان بریكاری وه‌زاره‌ت بێت.

مادده‌ی سی و یه‌ك

مادده‌ی سی و یه‌ك: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستاندا، ده‌خرێته‌ كار.

مادده‌ی سی

مادده‌ی سی: پێویسته‌ وه‌زیره‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌كار.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: 1. بۆ ئه‌ندامانی سه‌ندیكا نه‌بێ، كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ ئیلتیزاماتی خۆیان به‌جێ هێناوه‌، ده‌نا، هیج كه‌سێ ناشێ ئه‌م پیشه‌یه‌ بكات. 2. دایه‌ره‌ فه‌رمیه‌كان ونیمچه‌ فه‌رمیه‌كان وباقیمه‌نی داموده‌زگاكانی هه‌رێم پێویسته‌ وێنه‌یه‌ك له‌ فه‌رمانی دامه‌زراندنی یان كارپێكردنی پزیشك بنێرن بۆ سه‌ندیكا.

مادده‌ی سیازده‌

مادده‌ی سیازده‌: 1. ده‌شێ له‌ یه‌ك، له‌م دوو دۆخه‌ی خواره‌وه‌دا، هه‌یئه‌ی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی: 2. به‌ بڕیارێكی هۆدار له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی ئه‌نجومه‌نه‌وه‌. 3. به‌ داوایه‌كی نووسراوی هۆدار، سێیه‌كی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی گشتی بیده‌ن به‌ ئه‌نجومه‌ن و، ئه‌نجومه‌نیش پێویسته‌ له‌ ماوه‌ی (15) پازده‌ رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی گه‌یشتنی داواكه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا – بانگهێشت بكاو، واده‌ی كۆبوونه‌وه‌كه‌ی تێدا دیاربكا. 4. له‌ كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی هه‌یئه‌ی گشتیدا، ناشێ، له‌و مه‌سه‌لانه‌ زیاتر، كه‌ له‌ به‌رنامه‌ی كاردا تۆمار كراون و، كۆبوونه‌وه‌كه‌یان بۆ سازدراوه‌، هیچی دیكه‌ یه‌كلا بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی یازده‌

مادده‌ی یازده‌: یه‌كه‌م: سه‌ندیكا له‌م پێكهاتانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: 1. هه‌یئه‌ی گشتی. 2. ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 3. لیژنه‌ی زه‌پتی. 4. هه‌یئه‌تگه‌لی لقه‌كان له‌ پارێزگاكاندا. دووه‌م: 1. هه‌یئه‌ی گشتی له‌ هه‌موو ئه‌ندامان یان له‌ هه‌موو ئه‌و نوێنه‌رانه‌ پێك دێت كه‌ ئیلتیزامی خۆیان به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ به‌جێ هێناوه‌. ئه‌م هه‌یئه‌ته‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ سه‌ندیكاكه‌داو به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌ن، و له‌سه‌ر بانگهێشتی نه‌قیب، هه‌ر سێ ساڵ جارێك – كه‌ له‌ رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا – كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی، له‌ باره‌گاكه‌ی خۆیدا، بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌ن سازده‌دات، (نصاب)یش به‌ ئاماده‌بوونی دوو سێیه‌كی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ یان دوو سێیه‌كی نوێنه‌ران دێته‌جێ، جا، ئه‌گه‌ر نه‌هاته‌جێ، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، دوای كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌م به‌ پازده‌ رۆژ، هه‌ڵبژاردنێكیدى، لة هةمان كات و جيَطةدا دةكرىَ، لةم بارةدا (نصاب) بة ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان یان سیێه‌كی نوێنه‌ران دێته‌جێ، ده‌نا، ئه‌گه‌ر له‌م باره‌شدا نه‌هاته‌جێ، ئه‌وا، ئه‌نجومه‌ن بۆ خولێكی تریش له‌ ئیشی خۆیدا به‌رده‌وام ده‌بی. 2. ئه‌گه‌ر هات و ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی گشتی له‌ (500) ئه‌ندام تێپه‌ڕی، ئه‌وه‌ـ له‌و باره‌داـ هه‌ڵبژاردن له‌ رێگای نوێنه‌ره‌كانه‌وه‌ ده‌كرێت و، رێژه‌ی نواندنیش له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ یان له‌لایه‌ن جێگری ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ دیارده‌كرێ. 3. هه‌یئه‌ی گشتی ئه‌م ئیشانه‌ ده‌كات: 4. ته‌سدیقكردنی بوجه‌و وحساب و حسابكاریی كۆتایی. 5. ئیقراكردنی پێرۆی ناوخۆو هه‌مواركردنی و، سه‌یركردنی ئه‌و پێشنیارانه‌ش كه‌ بۆ هه‌موار كردنی یاسای سه‌ندیكا كه‌ پێشكه‌ش ده‌كرێن.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: دادگای شوێنی دانیشتنی داواكاری به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ یان شوێنی بوونی ئه‌و لایه‌نه‌ حوكمه‌تییه‌ی كه‌ داوای به‌ڵگه‌كه‌ ده‌كات، به‌ دادگای تایبه‌تمه‌ندی ده‌رچواندنی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ی بزر بووه‌كه‌ داده‌نرێ، كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها قه‌سامی شه‌رعی یاسایی كه‌ به‌ پێی به‌ڵگه‌ی ناوبراو ده‌رچوێنراون ئه‌مه‌ش به‌ده‌ره‌ له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی یه‌كه‌می مادده‌ (305)ی دادگایی كردنی شارستانی ژماره‌ (83)ی ساڵی 1969.

مادده‌ی بیست و نۆ

مادده‌ی بیست و نۆ: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ كار.

مادده‌ی بیست و دوو

مادده‌ی بیست و دوو: لیژنه‌ی زه‌پتی (الانضباط) له‌ سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێكده‌هێندرێ كه‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا هه‌ڵیانده‌بژێرێ.

مادده‌ی بیست و پێنج

مادده‌ی بیست و پێنج: 1/كاروباری سه‌ندیكا، له‌ پارێزگه‌كاندا، لیژنه‌ی لقی پارێزگه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ی ده‌بات. 2/لێژنه‌ی لق له‌ سه‌رۆك و دوو ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ كه‌ هه‌ر سێ ساڵ، جارێ، به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵبژێردرێن، به‌مه‌رجێ پیشه‌كه‌یان بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌ڵسوڕاندبێ له‌ (3) ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی بیست و چوار

مادده‌ی بیست و چوار: بڕیاره‌كانی لێژنه‌ی زه‌پتی، ئه‌وه‌یان له‌ باردا هه‌یه‌، له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، له‌به‌رده‌م دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا تانه‌ی لێ بدرێ، ئیدی بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ به‌ یه‌كجاری ده‌یبڕێنێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست وسێ

مادده‌ی بیست وسێ: لیژنه‌ی زه‌پتی ده‌توانێ هه‌ر سزایه‌ك له‌م سزایانه‌ی خواره‌وه‌ بدا: 1/به‌ ئاگاهێنانه‌وه‌ (الفات النظر) 2/ئینزار 3/قه‌ده‌غه‌كردن له‌ هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌ بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1/ئاماده‌كردن و ته‌سدیقكردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ و حسابكاریی كۆتایی. 2/به‌ پێی مادده‌ی سێیه‌می ئه‌م یاسایه‌، بۆ وه‌دیهانينی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا كۆشش ده‌كا. 3/پێشنیار له‌باره‌ی هه‌مواركردنی یاسا و پێڕۆی سه‌ندیكاوه‌ پێشكه‌ش به‌ ده‌سته‌ی گشتی ده‌كا. 4/هه‌موو بڕیاره‌كانی ده‌سته‌ی گشتی ده‌خاته‌كار. 5/كارگوزاره‌كانی سه‌ندیكا داده‌مەز‌رێنێ وكرێیان دیاری ده‌كات. 6/سه‌یری داوا كارییه‌كانی ئینتما ده‌كا و، وه‌رگرتنی ئه‌ندام و به‌شداربووه‌كانیش ئیقرار ده‌كا. 7/له‌ حاڵه‌تێكدا، كه‌ نه‌قیب نوێنه‌رایه‌تی نه‌كا، ئه‌نجومه‌ن یه‌كێ هه‌ڵده‌بژێرێ كه‌ له‌ لیژنه‌ ره‌سميیه‌كان و هی دیكه‌دا نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا بكات. 8/پێشنیار ده‌رباره‌ی هه‌مواركردنی یاساكانی پیشه‌ ئابووریه‌كان پێشكه‌ش ده‌كا. 9/هه‌ر كێشه‌ و شكاتێكی بۆ بێت هاواڵه‌ی لێژنه‌ پێوه‌ندداره‌كانی ده‌كات. 10/لقه‌كانی سه‌ندیكا له‌ پارێزگا‌كاندا داده‌مهزرێنێ. 11/لیژنه‌گه‌لی لاوه‌كی (فرعیه‌) بۆ وه‌دیهانينی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا پێك ده‌هێنێ. 12/ سه‌یری ده‌ست له‌ كارهه‌ڵگرتنی نه‌قیب یان هه‌ر ئه‌ندامێكی سه‌ندیكا ولیژنه‌كانی ده‌كا و ده‌یبڕێنێته‌وه‌، به‌مه‌رجێ بیخاته‌ به‌رده‌م ده‌سته‌ی گشتی له‌ كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌میدا. 13/به‌ ره‌زامه‌ندیی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندداره‌كان به‌خشش و باربۆ (الهبات والتبرعات) له‌ لایه‌نه‌ ئه‌جنه‌بیيه‌كان قبوڵ ده‌كا. 14/چاودێرێكی حسابكاری داده‌نێ و بۆ ته‌دقیقكردنی ساڵانه‌. 15/ئه‌وراقی هه‌ڵبژاردن و به‌ڵگه‌نامه‌ی دیكه‌ رێك ده‌خات و سه‌رپه‌رشتی هه‌ڵبژاردنیش ده‌كات. 16/بۆ ئاسانكردنی به‌كارخستنی ئه‌م یاسایه‌ و ئه‌و پێڕۆیانه‌ش كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رده‌چن رێنمایی ده‌رده‌كا كه‌ له‌ گه‌ڵیاندا بگونجێ. 17/به‌ موڵك كردنی موڵك و ماڵ و خانووبه‌ره‌ و قبوڵ كردنی به‌خشش و ده‌سنگه‌ (منح)ش ئیقرار ده‌كا. 18/مافی قه‌رز پێدان و قه‌رزكردن و پێشكه‌شكردنی یاریده‌ی دارايیشی هه‌یه‌. 19/به‌ پێی یاسای كۆمه‌ڵه‌كان و پێرۆكانیان، یانه‌ بۆ ئابووریناسان داده‌مه‌زرێنێ و به‌ڕێوه‌شیان ده‌با. 20/هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی ده‌دات به‌ لیژنه‌كانی لق و نوێنرانی سه‌ندیكاش له‌ پارێزگه‌ و قه‌زاكاندا.

مادده‌ی نۆزده‌

مادده‌ی نۆزده‌: ئه‌گه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن له‌ ساڵێكدا له‌ سێ دانیشتنی بانه‌ و بانیه‌كدا، یان پێنج دانیشتنی جیاجیادا به‌بێ مه‌عزه‌ره‌تێكی به‌جێ دیارنه‌بوو، ئه‌وه‌، وا له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ كه‌ خۆی له‌ كار كێشاوه‌ته‌وه‌.

مادده‌ی سی و دوو:

مادده‌ی سی و دوو: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ بۆ ساناكردنی به‌كارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ رێنمایی ده‌ربهێنێ.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: ئه‌نجومه‌نی كوردستانی هه‌وڵی ئاماده‌كردنی پزیشكی پسپۆڕ ده‌دات به‌ هاوكاری كردنی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی له‌ لقه‌ جیاوازه‌كانی پزیشكی و فه‌راهه‌مكردنی پێداویستیه‌ پێویستیه‌كان به‌پێی نوێترین شێواز و داهێنانی زانستی.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: به‌رێوه‌به‌ریه‌تییه‌كانی دیوانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگاكانیان: 1-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی كاروباری ئیداری و دارایی: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌یه‌ری گشتی كه‌ بوانامه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بی و سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا و ئه‌م به‌رێوه‌به‌رێتیانه‌ی پێوه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌: أ-به‌رێوه‌به‌رێتی ئیداره‌ی خودیه‌تی. ب- به‌رێوه‌به‌رێتی ژمێریاری. ج-به‌رێوه‌به‌رێتی چاودێری و پێداچوونه‌وه‌ی دارایی. د- به‌رێوه‌به‌رێتی خزمه‌تگوزاری. ه- به‌رێوه‌به‌رێتی په‌یوه‌ندی و گه‌یاندن. و-به‌رێوه‌به‌رێتی مه‌خزه‌نه‌كان. ز- به‌رێوه‌به‌رێتی نه‌خشه‌دانان و به‌دوا داچوون كه‌ له‌م وه‌حدانه‌ پێك دێ: 1-وه‌حده‌ی توێژینه‌وه‌ و لێكۆلینه‌وه‌ی پراكتیكی. 2-وه‌حده‌ی راهێنانی هونه‌ری. 3- وه‌حده‌ی كۆمپیوته‌ر. 4-وه‌حده‌ی سه‌رژمێری و زانیاری. 5-وه‌حده‌ی كتێبخانه‌. 2-به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی كار باری هونه‌ری: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ری گشتی كه‌ بروانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بێ و له‌ خاوه‌نانی كارمه‌ندی لێهاتوویی بێ سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا و ئه‌م به‌رێوه‌به‌رایه‌تیانه‌ی پێوه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌: 1-به‌رێوه‌به‌رێتی گه‌یاندنی ته‌ل دار بێ ته‌ل. 2- به‌رێوه‌به‌رێتی خزمه‌تگوزاری پۆسته‌و بروسكه‌ و ته‌له‌فۆن. 3- به‌رێوه‌به‌رێتی گواستنه‌وه‌. 4- به‌رێوه‌به‌رێتی كه‌ل و په‌ل هێنان و كرین 5- به‌رێوه‌به‌رێتی كه‌ش و هه‌وا. 6-به‌رێوه‌به‌رێتی جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌كان.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة