المواد القانونية

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ وله‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی ( وه‌قائیعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:1. كاروباری لقه‌كانی نه‌قابه‌ له‌ لایه‌ن لقه‌كه‌وه‌ له‌ پارێزگاكان به‌رێوه‌ ده‌چێت.2. لیژنه‌ی لق پێك دێت له‌ سه‌رۆك و چوار ئه‌ندام كه‌ ئه‌ندامانی لق هه‌ڵیان ده‌بژێرن و هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ به‌ ده‌نگدانی نهێنی ده‌بێت و هه‌ر سێ ساڵ جاریك و لیژنه‌كه‌ له‌ نێوان ئه‌ندامانیدا جێگرێك بۆ سه‌رۆك و سكرتێرێك هه‌ڵده‌بژێرێت.3. له‌ كۆبوونه‌وه‌ گشتییه‌كانی ئه‌ندامانی لقدا هه‌مان پرۆسه‌ی تایبه‌ت به‌ ده‌سته‌ی گشتی په‌یره‌وی ده‌كرێت كه‌ له‌ مادده‌ی ده‌یه‌می ئه‌م یاسایه‌دا ئاشكرا كراوه‌ و ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ ئیستیقاله‌ی سه‌رۆكی لیژنه‌ی لق و ئه‌ندامه‌كانی قبوڵ بكات و ئیقاله‌یان بكات و جێگره‌وه‌كه‌یان هه‌ڵبژێرێت بۆ ماوه‌ی خوله‌كه‌و هه‌روه‌ها پركردنه‌وه‌ی ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ به‌تاڵ ده‌بن له‌ لیژنه‌كه‌.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: وه‌زاره‌ت له‌م پێكهاتانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێ:- یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌ و به‌رپرسه‌ له‌ كاره‌كانی و ئاراسته‌كردنی سیاسه‌ته‌كانی و سه‌رپه‌رشتی و چاودێری كردنیان و به‌ سه‌رپه‌رشتی ئه‌ویش هه‌موو بڕیار و فه‌رمان و رێنماییه‌كی به‌ هه‌رچی په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌ركی وه‌زاره‌ت و پێكهاته‌كانی و ده‌سه‌ڵات و هه‌موو كاروباره‌ یاسایی و هونه‌ریی و دارایی و كارگێری و رێكخستنه‌وه‌ هه‌یه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێن به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسا و به‌رپرسیشه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌و ناوه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌و ئه‌نجومه‌نه‌دا و بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی بداته‌ بریكاری وه‌زاره‌ت یان به‌رێوه‌به‌ر گشتیه‌كان یاخود ئه‌وه‌ی به‌ گونجاوی ده‌زانێ له‌ وه‌زاره‌تدا. دووه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت: یارمه‌تی وه‌زیر ده‌دات له‌ ئاراسته‌كردنی وه‌زاره‌ت و سه‌رپه‌رشتی كردنی كاروباری یاسایی و هونه‌ریی و دارایی و كارگێریی و رێكخستن له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ له‌ لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ پێی ده‌درێ به‌ مه‌رجێك بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆی له‌ یاسادا هه‌بێت و خاوه‌ن شاره‌زایی و كارامه‌یی بێت كه‌ له‌ پانزده‌ ساڵ كه‌متر نه‌بێت. سێیه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆی له‌ یاسا هه‌بێت و چه‌ند فه‌رمانبه‌رێكیش یاریده‌ی ده‌ده‌ن. چواره‌م: نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانه‌مه‌ی به‌رایی زانكۆی له‌ یاسا هه‌بێت و چه‌ند فه‌رمانبه‌رێكیش یاریده‌ی ده‌ده‌ن. پێنجه‌م: به‌ڕیوه‌به‌رایه‌تی گشتی داد: به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ ده‌بێ دادوه‌ر بێت و به‌لایه‌نی كه‌م ده‌بێ له‌ سنفی دووه‌م بێت. شه‌شه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی په‌یمانگه‌ی دادوه‌ری: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ ده‌بێ دادوه‌ر بێ له‌ سنفی یه‌كه‌م.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م : ئامانجی وه‌زاره‌ت به‌دیهێنانی دادپه‌روه‌رییه‌ له‌ هه‌رێم و پاراستنی مافی هاووڵاتیانه‌ له‌ ڕێگه‌ی جێبه‌جێ كردن و ئاماده‌كردنی یاساكان و ڕێزگرتن له‌ ناوه‌ڕۆكه‌كانیان به‌ جۆرێكی وا به‌رگری له‌ مافی مرۆڤ بكات و له‌گه‌لأ جاڕنامه‌ی گه‌ردوونی مافی مرۆڤ و عه‌هد و په‌یمانه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان پێیه‌وه‌ بگونجێ. دووه‌م : وه‌زاره‌ت بۆ به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی ئه‌م ئه‌ركانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: 1- به‌ یاسا كردن و سه‌یركردنی ناكۆكییه‌ كارگێڕی و دادوه‌ریه‌كان و ده‌سته‌به‌ر كردنی یه‌كێتی یاساكاریی و ده‌ربڕینی بیروڕا له‌باره‌ی كاروباری یاسایی بۆ كوردستانی عێراق و ده‌زگاكانی. 2- تۆماركردنی ته‌سه‌روفی خانووبه‌ره‌ و حوكمه‌كانی دادوه‌ریی له‌باره‌ی مافی عه‌قاری و ڕیكخستن و به‌هێز كردنی ته‌سه‌روفی یاسایی و چه‌سپاندنی ئه‌و مافانه‌ی لێیه‌وه‌ دروست ده‌بن و سیفه‌تی فه‌رمیان بخرێته‌ سه‌ر. 3- چاودێری كردنی كاروباری ناكامان له‌ ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیری و په‌روه‌رده‌یی و مرۆڤایه‌تیه‌وه‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌لأ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كاندا. 4- پاراستنی ده‌سكه‌وته‌كانی مافه‌كانی هه‌رێم و مافی هاووڵاتیان و ئاسانكاریی كردنی رێكاری جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كان و بڕیاره‌كان. 5- ئاماده‌كردنی پلانی تایبه‌ت به‌ وه‌زاره‌ت و به‌دوداچوونی جێبه‌جێ كردنه‌كه‌ی. 6- ده‌ركردن و بڵاوكردنه‌وه‌ و دابه‌شكردنی رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائعی كوردستان) به‌ هه‌ردوو زمانی كوردی و عه‌ره‌بی بۆ دابین كردنی ئاگاداری فه‌رمانگه‌ و ده‌زگاكانی هه‌رێم و هاووڵاتیان له‌ یاساكارییه‌ ده‌رچووه‌كاندا. 7- ئاماده‌كردن و شیاندنی دادوه‌ر و ئه‌ندامانی داواكاری گشتی و كادیری یاسایی بۆ كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌ و ده‌زگاكانی دیكه‌ی هه‌رێم. 8- پێداچوونه‌وه‌ و وردبینی كردن و پشكنینی تۆماره‌كانی وه‌زاره‌ت و هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی، بۆ دابین كردنی دادوه‌ریی و ده‌ستپاكی و شیاویی له‌ جێبه‌جێ كردنی كارو چاڵاكیه‌كانی دا. 9- به‌ستنی كۆبوونه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ دادوه‌ره‌كان به‌ دادوه‌ره‌كانی دادگای ته‌مییز و كارمه‌ندانی فه‌رمانگه‌كانی دیكه‌ی داده‌وه‌، بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ت. 10- هه‌ماهه‌نگی كردن له‌ گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ مه‌به‌ستی پیاده‌كردنی یاساكان و به‌دیهێنانی دادپه‌روه‌ریی و ئامانجه‌كانی وه‌زاره‌ت. 11- به‌شداریكردن له‌ نرخاندنی یاسا كارپێكراوه‌كان بۆ زانینی ڕاده‌ی گونجانی له‌گه‌ڵ واقعی په‌ره‌سه‌ندوو و په‌یوه‌ندیی به‌ مافی گشتی و به‌رژه‌وه‌ندی كۆمه‌ڵگای كوردستانییه‌وه‌. 12- لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ دیارده‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ جیاوازه‌كان و به‌شداریكردن له‌ چاودێری كردنی دیارده‌ی تاوانكردن و ناكۆكیه‌كان و چۆنیه‌تی چاره‌سه‌ركردنیان به‌ هاوكاریكردن له‌ گه‌ڵ فه‌رمانگه‌كانی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیدار له‌ هه‌رێمدا. 13- هاوكاری كردن له‌گه‌لأ لایه‌نه‌ دادیه‌كانی ده‌وڵه‌تی فیدرالی بۆ وه‌رگرتنه‌وه‌ی تاوانكاران وجێبه‌جێكردنی حوكم وبڕیاره‌كانی دادوه‌ری.

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌ندامانی داواكاری گشتی ئه‌وانه‌ی له‌ خزمه‌تكردندا به‌رده‌وامن به‌ پێی پله‌ وپۆلین وكۆنی ئه‌و پۆسته‌ی تێیدان، له‌ كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ به‌ دادوه‌ر ده‌ژمێردرێن، هه‌مان ئه‌و حوكمانه‌ی به‌سه‌ر دادوه‌راندا پیاده‌ ده‌كرێ ده‌یانگرێته‌وه‌و، هه‌موو ماف و تایبه‌تكاریه‌كانی دادوه‌رانیش ده‌یانگرێته‌وه‌.

مادده‌ی چل وهه‌شته‌م

مادده‌ی چل وهه‌شته‌م: ئه‌م یاسایه‌ دوای تێپه‌ڕبوونی 90 رۆژ له‌ مێژووی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ڕۆژنامه‌ی فه‌ڕمی (وه‌قائعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێ.

مادده‌ی دووه‌م

مادده‌ی دووه‌م: ساڵانی خزمه‌تكردنی ئه‌ندامانی داواكاری گشتی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر حوكمی مادده‌ی (1)ی ئه‌م یاسایه‌ و پۆلین و پۆسته‌كانیان و كۆنییان، بۆ مه‌به‌ستی پیاده‌كردنی حوكمه‌كانی یاسای ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (14)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو، یا هه‌ر یاسایه‌كی دیكه‌ كه‌ جێگای ده‌گرێته‌وه‌، ده‌ژمێردرێ.

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م:

مادده‌ی چل و حه‌وته‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی سێیه‌م

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌ندامانی داواكاری گشتی ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ كاره‌كانیان به‌رده‌وام ده‌بن كه‌ له‌ ده‌قی یاسای داواكاری گشتی ژماره‌ (159)ی ساڵی 1979 ی هه‌مواركراو دا هاتووه‌.

ماددەی هه‌ژده‌

ماددەی هه‌ژده‌: 1. ناوی رۆژنامه‌وانه‌كه‌ له‌ تۆماری سه‌ندیكای رۆژنامه‌وانانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ تۆماری رۆژنامه‌وانه‌ خانه‌نشینه‌كان. 2. رۆژنامه‌وان، كه‌ بڕیاری خانه‌نشینی یه‌كه‌ی خۆی وه‌رگرت، ئیدی دوای (3) سێ مانگ له‌ وه‌رگرتنی بریاره‌كه‌ پێویسته‌ ده‌ست له‌ ئیش و كاری رۆژنامه‌وانی هه‌ڵبگرێ، خۆئه‌گه‌ر سه‌رپێچیی كرد، ئه‌وا ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكای رۆژنامه‌وانانی كوردستان ئینزاری ده‌كا كه‌ واز له‌و سه‌رپێچی یه‌ بهێنێ، خۆئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌م جاره‌ش وازی نه‌هێنا ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا مووچه‌ی خانه‌نشینی یه‌كه‌ی ده‌وه‌ستێ تا ماوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا ئه‌و ماوه‌یه‌ دیارده‌كا.

مادده‌ی بیست وچواره‌م

مادده‌ی بیست وچواره‌م : وه‌زاره‌ت پێوه‌ره‌كانی ئاستی پیسبوونی ڕێگه‌ پێدراو له‌و ئاوانه‌ی بۆ خواردنه‌وه‌و ئاودان و پیشه‌سازی و خزمه‌تگوزاریه‌كان به‌كاردێن، ده‌سنیشان ده‌كات، به‌ مه‌رجێ هه‌ركاتێك پێویست بوو چاو به‌و پێوه‌رانه‌دا بخشێندرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست وشه‌شه‌م

مادده‌ی بیست وشه‌شه‌م : هه‌موو چالاكیه‌ پیسكه‌ره‌كانی هه‌وا ملكه‌چی پێوه‌ره‌ تایبه‌تیه‌كانی هه‌رێمایه‌تی ده‌بن و پێویسته‌ ئه‌و ده‌رهاوێشتانه‌ (انبعاپات) له‌چوارچێوه‌ی سنووری ڕێگه‌ پێدراو ده‌رنه‌چن.

مادده‌ی چوارده‌م

مادده‌ی چوارده‌م : ئه‌نجومه‌ن پێوانه‌ء مواسه‌فاتء بنه‌ما و به‌رزه‌فتكاریه‌كانی پێویست بۆ ده‌ستنیشانكردنی پڕۆژه‌و ئه‌و بوارانه‌ داده‌نێ كه‌ ملكه‌چن بۆ توێژینه‌وه‌كانی هه‌ڵسه‌نگاندنی كاریگه‌ری ژینگه‌ییء ئاماده‌كردنی لیستی ئه‌و پڕۆژانه‌ء دانانی سیسته‌م وڕێكاره‌كانی هه‌ڵسه‌نگاندنی كاریگه‌ری ژینگه‌یی.

مادده‌ی شه‌شه‌م

مادده‌ی شه‌شه‌م: مه‌رجه‌كای ئه‌ندامیه‌تی و ته‌مه‌ن و مافی ده‌نگدان و خۆ پاڵاوتن و مه‌رجه‌كانی دیكه‌ش له‌ په‌یڕه‌وی ناوخۆدا دیاری ده‌كرێن.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: كۆر پیك دێ له‌: 1. ئه‌ندامه‌ كاراكان (أعضاء عاملین) كه‌ ژماره‌یان له‌ (9) كه‌س كه‌متر نه‌بێ و له‌ (15) كه‌س زیاتر نه‌بێ و (5) كه‌س له‌و ئه‌ندامانه‌ (متفرغ) ده‌بن. 2. ئه‌ندامانی یاریده‌ده‌ر (مؤازرین). 3. ئه‌ندامانی شه‌ره‌ف.

مادده‌ی سی وچواره‌م

مادده‌ی سی وچواره‌م : نابێ هیچ كه‌سێك به‌ دروست كردن یان عه‌مباركردن یان ژێر زه‌وی خستن یان نقووم كردن یان به‌كارهێنان یان چاره‌سه‌ركردن یان خۆلێ رزگاركردن له‌ مادده‌ تیشكاوه‌ره‌كان یان هه‌ر مادده‌یه‌ك یان پیسییه‌كی مه‌ترسیداری شل یان ره‌ق یان گازی هه‌ڵسێت، ته‌نیا به‌ پێی ئه‌و رێماییانه‌ نه‌بێ كه‌ وه‌زاره‌ت به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ لایه‌نه‌ به‌رپرسه‌كان ده‌ریان ده‌كات.

مادده‌ی حه‌فته‌م:

مادده‌ی حه‌فته‌م: 1. ئه‌ندامی كارای كۆڕ مه‌رجه‌ ده‌بێ: أ. كورد، یا عێراقی بێ و، ته‌مه‌نی گه‌یشتبێته‌ (40) ساڵ. ب. شاره‌زاییه‌كی ته‌واو له‌ زمانی كوردی و له‌ لقێك یا زیاتر له‌ لقه‌كانی زانیاری دا هه‌بێ و، به‌ر‌هه‌مێكی ره‌سه‌نیشی تێدا هه‌بێ، یا شاره‌زاییه‌كی باشی له‌ یه‌كێ له‌ زمانه‌ زیندوو یا كۆنه‌كاندا هه‌بێ، هه‌روه‌ها له‌ دیاری كردنی ده‌سته‌واژه‌كاندا به‌ توانا و كارامه‌ بێت. 2. ئه‌ندامی یاریده‌ده‌ر (مؤازر)ی كۆر مه‌رجه‌ ده‌بێ: أ. شاره‌زای رێزمانی كوردی بێت. ب. زانیاریه‌كی فراوان و به‌رهه‌مێكی باشی له‌ یه‌كێك له‌ لقه‌كانی زانیاریدا هه‌بێ. ج. ته‌مه‌نی له‌ (30) ساڵ كه‌متر نه‌بێ. 3. ئه‌ندامی شه‌ره‌ف مه‌رجه‌ ده‌بێ:- أ. خزمه‌تێكی باشی له‌ یه‌كێك له‌ لقه‌كانی زانیاریدا پێشكه‌ش كردبێ. ب. ته‌مه‌نی له‌ (50) ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: سه‌ره‌تا ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان (5) كه‌س بۆ ئه‌ندامیه‌تی كۆڕ هه‌ڵده‌بژێرێ كه‌ مه‌رجی ئه‌ندامی كارایان تێدا بێ هه‌روه‌ك له‌ بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (7)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌. پاشان ئه‌و ئه‌ندامه‌ هه‌ڵبژێردراوانه‌ ئه‌ندامه‌ كاراكانی تر ده‌ستنیشان ده‌كه‌ن.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: لیژنه‌ی لق ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ هه‌ڵده‌سووڕێنێ: 1/بڕیاره‌كانی هه‌یئه‌ی گشتی و ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا و لیژنه‌كانیشی ده‌خاته‌ كار. 2/خزمه‌تگوزاران بۆ لق داده‌مه‌زرێنێ و مزوكرێیان دیار ده‌كا، دوای ته‌سدیقكردنی ئه‌نجومه‌ن. 3/كه‌سێ ده‌ستنیشان ده‌كا بۆ ئه‌وه‌ی له‌ لیژنه‌ ره‌سمییه‌كان و شتی دیكه‌ پارێزگاكه‌دا نوێنه‌ری لق بێت. 4/پێشنیاز و ئامۆژگاریی تایبه‌ت به‌ كاروباری لق ده‌خاته‌ به‌رده‌م ئه‌نجومه‌ن، ئه‌میش ده‌رباره‌یان بڕیار ده‌رده‌كا. 5/بوجه‌ی خه‌مڵكراوی ساڵانه‌ی لق ته‌یار و ئاماده‌ ده‌كا و ده‌یخاته‌ به‌رده‌ست ئه‌نجومه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ته‌سدیقی بكا. 6/ئه‌رك و مه‌سره‌فی پێویستی به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری لق له‌ بوجه‌ی لقه‌كه‌ خه‌رج ده‌كا. 7/لیژنه‌گه‌لی فه‌رعی، له‌ پارێزگه‌كه‌دا بۆ وه‌دێهێنانی مه‌به‌ست وئامانجی سه‌ندیكا پێك ده‌هێنێ. 8/ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌ن، به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یداتێ، هه‌ڵیانده‌سووڕێنێ.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة