المواد القانونية
ماددهی سی و یهكهم: جسابی یهكێتی ژوورهكان له ژێر ركێفی چاودێری دارایی ههرێم دهبن.
ماددهی پێنجهم: پێكهاتهی سهندیكا له مانه پێك دێت: یهكهم: دهستهی گشتی/ بهرز ترین دهسهڵاته له سهندیكادا و ههموو ئهندامانی له خۆ دهگرێت. دووهم: ئهنجومهنی سهندیكا/ له نهقیب و شهشه ئهندامی ئهسڵی و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت، ئهنجومهن له یهكه م كۆبوونهوهیدا جێگری نهقیب و ئهمیندارێكی سندوق ههڵدهبژێرێ. سێیهم: لیژنهی بهرزهفتی كردن (لجنه الانضباط)/ له سێ ئهندامی ئهسڵی و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ و ئهو كهسهی له ههڵبژاردندا زۆرترین دهنگ به دهست بێنێت سهرۆكایهتی دهكات. چوارهم: لقی سهندیكا له پارێزگادا/ له سێ ئهندامی ئهسڵی و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، ئهوهی له ههڵبژاردندا زۆرترین دهنگ به دهست بێنێت سهرۆكایهتی دهكات.
ماددهی پانزدهیهم: ئهنجوومهن ئهم پسپۆریاتیانهی خوارهوه ئهنجام دهدا: 1. كاركردن له پێناو هێنانهدی مهبهستهكانی سهندیكا. 2. پێشنیار پێشكهش كردن به دهستهی گشتی دهربارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا. 3. جێبهجێكرددنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 4. كارمهند دامهزراندن له سهندیكادا و دیاری كردنی كرێكانیان. 5. سهیر كردنی داواكارییهكانی هاتنه ناو سهندیكا و رهزامهندی لهسهر كردنی. 6. دیاری كردنی ئهوهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكا له لیژنه رهسمییهكاندا. 7. ههواڵه كردنی ئهو كێشهو شكایهتانهی كه بۆی دێن بۆ لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط). 8. تێروانین له دهست لهكار كێشانهوهی نهقیب یان جێگرهكهی یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن. 9. دامهزراندنی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 10. پێكهێنانی لیژنه لاوهكییهكان بۆ ئهنجامدانی مهبهستهكانی سهندیكا. 11. ئامادهكردنی بودجهی ساڵانهو دامهزراندنی ووردكار (مدقق)ێكی ژمێریاری بۆ ووردكاری كردنی حسابكاری دوماهی. 12. رێكخستنی كاغهزهكانی ههڵبژاردن و بهڵگهنامهكانی ترو، سهرپهرشتی كردنی ههڵبژاردن. 13. بڕیاردان بۆ خودان كردنی ماڵ و عهقار و قبوڵكردنی خهڵات و پێ بهخشین به رهزامهندی لایهنه پسپۆرهكان. 14. دامهزراندنی بهرێوه بردنی یانهكان به پێی یاساى كۆمهڵهكان. 15. ئامادهكردنی پێرهوی ناوخۆی سهندیكا. دووهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی به لیژنهكانی لقهكان بسپێرێ.
ماددهی دوانزده: ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له: 1. نهقیب: مهرجه ماوهی دهستدانه پیشهكهی له ده ساڵ كهمتر نهبێ. 2. ههشت ئهندام به بریكاری نهقیب و سكرتێریشهوه: له وانه بن كه ئهو ماوهیهی له دهست دانه پیشهكهیان قهتاندویانه له حهوت ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی حهڤده: ئهندامانی ئهنجوومهن به دهست له كاركێشراوه دادهنرێ ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یان پێنج دانیشتنی پچر پچڕ له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزری رهوا ئاماده نهبوو.
ماددهی چوارهم: ماددهی ههشتهم له یاساكه ههموار دهكرێ و بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه:ـ یهكهم : فێركردنی بنهڕهتی گشتی و یهكگرتووه بۆ ههمووان و مندالأ ومێردمنداڵان وا لێ دهكات كه ئامرازی زانیاریی بنهڕهتی وبنچینهكانی رۆشنبیریی وهرگرن و ئارهزوو و توانایان دهربخهن. دووهم: خوێندنی ئامادهیی گشتی و ههمه جۆره، ماوهی فراوانبوونی رۆشنبیریی و پێشكهوتن پێ به پێ دهدات بۆ وهدهست هێنانی پسپۆڕی زیاتر له بوارهكانی زانیاری و مهشق كردن لهسهر پیادهكردنیان تاكو بشێن بۆ ژیانی زانستی و بهردهوام بوون لهسهر خوێندنی باڵا لهگهلأ گرنگی دانی تایبهتی به بههرهداران.
ماددهی پازده: 1/ ئهگهر له كۆبوونهوهی دهستهی گشتیدا، زۆرینهی زۆری ئهندامانی سهندیكا ئاماده نهبن، نیصاب نایهتهجێ، لهو بارهدا، كه نههاتهجێ، ئهوا دهستهی گشتی، دوای پازده رۆژ، لهههمان كات و جێگای دیاركراودا كۆدهبێتهوه، لهم بارهدا، نیصاب به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان دێته جێ، ئهوجا ههموو بڕیارێ به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهدرێ و، ئهگهر هات و دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه، لهو بارهدا دهنگی نهقیب بهر كام تا بكهوێ، هی ئهوه. 2/ئهندامێ ئهگهر له ههڵسوڕاندنی پیشهكهی بێیهش كرابێ، ناشێ له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتیدا بهشداری بكات.
ماددهی نۆزده: ئهگهر ئهندامێكی ئهنجومهن له ساڵێكدا له سێ دانیشتنی بانه و بانیهكدا، یان پێنج دانیشتنی جیاجیادا بهبێ مهعزهرهتێكی بهجێ دیارنهبوو، ئهوه، وا له قهڵهم دهدرێ كه خۆی له كار كێشاوهتهوه.
ماددهی ههژده: 1/نیصاب له ئهنجومهندا به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان دێتهجێ، بڕیاریش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ و، ئهگهر دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه لهو بارهدا دهنگی نهقیب بۆ كام تایان درابێ، هی ئهوه. 2/ئهگهر به ههر هۆیێ، جێگای نهقیب چۆڵ بوو، ئهوا جێگرهكهی جێگای دهگرێتهوه، خۆ ئهگهر جێگای جێگرهوهكهش چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا سكرتێر جێگای دهگرێتهوه بهمهرجێ باقیمهنی ماوهی خولهكه له ساڵێكی تهواو كهمتر نهبێ. 3/ئهگهر جێگای زۆرینهی ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهوه ئهنجومهن دهبێ بانگهێشتی دهستهی گشتی بكات بۆ كۆبوونهوهی ههڵبژاردنی ئهوانهی جێگاكانیان دهگرنهوه، بهههمان ئهو شێوازهی كه لهم یاسایهدا هاتووه، بهمهرجێ با قیمهنی ماوهی خولهكه له ساڵێكی تهواو كهمتر نهبێ.
ماددهی سی و شهش: یهكهم: كهسی ڕێپێدراو ههموو ئهو شتانهی له پڕۆسهكانی نهوت له ناوچهی گرێبهستهكه لابباتء پاكیان بكاتهوه لهو حاڵهتانهی خوارهوه: 1- كاتێ كۆتایی هاتنی ماوهی مۆڵهتهكه یان ههلوهشاندنی. 2- كاتێ پێویستی بهئهنجامدانی پڕۆسهكانی نهوت نامێنێ. دووهم: لهگهڵ سهرپێچی نهكردن بههیچ بهرپرسیاریهتێكی سزایی پێویسته لهسهر ئهو كهسهی كه له پڕۆسهكانی نهوت بهبێ مۆڵهت بهشداریدهكات:- 1- ههرێم قهرهبوو بكاتهوهو بهنرخێكی یهكسان بهنرخی بازاڕی نهوت لهو بڕه دهرهێنراوهو بهرههمهێنراوه یان ههناردراوه، لهگهڵ بژاردنی سوودهكانی دواكهوتن، بهمهرجێك نابێ لهڕێژهی یاسایی ئهو سوودانه ڕهت بێ كه وهزیر بڕیاری لهسهر دهدات. 2- دهبێ غهڕامهكانی ههموو دامهزراو مهكینهو ئامێرهكانی له پڕۆسهكانی نهوت بهكار هاتوون یان غهرامهی لابردنیان بدات یان تێچووی لابردنیان بدات. 3- پاككردنهوهی ئهو پیسیهی لهئهنجامی پڕۆسهكانی نهوت پهیدا بوون یان بژاردنی خهرجی ئهو پاككردنهوه بۆ ههرێم. سێیهم: بهرپرسیاریهتیهكانی له بڕگهی دووهم لهم ماددهیهدا هاتووه ئهو كهسانهی بهشداری دهكهن له پڕۆسهكانی نهوت بهشێوهیهكی تاك یان كۆمهڵ دهیانگرێتهوه.
ماددهی سی و حهوت: یهكهم: مهرجی گرێبهستی بهشداریكردنی بهرهههێنان ئهمانهن: 1- ماوهی دۆزینهوهی (5) پێنج ساڵه بۆ دووماوه دابهشدهبێت یهكهم (3)سێساڵهء دووهم (2)دووساڵه،ودهكرێ بۆ (7) حهوت ساڵ درێژبكرێتهوه بهڕادهی كۆتایی. 2- تهنازولكردن (reliquishment) له (25%) بیستءپێنج له سهدا لهناوچهی گرێبهستی ئهسڵی دوای ماوهی دۆزینهوه و (25%) بیستءپێنج لهسهدای دیكه لهناوچهكانی دیكه دوای ههر ماوهیكی درێژكردنهوه. ئهگهر ڕێژهی سهدای لهو تهنازولكردنانه بهشێك بێت لهههر ناوچهیهكی دۆزراوه (discovery area) ئهم ڕێژانه كهمدهكرێتهوه تاوهكو ئهو ناوچهیه نهگرێتهوه. دهكرێ لهكۆتایی ههر ساڵێكدا له ماوهی گرێبهستهكه به ئارهزووی خۆی تهنازولبكرێ. 3 - پابهندبوون بهكارهكانی دۆزینهوه دهكرێ گفتوگۆی لهسهربكرێ، بهشێوهیهكی ئاسایی كڕینء لێكدانهوهی ههموو بهیاناتهكانی ههیه له خۆ دهگرێ لهوانهش بهیاناتهكانی بوومهلهرزهی لهبهردهستدا ههیه و مهسحی بوومهلهرزهیی لهماوهی یهكهمی دۆزینهوه لهگهل ههڵكهندنی بیری دۆزینهوه لهماوهی دووهمی دۆزینهوه و ههڵكهندنی بیر له ههر سالێك له ساڵهكانی درێژكردنهوهدا. 4- پاش بهكۆتاهاتنی ماوهی دۆزینهوه، ماوهی پهرهپێدان دهست پێ دهكات ماوهكهی (20) بیست ساڵهء ئهگهر بهڵێندهر ماوهیهكی دیكهی ویست بهههمان مهرجهكانء پێوانهكانی له گرێبهستهكهدا جێگره، درێژدهكرێتهوه بۆ ماوهی (5) پێنج ساڵی دیكهوه لهگهڵ بوونی توانا بۆ گفتوگۆكردن بۆ درێژكردنهوهی بۆ ماوهیهكی دیكهی تر. 5- ڕێژهی موڵكانه (Royalty) له (10%) ده له سهدا كهمتر نابێ،و بهپێی ماددهی چلویهكهمی ئهم یاسایه دهدرێت. 6- خهرجیهكانی گهڕاوه له بهرههمهێناندا دادهشكێ، دوای داشكانی موڵكانه (ریع)ء بهڕادهی زۆری ڕێژهی (45%) چلءپێنج له سهدا بۆ نهوتی خاو تێپهڕ نابێتء ڕێژهیهك له سهدا شهست(60%) لهگازی سروشتی تێپهڕناكات. 7ـ- بهشداریكردن لهبهرههمهێناندا، لهو بهرههمهی كهماوهته دهكرێت دوای داشكاندنی ڕێژهی موڵكانهو خهرجیهكانی گهڕاوه كه ڕێگای پێدراوه بهپێی ئهو هاوكێشهیهی داهاتهكۆبۆوهكانء خهرجیهكۆبۆوهكانی نهوت لهبهرچاودهگرێ بهجۆرێك دهبێ قازانجی گونجاوی بهڵێندهر لهخۆی بگرێ. 8- دانی كرێی ساڵانه بۆ بانی زهویهكان لهماوهی قۆناغهكانی دۆزینهوه و په رهپێداندا. 9- بهشداریكردنی حكومهتی ههرێم بهشێوهیهكی ڕاستهوخۆ له دۆزینهوهو پهرهپێدانء بهرههمهێنان بهپێی مهرجهكانی له گرێبهستهكهدا هاتووه. 10- پابهندبوون بهدانی ئهو بڕه پارانهی لهسهری رێكهوتن بۆ سندوقی ژینگه بۆ ئهوهی حكومهتی ههرێم بۆ پاڵپشتی كردنی ژینگهی ههرێم بهكاربهێنێ به قهتیسماوی . 11- مهرجهكانی مسۆگهر كردنی ساغ وسهلامهتی و تهندروستی و خۆشگوزهرانی و پاراستنی ژینگه، ڕاهێنان و ئامادهكردنی كاڵاو خزمهتگوزاریهكان بهپێی پێوانهكانی نێودهوڵهتی بهجۆرێك دهبێ لهگهڵ مهرجهكانی له ماددهی بیستء شهشهمی ئهم یاسایهدا هاتووه بگونجێت. دووهم: ئهگهر وهزیر وایدانا كه گرێبهستی نهوت مهترسییه بازرگانیهكان گهورهیه یان پێویستی بهپشتیوانی پارهی زۆره لهسهرهتای وهبهرهێناندا، وهزیر بۆی ههیه له دوای رهزامهندی ئهنجومهنی ههرێمی ڕێژهی موڵكانهی جێگیر له بڕگهی یهكهمی (7) لهم ماددهیهدا كهمبكاتهوه،و بڕی خهرجی گهراوهو جێگیر له بڕگهی یهكهمی (6) لهم ماددهیهدا بهپێی مهترسییهكان زیاد بكات. سێیهم: ئهگهر وهزیر وایدانا كه گرێبهستی نهوت مهترسییه بازرگانیهكان كهمه، وهزیر بۆی ههیه له دوای وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجوومهنی ههرێمی ڕێژهی موڵكانه بۆ بهرزترین ئاست زیادبكات وهكو له بڕگهی یهكهمی (7)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، وڕێژهی خهرجیهكانی گهڕاوه بهكهمترین ئاست كهمبكاتهوه وهكو لهبڕگهی یهكهمی (6)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه. چوارهم: مهرجهكانی گرێبهست باشترین شێوازهكانی پیشهسازه نهوتیهكان لهخۆی دهگرێ، بهكارهێنانی شێوازهكان دهگرێتهوهو وهرگرتنی ڕێكارهكانی پهیڕهوكراو له پیشهسازه نهوتیهكانی جیهانی لهخۆ دهگرێ، لهلایهن بهكارهێنهرانی بهتوانا بهپێی مهرجء بارودۆخهكانی هاوشێوه بۆ پیادهكردنی تایبهتی به پڕۆسهكانی نهوت كه ئامانجی دابینكردنی:- 1- پاراستنی سامانه نهوتییهكان كه بهكارهێنانی هۆیهكانی پێویست بۆ زیادكردنی بهرههمهێنانی هیدرۆكاربۆنات بهشێوهیهكی تهكنیكی و ئابووری باش لهخۆ دهگرێت لهگهڵ كۆنترۆڵكردنی لهیهك بهستراو لهنزمبوونی یهدهگیهكان و كهمكردنهوهی لێچوونی سهر ڕووی زهوی. 2- سهلامهتی لهكاركردن كه پێویست بهبهكارهێنانی ڕێگاكان و وهرگرتنی ڕێكارهكانی سهلامهتی پیشهیی بههێزدهكات و ڕووداوهكان كهمدهكاتهوه. 3- پاراستنی ژینگه كه پێویست بهوه دهكات ڕێگاكان و ئهو ههلسوكهوتانه بهكاربهێنن كه كارلیكردن له پڕۆسهكانی نهوت لهسهر ژینگه كهمدهكاتهوه.
ماددهی سی: پێویسته وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنهكار.
ماددهی دهیهم: رۆژنامهوان شایستهی تهواوی مافهكانی خانهنشینه: یهكهم: ئهگهر رۆژنامهوانێ له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه ئهمری خوا بكا یان شههید ببێ، ئهوه لهو بارهدا خاووخێزانی موستهههقی مافی خانهنشینی دهبن. دووهم: ئهگهر له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه دوچاری پهككهوتهیی بوو و، به تهواوی و بهردهوام له كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهی خست، به مهرجێ بڕیاری لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕو رهسمیی بۆ دهرچووبێ.
ماددهی بیست وههشت: لیژنهی بهرزهپتی له ههڵسوڕاندنی كارهكانی خۆیدا بهپێی رێساكانی یاسای بهرزهپتی فرمانبهرانی دهوڵهت رهفتار دهكا.
ماددهی سی و یهك: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستاندا، دهخرێته كار.
ماددهی بیست و نۆ: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته كار.
ماددهی بیست و پێنجهم: بهدهر له حوكمهكانی ماددهی پێشوو دهكرێ خاوهنی باوهرنامهی دكتۆرا دانپێدانرا یان هاوتاكهیی له رووی زانستییهوه له زانكۆدا به پلهی پرۆفیسۆری یاریدهدهرلهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی زانكۆ دابهمهزرێ ئهگهر ههمان ماوهی له زانكۆكانی دهرهوهی ههرێمدا ههبووبێ و به سهركهوتوو له دهرس وتنهوهدا ناسرابێ و لێكۆلینهوهی زانستی بایهخدار و داهێنراوی بڵاوكردبێتهوه.
ماددهی چوارهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم ئامانجانه كار دهكات: یهكهم: رێكخستنی پیشهی پزیشكانی دروستی ئاژهڵ له بواری چالاكی گشتی و تایبهتی دا و پێشخستنی و بهرز كردنهوهی ئاستی زانستی و پیشهیی بزیشكانی دروستی ئاژهڵ له ههرێم دا. دووهم: رێكخستن و بههێز كردنی پهیوهندی ئهندامان له نێوان خۆیاندا لهگهڵ دهزگا حكومی و تاكهكهسه كاندا و بهرگری لێكردنیان، وه بهرگری كردن له مافهكانیان و مسۆگهر كردنیان، ههروهها كارێكی وا بكرێ كه بتوانن ئهركهكانیان جێ بهجێ بكهن. سێیهم: پهرهپێدان و به دیار خستنی رۆڵی پزیشكانی دروستی ئاژهڵ له كۆمهڵگای كوردستاندا. چوارهم: هانادن و پشتگیری كرنی توێژینهوهی زانستی ئهندامانی و، بهستنی سیمینار و خولی تایبهت به زانستی دروستی ئاژهڵ بۆ ئهوهی لهگهڵ پێشكهوتنی زانستی دروستی ئاژهڵدا بروا. پێنجهم: سهندیكا پشتگیری و بهشداری له ههموو ههوڵدانێك دهكا له پێناو: 1. پاراستنی ژینگه له پیس بوون كه سهرچاوهكهی له ئاژهڵهوه بێ. 2. پاراستنی ئاژهڵی كێوی له نهخۆشییهكان و رێگه گرتن له كوشتن و راوكردنیان تهنها له سنووری یاسادا نهبێ. ج- پاراستنی مرۆڤ له نهخۆشییه هاوبهشهكان. شهشهم: پهیوهندی و هاوكاری كردن لهگهڵ ئهو سهندیكا و كۆمهڵه و دهسته ناوخۆی و دهرهكیانهی كه ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجی ئهو سهندیكایهدا یهك دهگرنهوهو ئاڵو گۆر كردن و بهشداربوون له كۆنگره و خول و چالاكییه زانستییهكاندا.
ماددهی ههژدهیهم: داخوازی خۆپاڵاوتن به لایهنی كهمهوه پێش دوو ههفته له كاتی دیاریكراو بۆ ههڵبژاردن به ژوور دهدرێ.
ماددهی نۆزدهیهم: دادوهرێك كه سهرۆكه دادگای تێههڵچوونهوهی پهیوهندیدار دای دهنێ سهرپهرشتی ههڵبژاردن دهكا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة