المواد القانونية

مادده‌ی پێنجه‌م

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستاندا ده‌خرێته‌ كار.

مادده‌ی سی و هه‌شته‌م

مادده‌ی سی و هه‌شته‌م: حوكمه‌كانی یاسای خزمه‌تی زانكۆیی كه‌ له‌ هه‌رێمدا كاری پێده‌كرێ یا هه‌ر یاسایه‌كی تر جێی بگرێته‌وه‌ له‌ سه‌ر كارمه‌ندانی ده‌سته‌ له‌وانه‌ی خاوه‌ن بڕوانامه‌ی دكتۆرا و ماجستیرن پیاده‌كرێ به‌ مه‌رجێك ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌نجام بده‌ن: یه‌كه‌م: ده‌رس گوتنه‌وه‌ له‌ یه‌كێك له‌ ده‌زگاكانی وه‌زاره‌ت به‌ نیوه‌ راده‌ی نیسابیان. دووه‌م: له‌ ماوه‌ی ساڵێكدا به‌لانی كه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ك ته‌واو بكه‌ن. سێیه‌م: هه‌ر سێ مانگ جارێك سیمینارێك پێشكه‌ش بكه‌ن.

ماددەی دووەم

ماددەی دووەم : ماددەی شەشەم هەمواردەكرێ وبه‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دەخوێندرێته‌وه‌

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانیه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌ركارو له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ .

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌نجومه‌نی ده‌زگا له‌مانه‌ پێك دێت: 1. سه‌رۆكی ده‌زگا سه‌رۆك 2. جێگری سه‌رۆكی ده‌زگا ئه‌ندامه‌و، له‌ دیارنه‌بوونی سه‌رۆكی ده‌زگا جێی ده‌گرێته‌وه‌ 3. به‌رێوه‌به‌ری گشتی گه‌شتیاری ئه‌ندامه‌ 4. به‌رێوه‌به‌ری كاروباری یاسایی ده‌زگاكه‌ ئه‌ندامه‌ 5. پسپۆڕێك له‌ كاروباری گه‌شتو گوزارو ئوتێلداریدا ئه‌ندامه‌ 6. شاره‌زایه‌كی ئابووری ئه‌ندامه‌ 7. ئه‌ندامێكی دی، یان زیاتر هی ناوه‌وه‌ یان ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگا كه‌ پسپۆربن و سه‌رۆكی ده‌زگا به‌ زه‌رووری بزانێ، له‌ دانیشتنه‌كانی ئه‌نجومه‌ندا ئاماده‌ببن، به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێ

مادده‌ی بیست و پێنج:

مادده‌ی بیست و پێنج: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیری كشتوكاڵ وسه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی نۆزده‌م:

مادده‌ی نۆزده‌م: ماوه‌ی له‌وه‌ڕاندن له‌ دارستان و له‌وه‌ڕگاكاندا به‌پێی وه‌رز و ناوچه‌ جیاوازه‌كان، به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ كارگێڕییه‌ خۆجێیه‌كاندا، دیاری ده‌كرێت.

مادده‌ی سی و یه‌كه‌م:

مادده‌ی سی و یه‌كه‌م: كه‌سوكاری ئه‌و نه‌خۆشه‌ی حوكمه‌كانی مادده‌ی (28)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ پابه‌ند ده‌بن به‌وه‌ی بیخه‌نه‌ به‌رده‌م یه‌كه‌ی چاره‌سه‌ریی پسپۆڕ بۆ پشكنینی به‌ شێوه‌یه‌كی خولیی كه‌وا پزیشكی چاره‌سه‌ركار بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات.

مادده‌ی چل و چواره‌م

مادده‌ی چل و چواره‌م: یه‌كه‌م: ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس گوتنه‌وه‌ پایه‌ی خۆیان و هه‌موومافێكیان له‌م یاسایه‌ و یاساكانی تر و ئه‌و پێڕه‌وه‌ وڕێنماییانه‌ كه‌ به‌ هۆیه‌وه‌ ده‌رچوون ده‌پارێزرێ له‌ حاڵه‌تی ته‌نسیب كردنیان یا ته‌فه‌روغیان له‌ فرمانی ده‌ره‌وه‌ی زانكۆ و ده‌سته‌كان و دامه‌زراندنیان. یان گواستنه‌وه‌یان بۆ فه‌رمانێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی سه‌نته‌ری وه‌زاره‌ت یا سه‌نته‌ری زانكۆ و ده‌سته‌كان و، ماوه‌ی مانه‌وه‌شیان له‌و فه‌رمانانه‌ به‌ خزمه‌تی زانكۆیی كرده‌نی بۆ مه‌به‌سته‌كانی پله‌پێدان و سه‌رمووچه‌و به‌رزكردنه‌وه‌و خانه‌نشینی ده‌ژمێردرێت. دووه‌م: ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ده‌رس گوتنه‌وه‌ مافی پله‌پێدانی زانستی دوای خانه‌نشین كردنیان یاخود له‌ حاڵه‌تی دامه‌زراندنیان یان گواستنه‌وه‌یان بۆ فرمانی ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگاكانی خوێندنی باڵا ده‌كه‌وێ له‌ باری بوونی مه‌رجی پێویست بۆ پله‌پێدانیان به‌بێ مه‌رجی ده‌رس گوتنه‌وه‌.

مادده‌ی بیست و شه‌ش:

مادده‌ی بیست و شه‌ش: كاركردن به‌ یاسای دارستانی عێراقی ژماره‌ (75)ی ساڵی 1955، له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراق، ده‌وه‌ستێنرێت.

مادده‌ی بیست و سێ:

مادده‌ی بیست و سێ: سزا ئه‌درێت به‌گرتن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ حه‌وت ساڵ زیاتر نه‌بێت هه‌ر كه‌سێك، به‌نیاز خراپی، به‌رهه‌می دارستانی پێ گیرا یان كڕی، كه‌ ئه‌زانێت ئه‌وه‌ی پێ یه‌تی پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌یه‌ وه‌ كه‌سی هه‌ڵگر سزا ئه‌درێت به‌به‌ندكردن به‌ مه‌رجێك به‌شدار نه‌بێت له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و تاوانه‌ی كه‌ ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی پێ گیراوه‌.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی دوازده‌م

مادده‌ی دوازده‌م: یه‌كه‌م: حكومه‌ت زامنی وه‌ده‌ستهێنانی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت ده‌كات له‌ خزمه‌تگوزاریی ته‌ندروستی به‌خۆڕایی و ئاسانكاریی پێویستیشیان پێشكه‌ش ده‌كات ئه‌گه‌ر حاڵه‌ته‌كه‌ پێویستیی به‌ چاره‌سه‌ر كردن هه‌بوو له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم. دووه‌م: حكومه‌ت كار ده‌كات بۆ: 1- پێشكه‌ش كردنی خزمه‌تگوزاریی خۆپارێزی و چاره‌سه‌ركردن و په‌ره‌ پێدانی خزمه‌تگوزاریی پشكنینی پێش وه‌خته‌ كه‌ ئامانجی كه‌م كردنه‌وه‌ی رێژه‌ی كه‌مئه‌ندامییه‌ له‌ نێو كۆمه‌ڵدا. 2- دابین كردنی ئامێری شیاندن و قه‌ره‌بووكارانه‌ و ئامیری پزیشكی پێویست و دابین كردنی ته‌كنه‌لۆژیای نوێ بۆ یارمه‌تیدانی كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت.

مادده‌ی یازده‌م

مادده‌ی یازده‌م: یه‌كه‌م: كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت مافی سوود وه‌رگرتنی هه‌یه‌ له‌ ئیمتیازاتی تایبه‌ت بۆ ئاسان گواستنه‌وه‌ی و به‌جێ گه‌یاندنی كاروباری رۆژانه‌ی ئه‌ویش به‌ گوێره‌ی جۆر و پله‌ی كه‌مئه‌ندامییه‌كه‌ی، حكومه‌ت و كه‌رتی تایبه‌تیش كار بۆ ئاماده‌ كردنی ژینگه‌ی گونجاو ده‌كات بۆ ئاسان كردنی جووله‌ی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت و دابین كردنی ئاسانكاریی پێویست تا بتوانن ئامرازه‌كانی گواستنه‌وه‌ی گشتیی به‌كار بهێنن. دووه‌م: هه‌موو كه‌سێكی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت مافی سوود وه‌رگرتنی له‌ ژینگه‌یه‌كی شیاو هه‌یه‌، هه‌روه‌ها گه‌یشتن به‌ هه‌ر شوێنێك كه‌ خه‌ڵكی دی ده‌توانن بیگه‌نێ، به‌ جۆرێك سه‌ربه‌خۆیانه‌ ئازادیی جوولانه‌وه‌ و به‌ ئاسانی گه‌یشتن به‌ شوێنان و به‌ده‌ست هێنانی خزمه‌تگوزاریی پێویستیان بۆ دابین بكات. سێیه‌م: حكومه‌ت كار ده‌كات بۆ ناچار كردنی لایه‌نی فه‌رمی و نافه‌رمی كه‌ پابه‌ندی مه‌رج و مواسه‌فاتی جیهانی و ته‌كنیكی و ئه‌ندازه‌یی و ته‌لارسازانه‌ بن، كه‌ ده‌بێ له‌ بینا و دامه‌زراو و یاریگای گشتی و په‌رستگا و شوێنانی گشتی و تایبه‌تدا، به‌ كۆن و نوێیانه‌وه‌ هه‌بن، كه‌ كه‌سانی كه‌مئه‌ندام و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت پێویستییان پێیانه‌. چواره‌م: ده‌بێ فه‌رمانگه‌كانی هاتوچۆ نیشانه‌كانی جووڵه‌ و هاتوچۆ بۆ كه‌مئه‌ندامان و خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت بخه‌نه‌ نێو تاقی كردنه‌وه‌ی به‌خشینی مۆڵه‌ت به‌ شۆفێران.

مادده‌ی چواره‌م

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌نجومه‌نی ڕاوێژكاری بۆ وه‌زاره‌ت له‌مانه‌ پێكدێ:- یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكه‌. دووه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامه‌ وله‌كاتی ئاماده‌نه‌بوونی وه‌زیر سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات. سێیه‌م: ڕاوێژكاره‌كانی وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامن. چواره‌م: به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كانی وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامن. پێنجه‌م: نوێنه‌رێك له‌ هه‌ر وه‌زاره‌تێك له‌ وه‌زاره‌ته‌كانی په‌یوه‌ندیدار وده‌زگا ته‌ندروستیه‌ زانستییه‌كان به‌ مه‌رجێك پله‌یان له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كه‌متر نه‌بێت وله‌سه‌ر داوای وه‌زیر به‌شداری ده‌كه‌ن. شه‌شه‌م: هه‌ر شاره‌زایه‌كی پسپۆڕ له‌ ناوه‌وه‌ وده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌ت كه‌ وه‌زیر ده‌ستنیشانیان ده‌كات.

مادده‌ی حه‌وته‌م:

مادده‌ی حه‌وته‌م: سه‌رۆكی ده‌زگا به‌م سه‌ڵاحییاته‌ی خواره‌وه‌ ڕاده‌بێ : 1. به‌رێوه‌بردنی كاروباری ده‌زگاو، سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی و سه‌رپه‌رشتی كردنی دایه‌ره‌كانی. 2. نواندنی ده‌زگا له‌به‌رده‌م دادگاو دایه‌ره‌ پێوه‌ندیداره‌كاندا. 3. ئیمزاكردنی ئه‌و موخابه‌راته‌ی له‌ ده‌زگاكه‌وه‌ ده‌رده‌چن. 4. پێشنیازكردنی بوجه‌ی گه‌شتوگوزارو ئاماده‌كردنی میلاك و بوجه‌ی ساڵانه‌و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 5. بۆ هه‌ر حاڵتێ، به‌جیا، موافه‌قه‌ت ده‌كات بڕێ پاره‌ خه‌رج بكرێ له‌ پێنج ملیۆن دینار نه‌ترازێ

مادده‌ی بیسته‌م:

مادده‌ی بیسته‌م: نه‌قیب یان لایه‌نێكی كێشه‌كه‌ بۆی هه‌یه‌ بڕیاری لیژنه‌ی به‌رزه‌فتكاری له‌ دادگای ته‌مییزی هه‌رێم ته‌میز بكات له‌ ماوه‌ی پانزده‌ رۆژ له‌ مێژووی ئاگادار كردنه‌وه‌ به‌ بڕیاره‌كه‌ و، بڕیاری ئه‌ویش بنبڕ ده‌بێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م

مادده‌ی حه‌وته‌م: مادده‌ی(نۆیه‌م) له‌ یاسایه‌كه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ئه‌مه‌ی دادێ جێی ده‌گرێته‌وه‌: مادده‌ی نۆیه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌و ده‌نگانه‌ی لیست به‌ده‌ستیان ده‌هێنێت به‌سه‌ر كاندیدانی لیستدا دابه‌ش ده‌كرێن كه‌ له‌ بڕگه‌كانی (یه‌كه‌م و دووه‌م) له‌ مادده‌ی(هه‌شته‌م)ی سه‌ره‌وه‌ی یاسایه‌كه‌دا هاتووه‌. دووه‌م: مه‌رجه‌ بۆ گه‌یشتنی لیستی تاك به‌ كورسییه‌ك به‌لای كه‌مه‌وه‌ بگاته‌ دابه‌شی هه‌ڵبژاردن. سێیه‌م: كورسیی به‌تاڵ له‌ كاتی هه‌بوونیدا به‌ سه‌ر لیسته‌كانی به‌شداردا دابه‌ش ده‌كرێن به‌ په‌یڕه‌و كردنی ماوه‌ی هه‌ره‌ به‌هێز. چواره‌م: له‌ كاتی یه‌كسان بوونی ژماره‌ی ده‌نگی كاندیدانی سه‌ركه‌وتوو له‌ یه‌ك لیستدا، په‌نا بۆ تیروپشك ده‌بردرێت به‌ مه‌رجێك كار له‌ رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تیی ژنان / ئافره‌تان نه‌كات.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: له‌ كاتی سه‌یر كردنی قه‌زییه‌كان له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی به‌رزه‌فتكردنه‌وه‌، ئه‌و بنه‌مایانه‌ی به‌سه‌ردا ده‌بڕێ كه‌ له‌ ئوسولی دادگایی كردنی جه‌زائی په‌یره‌و ده‌كرێت ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ ئاشكرا یان به‌ ده‌لاله‌ت له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌دا هاودژ نه‌بوو.

مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م:

مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌ندام رێگای ئه‌نجام دانی پیشه‌كه‌ی له‌ ماوه‌ی حوكم بوونه‌كه‌ی دا لێ ده‌گیرێ، ئه‌گه‌ر هاتوو حوكمی كۆتایی ده‌رهه‌ق وه‌رگیرا له‌ داداگایه‌كی تایبه‌تمه‌ند له‌ به‌رامبه‌ر تاوانێكی نا سیاسی، یان كه‌تنێكی ئابرۆ به‌ر یان تاوانێك كه‌ به‌هۆی باش به‌كار نه‌هێنانی پیشه‌كه‌ی دروست بوو بێت كه‌ سزای حوكمه‌كه‌ی له‌ ساڵێك كه‌متر نه‌بێت. دووه‌م: ئه‌گه‌ر هاتوو حوكمی كۆتایی له‌ دادگایه‌كی تایبه‌تمه‌ند به‌ سزای غه‌رامه‌ ده‌رچوو له‌ به‌رامبه‌ر كه‌تنێكی ئابروبه‌ر یان تاوانێك به‌ هۆی باش به‌كار نه‌هێنانی پیشه‌كه‌ی دروست بووببَت ده‌رهه‌ق به‌ هه‌ر ئه‌ندامێك رێگا له‌ ئه‌نجام دانی پیشه‌كه‌ی بۆ ماوه‌ی یه‌كسان له‌گه‌ڵ ماوه‌ی به‌ندكردنی به‌رامبه‌ر غه‌رامه‌كه‌ی ده‌گیرێت. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر سزای تووندتر له‌و سزایانه‌ی كه‌ له‌و مادده‌یه‌دا هاتووه‌ ده‌رهه‌ق به‌ ئه‌ندام وه‌رگیرا ناوی له‌ تۆماره‌كانی سه‌ندیكا ده‌سڕدرێته‌وه‌ و نابێ موماره‌سه‌ی پیشه‌كه‌ی بكات تاكو ناوه‌كه‌ی به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ سه‌ر له‌ نوێ نه‌كرێته‌وه‌.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة