المواد القانونية

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: 1. كاروباری لقه‌كانی نه‌قابه‌ له‌ لایه‌ن لقه‌كه‌وه‌ له‌ پارێزگاكان به‌رێوه‌ ده‌چێت. 2. لیژنه‌ی لق پێك دێت له‌ سه‌رۆك و چوار ئه‌ندام كه‌ ئه‌ندامانی لق هه‌ڵیان ده‌بژێرن و هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ به‌ ده‌نگدانی نهێنی ده‌بێت و هه‌ر سێ ساڵ جاریك و لیژنه‌كه‌ له‌ نێوان ئه‌ندامانیدا جێگرێك بۆ سه‌رۆك و سكرتێرێك هه‌ڵده‌بژێرێت. 3. له‌ كۆبوونه‌وه‌ گشتییه‌كانی ئه‌ندامانی لقدا هه‌مان پرۆسه‌ی تایبه‌ت به‌ ده‌سته‌ی گشتی په‌یره‌وی ده‌كرێت كه‌ له‌ مادده‌ی ده‌یه‌می ئه‌م یاسایه‌دا ئاشكرا كراوه‌ و ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ ئیستیقاله‌ی سه‌رۆكی لیژنه‌ی لق و ئه‌ندامه‌كانی قبوڵ بكات و ئیقاله‌یان بكات و جێگره‌وه‌كه‌یان هه‌ڵبژێرێت بۆ ماوه‌ی خوله‌كه‌و هه‌روه‌ها پركردنه‌وه‌ی ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ به‌تاڵ ده‌بن له‌ لیژنه‌كه‌.

مادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م:

مادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی له‌ سێ ئه‌ندامی ئه‌سڵی و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ كه‌ ده‌سته‌ی گشتی هه‌ڵیان ده‌بژێرێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌ن، لایه‌نی كه‌م، مانگی جارێك كۆده‌بێته‌وه‌، هه‌ر كاتێكیش به‌ پێویست بزانرێت له‌سه‌ر داوای سه‌رۆكی ده‌زگا، (نصاب)یش به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامه‌كانی دێته‌جێ و، بڕیارگه‌لیش به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگه‌كان ده‌درێن له‌ كاتی یه‌كسانبوونی ده‌نگه‌كانیشدا، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ده‌نگی سه‌رۆكی ده‌زگا بۆ چ لایه‌نێك بووبێت، هی ئه‌وانه‌.

مادده‌ی بیست و هه‌ژده‌یه‌م:

مادده‌ی بیست و هه‌ژده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ جێ به‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیش بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: ده‌بێ وه‌زیره‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م:

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: ئه‌ندامی لیژنه‌ی ئه‌نجومه‌ن یان لیژنه‌ی لق ئه‌گه‌ر به‌بێ عوزری ره‌وا له‌ سێ دانیشتنی یه‌ك له‌ دوای یه‌ك یان پێنج دانیشتنی په‌رت و بڵاودا غائب بوو ئه‌و كاته‌ به‌ ده‌ست له‌ كاركێشراوه‌ داده‌نرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م وشانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌: 1. هه‌ریم: هه‌رێمی كودستانی عێراق. 2. سه‌ندیكا: سه‌ندیكای جیۆلۆجیه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 3. وه‌زیر: وه‌زیری پیشه‌سازی و ووزه‌. 4. ده‌سته‌ی گشتی: هه‌موو ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی سه‌ندیكا نوێنه‌رایه‌تییان ده‌كات به‌ گوێره‌ی ئه‌م یاسایه‌. 5. ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 6. لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی: ئه‌و لیژنه‌یه‌ی كه‌ راسپێردراوه‌ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و سكاڵانامانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌ن بۆی ده‌نێرێت. 7. ده‌ست دانه‌ پیشه‌: بریتی یه‌ له‌ ده‌ست دانه‌ پیشه‌ی جیۆلۆجی به‌ گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی سی و نۆ له‌ یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: پارێزه‌ر بۆی هه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ به‌ وه‌كیل دانه‌ره‌كه‌یدا (موكله) له‌سه‌ر گرێبه‌ستێكی نووسراو پێك بێت كه‌ له‌لایه‌ن سه‌ندیكاوه‌ ته‌سدیق ده‌كرێت به‌رامبه‌ر به‌ ره‌سمێكی دیار كراو كه‌ (25) بیست و پێنج دیناره‌، ده‌درێت به‌ سه‌ندیكا.

المادة الخامسة والعشرين

المادة الخامسة والعشرين : حالات رفض المساعدة القانونية 1- يجوز للدولة الطرف متلقية الطلب رفض تقديم المساعدة القانونية في الحالات الاتية : أ‌- اذا كان تنفيذ طلب المساعدة يمس سيادتها او امنها او يتعارض مع نظامها القانوني . ب‌- اذا كان تنفيذ المساعدة يتعارض مع التحقيقات او الاجراءات القائمة على ارضها او مع حكم قضائي صادر في اقليمها . 2- لا يجوز للدولة متلقية طلب المساعدة رفضها بحجة السرية المصرفية وفقاً لاحكام المادة (15) .

مادده‌ی دوازده‌هه‌م

مادده‌ی دوازده‌هه‌م: ده‌سته‌ی گشتی، ساڵانه‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی به‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌ سازده‌دا: 1/ته‌سدیقكردنی بوجه‌. 2/گفتوگۆكردن لەسەر ڕاپۆرتی ساڵانە وكاروباروحساباتی سەنديكا. 3/بۆ سه‌یركردنی پێشنیاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن کە ده‌رباره‌ی هه‌مواركردنی یاسا و پێرۆی ناوخۆی سه‌ندیكا پێشكه‌شی ده‌كا. 4/له‌كاتی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی سه‌ندیكادا، پاكتاو كردنی موڵك و ماڵ و داراییه‌كانی سه‌ندیكا ئیقرار ده‌كا. 5/ده‌شێ له‌سه‌ر داواكاریی نه‌قیب و بڕیاری ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا، یا له‌سه‌ر داواكاریی نووسراوی سێیه‌كی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا، هه‌یئه‌ی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ سازدانی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی نا ئاسایی به‌ مه‌رجێ هۆیه‌ زه‌روورە‌كانی له‌ بانگهێشته‌كه‌دا روون بكرێـنه‌وه‌. 6/له‌ كۆبوونه‌وه‌ نا ئاساییه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتێدا، له‌وه‌ زیاتر كه‌ باسی كاروباری ناو به‌رنامه‌ی کار، یان باسی هۆ و مه‌به‌ستی كۆبوونه‌وه‌كه‌ بكرێ، ناشێ باسی هیچ شتێكی دی بكرێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (5)ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: داهاته‌كانی سندوق له‌م سه‌رچاوانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێن: 1ـ ئابونه‌ی به‌شداربوونی پارێزه‌ران له‌ سندوقدا. 2ـ ئه‌و پوولانه‌ی تایبه‌تن به‌ سندوقه‌كه‌. 3ـ (15%)ی ئه‌و مزوكرێیه‌ی به‌پارێزه‌ر ده‌درێ له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ لیژنه‌ی به‌شكردنی ده‌عواكان به‌پێی یاسای پارێزه‌رایه‌تی پێی ده‌سپێرێ. 4ـ به‌خششه‌ جۆراوجۆره‌كانی به‌ ره‌زامه‌ندی ده‌سه‌ڵاته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان. 5ـ ده‌ستگیرۆیی و یارمه‌تییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی ڕوودانی كورتهێنان له‌ سندوقدا ئه‌وا وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم پڕكردنه‌وه‌ی كورتهێنانی سندوقه‌كه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ مافی (تصرف) كردن بێ به‌زه‌وییه‌كی كشتوكاڵی یا باخێكه‌وه‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی مافی وه‌رگرتنی كرێی هاوبابه‌ت (أجر المپل)ی ئه‌و ماوه‌یه‌ی ده‌بێ كه‌ له‌ لایه‌ن كڕیاره‌كه‌وه‌ به‌كارهێنراوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و خانووبه‌ره‌ و شتانه‌ی له‌سه‌ری كراون حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ی به‌سه‌ردا جێ به‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: چونه‌ ناو سه‌ندیكا به‌ پێشكه‌شكردنی داواكارییه‌كی نووسراو ده‌بێ كه‌ پێشكه‌ش به‌ نه‌قیب ده‌كرێ و به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویستیشی پێوه‌ ده‌لكێندرێ. دووه‌م: داواكاری چوونه‌ ناو سه‌ندیكا له‌ ماوه‌ی پانزده‌ رۆژ له‌ مێژووی تۆماركردنیه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌رده‌می ئه‌نجومه‌ن، ئه‌نجومه‌نیش له‌سه‌ریه‌تی له‌و ماوه‌یه‌دا بیبڕێنێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و ماوه‌یه‌ تێپه‌ری و نه‌یبڕانده‌وه‌، داواكارییه‌كه‌ به‌ قبوڵكراو داده‌نرێ. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ داواكاری چوونه‌ ناو سه‌ندیكا به‌ بریارێكیی هۆدار ره‌فز بكات، وه‌ خودان داواكاریش بۆی هه‌یه‌ له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ مێژووی ئاگاداربونیه‌وه‌ تانه‌ی لێ بدا و بڕیاری دادگاش بن بڕه‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: ره‌سمی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا سێ دیناره‌. دووه‌م: ره‌سمی به‌شداری كردنی ساڵانه‌ بیست دیناره‌ و له‌ ماوه‌یه‌ك ده‌درێ كه‌ له‌ مانگی شوباتی هه‌موو ساڵێك تێناپه‌رێ، ئه‌گه‌ر ئه‌ندام له‌ كاتی دیاریكراو ره‌سمی دواكه‌وت (50%) له‌ ره‌سمی به‌شداریكردنی ساڵانه‌ جه‌زا ده‌كرێ و ئه‌گه‌ر دوو ساڵی یه‌ك له‌ دوای یه‌ك به‌بێ عوزری ره‌وا له‌ دانی ره‌سمی به‌شداریكردن دواكه‌وت ناوی له‌ تۆماری ئه‌ندامان وه‌ده‌رده‌نرێ.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: ده‌سته‌ی گشتی له‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ندامانه‌ پێك دێ كه‌ پابه‌ندیه‌كانی خۆیان به‌ گوێره‌ی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ كردووه‌و به‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵات داده‌نرێ له‌ سه‌ندیكادا، هه‌ر به‌ سێ ساڵ جارێك له‌ نێوان مانگی كانوونی دووه‌مدا به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌ن و بانگێشتی نه‌قیب كۆبونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی له‌ باره‌گاكه‌یدا ئه‌نجام ده‌دات، بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌ندامیه‌تی ئه‌نجومه‌ن و ئه‌ندامانی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) رادده‌ی یاسایی (نیساب)یش به‌ دوو له‌سه‌ر سێی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی ته‌واو ده‌بێ، وه‌ له‌ كاتی ته‌واو نه‌بوونی (نیساب) هه‌ڵبژاردن پانزده‌ رۆژ دوای كۆبونه‌وه‌ی یه‌كه‌م له‌ هه‌مان كات و شوێندا ئه‌نجام ده‌درێ و (نیساب)یش به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان به‌ته‌واو داده‌ندرێ، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش ئه‌نجومه‌ن بۆ خولێكی تریش به‌ به‌رده‌وام داده‌نرێ له‌ كاره‌كانیدا.

مادده‌ی سێزده‌یه‌م:

مادده‌ی سێزده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌ن له‌ نێوان ئه‌ندامه‌كانیدا به‌ هه‌ڵبژاردنی نهێنی بریكاری سه‌رۆك و سكرتێرێك هه‌ڵده‌بژێرێ دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن مانگی یه‌ك جار دانیشتنه‌ ئاساییه‌كانی خۆی ده‌كا هه‌روه‌ها بۆی هه‌یه‌ دانیشتنی نائاساییش له‌سه‌ر بانگهێشتی نه‌قیب یان به‌ داواكاری سێیه‌كی ئه‌ندامان ئه‌نجام بدات.

مادده‌ی په‌نجاو دووه‌م:

مادده‌ی په‌نجاو دووه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ كاری پێده‌كه‌ی و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی شانزده‌یه‌م:

مادده‌ی شانزده‌یه‌م: نه‌قیب ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1- سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی و ئونجومه‌نی سه‌ندیكا. 2- نوێنه‌رایه‌تی كردنی سه‌ندیكا له‌ لای ده‌زگا دادوه‌ری وكارگێرییه‌كان و ده‌سته‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان و راستاندنی مامه‌ڵه‌كان و به‌ڵگه‌نامه‌ تایبه‌تكان به‌ سه‌ندیكاوه‌، وه‌ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی بدا به‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن كه‌ خۆی دیاری بكا. 3- پشتگیری كردنی توانای دارایی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا بۆ مه‌به‌ستی كه‌فاله‌ت.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: بڕگه‌ی (یه‌كه‌م) له‌ مادده‌ چوارده‌ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: یه‌كه‌م: ئه‌و كه‌سه‌ی ناوی له‌ لیسته‌كه‌ دوو خرابێته‌وه‌، ناشێ هیچ جۆره‌ ئیشێكی پارێزه‌ری بكات تا سه‌ر له‌نوێ ناوی تۆمار نه‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: مادده‌ی نۆزده‌مینی یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ دێته‌ جێگای: یه‌كه‌م: پارێزه‌رێ ناوی له‌ لیسته‌كه‌دا تۆمار نه‌كرا بێ ناشێ راوێژكاریی یاسایی بكات یان ببێته‌ وه‌كیلی غه‌یرو ئیددیعای مافگه‌لێ بكاو له‌به‌رده‌می دادگاكان و لایه‌نگه‌لی لێ پێچینه‌وه‌دا دیفاعی لێ بكات یان ناكۆكی یه‌كلابكاته‌وه‌، ته‌نیا ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ نه‌بێ: 1.ئه‌وانه‌ی ده‌عوای سه‌ر به‌ چاككردنی كشتوكاڵ و ئه‌حواڵی شه‌خصی و ئه‌حواڵی مه‌ده‌نییان له‌ دادگاكاندا هه‌یه‌، بۆیان هه‌یه‌ مێردیان و خه‌زووریان و خزمی تا پله‌ی دووه‌میان بكه‌نه‌ وه‌كیل، كه‌سێكیش به‌پێی (ولایه‌ یان وصایه‌ یان قه‌یمومه‌ یان تولیه‌) جێگای كه‌سێكی تر بگرێته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌و مافه‌ی هه‌یه‌. 2. وه‌زیری پێوه‌ندیدار یان سه‌رۆكی لایه‌نێك كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ت نییه‌، بۆیان هه‌یه‌ فرمانبه‌رێكی خاوه‌ن بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا (به‌شی یاسا)ی خۆیان له‌ جیاتی خۆیان دابنێن كه‌ له‌ مورافه‌عه‌ی به‌رده‌م دادگاكان و ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ خه‌سڵه‌تی یاساییان هه‌یه‌، له‌م ده‌عوایانه‌ی خواره‌وه‌دا ئاماده‌ ببن: أ.له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ دایه‌ره‌یه‌ك له‌ دایه‌ره‌كانی ده‌وڵه‌ت ته‌ره‌فێك بێت تێیداو به‌هاكه‌ی له‌ (25000) بیست و پێنج هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت. ب. له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ له‌نێوان دایه‌ره‌كانی ده‌وڵه‌ت یان هه‌ندێكیان له‌ دژی هه‌ندێكیان ده‌یكه‌نه‌وه‌، سا به‌های ده‌عواكه‌ هه‌رچه‌ندێ ده‌بێ، ببێ. دووه‌م: لیژنه‌یه‌ك بۆ دابه‌شكردنی ده‌عوا حكومه‌ییه‌كان، له‌ سێ ئه‌ندام پێك ده‌هێنرێ یه‌كێكیان نوێنه‌رایه‌تی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌كات كه‌ ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ له‌ناو ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی خۆیدا كه‌ بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسایان هه‌یه‌ دایده‌نێ و، دووه‌میان نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكای پارێزه‌ران ده‌كات كه‌ سه‌ندیكا له‌ناو پارێزه‌ره‌ راوێژكاره‌كاندا دایده‌نێ و، ئه‌ندامی سێیه‌م ئه‌و دایه‌ره‌یه‌ دایده‌نێ كه‌ وه‌كاله‌ته‌كه‌ بۆ هه‌ر ده‌عوایه‌ك، به‌ جیا ده‌كاته‌وه‌. سێیه‌م: ده‌عواگه‌لی دایه‌ره‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان كه‌ ده‌یانه‌وێ پارێزه‌رێكی تێدا بكه‌ن وه‌كیلی خۆیان مافه‌كانیان بپارێزێ، ته‌نها ئه‌و لیژنه‌یه‌ دابه‌شیان ده‌كات و، دانانی پارێزه‌ره‌كه‌ش به‌پێی گرنگیی ده‌عواكه‌و به‌ ره‌زامه‌ندیی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی لیژنه‌كه‌ ده‌بێت.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة