المواد القانونية
مادده‌ی شازده‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری یاسایی: لێكدانه‌وه‌ی حوكمه داراییه‌كان و یاسا به‌ركاره‌كان ده‌گرێته ئه‌ستۆ و، لێكۆڵینه‌وه له‌سه‌ر پڕۆژه‌ی یاسا و، پێڕۆكان ده‌كات و، راو راوێژی خۆیشی له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له یاساییانه ده‌دات كه پێوه‌ندییان به كاروباری خزمه‌تی مه‌ده‌نی و داراییه‌وه هه‌یه كه فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمه‌وه ده‌یخه‌نه به‌رده‌م وه‌زاره‌ت، هه‌روه‌ها شێوه‌ی یاسایی بۆ گرێبه‌ست و ئه‌و پڕۆژه یاسا و پێڕۆ و رێنماییانه بۆ به‌رده‌م دادگاكان ئاماده ده‌كات كه پێوه‌ندییان به ئیش و كاری وه‌زاره‌ته‌كه‌وه هه‌یه و به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه بڕوانامه‌ی زانكۆیی له یاسادا به‌ده‌ست هێنا بێت.
مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌ن: 1- له وه‌زاره‌ته‌كه‌دا ئه‌نجومه‌نێك به سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیر پێكده‌هێنرێت و، هه‌ریه‌كه له‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی تێدا ده‌بن: أ ـ بریكاری وه‌زاره‌ت ئه‌ندام ده‌بێت ب ـ راوێژكاره‌كان ئه‌ندام ده‌بن ج ـ به‌ڕێوه‌به‌ره گشتییه‌كانی وه‌زاره‌ت ئه‌ندام ده‌بن د ـ هه‌ر پسپۆرێك له‌ناوه‌وه یان له ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌ته‌كه، كه وه‌زیر بیه‌وێ له كاتی پێویستدا داوای هاوكاری لێ بكات به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێ. 2ـ ئه‌نجومه‌ن گفتوگۆی پلانه گشتییه‌كه‌ی وه‌زاره‌ت و په‌سند كردنی و، به‌دواداچوونی جێبه‌جێكردنی له ئه‌ستۆ ده‌گرێ و، سیاسه‌تی دارایی و ئابووری پێشنیاز ده‌كات و، گفتوگۆ له‌سه‌ر راپۆرته خولاوخوله‌كان لێكۆڵینه‌وه له‌سه‌ر ئه‌و كۆسپانه ده‌كات كه رێگری له ره‌وتی كاره‌كانیدا ده‌كه‌ن و، چاره‌سه‌ری به‌كرداریان بۆ پێشنیاز ده‌كات و، له پڕۆژه‌ی یاسا و پێڕۆ و ئه‌و رێنماییانه‌ش ده‌كۆڵێته‌وه كه پێوه‌ندییان به ئیشه‌كانییه‌وه هه‌یه و رای خۆیشی له‌سه‌ر هه‌موو بابه‌تێك ده‌دات كه پێش چاوی ده‌خرێت.
مادده‌ی دووه‌م: ئامانجی ئه‌م یاسایه بریتیه له: یه‌كه‌م: وێنه‌كێشانی میكانیزمی یاسایی بۆ دیاریكردن و وه‌رگرتنی مافه داراییه‌كانی به‌ركه‌وته (مستحقات) بۆ هه‌رێم له نێو داهاته ئیتیحادییه‌كانداو، ده‌خرێنه نێو بودجه‌ی گشتی هه‌رێمه‌وه. دووه‌م: به‌تواناكردنی هه‌رێم بۆ وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته (مستحقات)داراییه‌كانی له داهاته‌كانی نه‌وت و گاز چ وه‌ك خۆیان (عه‌ینی شت) یان به كاش به‌گوێره‌ی ده‌ستور. سێیه‌م: وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته‌كانی (مستحقات) هه‌رێم له به‌خشین و كۆمه‌ك و قه‌رزی نێوده‌وڵه‌تی پێشكه‌شكراو به حكومه‌تی ئیتیحادی ئه‌ویش پاڵپشت به به‌ندی یه‌كه‌م له مادده‌ی (106)ی ده‌ستور. چواره‌م: وه‌رگرتنی پشكی هه‌رێم له هه‌ر داهاتێكی تری یان قه‌ره‌بووێكی وه‌رگیراو له لایه‌ن حكومه‌تی ئیتیحادیه‌وه. پێنجه‌م: دابینكردنی میكانیزمی پێویست بۆ وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته‌كانی (مستحقات) هه‌رێم له بودجه‌ی ئیتیحادی به له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌و بڕه پارانه‌ی كه‌له‌كه‌بوونه‌و نه‌دراون وه‌ك خه‌رجیه‌كانی سه‌روه‌ریی و فه‌رمانڕه‌وایی هاتوو له نێو بودجه‌ی ئیتیحادیه‌وه له‌وه‌ته‌ی ساڵی 2004ه‌وه. شه‌شه‌م: وه‌رگرتنی قه‌ره‌بووه به‌ركه‌وته‌كانی (مستحقات) هه‌رێم له‌و زیانانه‌ی كه ده‌رئه‌نجامی ئه‌و كاره سته‌مكارانه‌ی رژێمی پێشوو بوون له رێگه‌ی داپلۆسینی به‌كۆمه‌ڵ و جینۆسایدو پرۆسه‌كانی ئه‌نفال و سیاسه‌تی زه‌وی سووتێنراو به‌گوێره‌ی بڕگه‌ی یه‌كه‌م له مادده‌ی (112)ی ده‌ستور. حه‌وته‌م: ده‌سته‌به‌ركردنی دادپه‌روه‌ریی له دابه‌شكردنی داهاته ئیتیحادییه‌كان بۆ مسۆگه‌ركردنی پاراستنی یه‌كڕیزیی گه‌لی عێراق و ده‌وڵه‌ته ئیتیحادییه‌كه‌ی به گونجاویی له‌گه‌ڵ مادده‌ی یه‌كه‌می ده‌ستور.
مادده‌ی حه‌وته‌م: حكومه‌تی هه‌رێم له‌و بڕیارو رێكارانه‌ی به‌پێی ئه‌م یاسایه ده‌یانگرێته‌به‌ر پابه‌ند ده‌بێت به حوكمه‌كانی یاسای نه‌وت و گازی ژماره (22)ی ساڵی 2007 له نێوانیشیاندا مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌ڵ داهاته وه‌رگیراوه‌كان و هه‌ڵده‌ستێت به به‌رپرسیاریه‌تیه‌كانی به‌پێی پرنسیپ و ستانده‌ره تایبه‌ته‌كانی ده‌سپێشخه‌ری شه‌فافیه‌ت له پیشه‌سازییه ده‌رهێنراوه‌كان (EITI).
مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه له‌م زاراوه‌و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه: یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م: وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ی هه‌رێم. سێیه‌م: وه‌زیر: وه‌زیری په‌روه‌رده. چواره‌م: قوتابخانه‌و په‌یمانگه‌ی ناحكومی: بریتیه له باخچه‌ی ساوایان و قوتابخانه‌و په‌یمانگه‌ی ناحكومی كارگوزار له په‌روه‌رده‌و فێركردن و ڕاهێنانی پیشه‌یی به‌ر له قۆناغی خوێندنی باڵا كه وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده مۆڵه‌تیان ده‌دات و سه‌رپه‌رشتیان ده‌كات.
مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه له رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.
مادده‌ی سی و دووه‌م: نابێت قوتابی یان كه‌سوكاری به ئه‌ركی دارایی یان پێبه‌خشین له قوتابخانه‌و په‌یمانگه ناحكومیه‌كاندا پابه‌ند بكرێن جگه له كرێی خوێندن نه‌بێت.
مادده‌ی سی و دووه‌م: 1-كارگه‌رانی یه‌كێتی ژووره‌كان حوكمه‌كانی یاسای كاری ژماره$ (71)ی ساڵی 1987و یاسای خانه‌نشینی و زامن كردنی كۆمه‌ڵایه‌تی و ژماره$ (39)ی ساڵی 1971یا هه‌ر یاسایه‌كی تریان به‌سه‌ر ده‌سه‌پێنرێ كه جێگه‌یان بگرێته‌وه. 2-ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی بنه‌مای خزمه‌ت و رێك پێكی تایبه‌تی بۆ رێكخستنی خزمه‌تی كارگه‌رانی له یه‌كێتی ژووره‌كاندا ده‌ربكا.
مادده‌ی سی یه‌م: ده‌شێ سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ژوور خه‌ڵاته‌كی ساڵانه‌یان بدرێتێ كه میقدار و شێوه‌ی به‌خشینی به بریاری ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی دیاری ده‌كرێن به‌ڵام نابێ هه‌ردوو خه‌ڵاتی ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی و ئه‌نجومه‌نی و ژوور وه‌ربگیرێ.
مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: ژوور بۆی هه‌یه به په‌سه‌ند كردن له لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی خانوو به‌ره بكرێ یا دروست بكا.
مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: ژوور ده‌بێ ئه‌مانه پێشكه‌ش به ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی بكا. 1-راپۆرتی ساڵانه له باره‌ی كاره‌كانیه‌وه. 2-دواحیسابی بۆ سه‌لماندنی ئه‌ویش له ماوه‌یه‌كدا كه له سێ مانگ تێپه‌ر نه‌كا له رۆژی كۆتایه هاتنی ساڵی داراییه‌وه به‌مه‌رجێ له لایه‌ن _ چاودێری داراییه‌وه ورد كرابێته‌وه. 3-بووجه‌ی نه‌خشه كێشانی ساڵانه‌ی پێش سه‌ره‌تای ساڵی دارایی به سێ مانگ به لایه‌نی كه‌مه‌وه بۆ سه‌لماندنی.
مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (3) له یاساكه پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه له جێگای داده‌نرێ: 1-ده‌سته‌ی سندوق له سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و سێ ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت. ئه‌وانه نوێنه‌رایه‌تی هه‌ریه‌ك له وه‌زاره‌تی دادو وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری و سه‌ندیكای پارێزه‌ران ده‌كه‌ن. 2- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی داد سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌كه ده‌كاو، له‌به‌رده‌م دادگاكان و دایه‌ره‌كانی دیكه‌دا نوێنه‌رایه‌تی سندوقه‌كه‌ش ده‌كات. 3- وه‌زاره‌تی داد ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له داوه‌ره پله یه‌كه‌كان ده‌پاڵێوێ. وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریش ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له‌و فرمانبه‌رانه‌ی خۆی هه‌ڵده‌بژێرێ كه پله‌یان له پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نییه‌و، سه‌ندیكای پارێزه‌رانیش ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له پارێزه‌ره راوێژكاره‌كان ده‌پاڵێوێ. 4- وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ئه‌ندامه ناوبراوه‌كانی ده‌سته‌كه كه له بڕگه (3)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه، بۆ ماوه‌ی ساڵێك داده‌مه‌زرێنێ و تازه‌كردنه‌وه‌شیان له باردا هه‌یه.
مادده‌ی سێیه‌م: بڕگه (1) له (دووه‌م)ی مادده‌ی شه‌شی یاساكه پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه له جێگای داده‌نرێ: یه‌كه‌م: ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه له پارێزه‌ران به‌پێی ماوه‌ی تۆمار كردنه‌كه‌یان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه وه‌رده‌گیرێ: أ-(150) سه‌دو په‌نجا دینار ئه‌گه‌ر (3) سێ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنه‌كه‌یدا تێنه‌په‌ریبێ. ب- (200) دوو سه‌د دینار ئه‌گه‌ر (3) سێ ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنه‌كه‌یدا تێپه‌ریبێ. حـ- (250) دوو سه‌دو په‌نجا دینار ئه‌گه‌ر (5) پێنج ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. د- (300) سێ سه‌د دینار ئه‌گه‌ر (10) ده ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. ه- (350) سێ سه‌دو په‌نجا دینار ئه‌گه‌ر (15) پازده ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. و- (400) چوار سه‌د دینار ئه‌گه‌ر (20) بیست ساڵ به‌سه‌ر تۆماركردنیدا تێپه‌ریبێ. -به‌ندی (سێیه‌م) له مادده‌ی شه‌شه‌م هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه ده‌خوێنرێته‌وه: دووه‌م: پارێزه‌ر ئابوونه‌ی ساڵی پێشووی به‌شداربوونی سندوق به یه‌ك جار له ماوه‌ی مانگی كانوونی دووه‌می هه‌موو ساڵێكدا ده‌دات. خۆ ئه‌گه‌ر، هات و، له كات و وه‌ختی دواكه‌وت و نه‌یدا، ئه‌و له‌و باره‌دا رێژه‌ی (50%) له‌سه‌دا په‌نجای ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌ی له‌سه‌ر زیاد ده‌كرێ. -به‌ندی (حه‌وته‌م)ی هه‌مان مادده له یاساكه هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه داده‌ڕێژرێته‌وه: سێیه‌م: پێویسته له‌سه‌ر دایه‌ره ره‌سمییه‌كان و شه‌خسه مه‌عنه‌وییه‌كان رێژه‌ی بڕیاردراوی یاسایی له مزوكرێی پارێزه‌ر دابشكێنن و یه‌كسه‌ر هه‌واڵه‌ی سندوقه‌كه‌ی بكه‌ن.
مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی به‌ركارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه ده‌ربهێنێ.
مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (3) له یاساكه پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه له جێگای داده‌نرێ: 1-ده‌سته‌ی سندوق له سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و سێ ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت. ئه‌وانه نوێنه‌رایه‌تی هه‌ریه‌ك له وه‌زاره‌تی دادو وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری و سه‌ندیكای پارێزه‌ران ده‌كه‌ن. 2- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی داد سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌كه ده‌كاو، له‌به‌رده‌م دادگاكان و دایه‌ره‌كانی دیكه‌دا نوێنه‌رایه‌تی سندوقه‌كه‌ش ده‌كات. 3- وه‌زاره‌تی داد ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له داوه‌ره پله یه‌كه‌كان ده‌پاڵێوێ. وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریش ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له‌و فرمانبه‌رانه‌ی خۆی هه‌ڵده‌بژێرێ كه پله‌یان له پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نییه‌و، سه‌ندیكای پارێزه‌رانیش ئه‌ندامی ئه‌سڵی و ئه‌ندامی یه‌ده‌گ له پارێزه‌ره راوێژكاره‌كان ده‌پاڵێوێ. 4- وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ئه‌ندامه ناوبراوه‌كانی ده‌سته‌كه كه له بڕگه (3)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه، بۆ ماوه‌ی ساڵێك داده‌مه‌زرێنێ و تازه‌كردنه‌وه‌شیان له باردا هه‌یه.
مادده‌ی پێنجه‌م: مادده‌ی (24) له یاساكه پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه.
مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌وانه‌ی ده‌كه‌ونه به‌ر حوكمه‌كانی مادده‌ی یه‌كه‌م له‌م یاسایه‌دا، به به‌ڵگه‌نامه‌ی فه‌رمی سه‌لماندنیان ده‌چه‌سپێ و له كاتێكدا ئه‌و به‌ڵگانامانه نه‌بوون ئه‌وا ده‌بێ به‌ڕێگه‌ی یاسایی دیكه له‌به‌رده‌م لیژنه‌كان یاخود دادگاو لایه‌نی تایبه‌تمه‌ند بسه‌لمێندرێن وپێشكه‌ش به به‌رێوه‌به‌رایه‌تیه‌گشتیه‌كان له پارێزگاكانی هه‌رێم بكرێن.
دووه‌م: مافی به‌كارهێنانی ئه‌و زه‌وی و زارانه‌ی كه بڕگه‌ی سه‌ره‌وه ده‌یانگرێته‌وه هی كێ بن، به ناوی ئه‌وانه‌وه تۆمار ده‌كرێنه‌وه كه له پێش ده‌رچوونی ئه‌م دوو بڕیاره ناوبراوه خاوه‌نیان بوون، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ ره‌سمێكیان بۆ تۆمار كردنه‌وه‌ی مافی به‌كارهێنانیان به ناوی خۆیان لێ وه‌ربگیرێت، له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی یاسای ژماره (90)ی ساڵی 1975 دا.
شه‌شه‌م: ئه‌م بڕیاره له رۆژی ده‌رهێنانییه‌وه جێ به‌جێ ده‌كرێ و له رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه.
سێیه‌م/ ئه‌م بڕیاره له‌رۆژی ده‌رچوونیه‌وه جێ به‌جێ ده‌كرێ وله رۆژنامه‌یی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة