المواد القانونية
ماددهی نۆزده: ئهنجومهنی سهندیكا ئهم ئیشه تایبهتانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: 1. كۆشش بۆ وهدی هانينى ئامانجهكانی سهندیكا. 2. وهرگرتنی ئهندامان و قهدهغهكردنیشیان له پیشهكه. 3. بهڕێوهبردنی كاروباری سهندیكا ،و بهر كارخستنی پلانگهل وبهرنامهكان. 4. بانگهێشتی ههیئهی گشتی بۆ كۆبوونهوهو بهركارخستنی بڕیارهكانی. 5. سهرپهرشتی ئیش وكاری لقهكان، و دهسهبهركردنی هاودهنگی له چالاكییهكانیاندا. 6. ئامادهكردنی بووجهی ساڵانهو حساب وحسابكاریی كۆتایی و بهڕێوهبردنی دارایی سهندیكا. 7. سهرپهرشتی رێكخستنی پیشهگوزاری (ممارسه المهنه) له عیاده تایبهتهكاندا. 8. پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ ههموار كردنی یاسای سهندیكا. 9. ئهگهر نهقیب نوێنهرایهتی سهندیكای له لێژنهگهلی رهسمی وشتی دیكهدا نهكرد، ئهوه، لهو بارهدا، كهسێكی دیكهی بۆ دادهنێ. 10. ههر دهعواو شكاتێكی بۆ بێت، ههواڵهی لێژنه تایبهتكارهكانی دهكات. 11. له پێشكهش كردنی پێشنیارگهل، دهربارهی پرۆژهگهل وپلانگهل و بهرنامهگهلی تهندروستی ههرێمدا بهشداری دهكات. 12. پێكهێنانی لێژنهگهلی فهرعی، بۆ وهديهانینی ئامانجهكانی ئهم یاسایه. 13. ئیقراركردنی موڵكدارێتی ماڵ وموڵك وعیقارو قبوڵكردنی بهخشش وشهرتوشروتی قهرزدان و پێشكهشكردنی كۆمهكی دارایی، له چوارچێوهی مهبهست وئامانجی سهندیكادا. 14. ئامادهكاری بۆ ههڵبژاردنهكان. 15. ئیجازهپێدانی پیشهگوزاری. 16. سهیركردن و یهكلاكردنهوهی دهستلهكار ههڵگرتنی نهقیب، یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان هی لقهكانی سهندیكا، بهمهرجێ، له یهكهم كۆبوونهوهی ههیئهی گشتیدا بخرێته بهردهمی. 17. دامهزراندن و بهڕێوهبردنی یانهگهلی سهندیكا بهپێی یاساى كۆمهڵهكان. 18. قبوڵكردنی دیاری به رهزامهندی لایهنه فهرمیهكان. دووهم: سپاردنی ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی به نهقیب یان بهسهرۆكانی لقهكان.
ماددهی شهشهم: وهزیری دارایی له پالأ فرمانهكهیهوه مافی ئهوهی ههیه بگهڕێتهوه سهر شكایهتكار یان خهبهردهر یان شاهید كه بوونهته هۆی گلدانهوه یان گرتنهكه یان حوكمه نایاساییهكه له بارهی ئهو قهرهبووكردنهوهیهی كه داویهتی، ئهگهر ساغ بووهوه كه شكایهتهكه فێڵه یان خهبهردانهكه درۆیه یانه شایهدییهكه ناههقه.
ماددهی ههژده: دهستهی گشتی گهشتو گوزارو ههموو تهشكیلاتهكانی كه دهقهكانیان له یاسای ژماره (15)ی ساڵی (1992)ی وهزارهتی شارهوانی و گهشتوگوزاری ههرێمی كوردستانی عێراقدا هاتووه، ئیلغادهكرێن و، ههموو موڵك و ماڵێكی گواستهنی و ناگواستهنیی له مونشهئات و خانووبهرهو لانهی گهشتیاری و زهوی وزاری تهرخانكراو، به خانووی گهشتیاری و ئوتێل و شارو گوندو خواردنگهو كۆشكی گهشتیاری و ههر موڵك و ماڵێكی دیكهشهو، ههر ههمووی، دهبن به موڵكی دهزگای گشتی گهشتوگوزارو، بهناوی دهزگاكهوه له دایهرهی عیقاریدا تۆماردهكرێن.
ماددهی سیانزدهههم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی بانكه بازرگانیهكان: بهڕێوهبهرێكی گشتیی سهرۆكایهتی دهكات بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنا بێت و، به ئهزموون و پسپۆڕ بێت و، ئهمانهی خوارهوهشی پێوه دهلكێن: 1ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكهكانی ئهلرهشید 2ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكهكانی ئهلرافیدهین 3ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكهكانی ههرێم
ماددهی بیست وچوارهم: له ههر قوتابخانهیهك یان پهیمانگهیهكی ناحكومی بهم شێوهیهی خوارهوه ئهنجومهنێكی كارگێری پێك دههێنرێت: یهكهم: خاوهنی قوتابخانه یان پهیمانگهی ناحكومی، وه ئهگهر خاوهندارێتی بهكۆمهڵ بێت، ئهوا نوێنهرێك بۆخۆیان ههڵدهبژێرن. دووهم: بهرێوهبهری قوتابخانه یان پهیمانگهی ناحكومی. سێیهم: دوو نوێنهر له دهستهی مامۆستایان. چوارهم: توێژهری كۆمهڵایهتی قوتابخانه یان پهیمانگهی ناحكومی.
ماددهی سێیهم: بڕگهی (سێیهم) له ماددهی چوارهمی یاساكه ههموار دهكرێ و، بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: (سێیهم: بڕوانامهی بهكالۆریۆسی له دهرمانسازیدا وهرگرتبێ).
ماددوی نۆزده: حوكمهكانی یاسای ژماره (49)ی ساڵی (1977)ی دهزگای گشتی و گهشتوگوزار، بهههموار كردنهكانیشیهوه، له ههرێمی كوردستانی عێراقدا لهكاردهخرێن.
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-پێشنیاز كردنی نهخشهی گشتی ی سیاسهتی ئاوهدانكردنهوه و گهشه پێدانی ههرێم له بواری دروستكردنهوهی شار و گوند و خانووبهره رووخێنراوهكان و رێگا و پردیش له سنووری كهرتهكانی ئهو پرۆژانهی ئاوهدانكردنهوه كه به وهزارهت سپێردراون. 2-جێبهجێكردنی ئهو سیاسهتهی بۆ وهزارهت بڕیار دراوه پێشنیاز كردنی نهخشهی ساڵانهو مام ناوهندی و درێژخایهنی پێویست بۆ جێ بهجێكردنیان. 3-دانانی سكێچ و بهرنامهی كار بۆ نهخشه سهلمێنراوهكان و جێبهجێكردنی ئهو پرۆژانهی پابهندیانن به شێوهی جێبه جێ كردنی راستهوخۆ له لایهن دهزگاكانی وهزارهتهوه یا سپاردنیان به كۆمپانیاكان یا ئهو لایهنانهی پهیوهندیدار و پسپۆرن بۆ جێبهجێ كردن. 4-وهزارهت بۆی ههیه به سیفهتی بهڵندهر (مقاول)پرۆژهی ههر لایهنێكی ناو ههرێم له رێگهی دهزگا جێبهجێكار و سكیچكێشهكانییهوه جێبهجێ بكا. 5- بهڵێن بهستن (التعاقد) له گهل كارمهندانی بیانی یا كۆمپانیاو دام و دهزگا پسپۆریهكان بۆ كاركردن له فهرمانگهكانی وهزارهتدا یا تهواو كردنی ئهو ههنده كارانهی پێ یان سپێردراوه، ئهمهش به پهسهند كردن له لایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه. 6-پێشنیاز كردنی نهخشه و پرۆژهی گهشه له چوار چێوهی نهخشه گشتییهكانی ئاوهدانكردنهوه و گهشه پێدان و جێبهجێ كردنیان به رێكخستن لهگهل لایهن و وهزارهته پهیوهندارهكاندا. 7-بهگهر خستنی ئهو داهاتانهی له ههندێ له چالاكی یهكانی وهزارهتهوه دهست دهكهون بۆ مهبهستی ئاوهدانكردنهوه و گهشهپێدان ئهویش دوای پهسهند كردنی له لایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه.
ماددهی بیست و سێ یهم: 1-ئهوهی مۆڵهتی چهكی ئاگرینی ههبێ و له ماوهی (90) له رۆژی كۆتایی هاتنی ئهو ماوهیهی له ماددهی (9)ی ئهم یاسایهدا دیاری كراوه به غهرامهیهك كه له پێنج سهد دینار كهمتر نهبێ و له ههزار دینار زیاتر نهبێ سزا دهدرێ. 2-پارێزگارهكان دهسهڵاتی دادوهری كهتن (جنحه) یان بۆ سهپاندنی ئهو غهرامهیهی بڕگه (1)ی ئهم ماددهیه دهدرێتێ.
ماددهی بیستهم: 1-دهبێ دهسهڵاتی مۆلهتدان بهیاننامهیهك له دهزگای راگهیاندنهوه بڵاو بكاتهوه دوا له خاوهنانی ئهم چهكانه بكا كه بهپێی به یاننامه تهسلیم به دهسهڵاتهكانی میری كراوه له ماوهی (10) رۆژدا له رۆژی بڵاوكردنهوهوه بچنه لای دهسهڵاتی مۆڵهتدان ئهگهر مۆڵهت پێدراو نهبوون و مهرجی یاسایی یان تێدا ههبوو، بهڵام له حاڵهتی نهچوونیاندا به كۆتایی هاتنی ماوهكه دهسهڵاتی مۆڵهتدان دهست بهسهر چهكهكانیاندا دادهگرێ و به (مستودع)ی پۆلیسیان دهسپێرێ. 2-له حاڵهتی مۆڵهت نهدانی له لایهن دهسهڵاتی مۆڵهتدانهوه بهو بێ مۆڵهتانهی له ماوهی دیاریكراوی بڕگه (1)ی ئهم ماددهیهدا مراجهعهتیان كردبوو چهكهكه دهدرێ بهو دهسهڵاته بۆ فرۆشتنی لهسهر حیسابی خاوهنهكهی به پێ ی حوكمهكانی ماددهی یازدهیهمی ئهم یاسایه.
ماددهی حهڤدهیهم: 1-دهشێ كهسێكی بیانی چهكی ئاگرین و عهتادهكهی لهناو سنووری ههرێمدا به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ههڵبگرێ. 2-ئهو كهسه ههر كه هاته ناو ههرێمهوه دهبێ چهكه ئاگرین و عهتادهكهی بهرامبهر به پسوولهیهك بدا به بهنرخترین مهڵبهندی پۆلیس و دهبێ مهڵبهندهكهش دهسهڵاتی مۆڵهتدانی لێ ئاگادار بكا و خاوهنهكهی بۆی ههیه مۆڵهتی بۆ وهربگرێ و ئهگهر نا چهكهكه و عهتادهكهی له كاتی دهرچوونهوهی دا له ههرێم دهیدرێتهوه. ئهگهریش به نیازی خراپ و سهرپێچی كرد به فهرمانی دهسهڵاتی مۆڵهتدان دهست بهسهر چهكهكهو عهتادهكهیدا دهگرێ له سزایانهی تر كه به پێی ئهم یاسایه بهسهری دا دهسهپێنرێت.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-كوردستان: كوردستانی عێراق. 2--ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 3-ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم. 4-یهكێتی: یهكێتی ژوورهكانی پیشهسازی ههرێم. 5-ئهنجومهنی ژوور: ئهنجوومهنهكانی یهكێتی ژوورهكان. 6-ئهنجومهنی ژوور: ئهنجومهنی ژوورهكانی بازرگانی و پیشهسازی له پارێززگاكانی ههرێمدا. 7-ئهندام: بازرگان یان پرۆژهی پیشهسازی كه رێگهی دامهزراندنی به پێی یاسای دارایی بهو مانایهی كه ئهندامێكی تۆماركراوه له یهكێ له ژوورهكاندا.
ماددهی دووهم: 1-به پێی ئهم یاسایه یهكێتییهك دادهمهزرێ به ناوی یهكێتی ژوورهكانی بازرگانی و پیشهسازی له ههرێمی كوردستانی عێراق لهو ژوورانهی بازرگانی و لقهكانی یهكێتی پیشهسازی یهكانی عێراقی كه ئێستا له پارێزگاكانی ههرێمدا ههن. 2-یهكێتی رێكخراوی پیشهیی ئابووری یهوه كهسیاسهتێكی مهعنهوی سهربهخۆی دالرایی و ئیداری ههیه و سهرۆكایهتی یهكێتی یا ئهو كهسهی ئهو دهسهڵاتهی دهداتێ دهبێته نوێنهری. 3-ئهنجومهنی وهزیران مافی سهرپهرشتی گشتی و بهرێنوێنی كردنی بهسهر یهكێتی دا ههیه و دهتوانێ سهبارهت به چالاكییه بازرگانی و پیشهسازییهكان رای وهربگرێ.
ماددهی سی و يهكهم: قوتابخانهو پهیمانگه ناحكومیهكان به پشكنینی تهكنیكی وكارگێری وهزارهت پابهند دهبن، و بهرێوهبهرایهتی تهندروستی قوتابخانهكان، له ڕووی تهندروستی وچارهسهرییهوه، سهرپهرشتی ئهم قوتابخانهو پهیمانگه ناحكومیانه دهكات.
ماددهی سێزهم: ئهم یاسایه له رۆژی 31ی مانگی مایسی 2008(رۆژی جیهانی بهرهنگاربوونهوهی جگهره كێشان) جێبهجێ دهكرێ وله رۆژنامهی فهرمی(وهقایعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی بیست: ئهنجومهنی دهزگا بۆی ههیه، بهبێ ئهوهی پابهندبێت به حوكمهكانی یاسا ژماره (32)ی ساڵی 1986 (یاسای فرۆشتن و بهكرێدانی موڵك و ماڵی دهوڵهت)هوه، ههموو جۆره زهوی و زارو عیقارێ بهپێی رێنماییگهلێ كه سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران دهریدههێنێ بهكرێ بدات و بهكرێ بگرێ و بیكڕێ و بیفرۆشێ.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی تهنیشتیانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2-وهزارهت: وهزارهتی ئاوهدانكردنهوه و گهشه پێدانی ههرێم. 3-وهزیر: وهزیری ئاوهدانكردنهوه و گهشه پێدانی ههرێم. 4-بریكاری وهزارهت: بریكاری وهزارهتی ئاوهدانكردنهوه و گهشه پێدانی ههرێم. 5-ئهنجومهن: ئهنجومهنی راوێژكاری و وهزارهت.
ماددهی سێیهم: ماددهی (3)و ماددهی ( 47 - یهكهم) له یاسای ژماره (76)ی ساڵی 1983 ی چاودێری كردنی مێرد منداڵان، له ههرێمی كوردستانی عێراقدا له كار دهخرێ و، له جیاتی ئهو دوو ماددهیه حوكمهكانی ماددهی یهكهم و دووهمی ئهم یاسایه دهخرێته بهركار.
ماددهی چوارهم: یهكهم: مادده(2) له یاسای باجی دهرامهتی ژماره(5)ی ساڵی 1999 ههڵدهوهشێتهوه. دووهم:ماددهی(3)له بڕیاری ژماره(219)ی ساڵی 2001 ههڵدهوهشێتهوه. سێیهم: بڕگهكانی7.6))له بڕیاری ژماره (294)ی ساڵی 1999 ههڵدهوهشێنهوه. چوارهم: كاركردن به بڕگه(2) له مادده(13)له یاسای باجی دهرامهتی ژماره(113)ی ساڵی 1982ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوهی لهجێ دادهنرێ: باجی دهرامهت دهخرێته سهر موكهللهف له بڕی ههر ساڵێكی تهقدیری بهپێی ئهم رێژانهی خوارهوه: 1-دهرامهتی تاكی نیشتهجێ دوای پێدانی ئهم لێبورده یاساییانهی خوارهوه: أ-3% تا دهگاته دوو ملیۆن دینار. ب-5% بۆ ئهوهی له دوو ملیۆن دینار پتره تا دهگاته چوار ملیۆن دینار. ج-10% بۆ ئهوهی له 4 چوار ملیۆن دینار پتره تا دهگاته شهش ملیۆن دینار. د-15% بۆ ئهوهی له 6 شهش ملیۆن دینار پتره. 2-دهرامهتی كهسی نا نیشتهجێ ههمان رێژهكانی نیشتهجێ یه، بێ ئهوهی ئهو لێبوردنهو یاسایانه بیگرێتهوه. 3-باج به ڕێژهیهكی چهسپاو كه بڕهكهی (15%)یه دهخرێته سهر قازانجی ههموو كۆمپانیا كاراكان له ههرێمی كوردستان به كۆمپانیا تاك و سادهكانیشهوه. 4-باج به ڕێژهی 5% لهسهر ئهوهندهی له 700000 حهوت سهد ههزار دینار زیاتره له مووچهی فهرمانبهرانی ههرێم وهردهگیرێ بۆ ههموو پلهكانی فهرمانبهریهتی وكهرتی تایبهتی تۆماركراو به فهرمی وخاوهن پایهو پله فهرمانبهرییه تایبهتیهكان
ماددهی پێنجهم: یهكهم: بڕیارهكانی ژماره(192)ی ساڵی 1996و ژماره(32)ی ساڵی 1997و (4210،112،83،65)ی ساڵی 2003 ههڵدهوهشێنهوه. دووهم: بڕگهیهك دهخرێته سهر مادده (2)ی یاسای باجی دهرامهتی ژماره (113)ی ساڵی 1982ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان-عیراق و دهبێته بڕگه(7) بۆی. 7- كارگهكانی دروستكردنی ئالیك. سێیهم: دوو بڕگه بهزنجیرهی (28،27) دهخرێنه سهر مادده (7) له یاسای باجی دهرامهتی ژماره (113)ی ساڵی 1982ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان و بهم جۆرهی خوارهوه:ـ 27- ئۆتۆمبێلی تاكسی (5) نهفهری و پاسهكانی گواستنهوهی بچووك و گهورهی نهفهران له ناو شار و له نێوان شارهكاندا. 28- تراكتۆر و دهڕاسهی كشتوكاڵی و ئۆتۆمبێلی بار ههڵگری بچووك (پیكهپ دهبڵ) یهك تهنی. چوارهم: كاركردن به یاسای باجی جێماوهكان (التركات) ژماره (64)ی ساڵی 1985ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستاندا رادهگیرێ و میراتگرانی ئهو مردووهی كه له ماوهی ههڵپهساردنی یاساكه به بڕیاری ژماره (32) له 8/11/1997 باجیان هاتۆته سهر له باجی جێ ماوهكان (التركات) دهبووردرێن و هۆبهكانی باجی جێماوهكانیش له فهرمانگهكانی باج له ههرێم دادهخرێن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة