المواد القانونية
ماددهی سی و سێیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی سی و دووهم (دووباره: یهكهم: لهئهنجومهنی پارێزگای دهۆك دوو كورسی تهرخان دهكرێت بۆ كلدان سریان ئاشووری و پالێوراوانی خۆیان كێبڕكێیی لهسهر دهكهن. دووهم: لهئهنجومهنی پارێزگای دهۆك یهك كورسی تهرخان دهكرێت بۆ پێكهاتهی ئهرمهن و پالێوراوانی خۆیان كێبڕكێیی لهسهر دهكهن. سێیهم: لهئهنجومهنی پارێزگای سلێمانی یهك كورسی تهرخان دهكرێت بۆ كلدان سریان ئاشووری و پالێوراوانی خۆیان كێبڕكێی لهسهر دهكهن. چوارهم: لهئهنجومهنی پارێزگای ههولێر دوو كورسی بۆ كلدان سریان ئاشووری و سێ كورسی بۆ توركمان تهرخان دهكرێت و پالێوراوانی پێكهاتهكانی خۆیان كێبڕكێیی لهسهر دهكهن. پێنجهم: دهنگدهرانی ههر پێكهاتهیهك پالێوراوانی پێكهاتی خۆیان ههڵدهبژێرن.
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: رۆژی ههڵبژاردنهكان به بڕیارێكی ئهنجومهنی وهزیران لهسهر پێشنیازێك له دهستهوه دهست نیشان دهكرێت له رێگهی هۆیه جیاجیاكانی راگهیاندنهوه بهر لهوادهی ئهنجامدانی به (60) شهست رۆژ رادهگهیهنرێ. دووهم: دهنگدان بۆ ئهنجومهنهكانی پارێزگاكان له یهك رۆژدا دهبێت. سێیهم: له بارێكدا كه نهتوانرا ههڵبژاردنهكان بكرێن، ئهوا ئهنجومهنهكان له بهڕێوهبردنی كاروباریان تاكو ئهنجومهنه نوێیهكان ههڵدهبژێردرێن بهردهوام دهبن.
ماددهی سی: یهكهم: كهسهكان و كیانه زیان لێكهوتووهكان لهئهنجامی بڕیارهكانی دهسته بۆیان ههیه لهماوهی سێ رۆژ لهمێژووی دهرچوونییهوه تانووتی بدهن. دووهم: دهسته سهیری ئهم ناكۆكییانه و رهخنانه دهكات لهماوهی ئامادهكردن و جێبهجێ كردنی رێكارهكانی ههڵبژاردندا روویان داوه. سێیهم: دهستهیهك لهدادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستان ـ عێراق كه لهسێ دادوهری نا موتهفهریغ پێكدی سهیری ئهو تانووتانه دهكهن كه لهلایهن دهسته یان كهسهكان یان كیانه زیان لێكهوتووهكانهوه له ئهنجامی بریاری دهستهوه بۆیان هاتووه و بریارهكانیشی یهكلاكهرهوهیه.
ماددهی بیست و نۆیهم: یهكهم: له بارێكدا كه بهشداریی كردنی كیانی سیاسی له ههستان به ههر تاوانێك له تاوانهكانی ههڵبژاردن كه دهقی لهم یاسایهدا هاتووه ئیسپات بوو، ئهوا غهرامهیهكی لێ وهردهگیری كه 50000000 پهنجا ملیۆن دیناره. دووهم: كیانی سیاسی بێ بهش دهكرێ لهو دهنگانهی كه به دهستی هێناوه له مهڵبهندی ههڵبژاردنهكه له بارێكدا ئهگهر یهكێك له تاوانهكانی ههڵبژاردنی ئهنجام دا كه دهقی له بهندهكانی (یهكهم، پێنجهم، شهشهم، حهوتهم، ههشتهم)ی ماددهی(26) و ماددهی (27)ی ئهم یاسایهدا هاتووه. سێیهم: ههر كهسێك سهرپێچی له حوكمی بڕگهی (یهكهم) له ماددهی (20)ی ئهم یاسایهدا كرد، ئهوا بهند دهكرێت و به غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كهله (10،000،000) ده ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (25000،000) بیست و پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نهبێت.
ماددهی بیست و ههشتهم: دهستدانه تاوانهكانی ههڵبژاردنی كه دهقیان لهم یاسایهدا هاتووه به سزای تاوانی تهواو دادهنرێ، ئهمهش بهدهره له حوكمهكانی بنهما گشتیهكان.
ماددهی بیست و حهوتهم: ههر كهسێك ئهمانه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهساڵێك كهمتر نهبێ و غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كه له100،000 سهد ههزار دینار كهمتر نهبێ و له 500،000 پێنج سهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێ: یهكهم: دهستی بهسهر سهندووقهكانی دهنگدان یان كاغهزهكانی دهنگدان یان تۆماری دهنگدهراندا گرت یان شاردییهوه یان لهناوی برد یان تێكیدان یان دزینی. دووهم: لهڕێگای بهكارهێنانی هێز یاخود ههڕهشهوه پابهندی ئازادی ههڵبژاردن یان سیستهمهكهی نهبوو.
ماددهی بیست و شهشهم: بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهساڵێك كهمتر نهبێ ههر كهسێك ئهمانهی كرد: یهكهم: هێز یان ههڕهشهی بهكارهێنا بۆ نههێشتنی دهنگدهر لهبهكار هێنانی مافی خۆی یان وای لێ بكات بهجۆرێكی دیاریكراو دهنگ بدات یان رێگه لهدهنگدانی بگرێ. دووهم: گهر شتێكیدا یان خستیهڕوو یان بهڵێنی دا سوودێك به دهنگدهر یان غهیری ئهو بدات تاكو بهجۆرێكی دیاریكراو دهنگ بدات یاخود وا بكات دهنگ نهدات. سێیهم: گهر رازبوو یاخود داوای سوودێكی كرد بۆ خۆی یان غهیری خۆی لهو كهسانهی كه خزمهتێكی گشتییان له پرۆسهی ههڵبژاردندا پێ سپێردراوه. چوارهم: گهر ههواڵی ناڕاستی له نێو دهنگدهرهكاندا لهبارهی ڕهوشتی یهكێك له پاڵێوراوهكان یان لهبارهی ناوبانگییهوه بهمهبهستی كارتێكردن له ڕای دهنگدهرهكان لهئهنجامی ههڵبژاردندا بڵاوكردهوه یا پهخش كرد. پێنجهم: بهچهكهوه یان بهئامێرێكی برینداركهر چووه ناو ئهو بارهگایهی كه بۆ ههڵبژاردنهكان تهرخان كراوه بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. شهشهم: جنێوی دا یان تۆمهتی ههڵبهست یان دهست درێژی كرده سهر لیژنهی ههڵبژاردنهكان یاخود یهكێك له ئهندامانی لهكاتی پرۆسهی ههڵبژاردندا. حهوتهم: تێكدانی سندوقهكانی دهنگدان یاخود خشتهكانی ههڵبژاردن یاخود ههر بهڵگهنامهیهكی پهیوهندیدار به پرۆسهی ههڵبژاردن. ههشتهم: بهكارهێنانی دروشمهكانی ئایینی یان شوێنهكانی خواپهرستن بۆ مهبهستی كاری حزبی یاخود ریكلامی ههڵبژاردن.
ماددهی بیست و پێنجهم: ههركهسێك ئهمانهی خوارهوه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كهلهمانگێك كهمتر نهبێ و لهساڵێكیش زیاتر نهبێ: یهكهم: بهئهنقهست دهست درێژی بۆ سهر وێنهی پاڵێوراوهكان، یان بۆ سهر بهرنامهكانیان بكات كه لهشوێنی تایبهیدا ههڵواسراون. دووهم: خۆ كێشانهوهی پاڵێوراوێك یان زیاتری له پرۆسهی ههڵبژاردن ڕاگهیاند و دهشیزانی ئهو كاره ڕاست نیه، ئهمهش بهمهبهستی كارتێكردن بێ لهسهر دهنگدهرهكان یاخود گۆڕینی دهنگهكانی پاڵێوراو بۆ خۆی. سێیهم: دهست درێژی كردنه سهر هۆیهكانی ریكلامی ههڵبژاردنی كهبهپێی یاسا ڕێیان پێدراوه به ههر هۆیهك جا به كوژاندنهوه یان دڕاندن یان غهیری ئهمانه بێ یاخود ههر رهفتارێكی لهم جۆره بێت.
ماددهی بیست و نۆیهم: فهرمانگهكانی یهكه كارگێرییهكان و ئهنجومهنهكان دهكهونه بهر چاودێری كردنی دیوانی چاودێری دارایی له ههرێمدا.
ماددهی بیست و ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی یهكه كارگێڕییهكان و ئهنجومهنهكانیان سیستهمی ژمێریاری پشت پێ بهستراو بهكار دێنن.
ماددهی بیست و حهوتهم: داهاتی دارایی پارێزگا لهمانهی خوارهوه پێكدێ: یهكهم: ئهوهی كه حكومهتی ههرێم لهناو بودجهی گشتی ههرێمدا بۆ پارێزگای تهرخان دهكات. دووهم: ئهو داهاتانهی كه پارێزگا دێته دهستی له ئهنجامی ئهو خزمهتگوزارییانهی كه پێشكهشی دهكات و وهزارهتی دارایی لهو داهاتانه ئاگادار دهكاتهوه كه وه دهستی هاتوون. سێیهم: ئهو پیتاك و بهخششانهی كه بهرهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران دێـته دهستی. چوارهم: ئهو داهاتانهی كه له فرۆشتن و بهكرێدانی ماڵی گواستراوهی دهوڵهت بهپێی یاسا كارپێكراوهكانی ههرێم وهدهستی دێنێ.
ماددهی بیست و شهشهم: 1. قهزا یا ناحیه بهمهرسوومێكی ههرێمی دادهمهزرێ و ئهمهش لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی پارێزگا و به رهزامهندیی وهزیر و پهسندكردنی ئهنجومهنی وهزیران دهبێ وله بارێكدا كه وهزیر رهزامهندیی پیشان نهدا لهگهلأ خوێندهوهكهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران بهرزدهكرێتهوه و بڕیاری ئهنجومهنی وهزیرانیش یهكلاكهرهوهیه. 2. سنووری قهزا ههمواردهكرێ و ناو و سهنتهرهكهی بهمهرسومێكی ههرێمی دهگۆڕدرێ، ئهمهش لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی پارێزگا و به رهزامهندیی وهزیر و پهسندكردنی ئهنجومهنی وهزیران دهبێ. 3. سنووری ناحیه ههمواردهكرێ و ناو و سهنتهرهكهی بهبهیاننامهیهك دهگۆڕدرێ كه وهزیر لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی پارێزگا دهری دهكات.
ماددهی بیست و پێنجهم: بهرێوهبهری ناحیه ئهم ئهرك و دهستهڵاتانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پرۆژهی بودجهی ناحیه و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهنی خۆجێیهتی یهكهی كارگێڕیی له ناحیهدا. دووهم: جێبهجێ كردنی ئهو بڕیارانهی كه ئهنجومهنی خۆجێیهتی ناحیه دهریان دهكات بهپێی یاسا كارپێكراوهكان. سێیهم: سهرپهرشتی كردنی راستهوخۆی فهرمانگه فهرمیهكانی ناحیه و فهرمانبهرانی وپشكنینیان بهدهر له دادگاكان و یهكه سهربازییهكان وپاسهوانانی ههرێم( پێشمهرگه) و زانكۆ و كۆلیجهكان و پهیمانگاكانی فێركردنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. چوارهم: بهرپرسه لهدابین كردنی ئاسایش و نیزام لهناو یهكه كارگێڕییهكهی و بۆی ههیه فهرمان بداته پۆلیس و دهزگاكانی ئاسایش بهپێی لێكۆڵینهوه لهو تاوانانهدا بكهن كه له ناحیهكهدا روودهدهن بهو پێیهیی سهرۆكی لیژنهی ئاسایشی ناحیهكهیه. پێنجهم: پاراستنی ئاسایش و نیزام و پاراستنی مافی هاووڵاتیان و گیان و موڵك و ماڵی تایبهتییان. شهشهم: پاراستنی موڵك و ماڵی گشتی و چاككردنهوهیان و كۆكردنهوهی داهاتیان بهپێی یاسا. حهوتهم: فهرمان به پێكهێنانی مهفرهزه له هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ بهشێوهیهكی كاتی له ناحیهدا دهدا بۆ پاراستنی ئاسایش له كاتی پێویستدا. ههشتهم: سهرۆكی فهرمانگهكان له ناحیهدا، بهرێوهبهری ناحیه لهو نامهكارییانه ئاگادار دهكهنهوه كه لهگهڵ فهرمانگه فهرمیهكانی خۆیاندا دهیكهوێ. نۆیهم: بۆی ههیه تانووت لهبڕیاری لادانی بدات لهلای دادگای كارگێڕی تایبهتدا له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكهوه.
ماددهی بیست و چوارهم: قایمقام ئهم ئهرك و دهستهڵاتانهی خوارهوه دهگرێـته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پڕۆژهی بودجهی قهزا و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهنی خۆجێیهتی قهزا. دووهم: جێبهجێ كردنی ئهو بڕیارانهی كه ئهنجومهنی خۆجێیهتی قهزا دهریان دهكات بهپێی یاسا پهیڕهوكراوهكان. سێیهم: سهرپهرشتی كردنی راستهوخۆی فهرمانگه فهرمیهكان له قهزا و فهرمانبهرانی و پشكنینیان، بهدهر لهدادگا و یهكه سهربازییهكان وپاسهوانانی ههرێم ( پێشمهرگه) و زانكۆ وكۆلیجهكان و پهیمانگهكانی فێركردنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. چوارهم: بهرپرسه له دابین كردنی ئاسایش و نیزام له یهكه كارگێڕیهكهیدا و بۆی ههیه فهرمان به پۆلیس ودهزگاكانی ئاسایش بدات بهپێی یاسا لێكۆڵینهوه لهو تاوانانهدا بكا كه لهناو قهزاكهدا روودهدهن بهو پێیهیی سهرۆكی لیژنهی ئاسایشه لهقهزاكهدا. پێنجهم: پاراستنی ئاسایش و نیزام و پاراستنی مافی هاووڵاتیان و گیان و موڵك و ماڵی تایبهتییان . شهشهم: پاراستنی موڵك و ماڵی گشتی و چاككردنهوهیان و كۆكردنهوهی داهاتهكانیان بهپێی یاسا. حهوتهم: قایمقام بۆی ههیه فهرمان بدات به پێكهێنانی مهفرهزه له هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ بهشێوهیهكی كاتی لهقهزادا، بۆ پاراستنی ئاسایش لهكاتی پێویستدا. ههشتهم: سهرۆكی فهرمانگهكان لهقهزادا قایمقام لهو نووسراوانه ئاگادار دهكهنهوه كه لهگهڵ فهرمانگه فهرمیهكانیدا ئاڵوگۆڕی دهكهن. نۆیهم: بۆی ههیه تانووت له بریاری لادانی لهلای دادگای كارگێڕیی تایبهت بدات له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكه.
ماددهی بیست و سێیهم: یهكهم: قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه باڵاترین فهرمانبهری جێبهجێ كردنن له یهكه كارگێڕییهكانیاندا. دووهم: مهرجه قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه له پاڵ مهرجی پێویست كه دهبێ له ئهندامی ئهنجومهنی پارێزگا بێتهدی، قایمقام خاوهن بڕوانامهی زانكۆیی بێت و بهرێوهبهری ناحیهش بڕوانامهی زانكۆیی له یاسا دا ههبێت . سێیهم: سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران فهرمانێكی وهزاری بهدامهزراندنی ههریهك له قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه له ماوهی پانزده رۆژ دوای ههڵبژاردنیان لهلایهن ئهنجوومهنهكانیانهوه دهردهچووێنێ. چوارهم: قایمقام بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی و بهرێوهبهری ناحیهش به پلهی یاریدهدهری بهرێوهبهری گشتی دهبێ. پێنجهم: لهكاتی ئاماده نهبوونی قایمقام، پارێزگار یهكێك له بهڕێوهبهرهكانی ناحیهی سهربهقهزاكه رادهسپێرێ بۆ راپهراندنی كارهكانی و لهكاتی ئاماده نهبوونی بهڕێوهبهری ناحیهش، بهڕێوهبهری پۆلیسی ناحیهكه بۆ ڕاپهراندنی كارهكانی رادهسپێرێ.
ماددهی بیست و دووهم: یهكهم: وهزیری تایبهتمهند بۆی ههیه ههندێ له دهستهڵاتهكانی به پارێزگار بدات. دووهم: پێویسته لهسهر وهزارهتهكان و ئهو لایهنانهی كه نهبهستراونهتهوه به هیچ وهزارهتێك، رای پارێزگار لهو كاروبارانه وهرگرن كه دهیانهوێ له پارێزگادا بیكهن و ئاگاداركردنهوهی پارێزگار بهو نامهنووسینانهی كه لهگهڵ فهرمانگهكان و دهزگاكایندا له چوارچێوهی پارێزگادا ئهنجامی دهدا، بۆ ئهوهی ئاگادار بێ لێیان و چاودێری جێبهجێ كردنیان بكات. سێیهم: پێویسته سهرۆكی فهرمانگهكان و دهزگا گشتیهكانی ناو پارێزگا خۆیان بهمانهی خوارهوه ببستنهوه: 1. ئاگادار كردنهوهی پارێزگار به ئاڵوگۆڕكردنی نووسراوه فهرمییهكانیان لهگهڵ فهرمانهگه فهرعیهكاندا. 2. بهرزكردنهوهی راپۆرت بۆ پارێزگار لهبارهی ئهو كاروبارانهی بۆیان دێت. 3. ئاگاداركردنهوهی پارێزگار لهو كارانهی كه پهیوهندییان به ئاسایش یان كاروباری گرنگ یان كێشهكانی پهیوهندیدار بهزیاتر له فهرمانگهیهك له پارێزگادا ههبێ، یان بهرهوشتی فهرمانبهرهكانییهوه. 4. ئاگاداركردنهوهی پارێزگار له دهست بهكاربوونی سهرۆكی فهرمانگهكانی فهرعی خۆجێیی لهئهرك و فرمانیان یاخود دهست ههڵگرتن لهكارهكانیان. چوارهم: پێویسته پارێزگار وهزارهته پهیوهندیدارهكان له وردهكاریی پڕۆژهكانی ئاگاداربكاتهوه كه لهسهر ئاستی پارێزگا جێبهجێیان دهكات و ئهوهی پهیوهندی ههیه به تایبهتمهندییهكانی ئهو وهزارهتانهوه.
ماددهی یازدهم: دهزگا لهباج ورهسمهكان دهبووردرێ.
مادده دوازدهم: یهكهم: له وهرگرتنهوهی قهرزهكانی دهزگا، یاسای وهرگرتنهوهی قهرزهكانی حكوومهت پیاده دهكرێت. دووهم : ژمێریاریی دهزگا دهكهوێته بهر پشكنینی چاودێری دارایی.
ماددهی سێزدهم: دهزگا مافی ئهوهی ههیه، كهس یان ئهو لایهنانهی كه بێ مۆلهت ورهزامهندیی فهرمی دهچنه ناو كێڵگهكانی مین، ههروهها ئهو لایهنانهی نیشانه دیاریكراوهكان بۆ نیشانكردنی ناوچهپیس بووهكان به (مین) دهگۆڕن بداته دادگا بمهوناوهی كه ئهو نیشانانه له موڵك وماڵی ههرێمن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة