المواد القانونية
ماددهی چواردهیهم: یهكهم: دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به سهرۆكایهتی سهرۆكهكهی یا یهكێ له جێگرانی و ئهندامیهتی دوو له جێگرانی یا یهكێكیان و دادوهرهكانی دادگای تێههڵچوونهوه یا ئهندامیهتی دوو دادوهر له دادوهرانی دهبهسترێت. دووهم: سهرۆك ئهندامانی دادگای تێههڵچوونهوه و دهستهكانی به بهیانانامهیهك دیاری دهكرێن كه وهزیری اداد لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی دادوهری دهری دهاك و نابێ سهرۆك یا ئهندام بگۆردرێن ئهگهر پێویستییهكی زۆر نهیخوازێ.
ماددهی نۆیهم: بهدهر له حوكمهكانی ماددهی (27) له یاسای خانهنشینی و بیمهی كۆمهڵایهتیی كرێكاران، كرێكارانی كهرتی تایبهت كه خاوهن كاری ههمیشهیی یان بهردهوامیان نییه، له حاڵهتی بهشداری كردنیان له سندووقی بیمهدا، مافی بیمهی كۆمهڵایهتیان دهبێ، به مهرجێك له دامهزراوهكانی ههرێمدا مووچهیان نهبێت و، چۆنیهتی تۆمار كردنیان و وهرگرتنی ئابوونه لێیان، به پهیڕهوێك رێك دهخرێت كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهكات.
ماددهی سیازدهیهم: 1. ئهنجومهن به نهقیب و بریكار و سكرتێرهوه له نۆ ئهندام پێك دێ. 2. ئهنجومهنی سهندیكا تایبهتمهنده به جێبهجێ كردنی بریارهكانی دهستهی گشتی و ههرچ ئهركێكی تری پێ بسپێردرێ.
ماددهی دووهم: 1. به پێی ئهم یاسایه سهندیكایهك بۆ ئهندازیاره كشتوكاڵییهكان دادهمهزرێ خودان كهسایهتی مهعنهوی خۆی دهبێ و سهربهخۆیی دارایی و كارگێری دهبێ، پێی دهگوترێ سهندیكای ئهندازیاره كشتوكاڵییهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق و بارهگاكهی له ههولێری پایتهختی ههرێم دهبێت و بۆی ههیه لق له مهڵبندی پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه. 2. تا ههڵبژاردنی گشتی ئهنجام دهدرێت لیژنهیهكی ئاماده كار له (15) ئهندام به رهزامهندی لایهنه تایبهتمهندهكان پێك دێت.
ماددهی سێ یهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم مهبهستانهی خوارهوه كار دهكات: یهكهم: پێشخستنی پیشهكهو پاراستنی و بهرز كردنهوهی ئاستی پیشهیی و رۆشنبیری و تهكنیكی ئهندامانی. دووهم: ئاماده كردنی ئهندامان و رێكخستنی ههوڵ و كۆششیان له بواری خزمهتگوزاریی گهشه كردنی كشتوكاڵی له ههرێمدا. سێ یهم: كار كردن له پێناوی بههێز كردنی گیانی هاوكاری و هاورێیهتی كردن له نێوان ئهندامان و بهرگری كردن له ماف و چاودێری كردنی بهرژهوهندیان به پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری و ئابووری و كۆمهڵایهتی بۆیان. چوارهم: هاوكاری كردن لهگهڵ تێكرای فهرمانگه و دامهزراو و سهندیكا و رێكخراوه كشتوكاڵییهكاندا و پتهوكردنی پهیوهندییهكان لهگهڵ دهسته كشتوكاڵییه ههرێمی و جیهانی یهكاندا به جۆرێك كه بهرهو پێش چوونی كشتوكاڵ و پهرهسهندنی له ههرێمی كوردستاندا مسۆگهر بكا. پێنجهم: رێكخستنی رێسای دهست دانه پیشه و چاودێری كردنی پیادهكردنهكهی.
ماددهی بیست و حهوتهم: دهزگاكه لهو پهیمانگایانه پێكدێ كه له بوارهكانی خوێندنی هونهری دوای خوێندنی ئامادهی و هاوتاكانیدا پسپۆرن و كهسایهتی یهكی مهعنهوی ههیه و بۆی ههیه ئامۆژگاری كردنهوهی پهیمانگای نوێ یا ههڵوهشاندنهوه یا له یهكدانیان بكا له ههر كاتدا به پێویست زانرا.
ماددهی حهوتهم: یهكهم: دهستهی گشتی، له یهكێ لهم بارانهی خوارهوهدا، كۆبوونهوهیهكی نائاسایی سازدهدا: 1ـ به بڕیاری دهستهی ئیداری. 2ـ كه (سێیهكی) ئهندامانی دهستهی گشتی، داواكارییهك بدهنه دهستهی ئیداری. دووهم: 1. بابهتی كۆبوونهوهكه دیار دهكرێ و، ناشێ له بهرنامه دیار كراوهكهی بترازێ. 2- به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دهستهی گشتی (رێژهی) یاسایی دێتهجێ.
ماددهی یهكهم: ئهو رهسمه دیار كراوانهی كه دهقهكانیان له بڕگهی (19، 21، 22، 24،28، 30، 43، 44، 45، 46، 47، 48)ی خشتهی یهكهمی پاشكۆی یاسای ژماره (3)ی ساڵی (1993)ی رهسمی پوولدا هاتوون، ههموار دهكرێن بهپێی خشتهی پاشكۆی ئهم یاسایه.
ماددهی پێنجهم: گوژمهیهك كه بڕهكهی (100) سهد ملیار دیناره تهرخان دهكرێت بۆ پاڵپشتیكردنی پڕۆژهكانی خزمهتگوزاریی له قهزاو ناحییه و گونده زیان بهركهوتووهكانی سهر سنوورهكان ئهوانهی پێشتر راگوێزرابوونهوه، بهو مهرجهی ئهو گوژمهیه بخرێته سهر بودجهی پهرهپێدانی پارێزگاكان بهپێی رێژهی دانیشتووان و بهههماههنگی لهگهڵ وهزارهتی پلاندانان.
ماددهی دهیهم: یهكهم: ههموو داهاتی فهرمانگهكان ئهوانهی كه تهمویلی مهركهزی گشتی تۆمار دهكرێ و لهناو بودجهكانی پێداچوونهوهدا دیاری دهكرێن. دووهم: بهدهر له حوكمی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه لهسهر وهزیری دارایی و ئابوورییه كه: 1ـ بڕی داهاتهكانی مانگانه كه وهزارهتی تهندروستی به دهستیان دههێنێ له سهرجهم فهرمانگهكانیدا، بیخاته سهر بودجهی ئهم وهزارهته به مهبهستی كڕینی داوو دهرمان و فریاكهوتنی خهرجییهكانی چاككردنهوه به ههموو جۆرهكانیهوه و به پێی داواكاری وهزارهت خۆی كه دهبێ خشتهی داهاته بهدهست هاتووه فیعلیهكان به داواكهوه پێوه گرێدرابێت. 2ـ بڕی داهاتهكانی مانگانه كه وهزارهتی كارهبا به دهستیان دههێنێ به ههموو فهرمانگهكانیهوه، بیخاته سهر بودجهی ئهم وهزارهته به مهبهستی پاراستن و چاككردنهوهی تۆڕهكانی كارهبــا و، بهگوێرهی داواكاری وهزارهت كه دهبێ خشتهی داهاته بهدهست هاتووهكانی پێوه گرێدرابێت.
ماددهی دوازدهم: حكومهتی ههرێمی كوردستان پابهند دهبێت بهو تهرخانكردنهی بهبڕی (120) سهد و بیست ملیار دینار كراوه بۆ درێژهدان به جێبهجێ كردنی پڕۆژهی پهرهپێدانی توانا مرۆییهكانی كوردستان به مهبهستی ئامادهكردنی كادیری پسپۆڕ له بواره جیاجیاكاندا كه ههرێم پێویستی پێیان ههیه، ئهویش لهرێی زهماڵه و نێرده و توێژینهوه و خولی مهشقكردن له ژێر سهرپهرشتی دهستهیهكی باڵا كه بهسهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران و جێگرهكهی و ههریهك له وهزیرانی (پهروهرده و خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی و پلاندانان) پێك دههێنرێت و بهگوێرهی ئهو پهیڕهوهی كهلهلایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه پهسهند كراوه.
ماددهی پهنجاو یهك: 1. ئهمانهی خوارهوه به پيرِۆ دیار دهكرێن: أ- ناوهند (مركز)ی لێكۆڵینهوهی زانستی له زانكۆو كۆلێژو ههیئهی پهیمانگه تهقهنیهكان و، ئیشی تایبهت و كاروباری زانستی و ئیدارییهكان. ب- بهشه كانى دایهرهگهلی وهزارهت وئیشه تایبهتهكان هەروەها بةشةكانى ناوةندى زانكۆكان و هەيئەى پەيمانگە تەقەنيةكان و ههیئهی باڵای پسپۆڕه پزیشكییهكان. ج- كاروباری هونهری تایبهت به وهرگرتن و گواستنهوهی قوتابیان. 2- بهپێی رێنماییگهلێكیش كه وهزیری فێركردنی باڵاو لێكۆڵینهوهی زانستی دهریدێنێ، ئهمانه دیار دهكرێن: كاروباری پێوهند به رابهریكردنی قوتابیان و رێ نیشاندانی زانستی و پهروهردهیی و كۆمهڵایهتی و هزریی قوتابیان و، چاودێریكردنی ماددی و مهعنهوییان و، رێكخستنی چالاكیی لامهنههجی و تاقیكردنهوهو ئهرك و زهپتییهیان، ههروهها ناردنیان بۆ بیعسهو زهماله و، ههموو كاروباری دیكهی زانستی و پهروهردهیی و رێكخستنی ئیجازهی دراسییشیان.
ماددهی سییهم: پێوسته لهسهر وهزیره پێوهنددارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه كار.
ماددهی دهیهم: یهكهم: دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه بهم جۆره دهبن: أ-دهستهی گشتی: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یان پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسای رێگهی یهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی جێگرهكانی تری و ههموو دداوهره كارگهرهكانی دادگا كۆدهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانی دهبینێ: 1-ئهوهی له یهكێك له دهستهكانهوه بۆی دهنێردرێ سهبارهت به دهستبهردانی له بنهمایهك كه حوكمێكی پێشوو بڕیاری لهسهر دابێ. 2-ئهو داوایانهی (الدعاوی)كه حوكمی مردنیان تێدا دهرچووه. 3-ساغكردنهوهی ئهو دژكارییهی له حوكم و بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوه خۆیدا روو دهدا. ب-دهستهی فراوان: به سهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه یا پێشترین جێگرانی ئهگهر ئاماده نهبوو یا ئهگهر هۆیهكی یاسایی رێگهی بهشداریكردنی لێ گرت و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه شهشه له دادوهرهكانی كۆ دهبێتهوه و به تایبهتی ئهم بابهتانه دهبینێ: 1-ئهو دژكارییهی له جێ بهجێ كردنی دوو حوكمی پێچهوانهی یهكتر و له یهك باسدا دهرچوو بن و به پلهی كۆتایی (الدرجه القگعیه) گهیشتبن روودهدا ئهگهر له نێوان دژكاران خۆیان دا بوو یهكێكیان له یهكێ له دوو حوكمهكهدا لایهن بوو كه دهبێ دهستهیهكی له دوو حوكمهكه زاڵ بكا و بڕیاری جێ بهجێ كردنی بدا. سهرۆكی دداگای پێداچوونهوهش بۆی ههیه تاكاتی دهرچوونی بڕیاری پێداچوونهوه جێ بهجێ كردنی ههر دوو حوكمهكه رابگرێ. 2-ئهو دژكارییهی سهبارهت به تایبهتكاری (اختصاص) ی بینینی داوایهك (الدعوی) له نیوان دوو دادگادا روو دهدا. 3-ئهو حوكم و بڕیارانهی سهرۆك بۆیانی رهوانه دهكا و به پێی ئهو یاسایهی حوكم و بڕیارهكانی پێ دهرچوون له چوار چێوهی تایبهتكاری دادگاران. ج-دهستهی شارستانی (الهیئه المدنیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی سهبارهت به دااوی شارستانی و بابهتی جۆراو جۆرهكانی ترهوه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له دادگا و لیژنهكانهوه دهردهچن. د-دهستهی باری كهسایهتی (الاحوال الشخصیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیارانهی به پێی یاسا له دادگاكانی باری كهسایهتی و بابهتی كهسایهتی (المواد الشخصیه) یهوه دهردهچن. ه-دهستهی سزایی (الهیئه الجزائیه): تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاریانهی به پێی یاسا سهبارهت به داوا سزاییهكان دهردهچن. و-دهستهی كشتوكاڵ: تایبهته به بینینی ئهو حوكم و بڕیاارنهی له لچژنهكانی زهوی و دهست بهسر داگرتنهوه دهردهچن. دووهم: دهستهی شارستانی و دهستهی باری كهسایهتی و دهستهی سزای و دهستهی كشتوكاڵ به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك یا ئهوهی دهستهی سهرۆكایهتی دیاری دهكا و به ئهندامیهتی به لایهنی كهمهوه دوو له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. سێ یهم: دهستهی شارستانی كاتێ ئهو حوكمانه دهبینێ كه له لایهن دادگای تێههڵچوونهوه (الاستئناف) دهركراون، به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك و ئهندامیهتی بهلایهنی كهمهوه چوار له دادوهرانی دادگا كۆدهبێتهوه. ههروههاش سهبارهت به دهستهی سزایی كاتێ كه به سیفهتی ئهسڵی حوكم و بڕیارهكانی دداگاكانی تاوان (محاكم الجنایات) دهبینێ. چوارهم: أ-دهشێ به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی دهستهی تر پێك بهێنرێت. ب-دهستهی سهرۆكایهتی له سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و جێگرهكانی پێك دێ و له حاڵهتی ئاماده نهبوونی ههر یهكێكیاندا پێشترین دداوهری دادگا جێگهی دهگرێتهوه.
ماددهی پهنجا: 1. ئهندامانی ههیئهی تهدریسی مهرتهبهی زانستیی خۆیان و ههموو ئهو مافانهی دیكهشیان لهلا پارێزراو دهبێ كه لهم یاسایهو یاسای دیكه لهو پێرَۆ و رێنماییانهشدا كه بهپێی ئهو یاسایانه دانراون دهیانكهوێ، تهنیا دهرماڵهی خۆتهرخان كردن وهرناگرن له حاڵهتێكدا تهنسیب بكرێن یان خۆ تهرخان بكهن بۆ وهزیفهی دهرهوهی زانكۆ و دهرهوهی ههیئهی پهیمانگه تهقهنیهكان و ههیئهی باڵای پسپۆڕه پزیشكییهكان یان دابمهزرێن یان بگوازرێنهوه بۆ وهزیفهی ناوهندی وهزارهت یان ناوهندی زانكۆكان یان ناوهندی ههیئهی پهیمانگه تهقهنیهكان و ههیئهی باڵای پسپۆڕه پزیشكییهكان و وهزارهتی پهروهرده. ماوهی پیاده كردنی ئهم وهزیفانهشیان به خزمهتی تهواو بۆ مهبهستی عهلاوهو تهرفیع و خانهنشینی حساب دهكرێ. 2. ئهندامانیههیئهی تهدریسی مافی تهرقیهی زانستییان پارێزراوه كاتی دادهمهزرێن یان دهگوازرێنهوه بۆ وهزیفهگهلی دهرهوهی فێركردنی باڵا ئهگهر ههموو شهرتوشروتی پێویستیان فهراههم بێ و تهنها مهرجی تهدریسیان نهبێ.
ماددهی چوارهم: دادگا بۆی نییه هیچ كام له باسانه ببینێ كه به كارو كرداری سهروهری (السیاده) دادهنرێت.
ماددهی سێ یهم: ویلایهتی دادگا گشت كهسانی سروشتی و مهعنهوهی و لهگهڵیاندا حكومهتیش دهگرێتهوهو حوكم دان له گشت دژكاری (منازعه) و تاونێكدا كاری تایبهتی ئهوه.
ماددهی بیست و دووهم: یهكهم: 1/ئهنجوومهنی لق له (5) ئهندام و (2) ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه لهوانهی كه له پیشهكهدا ماوهیهك ئیشیان كردبێ له (5)ساڵ كهمتر نهبێ ئهوانه ئهندامانی لق ههڵیاندهبژێرن. 2/مهرجه ئهندامانی ئهنجوومهنی لق له دانیشتوانی ههرێم بێ وله ههرێم نیشتهجێ بێ. 3/ئهنجوومهنی لق له نێو ئهندامهكانیدا سهرۆكی لق وسكرتێرێك وسهرپهرشتكارێكی دارایی ههڵدهبژێرێ. دووهم: ئهنجوومهنی لق ئهم كارانه دهگرێته ئهستۆ: 1/ جێ بهجێ كردنی پلانی بڕیار لهسهر دراوی كار، له كۆبوونهوهی دهستهی گشتی ورێنماییهكانی ئهنجوومهنی سهندیكا. 2/كاركردن له پێناوی بهرزكردنهوهی ئاستی پیشهیی. 3/بهڕێوهبردنی كاروباری دارایی. 4/ئهو كاروبارانهی نهقیب یا ئهنجوومهنی سهندیكا پێی دهسپێرن. 5/دامهزراندنی كارمهندانی لق ودهسنیشان كردنی مووچهیان ئهمهش دوای پهسهند كردنی ئهنجوومهن دهبێ. 6/دهسنیشان كردنی ئهو كهسهی نوێنهرایهتی لق دهكات له لیژنه رهسمیهكاندا بهرهزامهندی ئهنجومهنی سهندیكا.
ماددهی دووهم: حوكم به ناوی گهلهوه دهردهچێی و جێ بهجێ دهكرێ.
ماددهی یهكهم: دادگا سهربهخۆیهو جگه له یاسا هیچ سهروهرێكی تری نییه و نابێ هیچ دهسهڵاتێك یا كهسێك دهست له سهربهخۆیی دادوهری و كاروباری دادگهری (العداله) وهربدا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة