المواد القانونية
یهكهم/ ههموو زهویی و زارێكی صرفی ئهمیریی له ههرێمی كوردستانی عێراق دا كه ببۆ مهبهستی گهشت وگوزاریی تهرخان كراون، دهبنه موڵكی وهزارهتی شارهوانی و گهشت وگوزار ـ دهستهی گشتی گهشت وگوزار به بێ پاره، ئهمهش بهدهردهبێ له حوكمهكانی یاسا كارپێكراوهكان.
ماددهی شانزدهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1- سهرۆكایهتی كردنی كۆبونهوهكانی دهستهی گشتی و ئونجومهنی سهندیكا. 2- نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگا دادوهری وكارگێرییهكان و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمییهكان و راستاندنی مامهڵهكان و بهڵگهنامه تایبهتكان به سهندیكاوه، وه بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن كه خۆی دیاری بكا. 3- پشتگیری كردنی توانای دارایی ئهندامانی سهندیكا بۆ مهبهستی كهفالهت.
ماددهی یانزده: یهكهم: نابێ ئهندام بهشداری له كۆبونهوهكانی دهستهی گشتی دا بكات ئهگهر لهلانی بهرزهفتكارییهوه (الانضباط) دهستدانه پیشهی لێ قهدهغه كرابێ. دووهم: برَیار له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتییهوه به زۆرینهی دهنگ دهردهچێ و له كاتی یهكسان بوونیشدا بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی لهگهڵدایه.
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانه پێك دێ كه پابهندیهكانی خۆیان به گوێرهی ئهم یاسایه جێبهجێ كردووهو به باڵاترین دهسهڵات دادهنرێ له سهندیكادا، ههر به سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیاری ئهنجومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبونهوهیهكی ئاسایی له بارهگاكهیدا ئهنجام دهدات، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پڕكردنهوهی ئهندامیهتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) راددهی یاسایی (نیساب)یش به دوو لهسهر سێی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ، وه له كاتی تهواو نهبوونی (نیساب) ههڵبژاردن پانزده رۆژ دوای كۆبونهوهی یهكهم له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێ و (نیساب)یش به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان بهتهواو دادهندرێ، به پێچهوانهوهش ئهنجومهن بۆ خولێكی تریش به بهردهوام دادهنرێ له كارهكانیدا.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: چونه ناو سهندیكا به پێشكهشكردنی داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب دهكرێ و بهڵگهنامهی پێویستیشی پێوه دهلكێندرێ. دووهم: داواكاری چوونه ناو سهندیكا له ماوهی پانزده رۆژ له مێژووی تۆماركردنیهوه دهخرێته بهردهمی ئهنجومهن، ئهنجومهنیش لهسهریهتی لهو ماوهیهدا بیبڕێنێتهوه، ئهگهر ئهو ماوهیه تێپهری و نهیبڕاندهوه، داواكارییهكه به قبوڵكراو دادهنرێ. سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چوونه ناو سهندیكا به بریارێكیی هۆدار رهفز بكات، وه خودان داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربونیهوه تانهی لێ بدا و بڕیاری دادگاش بن بڕه.
ماددهی ههژدهیهم: لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) له سێ ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ و كاری ئهوه تهماشای ئهو شكاتانه بكا كه ئهنجومهن بۆی رهوانه دهكا، وه ئهو بنهمایانه رهچاو دهكا كه له یاسای بهرزهفتی كارمهندانی دهوڵهتدا هاتوون.
ماددهی سێزدهیهم: یهكهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به ههڵبژاردنی نهێنی بریكاری سهرۆك و سكرتێرێك ههڵدهبژێرێ دووهم: ئهنجومهن مانگی یهك جار دانیشتنه ئاساییهكانی خۆی دهكا ههروهها بۆی ههیه دانیشتنی نائاساییش لهسهر بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامان ئهنجام بدات.
ماددهی ههژدهیهم: 1. ههموو موڵك و ماڵێكی دهزگا، ماڵی گشتین، بۆ مهبهستی ئهو یاسایه نهبێ نابێ دهسكاری بكرێن. 2. قهرزهكانی دهزگا و ههموو پارهیهكی كه به قانوونی دهیكهوی، قهرزی نایابن (ممتاز) له وهرگرتنیان یاسای وهرگرتنهوهی قهرزی رهوای حكومهتیان له سهر پیاده دهكرێ. 3. ههموو ماڵێكی گوێزراوه و نهگوێزراوهی دهزگا له باج و رهسم دهبووردرێن. 4. دهزگا له ههموو ئهو رهسمانهی دهبووردرێ كه به هۆی ههڵسوكهوتی یاسایهوه كهوتۆته سهری، ههروهها لهو داواكاریانهش كه بۆی بهرز دهكرێتهوه یان له دژی دهدرێ. 5. حسابهكانی دهزگا له ژێر چاودێری دارایی دا دهبێت.
ماددهی سیازده: بۆ ههر ئیجازهپێدانێكی لانهیهكی گهشتیاری یان تازهكردنهوهی ئیجازهكهی بهپێی ئهمانهی خوارهوه مزهی ساڵانهی لێ دهسهندرێ: 600000 شهش سهد ههزار دینار مزی لانهیهكی گهشتو گوزاری دهگمهن. 450000 چوار سهدو پهنجا ههزار دینار مزی لانهیهكی گهشتو گوزاری پله یهك. 300000 سێ سهد ههزار دینار مزی لانهیهكی گهشتو گوزاری پله دوو. 150000 سهدو پهنجا ههزار دینار مزی لانهیهكی گهشتو گوزاری پله سێ. 75000 حهفتاو پێنج ههزار دینار مزی لانهیهكی گهشتو گوزاری پله چوار. 38000 سی و ههشت ههزار دینار مزی لانهیهكی گهشتو گوزاری پله پێنج.
ماددهی ههژدهیهم: 1. ههموو موڵك و ماڵێكی دهزگا، ماڵی گشتین، بۆ مهبهستی ئهو یاسایه نهبێ نابێ دهسكاری بكرێن. 2. قهرزهكانی دهزگا و ههموو پارهیهكی كه به قانوونی دهیكهوی، قهرزی نایابن (ممتاز) له وهرگرتنیان یاسای وهرگرتنهوهی قهرزی رهوای حكومهتیان له سهر پیاده دهكرێ. 3. ههموو ماڵێكی گوێزراوه و نهگوێزراوهی دهزگا له باج و رهسم دهبووردرێن. 4. دهزگا له ههموو ئهو رهسمانهی دهبووردرێ كه به هۆی ههڵسوكهوتی یاسایهوه كهوتۆته سهری، ههروهها لهو داواكاریانهش كه بۆی بهرز دهكرێتهوه یان له دژی دهدرێ. 5. حسابهكانی دهزگا له ژێر چاودێری دارایی دا دهبێت.
ماددهی پازدهیهم: كارو ئهركهكانی سهرۆكی دهزگا ئهمانهن: 1. بهرپرسی بهرێوهبردنی دهزگاكهیه و بهرپرسیاریشه له جێبهجێ كردنی ئهرك و كارهكانی به پێی بڕیارهكانی ئهنجومهنی بهرێوهبردن. 2. دهرچواندنی رێنمایی پێویست بۆ رواندنی كار له دهزگاكهدا به پێی یاسا و پێره و بڕیارهكانی ئهنجومهنی بهرێوهبردن. 3. پێشنیازكردنی پلان و بهرنامهی ئهنجومهنی بهرێوهبردن. 4. سهرپهرشتی كردنی رێكخستنی میلاك و پرۆژهكانی بودجهی پێشنیاركراوی دهزگا له لایهن فهرمانگهكانی دهزگا و پێشكهشكردنی به ئهنجومهنی بهرێوهبردن. 5. پێشكهش كردنی ژمێركاری كۆتایی بۆ ساڵی دارایی كۆتایی هاتوو بۆ ئهنجومهنی بهرێوهبردن لهگهڵ بهیاننامهیهكی دوور و درێژ به داهات و خهرجی یهكان. 6. به دواداچوونی جێبهجێ كردنی پلان و بهرنامهكان و پێشكهشكردنی راپۆرتی ساڵانهی ئهنجومهنی بهرێوهبردن له بارهی چالاكی یهكانی دهزگاكه و باری دارایی. 7. پێشنیار كردنی دهمهزراندنی فهرمانبهركانی دهزگا، ههروهها بۆی ههیه پلهیان بهرز بكاتهوهو بیان گوازێتهوه و سزایان بدات و لێیان بخات خانهنشینیان بكات ئهمهش به پێی یاسا و پێره و ئهو دهسهڵاتانهی دهبێ كه ئهنجومهنی بهرێوهبردن دهست نیشانیان دهكات. 8. فهرمان دهدا به سهرف كردنی پاره له سنووری ئهو دهسهڵاتانهی كه له لایهن ئهنجومهنی بهرێوه بردنهوه پێی دراوه. 9. ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی دهدات به بهرێوهبهری گشتی یا ههر كهسێكی تر له فهرمانبهرانی دهزگا.
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهسهڵاتی باڵا له دهزگادا له مانه پێك دێ. 1. سهرۆكی دهزگا- سهرۆكی ئهنجومهن. 2. بهرێوهبهری گشتی دهزگا- جێگری سهرۆكی ئهنجومهن. 3. سهرۆكی ئهركان له وهزارهتی كاروباری (پێشمهرگه) – نوێنهری وهزارهت. 4. بهرێوهبهری گشتی دارایی- نوێنهری وهزارهتی دارایی. 5. بهرێوهبهری گشتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری- نوێنهری وهزارهتی گهشه پێدان و ئاوهدانكاری. 6. بهرێوهبهری گشتی چاودێری كۆمهڵایهتی- نوێنهری وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی. 7. ئهنجومهنی وهزیران سێ پسپۆر بۆ ماوهی سێ ساڵ دادهمهزرێنێ و بۆی ههیه تازهش بكرێتهوه بۆ ئهوانهی كه خاوهنی رابردوێكی شهرهف مهندانهی تێكۆشانن و به بهشداری بهرچاویان له جوڵانهوهكهدا ههیه.
ماددهی دووهم: دهزگایهك له ههرێمدا به ناوی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستان دادهمهزرێت و خاوهن كهسایهتیی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی وكارگێڕی دهبێت و بودجهی تایبهتیشی دهبێت و به سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه گرێ دهدرێت.
سێیەم : پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران سەرجەم ئەو پێداویستیانە مسۆگەر بکات کە پایتەختی ئاشتی دەیخوازێت.
ماددهی ههشتهم: وهزارهتی دارایی ه ئابووری یهكهكانی (مفردات) میلاكی ههموو وهزارهتهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق بۆ ماوهی 1/9/1996 تاكو 31/12/1996 ئاماده دهكات بۆ پهسهندكردنیان لهبهر رووناكی ئهو پارانهی كه بۆ مووچهكان له بودجهدا تهرخان كراون.
ماددهی سێیهم: ئهو ئهفسهرانهی له دوای رێككهوتننامهی 11/ئازاری/1970 وه بهشداری شۆرشی چهكدارانهی كوردییان كردووه و له ساڵی (1975) و دواتریدا خانهنشین كراون یا گوازراونهتهوه بۆ وهزیفهیهكی مهدهنی دهگێردرێنهوه بۆ خزمهت كردن له وهزارهتی كاروباری پێشمهرگهدا و ئهو خزمهتهی دهرهوهی سوپایان به خزمهتی فعلی دادهنرێ بۆ مهبهستی زیادهی ساڵانه و پله بهرزی و خانهنشینی لهگهڵ رهچاو كردنی لێهاتووی و پایهدا به مهرجیچك روتبهشبان له لیوا تێپهر نهكا.
ماددهی شهشهم: گشت ماف و ماڵ و موڵكی ئهو دام و دهزگایانهی لهوه و بهر به وهزارهتی ناوخۆ و حوكمی ناوخۆییهوه له مهڵبهندده بهسترابوونهوه یا پێوهی بهسترانهوه دهبنه هی وهزارهتی ناوخۆ.
ماددهی دووهم: دامهزراو و فهرمانگهكانی ههرێم و خاوهن پلهو پایهكانیان شوێنی دامهزراو و فهرمانگه فیدرالیهكان و خاوهن پلهو پایهكانیان دهگرنهوه له ههر شوێنێكی یاساكهدا هاتبێ.
ماددهی پهنجاو یهك: یهكهم: وهزیر ڕاگهیاندن دهگرێته ئهستۆ سهبارهت به: 1- بانگێشهكانی داواكردنی مۆڵهتهكان. 2- ئاگاداركردنهوهی پێدانی مۆڵهت وكوتایی پێهێنانی. دووهم: پێویسته وهزیر بانگێشهكان بڵاوبكاتهوه له ئامرازهكانی ڕاگهیاندن و بهپێی ڕێنماییهكانی لێیهوه دهركراوهو لهمیانهی ئهنتهرنێت له مالپهڕهی ئهلیكتڕۆنی سهربه وهزارهت.
ماددهی چوارهم: وهزارهت لهم بهرێوهبهرێتیی یه گشتیانه پێك دێ: 1-بهرێوهبهرێتی گشتی دیوان: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهرنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهرێوبهرێتیانهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ-بهرێوبهرێتی ئیداره و كاروباری ناوخۆ. ب- بهرێوبهرێتی راگهیاندن و پهیوهندی. ج- بهرێوبهرێتی ژمێریاری. د- بهرێوبهرێتی نهخشهدانان و بهدوا داچوون. 2- بهرێوبهرێتی گشتی پۆلیس: بهرێوبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه روتبهی له روتبهی عهقیدی پۆلیس كهمتر نهبێ و ئهمانهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ-بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیس له پارێزگاكانی ههرێمدا. ب- بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیسی هاتوچۆ له پارێزگاكاندا. ج- بهرێوبهرێتی یهكانی بهرگری شارستانی (الدفاع المدنی) له پارێزگاكاندا. د- بهرێوبهرێتی پۆلیسی كارهبا. ه- بهرێوبهرێتی قوتابخانهكانی پۆلیس. 3-بهرێوهبهرێتی گشتی ئاسایش: بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهرنامهیهكی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهرێوهبهرێتیانهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ-بهرێوبهرێتی یهكانی ئاسایشی پارێزگاكان. ب- بهرێوبهرێتی نیشته ووڵاتی (الاقامه)و پاسهپۆرت و سهفهر كردن. 4- بهرێوبهرێتی گشتی پۆلیسی سنوورو و گومرگ: بهرێوهبهرێكی گشتی له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا كه روتبهكهی له روتبهی عهقیدی پۆلیس كهمتر نهبێ و ئهم بهرێوهبهرێتیانهی پێوه دهبهسترێنهوه: أ-بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیسی گومرگ له پارێزگاكاندا. ب- بهرێوبهرێتی یهكانی پۆلیسی سنوور له پارێزگاكاندا. 5- بهرێوبهرێتی گشتی ئیدارهی ناوخۆ: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهیهری گشتی كه باوهرنامهی سهرتایی زانكۆی ههبێ سهرۆكایهتی دهكا و دام و دهزگاكانی ئیدارهی ناوخۆیی پێوه دهبهسترێنهوه. 6-بهرێوهبهریهتی گشتی رهگهزنامهو باری شارستانیی (الجنسیه و الاحوال المدنیه) بهرێوهبهرێكی گشتی كه باوهرنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ سهرۆكایهتی دهكا و بهرێوهبهرێتییهكانی رهگهزنامهو باری شارستانیی پارێزگاكانی ههرێمه پێوه دهبهسترێنهوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة