أحكام القانون

مادده‌ی هه‌شته‌م: مادده‌ی(ده‌یه‌م) له‌ یاسایه‌كه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ئه‌مه‌ی دادێ جێی ده‌گرێته‌وه‌: مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك كورسییه‌كه‌ی خۆی له‌ ده‌ست دا، كاندیدی دوای ئه‌و له‌ رووی ژماره‌ی ئه‌و ده‌نگانه‌ی له‌ نێو لیسته‌كه‌یدا به‌ده‌ستی هێناون، جێی ده‌گرێته‌وه‌. دووه‌م: ئه‌گه‌ر كورسی به‌تاڵ تایبه‌ت بوو به‌ لیستێك كه‌ كاندیدی نه‌ما بوو یان هی لیستێكی تاك بوو، كورسییه‌كه‌ بۆ كاندیدێكی دی له‌ لیستێكی دیكه‌دا ته‌رخان ده‌كرێت، به‌ په‌یڕه‌و كردنی ماوه‌ی هه‌ر به‌هێز و به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ كورسییه‌كه‌ به‌ به‌تاڵی ده‌مێنێته‌وه‌.

مادده‌ی dوازده‌م: خاوه‌ن زه‌وی كشتوكاڵی یان ئه‌وه‌ی زه‌ویه‌كی به‌ دره‌ختی به‌ردار چاندووه‌ و هه‌ندێ داری دارستانی له‌سه‌ر روواوه‌ به‌ چڕیی (10%) كه‌متر، مافی هه‌یه‌ ئه‌م دارانه‌ ببڕێته‌وه‌ وبیانگوازێته‌وه‌ وبیانكات به‌ خه‌ڵوز و، سوككردنی داره‌كانی دارستان به‌پێی مۆڵه‌تێك كه‌ خاوه‌نه‌كانی له‌ فه‌رمانگه‌ی دارستانی ناوچه‌كه‌، دوای به‌سه‌ركردنه‌وه‌ی شوێنه‌كه‌، وه‌ری ده‌گرن.

مادده‌ی ده‌یه‌م: خاوه‌ن دارستانه‌ تایبه‌ته‌كان بۆیان هه‌یه‌، به‌پێی ئه‌و مه‌رج ء ستانده‌ره‌ هونه‌ریانه‌ی وه‌زاره‌ت دیاری ده‌كات، دارستانه‌كانیان وه‌به‌ربهێنن به‌ داهێنان و سووككردنیان، وه‌ گۆڕینی دارستانه‌كان به‌ دره‌ختی به‌ردار كه‌ گونجاو بێت له‌گه‌ڵ ناوچه‌كه‌ به‌و مه‌رجه‌ی مۆڵه‌تیان له‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ پی بدرێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م: سه‌رۆكی ده‌زگا به‌م سه‌ڵاحییاته‌ی خواره‌وه‌ ڕاده‌بێ : 1. به‌رێوه‌بردنی كاروباری ده‌زگاو، سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی و سه‌رپه‌رشتی كردنی دایه‌ره‌كانی. 2. نواندنی ده‌زگا له‌به‌رده‌م دادگاو دایه‌ره‌ پێوه‌ندیداره‌كاندا. 3. ئیمزاكردنی ئه‌و موخابه‌راته‌ی له‌ ده‌زگاكه‌وه‌ ده‌رده‌چن. 4. پێشنیازكردنی بوجه‌ی گه‌شتوگوزارو ئاماده‌كردنی میلاك و بوجه‌ی ساڵانه‌و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 5. بۆ هه‌ر حاڵتێ، به‌جیا، موافه‌قه‌ت ده‌كات بڕێ پاره‌ خه‌رج بكرێ له‌ پێنج ملیۆن دینار نه‌ترازێ

مادده‌ی یازده‌م: یه‌كه‌م: كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت مافی سوود وه‌رگرتنی هه‌یه‌ له‌ ئیمتیازاتی تایبه‌ت بۆ ئاسان گواستنه‌وه‌ی و به‌جێ گه‌یاندنی كاروباری رۆژانه‌ی ئه‌ویش به‌ گوێره‌ی جۆر و پله‌ی كه‌مئه‌ندامییه‌كه‌ی، حكومه‌ت و كه‌رتی تایبه‌تیش كار بۆ ئاماده‌ كردنی ژینگه‌ی گونجاو ده‌كات بۆ ئاسان كردنی جووله‌ی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت و دابین كردنی ئاسانكاریی پێویست تا بتوانن ئامرازه‌كانی گواستنه‌وه‌ی گشتیی به‌كار بهێنن. دووه‌م: هه‌موو كه‌سێكی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت مافی سوود وه‌رگرتنی له‌ ژینگه‌یه‌كی شیاو هه‌یه‌، هه‌روه‌ها گه‌یشتن به‌ هه‌ر شوێنێك كه‌ خه‌ڵكی دی ده‌توانن بیگه‌نێ، به‌ جۆرێك سه‌ربه‌خۆیانه‌ ئازادیی جوولانه‌وه‌ و به‌ ئاسانی گه‌یشتن به‌ شوێنان و به‌ده‌ست هێنانی خزمه‌تگوزاریی پێویستیان بۆ دابین بكات. سێیه‌م: حكومه‌ت كار ده‌كات بۆ ناچار كردنی لایه‌نی فه‌رمی و نافه‌رمی كه‌ پابه‌ندی مه‌رج و مواسه‌فاتی جیهانی و ته‌كنیكی و ئه‌ندازه‌یی و ته‌لارسازانه‌ بن، كه‌ ده‌بێ له‌ بینا و دامه‌زراو و یاریگای گشتی و په‌رستگا و شوێنانی گشتی و تایبه‌تدا، به‌ كۆن و نوێیانه‌وه‌ هه‌بن، كه‌ كه‌سانی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت پێویستییان پێیانه‌. چواره‌م: ده‌بێ فه‌رمانگه‌كانی هاتوچۆ نیشانه‌كانی جووڵه‌ و هاتوچۆ بۆ كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت بخه‌نه‌ نێو تاقی كردنه‌وه‌ی به‌خشینی مۆڵه‌ت به‌ شۆفێران.

مادده‌ی دوازده‌م: یه‌كه‌م: حكومه‌ت زامنی وه‌ده‌ستهێنانی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت ده‌كات له‌ خزمه‌تگوزاریی ته‌ندروستی به‌خۆڕایی و ئاسانكاریی پێویستیشیان پێشكه‌ش ده‌كات ئه‌گه‌ر حاڵه‌ته‌كه‌ پێویستیی به‌ چاره‌سه‌ر كردن هه‌بوو له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم. دووه‌م: حكومه‌ت كار ده‌كات بۆ: 1- پێشكه‌ش كردنی خزمه‌تگوزاریی خۆپارێزی و چاره‌سه‌ركردن و په‌ره‌ پێدانی خزمه‌تگوزاریی پشكنینی پێش وه‌خته‌ كه‌ ئامانجی كه‌م كردنه‌وه‌ی رێژه‌ی كه‌مئه‌ندامییه‌ له‌ نێو كۆمه‌ڵدا. 2- دابین كردنی ئامێری شیاندن و قه‌ره‌بووكارانه‌ و ئامیری پزیشكی پێویست و دابین كردنی ته‌كنه‌لۆژیای نوێ بۆ یارمه‌تیدانی كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت.

مادده‌ی دووه‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی بیست و سێ: سزا ئه‌درێت به‌گرتن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ حه‌وت ساڵ زیاتر نه‌بێت هه‌ر كه‌سێك، به‌نیاز خراپی، به‌رهه‌می دارستانی پێ گیرا یان كڕی، كه‌ ئه‌زانێت ئه‌وه‌ی پێ یه‌تی پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌یه‌ وه‌ كه‌سی هه‌ڵگر سزا ئه‌درێت به‌به‌ندكردن به‌ مه‌رجێك به‌شدار نه‌بێت له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانه‌ی كه‌ ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی پێ گیراوه‌.

مادده‌ی بیست و شه‌ش: كاركردن به‌ یاسای دارستانی عێراقی ژماره‌ (75)ی ساڵی 1955، له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراق، ده‌وه‌ستێنرێت.

مادده‌ی نۆزده‌م: ماوه‌ی له‌وه‌ڕاندن له‌ دارستان و له‌وه‌ڕگاكاندا به‌پێی وه‌رز و ناوچه‌ جیاوازه‌كان، به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ كارگێڕییه‌ خۆجێیه‌كاندا، دیاری ده‌كرێت.

مادده‌ی بیست و پێنج: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیری كشتوكاڵ وسه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌نجومه‌نی ده‌زگا له‌مانه‌ پێك دێت: 1. سه‌رۆكی ده‌زگا سه‌رۆك 2. جێگری سه‌رۆكی ده‌زگا ئه‌ندامه‌و، له‌ دیارنه‌بوونی سه‌رۆكی ده‌زگا جێی ده‌گرێته‌وه‌ 3. به‌رێوه‌به‌ری گشتی گه‌شتیاری ئه‌ندامه‌ 4. به‌رێوه‌به‌ری كاروباری یاسایی ده‌زگاكه‌ ئه‌ندامه‌ 5. پسپۆڕێك له‌ كاروباری گه‌شتو گوزارو ئوتێلداریدا ئه‌ندامه‌ 6. شاره‌زایه‌كی ئابووری ئه‌ندامه‌ 7. ئه‌ندامێكی دی، یان زیاتر هی ناوه‌وه‌ یان ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگا كه‌ پسپۆربن و سه‌رۆكی ده‌زگا به‌ زه‌رووری بزانێ، له‌ دانیشتنه‌كانی ئه‌نجومه‌ندا ئاماده‌ببن، به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێ

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌ركارو له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ .

ماددەی دووەم : ماددەی شەشەم هەمواردەكرێ وبه‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دەخوێندرێته‌وه‌

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستاندا ده‌خرێته‌ كار.

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌نجومه‌نی ڕاوێژكاریی وه‌زاره‌ت: له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: 1. وه‌زیر: سه‌رۆكه‌. 2. بریكاری وه‌زاره‌ت: جێگری سه‌رۆكه‌. 3. ڕاوێژكاره‌كان: ئه‌ندامن. 4. به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان: ئه‌ندامن. 5. هه‌ر شاره‌زایه‌كی دی، كه‌وه‌زیر له‌ناو وه‌زاره‌ته‌كه‌ یان له‌ ده‌ره‌وه‌یدا به‌باشی بزانێ: ئه‌ندامه‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌ركوفرمان وئیشه‌تایبه‌ته‌كانی پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ت به‌ پێڕۆ دیار ده‌كرێن . دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌،رێنمایی پێویست،بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ر بكات. سێیه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌، هه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌ك یان به‌شێك یان هۆبه‌یه‌ك له‌ناو پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌تدا، به‌پێی پێداویستی ئیشه‌كانیان، بكاته‌وه‌ یان یه‌كیانبخات، یان ئیلغایان بكات.

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان) داده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی هه‌شته‌م: په‌یكه‌ری ئه‌نجومه‌ن و میكانیزمی كار یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌ن پێك دێت له‌: 1- سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 2- جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 3- به‌ڕێوه‌به‌رانی گشتی له‌ ئه‌نجومه‌ندا. 4- راوێژكاری ئه‌نجومه‌ن. دووه‌م: 1- سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن به‌ پله‌ی (بریكاری وه‌زاره‌ت) ده‌بێت. 2- جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن و ئه‌ندامانی به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ده‌بن. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن و جێگره‌كه‌ی و ئه‌ندامان كاندید ده‌كات و، به‌ پێی ئه‌م مه‌رجانه‌ی دادێن به‌ مه‌رسوومێكی هه‌رێمی داده‌مه‌زرێن: 1- هاووڵاتیی هه‌رێم بێت و تێیدا نیشته‌جێ بێت. 2- هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆ بێت و خاوه‌ن شاره‌زایی و شیان بێت كه‌ شایسته‌ به‌ وه‌رگرتنی وه‌زیفه‌كه‌ بێت و له‌ بواری پسپۆرایه‌تیی خۆیدا راژه‌ی هه‌بێت. 3- ژیاننامه‌ و ره‌فتاری باش بێت. 4- به‌ تاوان یان كه‌تنێكی ئابڕووبه‌ر حوكم نه‌درا بێت. چواره‌م: ئه‌و كاندید كردنه‌ی له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ به‌ پێی ئه‌م میكانیزمه‌ی دادێ ده‌بێت: 1- ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌رگای هاتنه‌ پێش له‌ هه‌موو ده‌زگاكانی راگه‌یاندن (بینراو و بیستراو و خوێندراوه‌) بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ سی رۆژ زیاتر نه‌بێت راده‌گه‌یه‌نێت. 2- راگه‌یاندنه‌كه‌ هه‌موو مه‌رجه‌كانی كاندید كه‌ له‌م یاسایه‌دا هاتوون، ده‌گرێته‌ خۆ. پێنجه‌م: سه‌رۆك و جێگری سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ پێی یاسا بۆ ماوه‌ی (5) ساڵ كه‌ بۆ یه‌ك جار قابیلی نوێ كردنه‌وه‌یه‌ داده‌مه‌زرێن. شه‌شه‌م: سه‌رۆك، هێنده‌ی په‌یوه‌ندیی به‌ كاروباری كارگێڕی و دارایی تایبه‌ت به‌ ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ هه‌بێت، ده‌سه‌ڵاتی وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند پیاده‌ ده‌كات، بۆشی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ جێگره‌ی بدات.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌نجومه‌ن به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نانی پسپۆر یان په‌یوه‌ندیدار، ئه‌م ئه‌ركانه‌ی دادێن ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م: دامه‌زراندن و دامه‌زراندنه‌وه‌ و به‌رز كردنه‌وه‌ی له‌ راژه‌ی گشتی و له‌ سه‌ر بنه‌مای پێوه‌ری پیشه‌یی و توانا و پێویستی و به‌و جۆرهه‌ی له‌گه‌ڵ پسپۆرایه‌تیی ئه‌نجومه‌نه‌كانی خۆجێیی یه‌كه‌كانی كارگێڕیدا ناكۆك نه‌بێت له‌گه‌ڵ به‌دی هێنانی هاوسه‌نگی له‌ نێوان پارێزگاكاندا. دووه‌م: داڕشتنی سیاسه‌تی راژه‌ی گشتی و دیاری كردنی ئامرازه‌كانی پیاده‌ كردنی و هه‌ڵسه‌نگاندنی ئاستی به‌جێ گه‌یاندن. سێیه‌م: پێشنیار كردنی یاسا و رێسای رێكخستن و په‌ره‌پێدانی كاروباری وه‌زیفه‌ی گشتی یان را ده‌ربڕین تێیاندا. چواره‌م: ئاماده‌ كردنی په‌یكه‌ری وه‌زیفیی وه‌زاره‌ته‌كان و لایه‌نانی گرێ نه‌دراو به‌ وه‌زاره‌ت و هه‌موو دامه‌زراوێك كه‌ وه‌زیفه‌ی گشتیی تێدایه‌. پێنجه‌م: شیكردنه‌وه‌ و وه‌سف كردنی وه‌زیفه‌ی گشتی و دانانی مه‌رجه‌كانی پڕ كردنی وه‌زیفه‌كه‌. شه‌شه‌م: دانانی سیاسه‌تی تایبه‌ت به‌ مه‌شق و شیاندنی فه‌رمانبه‌رانی راژه‌ی گشتی. حه‌وته‌م: دانانی سیاسه‌ت و پره‌نسیپ كه‌ به‌دی هێنانی هاوسه‌نگی له‌ نێوان ژماره‌ی فه‌رمانبه‌ران له‌ فه‌رمانگه‌كانی جۆربه‌جۆری هه‌رێم و راژه‌ی پێشكه‌ش كراو مسۆگه‌ر ده‌كات. هه‌شته‌م: ئه‌نجام دانی لێكۆڵینه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیدار به‌ په‌ره‌پێدانی وه‌زیفه‌ی گشتی و پێشكه‌ش كردنی راسپارده‌ له‌باره‌یه‌وه‌ به‌ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار له‌ هه‌رێمدا. نۆیه‌م: ئاماده‌ كردنی راپۆرتێكی ساڵانه‌ له‌باره‌ی كاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن كه‌ بریتی بێت له‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌ پرۆسه‌كانی دامه‌زراندن و ئه‌و راسپاردانه‌ی به‌ پێویستیان ده‌زانێت بۆ به‌رز كردنه‌وه‌ی ئاستی راژه‌ی گشتی و به‌رز كردنه‌وه‌ی بۆ سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم و سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان و سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. ده‌یه‌م: ئاماده‌ كردنی راپۆرتی ساڵانه‌ له‌باره‌ی هه‌ر وه‌زاره‌تێك یان ئه‌و لایه‌نه‌ی گرێدراوی وه‌زاره‌ت نییه‌ و به‌رز كردنه‌وه‌ی بۆ سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم و سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان و سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، بریتیش بێت له‌ راسپارده‌ و پێشنیاری پێویست بۆ مسۆگه‌ر كردنی باش به‌جێ گه‌یاندنی كار. یازده‌یه‌م: ئاماده‌ كردنی پرۆژه‌ بودجه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌نجومه‌ن بۆ تۆمار كردنی له‌ نێو بودجه‌ی گشتیی هه‌رێمدا. دوازده‌م: به‌جێ گه‌یاندنی رووماڵ و لێكۆڵینه‌وه‌ و ئامار و پێشكه‌ش كردنی ئه‌و پێشنیارانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ به‌دی هێنانی هاوسه‌نگی له‌ نێوان په‌یكه‌ری مووچه‌ و ئاستی گشتیی بژێوییه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌به‌ر رۆشنایی خه‌رجیی گوزه‌ران و نرخی كاڵا و خزمه‌ت و پێوه‌ره‌كانی ئابووری و دیاری كردنی ئاستی هه‌ره‌ نزمی گوزه‌رانی تاك له‌ وه‌زیفه‌ی گشتیدا. سێزده‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ شیانی ئه‌و كه‌سانه‌ تاقی بكاته‌وه‌، كه‌ ده‌خوازرێت دابمه‌زرێن یان دابمه‌زرێندرێنه‌وه‌، چ به‌ دیمانه‌ یان تاقی كردنه‌وه‌ی به‌ نووسین یان به‌ هه‌ردووكیان پێكه‌وه‌، بۆ ئاشنا بوون به‌ خه‌سڵه‌ت و توانستی جه‌سته‌ و شیانه‌كانیان، ئه‌وانه‌ش له‌وه‌ به‌ده‌ر ده‌بن كه‌ راژه‌ی پێشوویان له‌ وه‌زیفه‌یه‌كدا هه‌یه‌ و تێیدا چه‌سپاون یان هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی باڵان، ته‌نیا مه‌گه‌ر ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی بۆ به‌ده‌ست هێنانی ئه‌و وه‌زیفانه‌ی داوا كراوه‌ پڕ بكرێنه‌وه‌ له‌و وه‌زیفانه‌ زیاتر بێت. چوارده‌م: بایه‌خ دان به‌ دامه‌زراندنی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت له‌و وه‌زیفانه‌ی له‌گه‌ڵ توانا و شیانیاندا ده‌گونجێت.