أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: ناوی (ئهكادیمیای كوردی) جێی ناوی (كۆڕی زانیاریی كوردستان- عیراق) دهگرێتهوه له ههر شوێنێكی كه له یاسای ژماره (12) ی ساڵی 1997دا هاتبـێ.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: مادده چوارهم له یاسای ژماره (12)ی ساڵی 1997 ههڵدهوهشێتهوه و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: ئامانجی كۆڕ بهدیهێنانی ئهمانهی خوارهوهیه:ـ 1- پاراستنی رهسهنایهتی زمانی كوردی و گهشهپێكردن و پهرهپێدانی. 2- كاركردن له پێناوی گهیشتن به زمانێكی كوردی فهرمی یهكگرتوو به سوود وهرگرتن له وشه و زاراوهی ههموو شێوهكان. 3- گرنگی دان به لێكۆڵینهوهی زانستی و زمانهوانی. 4- گرنگی دان به رۆشنبیریی نهتهوهیی كوردی. 5- گرنگی دان به لێكۆڵینهوهی مێژوویی و جوگرافی و شوێنهواریی كورد و كوردستان. 6- هاندان و پشتگیریی كردنی دانان و نووسین به زمانی كوردی و گرنگی دانیش به زانستی زمان به ههموو لقهكانیهوه. 7- گرنگی دان به وهرگێڕان له زمانی كوردیهوه بۆ زمانانی تر و به پێچهوانهوه. 8- بههێزكردنی پهیوهندیی لهگهلأ ئهكادیمیا زانستیهكان و زانكۆكان و سهنتهرهكانی زانستی له ناو ههرێم و دهرهوهیدا.
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه ههر له ڕۆژی دهرچواندنیهوه جێبهجێ دهكرێ وله ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندیدارهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: كار به هیچ دهقێك ناكرێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: نابێ رۆژنامهنووس ئهم كارانه بكا: 1. ئهوهی دهسهڵاتهكانی توێژینهوه یا دادگاكان گرتوویانه ئهستۆ كه كار دهكاته سهر رێرهوی توێژینهوه، یان دادگایی كردن. 2. ئهنجامدانی ئهو پیشهیه بهبێ تازه كردنهوهی بهشداربوون له سهندیكادا به پێی ئهم یاسایه. 3. بهكار هێنانی ههر هۆیهك یان رێگهیهك به مهبهستی قازانجی نارهوا. 4. وهرگرتنی پیتاك به رهزامهندی به رهزامهندی ئهنجومهن نهبێ. 5. ناوبانگ زراندنی پیشهكهو ئاشكراكردنی نهێنییهكانی یان ههرهشه كردن له هاونیشتمانیان به ههر رێگا و شێوهیهك بێ له شێوازهكانی رۆژنامه نووسی . 6. شلۆق كردنی موتمانه به رژێمی فیدراڵی له كوردستانی عێراقدا و شێواندنی ئاسایشی هاوڵاتیان به رێگای راستهوخۆ بێ یا ناراستهوخۆ، ههروهها وروژاندنی غهریزهكانی جهماوهر به ههر رێگایهك بێ. 7. قۆستنهوهی وشهی نووسراو یا نێردراو قۆستنهوهیهكی (تایبهتی) بۆ سوودی تایبهتی و زیان بهخش بێ به خهڵكی تر،یان ههڵگرنتی سیفهتێك (انتحال صفه) یان فیكرهیهك و زهرهر گهیاندن به رهوشت و نیزامی گشتی. 8. به ههڵه بردنی جهماوهر به زانیاری نادروست و لێكدانهوهی رووداوهكان لێكدانوهیهكی دوور له دهسپاكی یان بڵاوكردنهوهی رووداوهكان بێ دڵنیا بوون لێیان. 9. وهرگرتن و ههلێنجان (اقتباس) له بهرههمی كهسی تر بهبێ ئاماژه كردن بۆ خاوهنهكهی یان سهرچاوهكهی. 10. قۆستنهوهی رۆژنامهنوسی بۆ تانهلێدان و سوكایهتی كردن به پیرۆزی و رێورهسم و ئایینی و نیشتیمانییهكان.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: وهزیر بۆی ههیه ڕێنماگهڵێكی دهربكات بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: یاسای ژماره (25)ی ساڵی 2004 یاسای وهزارهتی ئاوهدانكردنهوهو نیشتهجێكردن كه له ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستان - عێراق دهرچووه ویاسای ئهنجومهنی وهزیران ژماره 242 له 4/9/1999 كهله ئیدارهی سلێمانیهوه دهرچووه ههڵدهوهشێتهوهو ئهم یاسایه جێگهیان دهگرێتهوه.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: نابێ هیچ باڵاخانهیهك بنیاتبنرێ یان هیچ كۆسپێك بهرپابكرێ له ناوچهكانی دهكهونه ژێر مافهكانی هاوشانی ئاسمانییهوه، یان هیچ گۆرانكارییهك له سروشتی یان رووی به كارهێنانی ئهو زهویانهی ملكهچی ئهو هاوشانیهن، بكرێ، تهنیابه پێی ڕێگه پێدانی پێشینه لهلایهن دهزگاوه نهبێ و بهپێی ئهو مهرجانهی دیاریدهكات.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: وهزیر بۆی ههیه گرێبهست لهگهڵ كهسانی سروشتی ویاسایی له شارهزایانی پسپۆر له ناوهوهی ههرێم یان له دهرهوهیدا بۆ ئهنجام دانی ئهو ئهرك وفهرمانانهی كه پێیان دهسپێردرێ بۆ ئهو ماوهیهی كه به گونجاوی دادهنێ ببهستێ، ئهویش له پێناو به دیهێنانی ئامانجهكانی وهزارهتدا، ودوای وهرگرتنی ڕهزامهندی سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران ماف وپابهندیهكانیان له لایهن وهزیرهوه دیار دهكرێن.
ماددهی پێنجهم :
ماددهی پێنجهم : یهكهم ـ به پێڕهو ئهرك وفرمان وتایبهتكاری وپێكهاتهكانی وهزارهت دیار دهكرێن. دووهم ـ وهزیر بۆی ههیه به پێی پێداویستیهكانی كارهكهی له كاتی پێویست ههر بهڕێوهبهرایهتیهك یان بهش یان هۆبهك بكاتهوه یان یهكیانبخات یان ههڵیانوهشێنێتهوه.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: دهزگا به بهرزهفتكاری و رێنماییهكانی دهسهڵاتی فرۆكهوانی شارستانی عێراق دایدهنێ،پابهند دهبێت تایبهت به چوارچێوهو رادهی مافهكانی هاوشانی ئاسمانی و ئهو ناوچانهی لێی دادهسهپێ. لهبهررۆشنایی حوكمهكانی پاشكۆی چواردهمی رێككهوتنامهی شیكاگۆ، و ئهوهی دهسهڵاتی فرۆكهوانی شارستانی عێراق بۆ دابینكردنی سهلامهتی فرۆكهوانی ئاسمانی بڕیاری له سهر دهدات.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: مافی هاوشانی تایبهتی دادهمهزرێ بهناوی ( مافهكانی هاوشانی ئاسمانی) بۆ دابینكردنی سهلامهتی فرۆكهوانی ئاسمانی و بهباشی كاركردنی ئامێرهكانی پێیهوه بهنده و ئهمانهی خوارهوه ئهنجام دهدات: یهكهم: لابردن یان قهدهغهكردنی بهرپاكردنی ههر باڵاخانهیهك یان بنیاتنان یان دارچاندن یان ههر كۆسپێك، ههرچۆنێك بێت یان دیاریكردنی بهرزیهكهی، ئهگهر له شوێنهكانی چواردهوری فرۆكهخانهكانی ههرێم و دهزگاو ئامێرهكانی فرۆكهوانی بێت. دووهم: لابردن یان قهدهغهكردنی درێژكردنهوه یان جێگیركردنی تهلهكان لهههر جۆرێك بێت. سێیهم: دانانی نیشانهكانی ئاگاداركردنهوه دهربارهی ئهو كۆسپانهی مهترسی له سهر سهلامهتی فرۆكهوانی ئاسمانی دروست دهكهن، له ئاسمان و زهوی فرۆكهخانهكانی ههرێم.
ماددهی چوارهم :
ماددهی چوارهم : یهكهم ـ وهزارهتێك ئهنجومهنێكی ڕاوێژكاری دهبێ كه پێك دێت له:- 1. وهزیر/ بهسهرۆك. 2. بریكاری وهزیر/ بهئهندام لهكاتی دیار نهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكا. 3. ڕاوێژكارانی وهزارهت/ ئهندامن. 4. بهڕێوهبهره گشتیهكانی وهزارهت/ ئهندامن. 5. ههرشارهزایهكی پسپۆر له ناوهوهی وهزارهت ودهرهوهیدا وهزیر به شایستهی بزانێ دایدهنێ. دووهم ـ ئهنجومهن پێشكهشكردنی ڕاوێژكاری وڕاسپاردهكانی بۆ وهزیر دهگرێته ئهستۆ ئهگهر پهسندی كرد ئهوا دهبێته بڕیاری وهزاری.
ماددهی سێیهم :
ماددهی سێیهم : وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێك دێت : یهكهم ـ وهزیر: خۆی سهرۆكی باڵای وهزارهتهو بهرپرسیشه لهكارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكهی و سهرپهرشتكاری و چاودێری به سهرییهوه، بهپێی حوكمهكانی یاساش ههموو ئهو بڕیار و فهرمان و ڕێنماییانهی له ههرشتێكدا كه پهیوهندیدار بێت به ئهركوفهرمانی وهزارهت و پێكهاتهو دهستڕۆییهكانی و سهرجهم كاروباره تهكنیكی و دارایی و كارگێری و رێكخستنهكانیهوه، لهوهوه دهردهچن و به سهرپهرشتی خۆشی جێبهجێدهكرێن، بهرپرسیاریش دهبێ لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیران، بهو پێییهی ئهندامێكی هاوكاره تیایدا و بۆی ههیه ههندێك له دهستڕۆییهكانی خۆی بدات به بریكاری وهزارهت یان بهڕێوهبهرهگشتیهكان یانیش ئهوهی به شیاوی بزانێ له وهزارهتدا. دووهم ـ 1. بریكاری وهزارهت بۆ ئاوهدانكردنهوهو نیشتهجێكردن. 2. بریكاری وهزارهت بۆ ڕێگهو بان. له ئاراسته كردن و سهرپهرشتی كردنی كاروبارهكانی وهزارهتدا یاریدهی وهزیر دهدهن لهچوارچێوهی تایبهتكاری و ئهو دهستڕۆییانهی كه وهزیر پێیان دهسپێرێ به مهرجێ بڕوانامهی سهرهتای زانكۆو پسپۆڕیان بهدهستهێنابێ. سێیهم ـ نوسینگهی وهزیر: كارمهندێك به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا وبهڕێوهی دهبات كه خاوهن بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت وژمارهیهك له كارمهندانیش هاوكاری دهكهن. چوارهم ـ نوسینگهی بریكاری وهزارهت: كارمهندێك به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا وبهڕێوهی دهبات كه خاوهن بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت وژمارهیهك له كارمهندانیش هاوكاری دهكهن. پێنجهم ـ ڕاوێژكاران: ژمارهیان نابێ له چوار زێتر بێت ودهبێ له ههڵگرانی بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بن وله شارهزایانیش بن ونابێ ماوهی كاركردنیان له دهساڵ كهمتر بێت. شهشهم ـ بهڕێوهبهرایهتی گشتی بۆ كاروباری كارگێری ودارایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه بڕوانامهیهكی سهرهتایی زانكۆی بهدهست هێنابێ وشارهزا بێ وماوهی كاركردنی له ده ساڵ كهمتر نهبێت. حهوتهم ـ بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری تهكنیكی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆی به دهست هێنابێ وشارهزابێ وماوهی كاركردنی له ده ساڵ كهمتر نهبێت. ههشتهم ـ بهڕێوهبهرایهتی گشتی ڕێگه وبان وئاوهدانكردنهوه ونیشتهجێكردن له پارێزگاكانی ههرێم دا ههریهكهیان بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا وبهڕێوهی دهبات كه بڕوانامهی پسپۆری سهرهتای زانكۆی بهدهست هێنابێ و شارهزاش بێ و سهرپهرشتی جێبهجێ كردنی پڕۆژهكانی نیشتهجێكردن وخانووبهرهو ڕێگهوبانهكان دهكا له پارێزگاداو بهڕێوهبهرایهتیهكانی ڕێگهوبان وئاوهدانكردنهوهو نیشتهجێكردن له سنوری ههر پارێزگایهك لهو پارێزگایانهش پێوه دهبهسترێتهوه.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانهی خوارهوهی دهكهوێته ئهستۆ. یهكهم : ئامادهكردنی ئهو پێداویستییانهی كه مافی شیاوی تهندروستی تهواو بۆ هاووڵاتیان دهستهبهر دهكات لهلایهنی جهستهیی وئهقَڵی ودهروونییهوه لهگهلأ گرنگی پێدانیان. دووهم : دامهزراندن وبهڕێوهبردن وبهدوا داچوونی یهكه تهندروستیهكانی خۆ پاراستن وچارهسهركردن وپهرهپێدانیان له ههرێمدا. سێیهم : بایهخدان به خزمهتگوزاری چاودێری بهرایی تهندروستی لهوانهش چاودێری دایكایهتی ومنداڵان وتهندروستی قوتابخانهیی وتهندروستی خێزان وپیرییهتی. چوارهم : بهربهرهكانی كردنی نهخۆشیه درمهكان وكۆنترۆل كردنیان ورێگهگرتن له هاتنیان له دهرهوهی ههرێم بۆ ناوهوهی وبه پێچهوانهوهش، بهربهستكردنی بڵاو بوونهوهیان له نێو خاك وئاو و ههوای ههرێمدا. پێتجهم : ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی ژینگهدا له پێناوی پاراستنی ژینگهو باشكردنی و پهرهپێدانی و پاراستنی بنهماكانی وكاركردن له پێناوی بهربهستكردنی پیسبوونی. شهشهم : ههماههنگی كردن لهگهلأ وهزارهتی كار و كاروباری كۆمهڵایهتی دا له پێناوی بایهخدان به تهندروستی وسهلامهتی كرێكاران له پڕۆژهكانی كار و بهرزكردنهوهی ئاستی تهندروستییان له مهترسی نهخۆشی پیشه و بریندار بوون له كاتی ئیشدا، لهگهلأ دانانی بهزهفكاریی وههل ومهرجی تایبهت بۆیان و دابین كردنی سهلامهتی له شوێنی كاردا وچاودێری پیادهكردنی ئهو بهرزهفتكار و ههل و مهرجانه. حهوتهم : بڵاوكردنهوهی هوشیاریی تهندروستی له ناو هاووڵاتیاندا به هاریكارێكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان به رێگهی ههموو هۆیهكی راگهیاندنی بیستراو و بینراو و خوێندراوه. ههشتهم : دابین كردنی داودهرمان و پێویستیهكان و كهل وپهلی پزیشكی ههمهجۆری پێویست بۆ پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری پزیشكی وخۆپاراستن وچارهسهركردن، لهگهلأ سهرپهرشتی كردنی عیاده میللییهكان و دابین كردنی ئامیری پزیشكی پێویست بۆ پهككهوتهكان وكردنهوهی تاقیگهی پزیشكی. نۆیهم : ئامادهكردنی كادیری تهندروستی وپیشهیی یارمهتیدهر و بهرزكردنهوهی ئاستی شیاوی كارمهندان له كهرتی تهندروستی وپهرهپێدانی لێكۆڵینهوهی تهندروستی و فێركردنی پزیشكیی بهردهوام وهاندانی لێكۆڵینهوهی زانستی له بواره ههمه جوارهكانی تهندروستیدا. دهیهم : رێكخستنی كاری پیشه پزیشكی وتهندروستی یهكان و سهلامهتی پیشهیی بهههماههنگی كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان وچاودێری كردنیان. یانزدهیهم : چاودێری كردنی خاوهن پێویستییه تایبهتییهكان لهلایهنی تهندروستی و جهستهیی و ئهقڵی یهوه. دوازدهیهم : سهرپهرشتی كردنی دروستكردن وهێنانی داودهرمان بهپێی پێوهری پێویستی پزیشكی وچاودێری كردنی. سیازدهیهم : كاركردن له پێناوی گۆڕینی سیستهمی ئێستای تهندروستی به سیستهمێكی هاوچهرخی تهندروستی به شێوهیهكی وا كه لهگهلأ پهرهسهندنی كۆمهڵگای كوردستانی و توانای دارایی بهدهست هاتوودا بگونجێت. چواردهیهم : پشتگیریی كردنی كهرتی تایبهتی پزیشكی تا بهشداری له پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری چارهسهركردندا بكات بۆ سووككردنی بارگرانی دارایی و هونهری لهسهرشانی دهزگا تهندروستیه فهرمیهكان و بخرێنه بهر سهرپهرشتی وچاودێری وهزارهتهوه. پانزدهیهم :كاركردن له پێناوی دابین كردنی پێویستی پزیشكی بۆ بهرهنگار بوونهوهی كارهسات به ههموو جۆره كانیهوه، ئهمهش به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكانی دیكه دهبێت. شانزدهیهم : رێكخستنی كاری پزیشكی دادی له ههرێمدا به پێی یاسا وبهرزكردنهوهی ئاستی شیاوی كارمهندانی. حهڤدهیهم : كاركردن له پێناوی دروستكردنی تاقیگهی پێشكهوتووی تهندروستی بۆ دهسنیشانكردنێكی زوو بۆ نهخۆشییه گرانهكان ودابین كردنی (حجری تهندروستی) و بهربهرهكانی نهخۆشیه درمهكان و چاودێری كردنی پهتاكان. ههژدهیهم : سهرپهرشتی كردنی كاری پزیشكهكان ویارمهتدهرهكانیان له عیاده پزیشكیه تایبهتهكان و عیاده میللیه فهرمییهكان. نۆزدهیهم : گرنگی دانێكی تایبهت به تهندروستی لادێ وگهیاندنی خزمهتگوزاریی پزیشكی بۆی و كاركردن بۆ دروستكردنی نهخۆشخانه له قهزاو ناحیهكان وكردنهوهی مهڵبهندی پزیشكی له لادێكاندا و دابین كردنی تیپی تهندروستی گهڕۆك. بیستهم : دابین كردنی سهیتهرهی نهوعی كارا لهسهر داودهرمان به هاوكاری كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا و دانانی مهرجی بهرزهفتكار بۆ هێنانی داودهرمان له سهرچاوهی باوهڕ پێكراوی جیهانی و بهرزهفتكردنی فرۆشتنی داودهرمان، به جۆرێكی وا كه ههر له دهرمانخانه و مهزخهری مۆلهتپیردراوی دهرمان بفرۆشرێ. بیست ویهكهم : گرنگی دانی تهندروستی بهو ناوچانهی كه تووشی پرۆسهكانی ئهنفال وبوردومانی كیمیایی وجینۆساید بوون. بیست ودووهم : كاركردن له پێناوی دابین كردنی (بیمی) تهندروستی بۆ هاووڵاتییان وگرنگی دان به ئاسایشی خۆراك ودهرمانی ئینسانی بهههماههنگی كردن لهگهلأ لایهنه پهیوهندیدارهكان ودۆزینهوهی ئالیهتی چاودێری شیاوی داودهرمان بۆ بهكارهێنان. بیست وسێیهم : پشتگیریی كردنی پزیشكه تازه دهرچووهكان وكردنهوهی خولی شیاندنی بهردهوام بۆیان و ناردنی نێردهی پزیشكی بۆ دهرهوهی ههرێم بیان گرێتهوه وماوهیان بدرێ تاكو خوێندنی پسپۆڕییان تهواوبكهن. پێكهاتهكانی وهزارهت
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه،ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق . دووهم : ئهنجومهنی وهزیران : ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق. سێیهم : وهزارهت : وهزارهتی تهندروستی ههرێم. چوارهم : وهزیر : وهزیری تهندروستی ههرێم . پێنجهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی تهندروستی. شهشهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی ڕاوێژكاری وهزارهت. حهوتهم : دهسته :دهستهی باڵای عیادهكانی پزیشكی میللی و ڕاوێژكاری. ئامانج و ئهركهكانی وهزارهت
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.