أحكام القانون

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1. پزیشكی ددان له‌ هه‌رێمدا تا ئینتیمای سه‌ندیكا ئه‌كا وبڕوانامه‌ی تۆماربوونی بۆ نه‌كرێ و ئیجازه‌ی پیشه‌كه‌ی وه‌رنه‌گرێ، ناشێ موماره‌سه‌ی پیشه‌كه‌ی بكا. 2. هه‌ر كه‌سێ به‌بێ شه‌رتوشروتی یاسایی ئه‌م پیشه‌یه‌ بكات، خۆی تووشی لێپێچینه‌وه‌ی یاسایی ده‌كا.

مادده‌ی دوانزده‌یه‌م: یه‌كه‌م: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات) ئه‌م كارانه‌ ده‌كا: 1. توێژینه‌وه‌ له‌و شكایه‌تانه‌ی كه‌ بۆی دێن. 2. جێبه‌جێ كردنی بڕیاره‌كانی ده‌سته‌ی گشتی و راسپارده‌كانی هۆبه‌كان و لێژنه‌كانی سه‌ندیكا. دووه‌م: ده‌بێ لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات) ئه‌و مه‌سه‌له‌و كێشانه‌ی كه‌ تاوان پێك دێنن بنێرێت بۆ دادگای تایبه‌تمه‌ند و، ده‌رچوونی حوكمی بێتاوانی یان به‌ردانی رێ له‌وه‌ ناگرێ كه‌ لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات) بڕیاری خۆی له‌ حه‌ق ئه‌و ئه‌ندامه‌ به‌ پێی یاسا بدات.

مادده‌ی سێزده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر راسپارده‌ی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات)، یه‌كێك له‌و سزایانه‌ی خواره‌وه‌ ئاراسته‌ی ئه‌ندامی سه‌رپێچی كار بكات. 1. سه‌رنج راكێشان: ئه‌مه‌ به‌ نووسراوێك ئاراسته‌ی‌ ده‌كرێت و سه‌رنجی بۆ ئه‌وه‌ راده‌كێشرێت كه‌ ئه‌و سه‌رپێچیه‌ی دووباره‌ نه‌كاته‌وه‌. 2. ئینزار: ئه‌مه‌ش به‌ نووسراوێك ئاراسته‌ی ده‌كرێت و ئینزاری ده‌درێتی كه‌ پێویسته‌ ئه‌و سه‌رپێچیییه‌ دووباره‌ نه‌كاته‌وه‌ و ئه‌گه‌ر نا سزای تووند تری ده‌درێتێ. 3. رێ لێ گرتنی: (قه‌ده‌غه‌كردن)ی ئیشكردنی له‌ پیشه‌كه‌ی خۆی بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ شه‌ش مانگ تێپه‌ر نه‌كات.

مادده‌ی چوارده‌یه‌م: بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا و لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات)ی تایبه‌ت به‌ یاساغی (المنع) له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا شیاوی تانه‌ لێدانه‌ له‌ ماوه‌ی سی (30) رۆژدا له‌ مێژووی ئاگادار كردنه‌وه‌وه‌ بڕیاره‌كه‌ش بنبڕده‌بێ و به‌سه‌ری دا جێبه‌ جێ ناكرێ تا پله‌ی بن بڕی وه‌رنه‌گرێ.

مادده‌ی پانزده‌یه‌م: ناوی ئه‌ندام له‌ تۆماری سه‌ندیكادا ده‌سرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر حوكمێكی بنبڕی به‌سه‌ر دا درا به‌ سزاێكی ئه‌سڵی له‌ تاوانێكی به‌ ئه‌نقه‌ست یا كه‌تنێكی ئابرۆ به‌ردا.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: 1. كاروباری لقی سه‌ندیكا له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی لقی پارێزگاوه‌ به‌رێوه‌ ده‌چێت و نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا ده‌كات له‌وێدا. 2. لیژنه‌ی لق له‌ سه‌رۆك و چوار ئه‌ندام پێك دێت كه‌ ئه‌ندامانی لق هه‌ڵیان ده‌بژێرن، به‌ مه‌رجێك له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ بن كه‌ له‌و پارێزگایه‌دا خه‌ریكی پیشه‌كه‌یانن و هه‌ڵبژاردنه‌كه‌شیان هه‌ر پێنج ساڵ جارێك به‌ رێگه‌ی ده‌نگدانی نهێنییه‌وه‌ ده‌بێت و لیژنه‌كه‌ش له‌ نێوان ئه‌ندامه‌كانی، سه‌رۆك و جێگری سه‌رۆك و سكرتێر و ئه‌مینداری سه‌ندوق هه‌ڵده‌بژێرێ. 3. بۆ كۆبوونه‌وه‌ی گشتی ده‌سته‌ی لقه‌كان هه‌مان كار و ئیجرائاتی تایبه‌ت به‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی هۆبه‌كان په‌یره‌ و ده‌كرێن و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ داواكاری وازهێنانی سه‌رۆك و ئه‌ندامانی لیژنه‌ی لق قه‌بووڵ بكات و هی دیكه‌یان له‌ جێی هه‌ڵبژێرێ بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌ ده‌وره‌كه‌ ماوه‌ته‌وه‌، هه‌روه‌ها پركردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییانه‌ی كه‌ له‌ لیژنه‌كه‌دا روو ده‌ده‌ن.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌نجوومه‌ن له‌ هه‌ولێردا كۆده‌بێته‌وه‌، ده‌شكێ له‌ كاتی پێویستدا و به‌ بڕیاری ئه‌نجوومه‌ن خۆی، له‌ شوێنێكی تردا كۆببێته‌وه‌.

مادده‌ی بیسته‌م: یه‌كه‌م: ئه‌م هۆبانه‌ی خواره‌وه‌ (شعبه‌) داده‌مه‌زرێن تاكو نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و لقه‌ هونه‌ریانه‌ بكه‌ن كه‌ كارمه‌ندانی سه‌ر به‌ ئه‌ون به‌ پێی پسپۆریان و،هه‌ر یه‌كێكیش له‌مانه‌ لیژنه‌ی هۆبه‌ به‌رێوه‌یان ده‌بات: 1. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ شانۆییه‌كان. 2. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ سینه‌مایی و ته‌له‌فزیۆنی و رادیۆییه‌كان. 3. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ مۆسیقاییه‌كان. 4. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ شێوه‌كارییه‌كان. دووه‌م: بواره‌كانی هونه‌ری هۆبه‌كان ئه‌مانه‌ن: 1. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ شانۆییه‌كان: أ. به‌رێوه‌بردنی شانۆ. ب. نواندن. ج. ده‌رهێنان. د. نه‌خشه‌ كێشانی (تصمیم)ی دیمه‌نه‌كان. هـ. نه‌خشه‌ كێشانی (تصمیم)ی جلو به‌رگ. و. ئارایشت. ز. روناكی (الاناره‌). ح. سه‌ما و ده‌ربڕینی به‌ ترپه‌و جووڵه‌. 2. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ سینه‌مایی و ته‌له‌فزیۆنی و رادیۆییه‌كان. أ. نواندن ب. ده‌رهێنان. ج. نه‌خشه‌ كێشانی (تصمیم)ی دیمه‌نه‌كان. د. نه‌خشه‌ كێشانی (تصمیم)ی جلو به‌رگ. هـ. ئارایشت. و. وێنه‌ گرتن. ز. برین و خستنه‌وه‌ سه‌ریه‌ك (المونتاج). ح. نه‌خشه‌ كێشانی (التصمیم)ی روناكی. ط. شوشتنه‌وه‌ و وێنه‌ وه‌رگرتنه‌وه‌ (الطبع و التحمیض). ی- لێ بووك (قه‌ره‌گوێز)و وێنه‌ی بزێو (فلیمه‌ كارتۆنه‌كان). ك- سیناریۆ. ل- به‌رهه‌می سینه‌ماكاری. م- ده‌نگی سینه‌ماكاری. ن- رووناكی سینه‌ماكاری.  3. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ مۆسیقاییه‌كان. أ. ژه‌نین. ب. گۆرانی  ج. ئاواز دانان. د. دانانی مۆسیقا. هـ. كاریگه‌ریه‌ ده‌نگییه‌كان. 4. هۆبه‌ی هونه‌ره‌ شێوه‌كارییه‌كان. أ. وێنه‌ كێشان به‌ هه‌موو ته‌رحه‌كانیه‌وه‌. ب. داتاشین به‌ هه‌موو جۆره‌كانییه‌وه‌. ج. گلێنه‌ (الحزف و الفخار). د. خۆش نووسی و نه‌خش. هـ. وێنه‌ گرتنی هونه‌ری. و. كاریگه‌رییه‌ وێنه‌ییه‌كان. ز. كاره‌كانی ده‌ست ره‌نگینی.

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌نجومه‌نی باڵای ئه‌وقاف وكاروباری ئایینی. یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێك له‌ دیوانی وه‌زاره‌ت پێكدێ، پێی ده‌گوترێ (ئه‌نجومه‌نی باڵای ئه‌وقاف وكاروباری ئایینی) له‌مانه‌ پێكدێ: 1- وه‌زیر: سه‌رۆكه‌. 2- بریكاری وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامه‌ و له‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی وه‌زیر سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات. 3ـ به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان وراوێژكارانی وه‌زاره‌ت: ئه‌ندامن. 4ـ نوێنه‌ری وه‌زاره‌ته‌كانی دادو فێركردنی باڵا وتوێژینه‌وه‌ی زانستی وپه‌روه‌رده‌و دارایی وئابووری وشاره‌وانیه‌كان وكشتوكالأ ورۆشنبیریی به‌ مه‌رجێ له‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ری گشتی كه‌متر نه‌بێ: ئه‌ندامن 5-چوار له‌ گه‌وره‌ زانایانی ئایینی ئیسلامی كه‌ وه‌زیر هه‌ڵیان ده‌بژێرێ : ئه‌ندامن دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستی وله‌سه‌ر داوای وه‌زیر په‌نا بباته‌ به‌ر شاره‌زا وپسپۆڕان.

چوارەم: ئەم بڕیارە لە رۆژی بڵاوكردنەوەی لە (وەقایعی كوردستان)دا دەخرێتە بەركار.

مادده‌ی پێنجه‌م: 1. ئینتیماكردن بۆ سه‌ندیكا له‌ رێگا داوایه‌كی نووسراوه‌وه‌ ده‌بێ پێشكه‌ش بكرێ به‌ نه‌قیب یان به‌ سه‌رۆكی لقی پاریزگاكه‌، به‌ به‌ڵگه‌نامه‌گه‌لی پێویسته‌وه‌. 2. ئه‌م داوای ئینتیمایة له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا – كه‌ له‌ روژی تۆماركردنیه‌وه‌ له‌ سه‌ندیكا ده‌ست پێ ده‌كا – ده‌خرێته‌ به‌رده‌می ئه‌نجومه‌ن و ئه‌نجومه‌نیش ده‌بێ له‌و ماوه‌یه‌دا یه‌كلای بكاته‌وه‌ ده‌نا، ماوه‌كه‌ ته‌واو ببێ و ئه‌نجومه‌ن یه‌كلای نه‌كردبێته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا به‌قبوڵكراو داده‌نرێ. 3. ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ به‌ بریارێكی هۆدار، داوای ئینتیما كه‌ ره‌تبكاته‌وه‌، خاوه‌ن داواش بۆی هه‌یه‌ له‌و رۆژه‌وه‌ی ته‌بلیغ كراوه‌ تا (30) رۆژ، له‌به‌رده‌می دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا، تانه‌ له‌و بڕیاره‌ بدات ئیدی، بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ بنبڕه‌.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: ئه‌گه‌ر پایه‌ی نه‌قیب چۆڵ بوو، جا به‌هه‌ر هۆیه‌ك بێت ئه‌وا جێگره‌كه‌ی شوێنی ده‌گرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ ماوه‌ و ئه‌گه‌ر جێگری نه‌قیبیش شوێنی چۆڵ بوو، ئه‌وا له‌م باره‌دا سكرتێر جێی نه‌قیب ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: نابێ ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا و ئه‌ندامێتی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (ئینزیبات) یاخود هه‌ر لیژنه‌یه‌كی دیكه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ كۆ بكرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: یه‌كه‌م: له‌ مه‌ڵبه‌ندی هه‌ر پارێزگایه‌كدا دادگایه‌كی تاوان پێك ده‌هێنرێ و ئه‌و داوا سزاییانه‌ ده‌بینێ كه‌ به‌ پێی حوكمی یاسا بۆی دیاری كراون. دووه‌م: ده‌شێ زیاتر له‌ یه‌ك دادگای تاوان له‌ پارێزگایه‌كادا پێك بهێنرێت كه‌ به‌ به‌یاننامه‌یه‌كی وه‌زیری داد ره‌ده‌گه‌یه‌نرێت كه‌ تیایدا تایبه‌تكاری حۆره$كی و شوێنه‌كی (النوعی و المكانی) و مه‌لچبه‌ندی كۆبوونه‌وه‌ی دیاری ده‌گرێن. سێ یه‌م: ده‌شێ دداگای تاوان له‌سه‌ر پێشنیازی سه‌رۆكی دداگای تاوان وبه$یاننامه‌یه‌ك كه‌ سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ده‌ری ده‌كا له‌ ده‌ره‌وه‌ی مه‌ڵبه‌ندی پارێزگادا كۆ ببێته‌وه‌.

سێیەم: پێویستە وەزیری ئەوقاف و كاروباری ئیسلامی حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخاتە بەركار.

مادده‌ی سێیه‌م : وه‌زاره‌ت له‌م پێكهاتانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: یه‌كه‌م:وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌ وبه‌رپرسه‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كانیاندا وسه‌رپه‌رشتی وچاودێری كردنی چاڵاكیه‌كانی و له‌وه‌وه‌ ئه‌و بڕیارو فه‌رمان ورێنماییانه‌ ده‌رده‌چن كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ئه‌ركه‌كانی وه‌زاره‌ت وپێكهاته‌كانی وده‌سه‌ڵات وهه‌موو كاروباره‌ هونه‌ری و دارایی وكارگێری ورێكخستن وبه‌ پێی حوكمه‌كانی یاسا هه‌یه‌ وله‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رپرسه‌ به‌و ناوه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌و ئه‌نجومه‌نه‌دا وبۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی بدات به‌ بریكاری وه‌زاره‌ت یا به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان یاخود هه‌ر كه‌سێكی له‌ وه‌زاره‌تدا به‌ شیاوی ده‌زانێ. دووه‌م : بریكاری وه‌زاره‌ت : یارمه‌تی وه‌زیر ده‌دات له‌ ئاڕاسته‌كردنی كاروباری وه‌زاره‌ت و سه‌رپه‌رشتی كردنی كاروباری وه‌زارت له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ پێی ده‌درێ و ده‌بێ بڕوانامه‌ی پسپۆڕی به‌رایی زانكۆی هه‌بێت و خاوه‌ن شاره‌زایی كارامه‌یی بێت له‌ كاره‌كه‌یدا. سێیه‌م : نووسینگه‌ی وه‌زیر : فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و به‌ڕێوه‌ی ده‌بات به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر كه‌ بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆی هه‌بێت و چه‌ند فه‌رمانبه‌رێك یاریده‌ی ده‌ده‌ن. چواره‌م : نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت : فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات به‌ڕێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆی هه‌بێت و چه‌ند فه‌رمانبه‌رێك یاریده‌ی ده‌ده‌ن. پێنجه‌م : ڕاوێژكاران : ژماره‌یان له‌ چوار ڕاوێژكار زیاتر نابێ و ده‌بێ بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆیان هه‌بێت خاوه‌ن شاره‌زایی و كارامه‌یی بن له‌ كاره‌كانیاندا. شه‌شه‌م :به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری كارگێڕی و دارایی : به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆ هه‌بێت و خاوه‌ن شاره‌زایی و كارامه‌یی و پسپۆڕ بێت. حه‌وته‌م : به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری ته‌ندروستی : پزیشكێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ ده‌بێ خاوه‌ن شاره‌زایی و كارامه‌یی بێت له‌ كاره‌كه‌یدا. هه‌شته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی پلان دانان وفێركردنی ته‌ندروستی: پزیشكێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات وده‌بێ خاوه‌ن شاره‌زایی كارامه‌یی بێت له‌ كاره‌كه‌یدا. نۆیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌راییه‌تیه‌ گشتیه‌كانی ته‌ندروستی له‌ پاریزگاكانی هه‌رێم دا: هه‌ر یه‌ك له‌وانه‌ پزیشكێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات وده‌بێ خاوه‌ن شاره‌زایی وكارامه‌یی بێت له‌ كاره‌كه‌یدا.

مادده‌ی سی پێنجه‌م: نه‌قیب وجێگری نه‌قیب ئه‌گه‌ر له‌ شوێنی نەقيب كاری بینی له‌ سه‌رپێچی كردنی هه‌ر به‌رزه‌فتیه‌ك كه‌ له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌وه‌ په‌یدا بووبێ، ئیجرائاتی یاساییان ده‌رهه‌ق ده‌كرێ له‌به‌رده‌م لیژنه‌ی به‌رزه‌فتیدا، هه‌واڵه‌ كردنیشیان بۆ لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی گشتییه‌وه‌ ده‌كرێ.

ماده‌ی شانزده‌یه‌م: هه‌ر وه‌زیرێك كه‌ ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی نییه‌ بۆی هه‌یه‌ له‌ هه‌ر كۆبونه‌وه‌یه‌كدا ئاماده‌ی ببێ، بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێ.

مادده‌ی سی و چواره‌م: هه‌ر كه‌سێك له‌ وانه‌ی ئه‌ندام نه‌بن له‌ سه‌ندیكا یا قه‌ده‌غه‌ كرابن له‌ ئیش كردن و ئه‌و پیشه‌ یه‌ ده‌ست بداتێ، ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ غه‌رامه‌یه‌كی وا كه‌ له‌ پێنج سه‌د دینار پتر نه‌بێت، ئه‌وه‌ش ئه‌و كه‌سه‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ پیشه‌كه‌ی له‌ یه‌كێك له‌ رێكخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان دا ده‌ست بداتێ.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ ئه‌مانه‌ بكات: 1. ده‌رهێنانی پێره‌و و رینمایی بۆ ئاسان كردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌. 2. پێشنیاز و ئاماده‌ كردنی پرۆژه‌ یاسای خانه‌نشینی هونه‌رمه‌ندان.