أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: یهكهم: ئهنجومهنی وهزیران تهخویل دهكرێت به راكێشانی مایه له سهرچاوهی یاسایی و دارایی پاك له رێگهی قهرزكردن و قهرز وهرگرتن و، یان گهرهنتیكردنی قهرز، یان پرۆسهی تری هاوشێوه به بههایهك كه له هیچ كاتێكدا سهرجهمی له (5،000،000،000) پێنج ملیار دۆلاری ئهمریكی زیاتر نهبێت. دووهم: مهرجه سهرجهم قهرز وهرگرتنهكان، یان گهرهنتیهكان، یان ههر پرۆسهیهكی تری هاوشێوه تێپهڕی ئهو بڕه نهكهن، كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا باسكراوه و، دانهوه یان گهرهنتیكردنی دانهوهی رسومات و سوودو خهرجییهكان و ئهو بڕانهی تر كه پێیهوه بهستراونهتهوه لهنێو دهسهڵاتی ئهنجومهنی وهزیران دایه كه لهم یاسایهدا روون كراوهتهوهو، ئهم بڕانهش له نێو بهرزه ئاستی باسكراو له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا ههژمار ناكرێن.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی وهزیران ههڵدهستێت به دیاریكردنی بهرزترین تێكڕای سوود، یان تێكڕای سوودی بنهڕهت و رسومات و عمولهكان به رهچاو كردنی كێبڕكێ لهنێوان سهرچاوهكانی راكێشانی مایه، یان ههر سوودێك، یان دهسكهوتێك، یان داهاتێكی تر كهوا شایسته دهبێت، یان كهڵهكهبووه لهسهر ههر مایهیهك كه رادهكێشرێت، یان ههر قهرزێكی گهرهنتیكراو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهو شێوهیهی بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكات، ئهم دهسهڵاتهش ملكهچ نابێت بۆ هیچ بهرزه تێكڕایهك، یان ههر كۆتێكی تری هاتوو له ههر یاسایهك، یان پێڕهوێك، یان رێنماییهكی تری بهركار له ههرێمدا لهكاتی بهستنی رێككهوتننامهكه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: بڕی بنهڕهت (أصلی) و سوود و بڕه شایستهكانی تری سهر ههر مایهیهك لهو مایانهی لهوانهیه رابكێشرێن و سهرجهم ئهو بڕانهی بهپێی ههر گهرهنتیكردنێكی بهستراو بهپێی ئهم یاسایه شایسته دهبن و گشت رێككهوتن و بهڵگهنامهكانی كه لهم بوارهدا ههرێم گرێیان دهدات ملكهچ نابن بۆ رسوماتی پوولی دارایی، یان لێ بڕینی ههر بڕێك، یان باجێكی تری هاتوو له ههر یاسایهك، یان پێڕهوێك، یان رێنماییهكی تری بهركار له ههرێمدا.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست له دهستهواژهكانی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه: 1/ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2/سهندیكا: سهندیكای ژمێریار و تهدقیقكارانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 3/ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا. 4/نهقیب: نهقیبی ژمێریار و تهدقیقكاران. 5/تۆمار: ئهو تۆماره تایبهتییهی سهندیكایه كه بۆ ناونیشان نووسینی ئهندامهكانی ئامادهكراوه. 6/پیشه: ههڵسوڕاندنی پیشهی ژمێریاری و تهدقیقكردنه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی بیست و یهكهم
ماددهی بیست و یهكهم: نهقیب ئهو دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: یهكهم: نوێنهرایهتی سهندیكا دهكات له ههموو مامهڵهكان لهبهر دهم دهزگا دادوهری و كارگێری و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمییهكان و ئههلییهكان و له كۆنگرهكانیشدا، لهگهڵ راستاندنی مامهڵهكان و بڕوانامهی تایبهت به سهندیكا و، بۆی ههیه ههندێك لهم دهسهڵاتانهی بدات به ههر ئهندامێكی رای لهسهر بێت له ئهندامانی ئهنجوومهن. دووهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی و ئهنجومهن.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: ماددهی چوارهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: لێژنهیهك بهسهرۆكایهتی فهرمانبهرێك پێكدههێنرێت، كه پلهكهی له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕیی بێت و ئهندامێتی چوار فهرمانبهری وهزارهت، كه پلهكانیان له بهڕێوهبهر كهمتر نهبێت، به مهرجێك یهكێكیان یاسایی بێت، بۆ تێڕوانینی ئهو ناڕازیی بوونهی كه له لایهن خانهوادهی شههیدان و ئهنفالكراواندا له سهر ئهو بڕیارانهی له بهرێوهبهرایهتیه گشتیهكانی پارێزگاكان دهردهكرێن پێشكهش كراون، وه بڕیارهكانی لێژنه به زۆرینه دهردهكرێن و وهزیر پهسهندیان دهكات. دووهم: ئهو لێژنهیهی لهسهرهوه پێكهێنراوه ئهم ئهركانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێت: 1- تێڕوانینی ئهو ناڕازیی بوونانهی كه له لایهن خانهوادهی شههیدان و ئهنفالكراواندا پێشكهش كراون بهمهبهستی ئهوهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بیانگرێتهوه. 2- ههر كهسێكی خاوهن بهرژهوهندی مافی ههیه تهزهلوم بكات له لای لێژنهی تایبهت لهو بڕیارهی كه دهریكردووه له ماوهی (30) سی رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنی به بڕیارهكه یان ههژماركردنی بهوهی پێی ڕاگهیێنراوه. 3- پێویسته له سهر لێژنهی تایبهت وهڵامی تهزهلومه پێشكهشكراوهكان بداتهوه له ماوهیهك كه له (60) شهشت رۆژ له رێكهوتی پێشكهشكردنیان تێپهر نهكات. 4- ههر كهسێكی خاوهن بهرژهوهندی مافی ههیه پهنا بباته بهر دادگاكانی باری كهسێتی بۆ ئهوهی بیسهلمێننێت كهوا حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه پاش ئهوهی لێژنه بڕیار دهدات به ڕهتكردنهوهی تهزهلوم، وه پێشكهشكاری داواكاریهكه له رسوماتی دادوهریی دهبهخشرێت. 5- بڕیاری دادگاكانی باری كهسێتی شیاوی تانهلێدان دهبن لهبهردهم دادگای تهمییز له ماوهی (30) سی رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكه یان ههژماركردنی بهوهی پێی ڕاگهیێنراوه.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ههردوو بڕگهی (دووهم و شهشهم)ی ماددهی پێنجهم لهیاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: دووهم: ئهوانهی حوكمی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهم دهیانگرێتهوه بریتین له: 1- ژن و مێرد. 2- كوڕو كچ: ئهگهر هیچ مووچهیهكی حكومی وهرنهگرن. 3- منداڵی پهككهوته: منداڵی پهككهوته لهو مهرجهی له بڕگهی (2)ی سهرهوهدا هاتووه بهدهر دهكرێن. 4- دایك و باوك. 5- براو خوشك: ئهگهر هیچ مووچهیهكی حكومی وهرنهگرن. شهشهم: أ- منداڵ و براو خوشكی قوربانیانی جینۆساید لهو مهرجهی له (2)ی دووهمی سهرهوهدا هاتووه، تاوهكو له لایهن حكومهتی ئیتیحادیهوه قهرهبوو دهكرێنهوه، بهدهر دهكرێن. ب- منداڵی شههیدی سهنگهر لهو مهرجهی له (2)ی دووهمی سهرهوهدا هاتووه، بهدهر دهكرێن.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئهمهی خوارهوه له كۆتایی ماددهی پێنجهمدا دادهنرێ و دهبێته بڕگهی (15) پازدەهەمی ماددهكه: 15/ بزاڤ پێدانی تێكهڵاوی و سهرخستنی نێوان قوتابخانه و بیئهی ناوچهكهی و پتهوكردنی رۆڵی ئهنجومهنهكانی باوكان ومامۆستایان.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ماددهی یازدهم ههموار دهكرێ وبهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: 1/وهزارهت بهخچهێ ساوایان بۆ منداڵانی تهمهن له شهش ساڵ خوارتر دادەمهزرێنێ. 2/شهرت و شروتی وهرگرتن و خوێندن بۆ باخچهكانی ساوایان رێك دهخا. 3/به پێی پێڕۆیهكی تایبهت سهرپهرشتیی باخچهی ساوایانی ئههلیيش دهكا.
ماددهی بیست و یهك:
ماددهی بیست و یهك: 1-كۆنگره باڵاترین دهسهڵاته له یهكێتی جوتیاراندا و له (سهرۆك و ئهندامانی ئهسڵی و یهدهگی مهكتهبی تهنفیزی و ئهندامه ههڵبژێردراوهكانی دهستهكانی لقی پارێزگاكان و لیژنهگهلی ههڵبژێردراوی قهزاو ناحیه) پێك دێت بۆ سازدانی كۆنگره. 2-كۆنگره سێ ساڵ جارێك به بڕیاری مهكتهبی تهنفیزی و بانگهێشتێ كه سهرۆك دهری دێنێ ساز دهدرێت و (نیصاب) یش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامنی كۆنگره دێته جێ. 3-ئهگره له حاڵهتێكدا (نیصاب) نههاتهجێ، ئهوه لهو بارهدا، دوای (15) رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم ههڵبژاردن له ههمان جێگهو ههمان كاتدا ئهنجام دهدرێ و لهم بارهدا (نیصاب) به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان دێتهجێ، دهنا ئهگهر نههاتهجێ ئهوا مهكتهبی تهنفیزی بۆ خولێكی دیكهش بهردهوام دهبێت.
ماددهی بیست و سێ:
ماددهی بیست و سێ: دهشێ لهم حاڵهتانهی خوارهوه كۆنگرهیهكی لاوهكی (استثنائی) ببهسترێ: 1-به بڕیارێكی هۆدار له لایهن زۆرینهی ئهندامامنی مهكتهبی تهنفیزییهوه. 2-به داواكاریهكی نووسراوی هۆدار كه له لایهن دوو سێیهكی ئهندامانی كۆنگرهوه، ئاراستهی مهكتهبی تهنفیزی بكرێت. پێویسته لهم بارهدا مهكتهبی تهنفیزی له ماوهی (15) رۆژدا (كه له رۆژی پێشكهشكردنی داواكهوه دهست پێ دهكا) بانگێشت بۆ سازدانی كۆنگره كه دهربكات. 3-بڕیاری كۆنگره به زۆرینهی دهنگ دهدرێن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكێتیی بۆ وهدیهێنانی ئهو ئامانجانه تێدهكۆشێ: 1-بۆ ریشاژۆكردنی فیدراڵیهت تێدهكۆشێ و پاڵپشتی له ئهزموونی دیموكراسی و دهزگاكانی دهكات له كوردستانی عێراقدا. 2-جهماوهری جوتیاران له ههرێمدا رێك دهخاو رێزهكانیان یهك دهخاو بارودۆخی ژین و ژیارییان چاكتر دهكا و سهویهی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی و تهندروستیان باڵاتر دهكا و له پهیوهندی كۆمهڵایهتی و پیشهی نێوانیاندا گیانی هاوكۆمهكی و برایهتی و دیموكراتی فراژوو دهكا و له چارهسهر كردنی كێشهكاندا توندرۆیی دهبیزێ و نایهێلێ. 3-دنه دهدات جوتیاره ئاواره و راگوێزراوهكان بگهرێنرێنهوه دیهات و گوندهكانی خۆیان و ئهو كێشه و پێ لێ درێژكردنانهش كه بههۆی كۆچكردنی ناوخۆ و له ئهنجامی بارودۆخی لاوهكیدا روویان داو دوچاری ههرێم بوو بوون چارهسهریان بكات. 4-رۆڵهكانی جوتیاران هان دهدرێن بچنه قوتابخانه و پهیمانگهو كۆلێجه پیشهییهكانهوه بۆ ئهوهی له ناوچهكانی خۆیاندا سوودیان لێ وهربگیردرێت. 5-جوتیاران رێنمایی دهكات كه بهشێوهیهكی رێك و پێكی ئهوتۆ سوود له سامانی ئاو وهربگرن كه لهگهڵ باری ئابووریی ههرێمدا بلوێ. 6-جوتیار به ئاوهزدێنێ (توعیه) و دنهیان دهدا جهنگهڵ و لهوهرگای خۆرسك بپارێزن و بهرهو چاكتری ببهن تا رووهكی رووپۆشی كوردستان زامن ببێ و، راوكردنیش به جۆرێك پێك بخهن كه پهلهوهر و گیانلهبهرانی دهگمهن پارێزراو بن. 7-بۆ نههێشتنی نهخوێندواری تێ دهكۆشێ و بۆ ئهو ئامانجهش لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا به شێوهیهكی كاریگهر هاوبهشی دهكات. 8-جوتیاران دنه دهدات كه كارگهی بچوك بچوك دابمهزرێنن تا ئهو بهرووبوومهی له فرۆشتن زیادهیه و ماوەتەوە سهنعهتكاریی بكهن، ههروهها دنهی دامهزراندنی پیشهسازی خۆراكیش دهدات. 9-جوتیاران دنه دهدات و حاڵیان دهكات كه زیاد كردنی راددهی رهنێوهاتی مەزراکان زەروورە و پێوستیشە راددەی رەنێوهاتی (الانتاجیه)یهكهی كشتوكاڵی زیاتر بكرێ بۆ ئهوهی بگاته پلهی مامناوهند (المعدل)ی جیهانی. 10- جوتیاران و كهرتی تایبهت (القطاع الخاص) دنهدهدات كه شیركهتی تایبهت بۆ رهنێو هانین (انتاج)و تۆوی چاككرا و مسۆگهر كردنی كۆگای ساردكارو كه بهروبوومی كشتوكاڵی تێدا بپارێزێ، دابمهزرێنن. 11- جوتیاران دنه دهدات كه كشتوكاڵی شوشه بهند رهنێوبهێنن و، له بهراوهكاندا دێبهبەرو بێستان زووتر بكهن و، له دێمهكارهكانیشدا ههر جێگایهك لهبار بێ بۆ رهزی مێو دارمێوی لێ بنێژرێ. 12- جوتیاران دنه دهدات كه مهكینه سازی نوێ له كشتوكاڵدا بهێننه مهیدانی كار و، له ههردوو بهشی رووهكی و ئاژهڵداریدا رێگا و شێوازی بههرهمهندی بهرهو چاكتری کردن بخهنه كار. 13-لهگهڵ لایهنه پێوهندیدارهكاندا به هاودهنگی كۆشش دهكات بۆ فهراههمكردنی ڕێگا و شێوازی ئهوتۆ كه به بازارگهیاندن و فرۆشتنی داهاتی جوتیاران مسۆگهر بكات. 14-شتێكی پێویستیشه كه به هاوكاری و هاودهنگی لهگهڵ لایهنه پێوهندیدارهكاندا پێكهوه كێلگهكانی كشتوكاڵ و لهوهرگا خۆرسكهكان له مین پاك بكاتهوه. 15-بۆ فهراههمكردنی شێواز و ئامرازی نوێ لهناو بردنی دهردو بهڵای كشتوكاڵی له ههردوو بواری روهكی و ئاژهڵیدا كۆشش دهكات. 16-لهگهڵ لایهنه حكومییهكاندا ههوڵ دهدات كه ئهو لێژنانهی له كاتی زهرووردا ساز دهدرێن و یهكسهر پهیوهندی به بهرژهوهندی جوتیارانهوه ههیه، نوێنهری یهكێتیی جوتیارانیشی تێدابن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: ئهمهی خوارهوه له كۆتایی ماددهی پازدهمدا دادهنرێ ودهبێته بڕگهی سێیهمی ماددهكه و بهم شێوهیه دهخوێندرێتهوه: 3/ههڵگرانی بڕوانامهی ماجستێر و دكتۆرا ئهوانهی له مهسلهكی تهدریس لهسهر میلاكی وهزارهتی پهروهرده كاردهكهن، ههموو ماف و ئیمتیازاتێكی هاوشانهكانی خۆیان كه له زانكۆكان كاردهكهن، ههیه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهمهی خوارهوه له كۆتایی ماددهی شازدهمدا دادهنرێ و دهبێته بڕگهی سێیهمی ماددهكه وبهم شێوهیهی دهخوێندرێتهوه: 3/وهزارهت به پێی رێنمایی تایبهت ههموو پێداویستیهكی پهروهردهیی وهك كهلوپهل (اثاث) و كتێب ولهوازمی قوتابخانهیی و شتی دیكهی لهو جۆره بابهتانه ڕهنێودێنێ و فهراههمیان دهكا.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: دهسهڵات بهوهزیری دارایی دهدرێت پارهی تهرخان كراوی گشتی پهسندكراو كه لهبودجهی ساڵی دارایی/2009 دا بهڕێژهی (1%) بخاته سهر پارهی تهرخانكراوی گشتی پهسندكراوی بودجه بۆ ئهم مهبهستانهی خوارهوه: یهكهم: تهرخان كردنی گوژمه پارهی پێویست بۆ بودجهكانی فهرمانگه لهنوێ دامهزراوهكان لهماوهی ساڵی دارایی/ 2009 دا. دووهم: تهرخان كراوی نوێ بخاته سهر بودجهی وهزارهت و فهرمانگهكان بۆ حاڵهته ناكاوییهكان كه ئهنجومهنی وهزیران بڕیاری لهسهر دهدات.
ماددهی چل و سێ:
ماددهی چل و سێ: وهزیری دارایی و ئابووری بهههماههنگی لهگهڵ وهزیری پلاندانان رێنماییهكانی پێویست دهردهكات بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و دیاریكردنی دهسهڵات پێدانی سهرف كردن بۆ ئیدارهكانی حكومهت لهماوهیهكدا كه له (15) پازده رۆژ تێپهڕ نهكات له ڕۆژی بڵاوبوونهوهی ئهم یاسایه له رۆژنامهی فهرمیدا.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: بڕگهی دووهمی ماددهی (بیست و دووهم)ههموار دهكرێ و، له كۆتاییدا بڕگه (3 و4) یشی بۆ زیاد دهكرێ، وهك ئهمانهی خوارهوه: 2/وهزیر بۆی ههیه لیژنهی ههمیشهیی ولیژنهی رهفتهنی كه خۆی بهزهرووری بزانێ پێك بهێنێ و، بنهما و بهند و بهست (ضوابط) و ئیختيصاص و خهڵاتیان به پێی رێنمایی بۆ دیار بكا، تا ئهرك و فرمانێ كه پێیان دهسپێردرێ پیادهی بكهن و، راوێژ و ئامۆژگاریی هونهری و پهروهردهیی و ئیداری و یاسایی پێشكهش بكهن، بۆیشی ههیه سوود له شارهزا و پسپۆڕ و لایهنی دیكهی پێوهندیداریش له دهرهوهی وهزارهتیش وهربگرێ. 3/وهزیر بۆی ههیه، لهسهر رهزامهنديی ئهنجومهنی وهزیران له قهزایهكاندا كاتێ پێویست بكا بهڕێوهبهریی پهروهرده بكاتهوه كه ههندێ له كاره تایبهتیهكانی بهڕێوهبهری گشتی پهروهرده لهو یهكه ئیدارییه دا به پێی رێنمایی پێویست بگرێته ئهستۆی خۆ. 4/وهزیر بۆی ههیه، كاتی پێویست بهڕێوهبهری و بهش و هۆبه له پێكهاتهكانی وهزارهتدا بكاتهوه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی و پێڕۆی ناوخۆ بۆ ئاسانكردنی بهكارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی شازده:
ماددهی شازده: بڕگهی (6) له ماددهی بیست ههموار دهكرێ و بهم شێویهی خوارهره دهخوێندرێتهوه: 6- بڕوالهقكردن به سیتهمی فیدراڵی و ئاواتهكانی گهلی كوردستان ومافی چارهی خۆنووسین وئاسایشی هاووڵاتیان به رێگای راستهوخۆ یان لابهلاو، وروژاندنی غهریزهی جهماوهر سا بهههر رێگایهك دهبێ ببێ.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: هه ردهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێ، كاری پێ ناكرێ.