أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی بیست وچوارهم:
ماددهی بیست وچوارهم: مهرجهكانی پله پێدان و بهرزكردنهوهو سزادان و مۆڵهت و كاروبارهكانی تر بۆ پلهدارهكان به یاسا دیار دهكرێت.
ماددهی بیست وسێیهم:
ماددهی بیست وسێیهم: ئهو ئافرهتانهی له ریزهكانی هێزی(پێشمهرگه – زێڕهڤانی ههرێم)خزمهت دهكهن مووچهی تهواو و ههموو ئهو دهرماڵانهیان له كاتی مندالأ بوون و له ماوهی مۆڵهتی دایكایهتی پێ دهدرێ.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: وهزارهت رێنمایی دهردهكات سهبارهت به بهرههمهێنانی نهمامی دارستان، و دهست دهگرێت بهسهر نهمامی بهرههمهێنراو بۆ مهبهستی بازرگانی كه بهبێ مۆڵهتن. دووهم: رێگه نادرێت به هێنانی نهمامی دارستان كه مهرج وستاندهری پاراستنی رووهكی و یاسا كارپێكراوهكانی نییه، بۆ ناو ههرێمدا.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: لهسهر وهزارهت پێویسته به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهته پهیوهندیدارهكان ههڵسن به بڵاوكردنهوهی هۆشیاری و كهلتوری گرنگیی دارستان و پارێزگاریكردن وپاراستنی له ئاگركهوتنهوه، وه ئهم كهلتوره بكرێته بهشێك له پرۆگرامهكانی خوێندن له قۆناغه جیاجیاكاندا، ههروهها بهشداری پێكردنیان له ههڵمهتهكانی دارچاندندا.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: یهكهم: ئهو كهسانهی لهناو دارستانهكاندا نیشتهجێن، یان لهدهوروبهرین، بهدهر له حوكمهكانی مادده (5)ی ئهم یاسایه، دهتوانن سوودمهند بن له بهروبوومی دارستانهكان كه له پێویستی خۆیان زیاتر نهبێت بهمهرجێك زیان نهگهیهنن، ئهمهش له ڕێگهی: 1ـ سوود وهرگرتن له ههموو داره ووشك و شكاوهكان كه بهكاردێت بۆ دروستكردنی ئامێر و ئامرازی كشتوكاڵی، دوای مۆڵهتپێدان. 2ـ لهوهڕاندنی ماڵات و كهمكردنهوهی ژمارهی بزن له دارستانه پارێزراوهكاندا. 3ـ رێگهگرتن له هاتنی ماڵات له دهرهوهی ههرێم تهنها به بڕیاری وهزارهت نهبێت. دووهم: بهڕێوهبهری گشتی باخداری ودارستان وپاوان بۆی ههیه مۆڵهتی بێ بهرامبهر دهربكات بۆ ئهو كهسانهی كه بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهیانگرێتهوه و بۆ ئهندامانی هۆزهكان، تیایدا رێگهیان پێبدرێت بۆ ئهوهی ماڵاتیان له دارستانه دراوسێكان بڵهوهرێنن، بهمهرجێك پابهندبن بهو رێنماییانهی بۆ ئهم مهبهسته دهردهچن.
ماددهی بیستءدووهم:
ماددهی بیستءدووهم: ئهمانهی خوارهوه به ڕێنمایی وهزیر دیاری دهكرێن: یهكهم: پلهی ئیمام و مووچهو سهرمووچهی ساڵانهی و بهرزكردنهوهی. دووهم: ئهركهكانی ئیمام و بهرگ و نیشانهكانی.
ماددهی پازدهم
ماددهی پازدهم: یهكێتی، له بوجهیهكی ساڵانه، دارایی خۆی بهڕێوهدهبات، كه بهپێی سیستهمی ژمێریاریی دایهره فهرمیهكان رێكد هخرێ و جێیهجێ دهكرێو، ههموو حساب و حسابكاریهكیشی، لێوردبوونهوهی ریقابهی دارایی لهسهر دهبێت.
ماددهی بیست ویهكهم:
ماددهی بیست ویهكهم: مهرجه ئهوهی به (ئیمام) دامهزرێ ههمان مهرجهكانی كه له ماددهی سێیهم لهم یاسایهدا هاتوون تێدابێ، بهدهر له بڕگهی (چوارهم)ی و دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له زانستهكانی شهریعهت یا ئایین یا هاوشێوهكانیدا ههبێت.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژه و زاراوانهی خوارهوه واتا دیاریكراوهكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم: وهزارهت: وهزارهتی كشتوكاڵ ء سهرچاوهكانی ئاو له ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی: بهڕێوهبهرایهتی گشتی باخداری ء دارستان ء پاوان. سێیهم: بهڕێوهبهرایهتی پۆلیسی پاراستنی دارستان ء ژینگه له ههرێمدا: بهڕێوهبهرایهتی پۆلیس كه راسپێردراوه به پاراستنی دارستان ء بهروبوومهكانی ء پێكهاتهكانی. چوارهم: دارستان: پێكهاتهیهكی ژینهوهری تهواوكاره، كه پێكدێت له دار و دهرخت و، پووش و پاوان و، رووهكهكان و، گیانلهبهر و باڵنده كێویهكانء، زیندهوهری بهچاو نهبینراو، جا سروشتی بن یا ناسروشتی. پێنجهم: دارستانی میری: بریتیه له دارستانی سروشتی و دهستكرد و، زهوی ءزاری دارستان كه خاوهندارێتی ئهگهڕێتهوه بۆ ههرێم، جا مافی سود وهرگرتنیان بۆ كهسی تر بێت، یان نا. شهشهم: دارستانی تایبهت: ئهو دارستانانهی لهلایهن كهسانی سروشتی یا مهعنهوی دروستكرابن ء، خاوهندارێتی یا مافی بهكارهێنانیان بۆ ئهو كهسانه دهگهڕێتهوه. حهوتهم: بهری دارستان: ههر ماددهیهك له دارستان جێگیر بێت، یا گوازراوه وهك تهختهی پیشهسازی ء، داری سووتهمهنی و خهڵوز و راتینج ء مازوو و كهتیره و كهرهستهی پیشهسازی ء، بهڕوو و تۆو، ڕهگ و ڕیشاڵ ء توێكڵ ء ههنگوین ء گهزۆو، گڵ ء گیا و قارچكء گۆشت ء پێستی ئاژهڵی كێوی و باڵنده و ماسی و هێلكه و گوڵ و پیازی جوانی و بهروبوومی دیكه. ههشتهم: درهخت: ههموو روهكێك كه قهدێكی دارینی ههبێ له ههموو قۆناغهكانی گهشهكردنهوه. نۆیهم: نهمامگه: زهوی تهرخانكراو بۆ بهرههمهێنان ء پهروهردهكردنی دارو درهختی خۆڕسك و دهستكرد. دهیهم: ماڵات: سهرجهم ئاژهڵه ماڵییهكان كه لهسهر گژو گیا دهلهوهڕێن.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: یهكهم: ئیمام له(پێشمهرگه ـ زێرهڤان) دادهمهزرێ وپلهی خۆی پێدهدرێ وبهرزدهكرێتهوه وخانهنشین دهكرێ و بۆ خزمهت دهگهڕێنریتهوه و وازهێنانیشی به بڕیاری وهزیر لی قهبوولأ دهكرێ. دووهم: ههمان ئهوحوكمه یاساییانه ئیمام دهگرێتهوه كه بهسهر ئهفسهری هاوشێوهی له مووچه دا پیاده دهكرێت، مهگهر دهقێكی تایبهتی یاسا ههبێت.
مادهی نۆزدهههم:
مادهی نۆزدهههم: ئهگهر ئهفسهر لهبهر بهدرهوشتی یان لهبهر بێ توانایی به پێی بڕگهكانی (یهكهم و دووهم) له ماددهی حهڤدهم لهم یاسایه خرایه سهر لیستی نیومووچهیی، ماوهی مانهوهی له لیستی نیومووچهیی له ماوهی خزمهتهكهی دهردهكرێ له جاری یهكهم و دوو چهندانهیشی لی دهردهكرێ له جاری دووهم و له جاری سێیهمیش خانهنشین دهكرێ.
مادهی ههژدهم:
مادهی ههژدهم: ئهفسهری خراوه سهر لیستی نیوه مووچه، له رۆژی خستنه سهر لیستی نیوه مووچهوه ئهو مووچهیهی پێدهدرێ و دهبێ مل كهچی یاسا و فهرمانه سهربازییهكان بێت.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: دام و دهزگاكانی مهڵبهندی وهزارهت و بهڕێوهبهرایهتیه گشتییهكانی بهم جۆره دهبێ: 1-نوسینگهی وهزیر. 2-نووسینگهی بریكاری وهزارهت. 3-بهرێوهبهرێتی گشتی دیوان. 4-بهرێوهبهرێتی گشتی زهوی و زاری كشتوكاڵی. 5-بهرێوهبهرێتی گشتی كاروبارو خزمهتگوزاری و كشتوكاڵی. 6-بهرێوهبهرێتی گشتی ئاودێری و بهربهستهكان. 7-بهرێوهبهرێتی گشتی سامانی ئاژهڵ و تهندروستی ئاژهڵ. 8-بهرێوهبهرێتی گشتی توتن. 9-كۆمپانیای ههڵكهندنی بیری ئیرتوازی و مهڵبهندهكانی لێكۆڵینهوهی پراكتیكی كشتوكاڵ. 10-بهرێوهبهرێتی گشییهكانی كشتوكاڵ و ئاودێری له پارێزگاكانی ههریێمدا.
ماددهی حهوتهوم:
ماددهی حهوتهوم:بهپێی ئهم یاسایه وهزیر دهسهڵات و ئهركهكانی دهگرێته ئهستۆ، وه ئهونهش دهگرێتهوه كه لهناو مۆڵهتهكانیش هاتووه له پێناو هێنانهدی ئهمانهی خوارهوهیه: یهكهم: مسۆگهركردنی بهڕێوهبردنی ڕاست و ڕهوانی سامانهكان نهوتی. . دووهم: كار كردن له پێناومسۆگهركردنی پهرهپێدانی پیشهسازی نهوت بهجۆرێك زیانهكانی ژینگه كهم بكاتهوه، و گهشهپێدانی ئابووری بهردهوام مسۆگهر بكات و هانی وهبهرهێنان بدات، بهجۆرێك پهرهپێدانی پلانه دوورهاوێژهكان بۆ ههرێم له خۆ بگرێ وه دهبێ هۆشمهندانه و لهگهڵ پێشكهوتووترین شێوازی پیشهسازی نهوتدا كۆك بێت.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: یهكهم: پلهءپایهكانی پێشمهرگهی خۆبهخش بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێت: أ- جێگری ئهفسهر پله نایاب. ب- جێگری ئهفسهر پله یهك. ج- جێگری ئهفسهر پله دوو. د- جێگری ئهفسهر پله سێ. ه- جێگری ئهفسهر پله چوار. و- جێگری ئهفسهر پله پێنج. ز- جێگری ئهفسهر پله شهش. ح- جێگری ئهفسهر پله حهوت. گ- جێگری ئهفسهر پله ههشت. ی- رئیس عورهفا. ك- عهریف. ل-جێگری عهریف. م-سهربازی یهكهم. ن-سهرباز.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: مهرجهكانی وهرگرتنی پێشمهرگهی خۆبهخش ئهمانهی خوارهوهن: یهكهم: دهبێ له هاوواَتیانی ههرێمی كوردستان بێت. دووهم: تهمهنی له (18) ساڵ كهمتر نهبێ. سێیهم: تهمهنی له (25) ساڵ زیاتر نهبێت بۆ سنفه فهنیهكانء له (30) ســـاڵیش تێپهڕ نهكات بۆ سنفهكانی تر. چوارهم: خوورهوشتێكی بهرزو ناوبانگی باشیههبێتء بههیچ تاوانێك یان كهتنێكی ئابڕوبهر سزا نهدرابێت. پێنجهم: ساڵی شهشهمی له قۆناغی خوێندنی بنهڕهتی تهواو كردبێت.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركان بهجێ دێنێ: 1-دانانی نهخشهی كشتهكڵی ئهوتۆ كه گهشه پێدانی بهرههمی كشتوكال و له بوارهكانیرووهك و ئاژهڵ و پاوانه سرووشتیهكاندا بهدی بێنێ. 2-پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری له بواری رێ نیشاندان دا و مسۆگهر كردنی پێویستییهكانی بهرههم هێنانی كشتوكاڵ و سازدانی لێكۆڵینهوهی كشتوكاڵی پراكتیكی و بهشدار بوهن له چهسپاندنی هاریكاری كشتوكڵی و سهرپهرشتیكردنی بهجێ هێنانی یاساكانی زهوی سازی (الاصلاح الزراعی) و بهداوداچوونی جێ بهجێ كردنی ئهو چالاكیانهی پهیوهنیان به خستنهكاری زهوی یه كشتوكاڵیهكانهوه ههیه به ئامانجی پێشخستنی بهرههمی كشتوكاڵ له ههرێمدا. 3-نهخشه دانان بۆ سهرچاوهكانی ئاو له ههرێمدا و دروست كردنی بهربهست و پرۆژهی ئاودێری و سازادانی زهوی و زار و پاراستنی و سوود بینین له ئاوی نویك و قوڵی ژێر زهوی (سگحی و جوفی) و بهگهر خستن پاراستنی پرۆژهكانی ئاودێری و بهرگرتن له مهترسی لافاو و ژێر ركێف خستنی سێلا و و حهوزهكانی رووبارهكان. 4-ئامادهكردنی لێكۆلینهوهی تایبهتی و سكێچ و پرۆگرام بۆ پرۆژهكان و كار كردن بۆ جێ به جێ كردنیان و جێ بهجێ كردنی ئهو پرۆژانهی راستهوخۆ لهلایهنانی ترهوه له ناوه و دهرهوهی ههرێمدا پێیانی دهسپێردرێن به سیفهتی بهڵێندهر یا له لایهن دهزگا جێبهجێ كارهكانیهوه یا بهڵێندهرهكانی ناوخۆ یا بیانی و سهرپهرشتی كردنی جێبهجێ كردن و بهداو داچوونیان. 5-تهقهلا دانی مسۆگهر كردنی تۆوی پوختكراو و سهمادی كیمیاوی و قهڵاچۆكهر (مبیدات) و دابینكردنی دهرمان و گرتنه بهری ئهو رێ و شوێنانهی زیاد كردنی بهرههم و پوختكردنی مسۆگهر دهكهن.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: 1-وهزیر بۆی ههیه دهستهو لیژنهی ههمیشهییهكانی بۆ جێ بهجێ كردنی ئهركێكی دیاریكراو پێك بێنێ. 2-دام و دهزگاكانی وهزارهت و ئهرك و دهسهڵاتهكانی بهرێوهبهریهتییه گشتییهكان و بهرێوهبهریهتیهكانیان و دهسته و مهڵبهندهكان به پهیرهوێك دهست نیشان دهكرێن. 3-وهزی بۆی ههیه له كاتی پێویستاد له چوار چێوهی بهرێوهبهر یهتیهكاندا لق (شعبه) پێك دێنێ.
ماددهی بیست ویهك
ماددهی بیست ویهك: راگر (عهمید) ئهم ئیش و سهڵاحییاتانهی خوارهوه راى دهكا: 1- ئیشه تایبهته زانستیهكان: أ- بهدواداچوونی رهوش و رێكۆپێكیی خوێندنه سهرهتاییهكانی كۆلێژو خوێندنه باڵاكانی و، كۆشش بۆ پتهوكردنی بارودۆخی پهروهردهیی و زانستی. ب- تهسدیقكردنی راسپاردهگهلی ئهنجومهنهكانی بهش و لقهكان. ج- رهزامهندی لهسهر دابهشكردنی مادده دیراسیهكان و یهكه فهسڵیهكان بهسهر ئهندامانی ههیئهی تهدریسی و موحازیرهكاندا، ههروههاش پێكهێنانی لێژنهگهلی گفتوگۆكردنی نامهكان (الرسائل) و دیاركردنی وادهكانیان. د- وهبهركارخستنی ههموو رێنمایی و پێرۆكان كه لهبارهی رێكخستنی كاروباری زانستی و پهروهردهییهوه دهردهچن، ههروهها بڕیارهكانی ئهنجومهنی كۆلیژیش. 2- ئیشه تایبهته ئیداری و داراییهكان: أ- وهبهركارخستنی ئهو یاساو پیڕۆو رێنماییانهی كه پهیوهندییان به كاروباری ئیداری و داراییهوه ههیه. ب- رهزامهندی لهسهر راسپاردهگهلی لیژنهكانی كۆلێژهكه. ج- رهزامهندی لهسهر تۆماركردنی قوتابیان بۆ دیراسهی سهرهتایی كۆلێژو دیراسهی باڵا. د- رهزامهندی لهسهر كڕین و هاوردنی ئامرازی تاقیگهیی (المختبریه)و پێداویستی دیكهو گۆڤارو كتێب. ه- رهزامهندی لهسهر خهڵاتكردنی كهسانی دهرهوهی زانكۆ كه له كۆلێژهكهدا مهشق دادهدهن و وانه دهڵێنهوهو سهرپهرشتی لهسهر نامهگهل (الرسائل)دهكهن وله لیژنهگهلی تاقیكردنهوهی گشتگیر (الشامل) و لیژنهكانی گفتوگۆ بهپێی یاسا بهركارهكان، بهشداری كردن. و- رهزامهندی لهسهر گۆڕینی عینوانی هونهرمهندو ئیداریهكان لهچوارچێوهی میلاكی تهسدیقكراوی كۆلێژهكهدا، بهپێی حوكمهكانی یاساو پێڕۆو رێنماییهكان. ز- رهزامهندی لهسهر گواستنهوهو تهنسیبكردنی كهسانی كارمهند له ئهندامانی ههیئهی تهدریسی و هونهرمهندو ئیدارییهكان لهچوارچێوهی كۆلێژو دایهرهكانی زانكۆدا، ئهوهش دوای تهنسیقكردن لهنێوان جێ گۆڕكێكاندا، بهمهرجێ موافهقهتی سهرۆكایهتیی زانكۆی لهسهر بێ.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: ئهم یاسایه له مێژووی دهرهێنانیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.