المواد القانونية
ماددهی حهوتهم: یهكێتی جوتیاران لهمانه پێك دێت: 1-لیژنهگهلی گوندهكان. 2- لیژنهگهلی ناحیهكان. 3- لیژنهگهلی قهزاكان. 4-لقهكانی یهكێتی له پارێزگاكان. 5- لیژنهی زهپتی. 6-مهكتهبی تهنفیزی. 7-كۆنگره.
مادهی دوازده: دهستهی لق له پارێزگادا له پێنج ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت و ههر سێ ساڵ جارێك له لایهن لیژنه گهلی قهزاكان و سهرۆكانی لیژنه گهلی ناحیهكانهوه ههڵدهبژێردرێ، ئیدی دهستهی لق له ناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆك و جێگری سهرۆك و لێپرسراوی دارایی بۆ خۆی ههڵدهبژێرێ.
ماددهی یانزدهم: وهزیری كشتوكاڵ بۆی ههیه ڕێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی نۆیهم: لیژنهی ناحیه: له سێ ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێت و له لایهن سهرۆكهكانی لیژنه گهلی گوندهكانهوه ههر سێ ساڵ جارێك ههڵدهبژێردرێن و لیژنهكهش له ناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆكێك بۆ خۆیان ههڵدهبژێرن.
ماددهی چوارده: ئهم دهزگایه بوجهی تایبهتی خۆی ههیه، بهلایهنی كهم، سێ مانگ بهر له دهست پێكردنی ساڵی دارایی پێشكهشی دهكات به ئهنجومهنی وهزیران، تا له چوارچێوهی بوجهی ههرێمدا تهسدیقی بكات .
ماددهی یهكهم: مهبهستی لهم دهستهواژانهی خوارهوه، بۆ ئهم یاسایه، ماناكانی بهرامبهریانه: 1. ههرێم: ههرێمی كوردستانی - عیراق. 2. ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 3. دهزگا: دهزگای گشتیی گهشتو گوزار له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 4. سهرۆكی دهزگا: سهرۆكی ئیداری دهزگای گشتیی گهشتو گوزار له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 5. مهبهستی گهشتو گوزار: مهبهست: حهوانهوهیه، بووژانهوهیه، وهرزشه، گهشته، دڵكردنهوهیه، راوهو دیتنی جێگا دێرینهكانی مێژوو ئاسهوارو دیمهنی سروشت و، بزاڤی رابواردنی دیكه. 6. لانهی گهشتو گوزار: ئهو شوینانهی كه مهبهستی گهشتو گوزاری تێدا مهیسهر دهبێ، بهنموونه، وهك: ئوتێل، خواردنگه، گازینۆ، مهنزڵگهو جێگای رابواردنی دیكه. 7. ناوچهی گهشتو گوزار: ئهو جێگایانهیه كه یارای ئهوهن بزاڤی گهشتو گوزاریان تێدا بكرێ و مهبهستی گهشتو گوزاریان تێدا بێتهدی.
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه ههوارگایهكی گشتی بۆ گهشتو گوزار دادهمهزرێ و پێی دهگوترێ (دهزگای گشتیی گهشتو گوزار له ههرێمی كوردستانی عێراق)و فرمانبهرێك به پلهیهكی تایبهت سهرۆكایهتی دهكا ئهم دهزگایه به ئهنجومهنی وهزیرانهوه پهیوهستهو، كارمهندهكانیشی به بڕیاری سهرهك وهزیران دادهمهزرێن.
ماددهی ههژده: 1-له كۆبوونهوهكانی مهكتهبی تهنفیزیدا (نیصاب) به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامهكانی دێتهجێ و بڕیارهكانیشی به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهچێ. ئهگهر دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه لهو بارهدا دهنگی سهرۆك بۆ كام لایان بێت، هی ئهوه. 2-ئهگهر به ههر هۆیهك دەبێ ببێ، جێگای سهرۆك چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا جێگرهكهی جێگای دهگرێتهو، جا ئهگهر جێگای جێگرهكهش چۆڵ بوو، ئهوه لهم بارهدا سكرتێر جێگای دهگرێتهوه. 3-ئهگهر، بهجارێ، جێگای سهرۆك و جێگرهكهی و سكرتێریش چۆڵ بوون، ئهوه لهو بارهدا یهكێ له ئهندامه ئهسلییهكانی مهكتهبی تهنفیزی به دهنگدانی نهێنی جێگای دهگرێتهوه. 4-ئهگهر جێگای زۆرینهی ئهندامانی مهكتهبی تهنفیزی چۆڵ بوو، ئهوه لهو بارهدا مهكتهبی تهنفیزی دهبێ له ماوهی دوو مانگدا ههوڵ بدات كۆنگرهیهك ببهستێ یان زۆرینهی ئهندامانی كۆنگرهی پێشتر بۆ كۆبوونهوهیهك بانگهێشت بكات بۆ ئهوهی بهپێی رێسای ئهو دهقانهی لهم یاسایهدا هاتووه كهسانێ ههڵبژێرن جێگای ئهوان بۆ باقیمهنی ماوهكه پڕبكهنهوه به مهرجێ باقی مهنی ماوهكه له (6) مانگ كهمتر نهبێ.
ماددهی دوانزهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت.
ماددهی شازده: مهكتهبی تهنفیزی له مانه پێك دێت: 1-سهرۆك: مهرجی ئهوهیه خوێندنهوه و نووسین به باشی بزانێ و تهمهنیشی له (30)سی ساڵ كهمتر نهبێ. 2-شهشه ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بهمهرجی خوێندنهوه و نووسین و باش بزانن و له بواری كشتوكاڵ و جوتیاریدا ئهزموون و شارهزاییان ههبێ و تهمهنیان له (25) بیست و پێنج ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی ههشتهم: ماددهی نۆیهم به ههردوو بڕگهكهشییهوه ههمواردهكرێ و بهم شیوهی خوارهوه دهخوێیندرێتهوه: بهئهندامبوونی سهندیكا بهم جۆره دهبێ: 1. داوایهك به نووسین پێشكهش بكا به ئهنجومهنی سهندیكا، ئهو مادده رۆژنامهوانیانهی لهگهلدابێ كه خۆی بڵاوی كردووتهوه یان ههرشتیكی دی گهواهی ئهوه بدات كه ئیشی رۆژنامهوانی كردووه له ئهنجومهنیش پێویسته له ماوهی سی رۆژدا، كه له رۆژی تۆماركردنی داواكهیهوه دهست پێ دهكا سهیری داواكهی بكاو یهكلای بكاتهوه. خۆ ئهگهر هات و ماوهكهش تێپهری وهێشتا داواكهش به بنبڕی سهیر نهكرابوو ئهوه، لهو بارهدا، به شێوهیهكی ئۆتۆماتیكی به قبوڵكرا ولهقهلم دهدرێ. 2. ئهگهر داواكه قبوڵ نهكرا لایهنی پێوهندیدار پێویسته هۆی قبوڵ نهكردنهكهی پیشان بدات داواكارهكهش بۆی ههیه، له ماوهی پازده رۆژدا، كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێ دهكات یان به تهبلیغ كراو دادهنرێ له دادگای تهمییزی ههرێمی كوردستانی عیراق تانه له بڕیاری قبوڵنهكردنه كه بدات ئیدی بڕیاری تهمییز بنبڕه.
ماددهی بیست و یهك: تهنیا ئهم دهزگایه بۆی ههیه بهدهر له حوكمهكانی یاسا ژماره (25)ی ساڵی 1959ی ناوه بازرگانیهكان، ناو له ئوتێل و مونشهئه گهشتیاریهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق بێت و، پێویسته لهسهر لایهنه پێوهندیدارهكانیش له پێدان و تازهكردنهوهو ئیلغاكردنی ئیجازهگهلی فرۆشتنی خواردنهوهی سهرمهستیدا موافهقهتی ئهم دهزگایه وهربگرن.
ماددهی بیست: ئهنجومهنی دهزگا بۆی ههیه، بهبێ ئهوهی پابهندبێت به حوكمهكانی یاسا ژماره (32)ی ساڵی 1986 (یاسای فرۆشتن و بهكرێدانی موڵك و ماڵی دهوڵهت)هوه، ههموو جۆره زهوی و زارو عیقارێ بهپێی رێنماییگهلێ كه سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران دهریدههێنێ بهكرێ بدات و بهكرێ بگرێ و بیكڕێ و بیفرۆشێ.
ماددهی چوارده: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهركار.
مادهی یهكهم: سهرۆكایهتی ههرێم دیوانێكی دهبێت بهناوی (دیوانی سهرۆكایهتی ههرێمی كوردستان) كه خاوهن كهسایهتی مهعنهویهو ئهم ئهركانهی خوارهوهی ههیه: یهكهم: سهرپهرشتی كردنی فهرمانگهكانی دیوان. دووهم: رێكخستنی پهیوهندی لهنێوان سهرۆكایهتی ههرێم وسهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق وسهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان- عیراق. سێیهم: رێكخستنی پهیوهندی لهنێوان سهرۆكایهتی ههرێم و دهسهڵاتهكانی عیراقی فیدراڵ. چوارهم: رێكخستنی چالاكی و پهیوهندییهكانی سهرۆكی ههرێم له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمی كوردستان.
ماددهی چوارهم: پارێزگار دوای وهرگرتنی رای بهرێوهبهرایهتی گشتی كشتوكاڵ له پارێزگادا لیژنهی تایبهت بۆ چاودێری وبهدواداچوونی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه پێك دههێنێ، ئهمهش بهپێی چهند رێنماییهك كه وهزارهتی كشتوكاڵ له ههرێمدا دهری دهكات.
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر كارگه و سهنعهتگاكان. لهوانهی كهبهروبوومی كشتوكاڵ، وهك كهرهستهی خاو له سهنعهتی كشتوكاڵیدا بهكاردههێنن، كهرهستهی خۆماڵی ئهگهر فهراههم ببێت بهكاربهێنن.
ماددهی دووهم: لهسهر لایهنه پهیوهندیدارهكانی ههرێمه: یهكهم: كار له پێناو بووژاندنهوهی گوندا بكهن و بهپێی سیاسهتێكی ئیستراتیژی هاوكاری لهگەڵ وهزارهته پهیوهندیدارهكاندا بكهن و جوتیار هانی كۆچی پێچهوانهوه بهرهو گوند بدهن. دووهم: جوتیاران هۆشیار بكرێنهوهو بهرهو بهكارهێنانی زهوی به باشترین شێوه رێنمایی بكرێن. سێیهم: بۆ دابین كردنی ئاوی ئاودان له حاڵهتی نههاتی ووشكه ساڵیدا بهربهستی خۆلین و دهریاچهی سروشتی دروست بكرێن. چوارهم: كردنهوهو پهرهپێدان و قیرتاوكردنی رێگاو بان بۆ ئهوهی جوتیاران به ئاسانی به باخهكانیان بگهن و بۆ بازاڕكاری بهروبوومهكانیشیان یارمهتی بدرێن. پێنجهم: پیشهسازی گۆڕانكاری و تهواوكهر(الصناعه التحویلیه أو التكمیلیه) هانبدرێت كه پشت به بهروبوومی كشتوكاڵی خۆماڵی دهبهستێت. شهشهم: بهشداری له دابین كردنی ئهو پێداویستییه پێویستیانه بكرێ كه كهفائهتی بهرزیان له بهرههمهێناندا ههیهو پشتگیری بكرێن. حهوتهم: رێكخستنی كردهوهكانی بازاڕكاری ناوهخۆو دهرهكی بهپێی نهخشهیهكی بهرنامه بۆ داڕێژراو لهلایهن وهزارهتی كشتوكالأ، به هههاههنگی لهگهلأ ههردوو وهزارهتی بازرگانی و دارایی وئابووری له باری رێكخستن و كۆنتڕۆلأ كردنی هێنانی ئهو بهروبوومانهی كه هاوشێوهی ئهوانهی ههرێمن. ههشتهم: دروست كردنی عهمباری ساردكهرو بهفرگر(المبرده والمجمده) له ههرێمدا هانبدرێن. نۆیهم:كار له پێناو قهرهبووكردنهوهی خاوهن شینایی و پڕۆژه كشتوكاڵییهكان بكرێت، له حاڵهتی له ناوچوون یا زیان پێ گهیاندنیان له ئهنجامی كارهساتی سروشتی یاخود هێزێكی له رادهبهدهر. دهیهم: بهشداری كردن له زیادكردنی رووبهری زهوی بهراو ودابین كردنی ئهو ئامێرانهش كه له بهكارهێنانی پاشكهوت كردنی ئاودا بهكاردێن. یانزدهم: له رێگای قهرزدان و ئاسانكاری بانكییهوه بهشداری له دروست كردنی سهرمایهی پڕۆژه كشتوكاڵییهكانی وهبهرهێنهره نیشتمانییهكان بكرێ. دوازدهم: پشتگیری بهروبوومه ستراتیژییهكان بكرێ. سیانزدهم: فهرمانبهره كشتوكاڵییهكان وهك سهرپهرشت بهسهر پڕۆژه كشتوكاڵییهكانهوه دابمهزرێن، لهوانهی كه بڕوانامهی زانستی كشتوكاڵییان بهدهست هێناوه، به خاوهن بڕوانامهی دواناوهندیی كشتوكاڵییهوه تا بهرزترین ئاستی زانستی كشتوكاڵی.
ماددهی دهیهم: یهكهم. دهستهیهك دادهمهزرێت بهناوی (دهستهی وهبهرهێنان له ههرێمی كوردستان) وكهسایهتیهكی یاسایی وسهربهخۆیی دارایی و كارگێڕی دهبێ، وبۆی ههیه ههموو رهفتاره یاساییهكانی پێویست بۆ جێبهجێكردنی ئهم یاسایه ئهنجام بدات. دووهم. دهسته، سهرۆكێكی دهبێت به پلهی وهزیر وگشت ماف ودهسهڵاتێكی وهزیری دهبێت وخۆی بهرپرسه له ئاراستهكردنی كارهكان وسهرپهرشتی وچاودێریی چالاكیهكانی وههرشتێك كه پهیوهندی به ئهركوفهرمانهكان وكاروبارهكانی دیكهی دهستهوه ههبێت. ئهو فهرمانگانهی خوارهوهشی پێوه بهندن: أ) فهرمانگهی لێتۆژینهوه وزانیاریهكان، ب) فهرمانگهی بهڕێكردن وههڵسهنگاندن ومۆڵهتپێدانی پرۆژهكان. ج) فهرمانگهی كاروباری یاسایی وكارگێری ودارایی. د) فهرمانگهی شارو ناوچه پیشهسازیهكان. سێیهم. بارهگای دهسته له ههولێر، پایتهختی ههرێم دهبێت وچهند لقێكی له پارێزگایهكان دهبێت و ههر لقێك فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی بهرێوهی دهبات. چوارهم. دهسته بۆی ههیه لهكاتی پێویست، چهند بهش وهۆبهیهك بێنێته كایهوه ولێكیان بدات، یان لایان بدات. پێنجهم. پێكهاتهی بهرێوهبهرایهتیهكانی دهسته ولقهكانی وئهركوفهرمان ودهسهڵاتهكانیان به پێرهوك دهكرێت كه دهسته دایدهنێت وئهنجومهن پهسهندی دهكات. شهشهم. دهسته كهشی لهبار بۆ وهبهرهێنان دهرهخسێنێت كه بووژانهوهی ئابووری له ههرێمدا بێنێتهدی وستراتیژی وپلان وسیاسهتی وهبهرهێنان ئاماده$ دهكات ودهیخاته بهردهم ئهنجومهن بۆ پهسهند كردنی وههماههنگی له نێوان لقهكانی له ههرێمدا دهكات.
ماددهی یهكهم: ئهو دهستهواژانهی له خوارهوه هاتوون ئهو واتایانهی بهرامبهریان دهگهیهنن. یهكهم. ههرێم: ههرێمی كوردستان – عیراق. دووهم. حكومهت: حكومهتی ههرێم. سێیهم. ئهنجومهن: ئهنجومهنی باڵای وهبهرهێنان. چوارهم. سهرۆك: سهرۆكی ئهنجومهنی باڵای وهبهرهێنان. پێنجهم. دهسته: دهستهی وهبهرهێنان له ههرێمدا. شهشهم. سهرۆكی دهسته: سهرۆكی دهستهی وهبهرهێنان. حهفتهم. پرۆژه: چالاكیهكی ئابووریه یان پرۆژهیهكی وهبهرهێنهرییه كهكهسێكی سروشتی یان یاسایی(مهعنهوی) دایدهمهزرێنێت لهسهر زهویهكی تهرخانكراو بۆی، به سهرمایهكی، نیشتمانی، یان بیانی، وحوكمهكانی ئهم یاسایهو ئهو پهیرهو ورێنماییانهی به گوێرهیهوه دهرچوون، لهسهریان پیاده دهكرێن. ههشتهم. باج ورهسمهكان: ههموو ئهو جۆره$ باج و رهسمانه دهگرێتهوه كه به پێی یاساكانی كارا دیاركراون. نۆیهم. وهبهرهێن: ئهوكهسه سروشتیه یان یاساییه (مهعنهوی)یه كه سامانهكهی له ههرێم بهپێی ئهم یاسایه وهبهردێنێت، چ نیشتمانی بێت یان بیانی. دهیهم. لایهنه تایبهتمهندهكان: ههموو ئهو لایهنه حكومیانه دهگرێتهوهكه بهرپرسن لهو كهرتهی پهیوهسته به كاروباری پرۆژهكه. یازدهم. سهرمایهی وهبهرهاتوو: بههای خهمڵێنراو به دراوی بیانی یان نیشتمانی كه له پرۆژهكهدا وه بهر هاتووه . دوازدهم. سهرمایهی بیانی: ئهو سامانه دراویه، شتومهكه جهستهییانه، یان مافێكه نرخێكی دارایی ههیه ووهبهرهێنی بیانی له ههرێمدا وهبهری دێنێت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة