المواد القانونية

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: دادگای تایبه‌تمه‌ند له‌كاتی پێویستدا یان له‌سه‌ر داوای یه‌كێك له‌ تاكه‌كانی خێزان یان ئه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات (فه‌رمانی پاراستن) وه‌ك رێكارێكی كاتی بۆ پاراستنی توندوتیژی خێزانی ده‌ربكات، به‌مه‌رجێ فه‌رمانه‌كه‌ ماوه‌ی پاراستنه‌كه‌ له‌ خۆ بگرێت و له‌سه‌ر دادگاشه‌ به‌پێی پێویست درێژی بكاته‌وه‌. دووه‌م: پێویسته‌ ئه‌وه‌ی داوای پاراستنی كردووه‌ واز له‌و فه‌رمانه‌ بهێنێ به‌پێی هاتنه‌كایه‌ی شتی نوێ و له‌سه‌ر دادگاشه‌ ته‌ئكید له‌وه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌كه‌ به‌ ئاره‌زوو پێشكه‌ش كراوه‌ و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی زیان لێكه‌وتووه‌. سێیه‌م: فه‌رمانی پاراستن ئه‌مانه‌ له‌خۆ ده‌گرێ: 1. به‌ڵێننامه‌یه‌ك له‌ شكات لێ كراو كه‌ ده‌ست درێژی ناكاته‌ سه‌ر زیان لێكه‌وتوو یان هه‌ر تاكێك له‌ تاكه‌كانی خێزان. 2. گواستنه‌وه‌ی قوربانی بۆ نزیكترین نه‌خۆشخانه‌ یان بنكه‌ی ته‌ندروستی بۆ چاره‌سه‌ركردنی له‌كاتی پێویستدا یان ئه‌گه‌ر قوربانی خۆی ئه‌مه‌ی داوا كرد. 3. به‌بڕیارێكی دادگا و بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ به‌ مه‌ترسی بۆ سه‌ر شكاتكه‌ر یان بۆ سه‌ر هه‌ر تاكێك له‌ تاكه‌كانی خێزان ده‌زانرێ نابێ رێگا به‌شكات لێكراو بدرێت بچێته‌ ماڵی خێزانی. چواره‌م: له‌ حاڵه‌تی پێشیل كردنی فه‌رمانی پاراستن، سه‌رپێچیكه‌ر بۆ ماوه‌یه‌ك ده‌گیرێ كه‌ له‌ (48) سه‌عات زیاتر نه‌بێ یان به‌ غه‌رامه‌یه‌ك سزا ده‌درێ كه‌ له‌ (300،000) هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك كه‌ په‌یوه‌ستی هه‌بێ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كی خێزانی، ئه‌نجامدانی توندوتیژی له‌ چوارچێوه‌ی خێزاندا لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ له‌وانه‌ش: توندوتیژی جه‌سته‌یی و جنسی و ده‌روونی و، ئه‌م كرده‌وانه‌ش وه‌ك نموونه‌ به‌ توندوتیژی خێزانی داده‌نرێت: 1. هاوسه‌رگیری به‌زۆر. 2. هاوسه‌رگیری ژن به‌ ژن (شغار) و منداڵ به‌ شوودان. 3. به‌ شوودان له‌جیاتی خوێن. 4. لێك جوداكردنه‌وه‌ی به‌زۆر (الطلاق بالاكراه). 5. بڕینی په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی (صله‌ الارحام). 6. مێرد به‌ زۆر ژنی خۆی ناچاری به‌دڕه‌وشی و كاری داوێن پیسی بكات. 7. خه‌ته‌نكردنی مێیینه‌. 8. ناچاكردنی تاكه‌كانی خێزان بۆ جێهێشتنی فه‌رمانبه‌ریه‌تی به‌ ناره‌زایه‌تی خۆیان. 9. ناچاركردنی منداڵ بۆ كاركردن و سواڵكردن و به‌جێهێشتنی خوێندن. 10ـ خۆكوشتن له‌ ئه‌نجامی توندوتیژی خێزان. 11ـ له‌ بار بردن له‌ ئه‌نجامی توندوتیژی خێزان. 12ـ لێدانی تاكه‌كانی خێزان و منداڵ به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك بێت. 13ـ سووكایه‌تی پێ كردن و جنێودان و جنێو دان به‌ كه‌س و كارو به‌كه‌م سه‌یركردنی و ئازاردانی و گوشار بۆ هێنانی ده‌روونی و پێشێل كردنی مافه‌كانی و به‌زۆر سه‌رجێی كردن. دووه‌م: بۆ زیان پێكه‌وتوو له‌ توندوتیژی خێزانی هه‌یه‌ زامنكاری پاراستنی له‌ توندوتیژی هه‌بێت. سێیه‌م: 1. داوا له‌ كێشه‌ی توندوتیژی خێزانی له‌لایه‌ن زیان پێكه‌وتوو یان ئه‌وه‌ی به‌پێی یاسا شوێنی ده‌گرێته‌وه‌ ده‌جوولێنرێ و دادگا یان لێكۆڵه‌ره‌وه‌ یان به‌رپرسی بنكه‌ی پۆلیس یان داواكاری گشتی لێ ئاگادار ده‌كاته‌وه‌. 2. له‌سه‌ر كارمه‌ندانی بواری ته‌ندروستی و په‌روه‌رده‌ و بنكه‌ فه‌رمییه‌كانه‌ بۆ هاوكاری كردنی قوربانیانی توندوتیژی خێزانی هه‌واڵ بده‌ن. چواره‌م: رێكاره‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ و دادگایی كردن له‌ كێشه‌كانی توندوتیژی خێزانی نهێنی ده‌بێت.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: كار به‌ حوكمی یاساكانی باجه‌ به‌رقه‌راره‌كان ده‌كرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ بێت.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربهێنێ بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: لیژنه‌ دوای وه‌رگرتنی بریاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران مافی خواستن (استعاره‌)ی فه‌رمانبه‌رانی بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ دوو ساڵ كه‌متر نه‌بێ و ده‌شێ بۆ یه‌ك جار نوێ بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: له‌سه‌ر وه‌زیره‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌ كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: 1-دادگاكان له‌ كاتی پشوو یاندا كێشه‌كانی شارستانی و باری كه‌سایه‌تی (القچایا المدنیه‌ والاحوال الشخصیه‌) نابینن ئه‌گه‌ر به‌په‌له‌ نه‌بن و دادبینی (المرافعه‌) تیتیاندا له‌ رۆژی یه‌كه‌می مانگی ته‌موزه‌وه‌ هه‌تا رۆژی یه‌كه‌می مانگی ئه‌یلوولی هه‌ر ساڵێك راده‌گیرێ و كێشه‌ به‌ په‌ه‌له‌كان بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ به‌ به‌یاننامه‌یه‌ك كه‌ وه‌زیری دادوه‌ری ده‌ری ده‌كا دیاری ده‌كرێن. 2-وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ ئه‌و پشووه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (30) رۆژ زیاتر نه‌بێ له‌ كاتی پێویستیه‌كی زۆردا كه‌م بكاته‌وه‌.

مادده‌ی پازده‌م

مادده‌ی پازده‌م: یه‌كێتی، له‌ بوجه‌یه‌كی ساڵانه‌، دارایی خۆی به‌ڕێوه‌ده‌بات، كه‌ به‌پێی سیسته‌می ژمێریاریی دایه‌ره‌ فه‌رمیه‌كان رێكد ه‌خرێ و جێیه‌جێ ده‌كرێو، هه‌موو حساب و حسابكاریه‌كیشی، لێوردبوونه‌وه‌ی ریقابه‌ی دارایی له‌سه‌ر ده‌بێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م

مادده‌ی هه‌شته‌م: دادگای شارستانییه‌كان (المدنیه‌) پێك دێن له‌: 1-دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز). 2-دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ (الاستیئناف). 4-دادگای سه‌ره‌تایی (البدائی). 5-دادگای تاون (الجنایات). 6- دادگای كه‌تن (الجنح). 7- دادگای هه‌رزه‌كاران (الاحداس). 8- دادگای كار (العمل). 9-دادگای لێكۆلینه‌وه‌ (التحقیق).

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: لیژنه‌ ده‌بێ له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌كدا له‌ رۆژی كۆبوونهكه‌وه‌ بڕیاره‌كانی بنێرێ بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژدا ناره‌زایی ده‌ر نه‌برن له‌ رۆژی سپاردنیانه‌وه‌ به‌ ئه‌نجومه‌ن به‌ سه‌لمێنراو داده‌نرێن.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: لیژنه‌ بووجه‌یه‌كی تایبه‌تی بۆ خۆی داده‌نێ كه‌ داهات و مه‌سره‌فی بۆ ماوه‌ی سالێكی ته‌واو كه‌ له‌ 1/كانوونی دووه‌مه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كا و له‌ 31/ كانوونی یه‌كه‌مدا كۆتایی دێ دیاری ده‌كا و له‌ دوا سه‌لماندنییه‌وه‌ له‌ لایه‌ن وه‌زیری داراییه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ.

مادده‌ی سیازده‌یه‌م:

مادده‌ی سیازده‌یه‌م: پاره‌ی كاشی لیژنه‌ ده‌خرێته‌ یه‌كێك له‌ بانقه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ پاره‌ لێراكێشانی به‌ ئیمزای سه‌رۆكی لێژنه‌ و فه‌رمانبه‌ری به‌رپرسیار له‌ حیسابی ده‌بێ و لیژنه‌ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ پاره‌كه‌ له‌ ده‌ هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ له‌ سندوقه‌كه‌یدا بۆ مه‌سره‌فی ده‌م و ده‌ست هه‌ڵبگرێ.

مادده‌ی شازده‌یه‌م:

مادده‌ی شازده‌یه‌م: داهاته‌كانی لیژنه‌ ئه‌متنه‌ ده‌بن: 1-ئه‌و قه‌رزانه‌ی له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی یه‌وه‌ ده‌یدرێتێ. 2-داهاتی راسته‌خۆ یانسیبه‌كه‌. 3-سوودی سپێردراو (ودائع) و پاره‌ كاشه‌كانی خۆی. 4-ئه‌و پاره‌یه‌ی به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ له‌ قازانجی ئه‌و كه‌سه‌ ده‌رده‌كرێ كه‌ بلیته‌كه‌ی بۆ ده‌رچووه‌. 5-هه‌ر داهاتیكی تر كه‌ لیژنه‌ دوای بڕیار له‌ سه‌ردانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران قبوولی ده‌كا.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: پێشمه‌رگه‌(زێڕه‌ڤانی هه‌رێم)ی كه‌ تووشی كه‌مئه‌ندامیه‌كی هه‌میشه‌یی بووه‌ له‌م دووباره‌دا خانه‌نشین ده‌كرێ:- یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر پله‌ی په‌ككه‌وتنه‌كه‌ی كه‌یشته‌(50%)و به‌ره‌وسه‌ر، به‌پێی راپۆرتێكی پزیشكی كه‌ له‌ لیژنه‌ی پزیشكی تایبه‌ت ده‌رچووبێت. دووه‌م: ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئه‌ندامه‌ دیاره‌كانی (له‌لایه‌نی ئۆرگانی و فرمانی)له‌ ده‌ستدابێ جا پله‌ی په‌ككه‌وتنه‌كه‌ی هه‌رچه‌نده‌ بێت.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ ڕۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نی په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یه‌كه‌م:

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی – عێراق. ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی باڵای وه‌رزشی هه‌رێمی كوردستانی – عێراق. سه‌رۆك: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی باڵای وه‌رزشی هه‌رێمی كوردستانی – عێراق. ئه‌مینداری دارایی: ئه‌مینداری كاروباری دارایی ئه‌نجومه‌نی باڵای وه‌رزشی هه‌رێمی كوردستانی – عێراق. مه‌كته‌ب: مه‌كته‌بی یانه‌و یه‌كێتییه‌ وه‌رزشییه‌كان له‌ باره‌گای ئه‌نجومه‌نی باڵای وه‌رزشی هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا. یه‌كێتی: ده‌سته‌یه‌كی وه‌رزشییه‌، به‌ ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ په‌یوه‌سته‌و، سه‌رپه‌رشتی كاروباری گه‌مه‌یه‌ك له‌ گه‌مه‌ وه‌رزشییه‌كان ده‌كات. یانه‌: ده‌سته‌یه‌كی به‌پێی یاسا ئیجازه‌ پێدراوه‌، له‌ كۆمه‌ڵێ خه‌ڵك پێك دێت كه‌ له‌ هزرێكی وه‌رزشیدا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌.

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ی یه‌كه‌م له‌ یاسای ژماره‌ (12)ی ساڵی 1997 هه‌موارده‌كرێ و به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: مادده‌ی یه‌كه‌م: له‌ هه‌رێمی كوردستان- عێراقدا كۆڕێك به‌ ناوی (ئه‌كادیمیای كوردی) داده‌مه‌زرێ و به‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ ده‌لكێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م : پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ پێوه‌ندیداره‌كان حكومه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌كار.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة