أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: سهرۆكی دهزگا ئهم دهستهڵاتانهی خوارهوهی دهبێت: یهكهم: بهڕێوهبردنی كاروباری دهزگا. دووهم: پهسندكردنی موڵهتدانی كاری رێكخراو وكۆمپانیا( ناوخویی وبیانیهكان) ئهوانهی كار له بواری كاروباری (مین) دهكهن، ولهلای وهزارهته پهیوهندیدارهكانی حكومهتی ههرێم تۆماركراون. سێیهم: بهستنی گرێبهست لهگهلأ كهس ورێكخراوی ناوخۆیی كهكار له بواری كاروباری مین دهكهن ولهگهلأ كۆمپانیا ولایهنی بیانی وئهمهش بهرهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران دهبێت. چوارهم: كاركردن له پێناوی ئاڵوگۆڕكردنی شارهزایی وزانیاریی لهگهلأ دهوڵهتان ورێكخراوه پهیوهندیدارهكان له بواری كاروباری مین وئهمهش بهرهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران دهبێت. پێنجهم: پێشنیازكردنی دامهزراندنی فهرمانبهران له دهزگادا. شهشهم: پهسندكردنی قهرهبووكردنهوه بۆ ئهو هاوكارانهی دهزگا كه تووشی پێكان یان مردن دهبن له ئهنجامی جێبهجێ كردنی ئهركی سهرشانیان یان بههۆیهوه. حهوتهم: دهرچوواندنی رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه. ههشتهم:سهرۆك بۆی ههیه بهشێك له دهستهڵاتهكانی بهجێگرهكهی یا بهڕێوهبهره گشتیهكانی دهزگاكه بسپێرێت.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ماددهی سی و دووهم ههموار دهكرێ و ئهمهی خوارهوهی بۆ زیاد دهكرێ و دهبێته بڕگهی (3) بۆی: حوكمهكانی یاسای خزمهت و خانهنشینی مهدهنی كارپێكراو له ههرێم ئهو فهرمانبهرانهی ژووره بازرگانی و پیشهسازیانهی ههرێمیش دهگرێتهوه كه پێش جێبهجێكردنی یاسای ژماره (43)ی ساڵی 1989 دامهزراون و لهخزمهت كردن بهردهوامن.
ماددهی بیست و چوارهم
ماددهی بیست و چوارهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه سهندیكا پیشهیی و كۆمهڵهكان و یهكێتییهكان و حیزبهكان ناگرێتهوه.
ماددهی سێزدهم
ماددهی سێزدهم: داهاتهكانی رێكخراو پێك دێت له: یهكهم: ئهو كومهكانهی كه ئهندامانی رێكخراو پێشكهشی دهكهن. دووهم: ئهو كۆمهك و بهخشش و دیاری و منحانهی كه لهلایهن كهسان و كهرتی تایبهت و لایهنانی ناوخۆ و بیانی دیكهوه پێشكهش كراون. سێیهم: ههر دهسكهوتێكی دی كه رێكخراوه له ڕێگهی وهبهرهێنانی سامانهكهی و قانزانجی چاڵاكیهكانی بهدهستی دێنێت. چوارهم: پشكی رێكخراو له پارهی بودجهی تهرخان كراوی ههرێم و ههر بهخشش و یارمهتییهكی دیكه كه له لایهن حكومهتهوه بۆ پشتگیری پرۆژهكانی رێكخراوهكان پێشكهش دهكرێ.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: ئهمهی خوارهوه بۆ سهر یاساكه زیاد دهكرێ و دهبێته ماددهی سی و سێیهمی (دووباره): مافی ئهو كهسانهی كه حوكمهكانی بڕگهی (3) لهماددهی یهكهمی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه له بهڕێوهبهرایهتی خانهنیشنی و بیمهی كۆمهڵایهتی سهر بهوهزارهتی كاروكاروباری كۆمهڵایهتی بۆ بهڕێوهبهرایهتی خانهنشینی گشتی سهر به وهزارهتی دارایی ههرێم دهگوازرێتهوه.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: كاركردن به حوكمهكانی ماددهی بیست و پێنجهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: یهكهم: لاساری (نشوز): بریتیه له خۆ به گهوره زانینی یهكێك له دوو هاوسهرهكه لهسهر ئهوهكهی دیكهیان وهكو ئهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1- مێرد ژنهكهی به جێبێڵێ یاخود، ژنهكه ماڵی مێردی بهبێ مۆلهتء بهبێ ڕووی شهرعی جێبێڵێ. 2- به خراپی جێبهجێ كردنی ئهركی هاوسهرگیریی ههریهك لهدوو هاوسهرهكه یان كهموكوڕی نواند به مهبهستی زیان گهیاندن به هاوسهرهكهی دی. 3- ئاماده نهكردنی ماڵی شهرعی لهلایهن مێردهوه بۆ ژنهكهی به جۆرێك كه لهگهڵ باری كۆمهڵایهتی و ئابووریدا بگونجێ. 4- قهدهغهكردنی مێرد یا ژن بۆ هاتنه ناو ماڵ بهبێ پاساوێكی شهرعی. دووهم: پێویسته له سهر دادگا پهله نهكات له دهرچواندنی حوكمهكهی به لاساری یهك له دوو هاوسهرهكه تاكو به تهواوی ئاگاداری هۆیهكانی لاساری نهبێ و دهبێ ههموو ههوڵهكانی به كاربێنێ بۆ نههێشتنی ئهو هۆیانهی ڕێگرن له پێشی. سێیهم: لاساری به هۆیهك له هۆیهكانی لێك جودابوونهوه دادهنرێ دوای تێپهڕبوونی شهشه مانگ له وهرگرتنی حوكمی لاساری پلهی یهكلاكهرهوهو بهم شێوهیهی خوارهوه:- 1- ئهگهر پیاوهكه خۆی لاسار بوو، ئهوا پێویسته نهفهقهی ژنهكهی به درێژایی ماوهی لاساری بدات و له باری جودابوونهوهشدا، پێویسته مارهیی پاشهكی و نهفهقهی عیدده بدات و قهرهبووی ئهوهی كهوتۆتهسهری بكاتهوه ئهگهر هاتبێته سهری. 2. ئهگهر ژنهكه لاسار بوو، ئهوا له نهفهقه بێبهش دهكرێ و مارهییه پاشهكیهشی ناكهوێ لهحالهتی لێك جودابوونهوه له یهكتری دوای چوونه پهرده(دخول)، ئهگهر ههموو مارهییهكهی وهرگرتبێ، دهبێ نیوهی ئهوهی وهری گرتووه بیگێرێتهوه، بهڵام ئهگهر جودابوونهوهكه بهر له چوونه پهردهوه بێت، ئهوا مارهیی پاشهكیهكهی ناكهوێ و ناچار دهكرێ ئهوهی وهری گرتووه له مارهیی پێشهكی بیگهرێنێتهوه. چوارهم: لێك جودابوونهوه به پێی حوكمهكانی ئهم ماددهیه به تهڵاقی (بائین) دادهنرێ له جۆری (بهینونه)ی بچووك.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: كاركردن به بڕگهكانی (2،1)ی ماددهی نۆیهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- نابێ هیچ خزمێك یان كهسێكی بیانی یهكێك ناچاربكات چ نێر بێ و چ مێ بۆ هاوسهرگیریی بهبێ ڕهزامهندیی خۆی و گرێبهندی به زۆری به نادروست دادهنرێ، ئهگهر نهچووبێته پهردهوهو له گهڵی جووت نهبووبێ و ئهگهر چووبیش ئهوا ڕادهگیرێ. ههروهها كهسێك له خزمان یا جیا لهوانیش رێگه له یهكێك بگرێ كه شایستهیی هاوسهرگیرییه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بۆ هاوسهرگیریی. 2- ههركهسێكی سهرپێچی حوكمهكانی بڕگه(1)ی ئهم ماددهیه بكات به حهپس كردن بۆ ماوهیهك له دوو ساڵ كهمتر نهبێ و له پێنج ساڵیش زیاتر نهبێ سزادهدرێ ئهگهر له خزمهكانی پله یهك بێ، بهڵام گهر سهرپێچی كهر له ئهوان نهبوو ئهوا سزاكهی حهپس كردن دهبێ بۆ ماوهیهك له سێ ساڵ كهمتر نهبێ یاخود بهندكردنی بۆ ماوهیهك له ده ساڵ زیاتر نهبێ.
ماددهی پانزدهم
ماددهی پانزدهم: ئهگهر میراتگرهكانی دانهر یان جێگرهوهكانی، ئهو مافانهی كهوا بۆیان گواستراوهتهوه پیاده نهكهن، و وهزارهتیش بینی كهوا بهرژهوهندی گشتی پێویست دهكات ئهم كاره بڵاوبكرێتهوه، ئهوا وهزارهت بۆی ههیه، به نووسراوێكی فهرمی، داوا له میراتگرهكانی دانهر بكات كهوا ههڵسن به بڵاوكردنهوهی كارهكهو له حاڵهتی پێ ههڵنهستانیان له ماوهی ساڵێك له رێكهوتی داواكارییهكه، ئهوا وهزارهت بۆی ههیه فهرمان بكات به بڵاوكردنهوهی كارهكه بهمهرجێك میراتگرهكان قهرهبووێكی دادپهروهرانه بكرێنهوه.
ماددهی بیست سێ:
ماددهی بیست سێ: دارایی سهندیكا پێك دێ له: 1. رهسمی چوونه ناو سهندیكا و بهشداری ساڵانه. 2. ئهو پێ بهخشیینانهی كه له لایهنه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان پێشكهش دهكرێ. 3. پێدان و لهقهبهر كردنانهی له لایهن ئهندامان و غهیری ئهوان پێشكهش دهكرێن دوای رهزامهندی لایهنه تایبهتمهندهكان. 4. قازانجی ئاههنگهكان كه بۆ سوودی سهندیكا كراون. 5. قازانجی چاپهمهنیهكانی سهندیكا. 6. قازانجی ئهو پرۆژانهی پهیوهندیان بهو مهسحانهی كه سهندیكا پێی ههڵدهستێ. 7. ئهو كرێیانهی كه سهندیكا بڕیاری لهسهر دهدا له كاتێكدا كه به كاری ناوبژی ههڵدهستێ. 8. رهسمهكانی پشتگیری توانای دارایی ئهندام لهكهفالهو گرێبهند له نێوان ئهندامان و كهسی پهیوهندیدار به رێژهی (1%) له بڕه پارهی كهفالهو گرێبهند.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: دهزگا ئهنجومهنێكی كارگیریی دهبێت ولهمانهی خوارهوه پێكدێ:ـ یهكهم : سهرۆكی دهزگا سهرۆكه. دووهم: جێگری سهرۆكی دهزگا ئهندامه ولهكاتی ئاماده نهبوونی سهرۆك سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات. سێیهم: بهڕێوهبهره گشتیهكانی دهزگا ئهندامن. چوارهم: ههر شارهزایهك یان راوێژكارێك سهرۆك دهزگا دهستیشانی بكات لهناو دهزگا یا له دهرهوهیدا، بهبێ ئهوهی مافی دهنگدانی ههبێت.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ئهم بڕگانهی خوارهوهی ماددهی شهشهم بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه: دووهم: مزهی مۆڵهت (رسم الاجازه)ی دانانی دهرمانسازی ـ به نیو دهوامی ـ (250) دوو سهد و پهنجا دیناره و، مزهی نوێكردنهوهی مۆڵهتی دهرمانسازی (مهسئولی + ئیمتیاز) ساڵانه (400) چوار سهد دیناره. سێیهم: مزهی مۆڵهتی دهرمانسازی ـ به دهوامی تهواو ـ بۆ (خانهنشینان) (500) پێنج سهد دیناره و، مزهی نوێكردنهوهی مۆڵهتی دهرمانسازی (مهسئولی + ئیمتیاز) ساڵانه (400) چوار سهد دیناره. چوارهم: مزهی مۆڵهتی دانانی مهدخهر (1000) ههزار دیناره و، مزهی نوێكردنهوهی مۆڵهتی مهدخهر بۆ (خانهنشینان) (مهسئولی + ئیمتیاز) (750) حهوت سهد و پهنجا دیناره و، مزهی نوێكردنهوهی مۆڵهتی مهدخهر ـ به نیودهوامی ـ ساڵانه (500) پێنج سهد دیناره.
ماددهی سی وشهشت
ماددهی سی وشهشت : ههر كهسێ بهپێ تۆماربوون و بهپێی ئیجازه كه حوكمهكانیان لهم یاسایهدا هاتووه مومارهسهی ئهم پیشهیه بكا، ئهوه غهرامهیهك دهكرێ له (450000) چوارسهد وپهنجا ههزار دینار كهمتر نهبێ و له (600000) دینارریش نهترازێ.
ماددهی بیست وجوار
ماددهی بیست وجوار: 1. دارایی سهندیكا لهمانه پێك دێت: 2. ئابوونهی ئینتیماو بهشداربوونی ساڵانه. 3. مزی ناوی خۆنوسین. ج.مزی نووسینی نازناوی پسپۆری. د.مزی ئیجازهپێدان و تازهكردنهوهی پیشهگوزاریی تایبهت بۆ دام ودهزگا تهندروستیهكان. هـ.مزی تهسدیقكردنی راپۆرتگهلی پزیشكی. و.سوودی چاپهمهنیهكانی سهندیكا. ز.غهرامهی ئهو حوكمانهی كه لیژنهی زهپتی پارێزگا بهسهر ئهندامهكانیدا دهدات ح.دیاری وبهخشش وههر دهستهاتێكی دی. گ.داهاتی یانهگهلی ومهلبهندهكانی رۆشنبیری وكۆمهلایهتی بۆ سهندیكا. 2. ئهگهر لهبهر بارودۆخێكی نا ئاسایی، تهسدیقكردنی بوجه له وادهی دیاركراوی خوێدا نهكرا، ئهوه، لهو بارهدا، كار بهپێی دهروازهو بهشهكانی بوجهی پێشتر دهكرێ تا بوجه تازةكة تهسدیق دهكرێ.
ماددهی بیست وشهش
ماددهی بیست وشهش: ئهم ئيشانهی خوارهوه، قهدهغهن: 1. راكێشانی نهخۆش به فریودان وله رێگای واسیتهوه. 2. ناوبانگ زڕاندنی پیشهو خاوهن پیشهكهو بێ نرخ كردنی پێگهی زانستی و ئهدةبییان. 3. ئیش پێكردنی خاون پیشه توندروستییه بێ ئیجازهكان.
ماددهی سی و سێیهم
ماددهی سی و سێیهم: 1/ئهگهر شكاتێك پێشكهش به ئهنجوومهنی سهندیكا كرا، ئهوا دهینێرێ بۆ لقی پهیوهندیدار بۆ ئهوهی رای خۆی ورێنمایی خۆی دهرببڕێ، بهڵام ئهگهر لهلایهن ههر كامێكیانهوه ئیسپات نهبوو، ئهو كاته دهنێردرێ بۆ لیژنهی بهرزهفتكردن. 2/سهرۆكی لیژنه، مێژووی دانیشتن دیاری دهكات وبه پزیشكهكهی رادهگهیهنێ. 3/دانیشتنهكانی لیژنەی بهرزهفت كردن نهێنی دهبێت.
مادهی بیست
مادهی بیست: نهقیب، سهرهرای ئهو ئةركوفرمانة تایبهتهی ئهنجومهن پێی دهبهخشێ، ئهم ئهركانهش دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: 1. لهبهردهمی ههموو لایهنهكاندا نوێنهری سهندیكایه. 2. بڕیارهكانی ئهنجومهنی سهندیكا دهخاته بهر كار. 3. لهسهر بڕیاری ئهنجومهنی سهندیكا بانگهێشتی ههیئهی گشتی دهكا بۆ كۆبوونهوه. 4. سهرۆكایهتیی كۆبوونهوهی ههیئهی گشتی وئهنجومهنی سهندیكا دهكات. 5. ئیمزاكردنی سهنهدگهلی سپاردن وسهرفكردنی ئهموالی سهندیكا. 6. ئامادهكردنی بوجهی ساڵانهو، راپۆرتی كۆتایی بۆ حساب وحسابكاریی كۆتایی و، راپۆرتی ساڵانهی بزاڤ و چالاكیی سهندیكاو، پێشكهشكردنیان به ئهنجومهنی سهندیكا، له وادهی دیاركراوی خۆیاندا. 7. بهپێی میلاك، كه ئهنجومهن تهسدیقی كردووه، كارمهندان بۆ سهندیكا داهدمهزرێنی و، كاروباری خزمهت و زهپتیشیان بهجێ دهگهيينىَ. دووهم: نهقیب بۆی ههیه، ههندێ له فرمانهتایبهتهكانی خۆی، به نوێنهرهكهی یان یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن بسپێرێ.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: دهزگا لهمانه پێك دێ :ـ یهكهم: سهرۆكی دهزگا: سهرۆكی بهڕێوهبهری دهزگایه ودهبێ بروانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وشارهزایی پسپۆریشی لهو بوارهدا ههبێت وبهبڕیاری ئهنجومهنی وهزیران دادهمزرێت. دووهم: جێگری سهرۆكی دهزگا: دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت ولهم بوارهدا شارهزا بێت وجێگهی سهرۆك لهكاتی ئاماده نهبوونی دهگرێتهوهو بهبڕیاری ئهنجومهنی وهزیران وبهپلهی تایبهت دادهمزرێ. سێیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری ودارایی: فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وپسپۆڕی بێت. چوارهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری هونهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وپسپۆڕ بێت. پێنجهم: دهزگا لهههر پاریزگایهك له پارێزگاكانی ههرێم بهڕێوهبهرێكی گشتی بۆ كاروباری (مین)ی دهبێ وههر یهكهیان بهڕێوهبهریكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وپسپۆڕی بێت.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: بڕگهی دووهم له مادده (20) ههڵدهوهشێتهوه وئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:ـ دووهم: له كاتی ئیعتیرازكردنی پارێزهر یا خانهنشین لهلای ئهنجومهنی وردهكاریی(15000) پازده ههزار دینار وهك یارمته لێوهردهگیرێ وكاتێك كه دهركهوت له ئیعتیرازهكهی خاوهن ههقه ئهوا پارهكهی بۆ دهگهڕێتهوه.
ماددهی بیست و یهك:
ماددهی بیست و یهك: پێویسته ئهندام لهو كارانهی خوارهوه دوور كهوێتهوه: یهكهم: پشتگوێ خستن یاخود كۆسپ خستنه بهر پیادهكردنی یاسا و پێرهوهكانی پهیوهندیدار به سهندیكاكان و ئهو بڕیارانهی كه دهریان دههێنێ. دووهم: دهست دانه پیشه بهبێ نوێكردنهوهی بهشداری ساڵانه. سێیهم: چاودێری نهكردنی رهوشتی پیشهیی (المهنی) زهرهردان له ناوبانگ و كهرامهتی پیشهكه. چوارهم: ههڵگرتنی سیفهتی به درۆی لهقهبی پیشهیی یان سیفهتی پیشهیی یان ناراست، به پێی یاسا و پێرهوه بهرقهرارهكان.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: 1/ كاروباری لقی سهندیكا له پارێزگهدا لهلایهن لیژنهی لقهوه, كه نوێنهری سهندیكایه لهوێ، دهگێڕدرێ. 2/لیژنهی لق له سهرۆك وچوار ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ، ئهندامانی لقی پارێزگهكه ههر سێ ساڵ جارێ به دهنگدانی نهێنی ههڵیاندهبژێرن، به مهرجێ لهوانه بن كه بهو پیشهیهوه خهریك بن. لیژنهكهش، یهكێ له چوار ئهندامهكهی خۆی به نوێنهری سهرۆك ههڵدهبژێرێ بهمهرجێ ماوهیهك پیشهكهی كردبێ له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ. 3/ لە كۆبوونەوەكانی ليژنەی لقدا هەمان ئەو ئيجرائاتە پەيڕەو دەكرێ كە تايبەتن بە كۆبونەوەكانی ئەنجومەن.