المواد القانونية
ماددهی ههشتهم: كهسێ بۆ سهرۆكایهتیی یهكێتی ههڵببژێردرێ مهرجه له هاووڵاتیانی ههرێم بێت و خزمهتیشی له (15) پازده ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی ههشتهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی(وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی چوارهم: یهكهم: یهكێتی بۆ وهدی هێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه تێدهكۆشێ: 1-چهسپاندنی پێڕۆی فیدرالیزم بۆ كوردستانی – عێراق. 2- داكۆكی كردن له ئازادییه دیموكراتییهكان و ئاشتی و بنهماكانی مافی مرۆڤ. 3- له بهرزكردنهوهی سهویهی پهروهردهیی و فێركاری و توانستی زانستی و رۆشنبیری و هزریی مامۆستایاندا هاوبهشی دهكاو، بهجۆرێكی ئهوتۆش ئامادهیان دهكات كه بڕوای تهواو به مهسهلهی نهتهوایهتی و نیشتمانپهروهری و ئامانج و ئاواتهكانی بزاڤی رزگاریخوازی كورد (كوردایهتی) بێنێتهدی. 4- له دانانی ستراتیجییهتی پێڕۆی پهروهردهو فێركاری ههرێمدا بهشدار دهبێ بۆ تهیارو ئامادهكردنی مینهاج و بهرنامهگهلێ كه لهگهڵ ئامانج و ئاواته رهواكانی گهلی كوردستانی عێراقدا بلوێ و بگونجێ. 5- رێز له پیشهی فێركاری دهگرێ و پیرۆزیی قوتابخانهو پهیمانگاو زانكۆكان دهپارێزێ و داكۆكی له مافهكانی مامۆستایانی كوردستان دهكاو، ئامانج و ئاواتیان دێنێتهدێ، زهمانهتی ئهوهیان دهكا كه به ئازادیهكی تهواوهوه ئهركی سهرشانی خۆیان ئهدا بكهن. 6- بۆ بهرزكردنهوهی سهویهی ژین و ژیاری مامۆستایان تێدهكۆشێ و، راژهو خزمهتی كۆمهڵایهتی و تهندروستییان لهو بوارانهدا پێشكهش دهكات كه ژیانێكی به حورمهتیان بۆ بێنێتهدی. 7- كهلهپووری نهتهوایهتی له كوردستاندا دهپارێزێ و، دۆخی رۆشنبیری بهرهو چاكتر دهباو، رۆڵی مامۆستایش له بنیادنان و بهرهو چاكتر بردنی شارستانی و، له به مهدهنی كردنی كۆمهڵگهی كوردستانیدا زهق و زۆپ دهخاتهڕوو. 8- له فێركردنی ئیلزامی و فێركردنی گهورهكان و نههێشتنی بێ سهوادی له ههرێمدا بهشدار دهبێ. 9- لهگهڵ سهندیكاو رێكخراوو یهكێتی و كۆمهڵه پیشهیی و جهماوهریهكانی ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا هاوكۆمهك دهبێ و پێوهندییان لهگهڵدا بهرهو چاكتر دهبات. 10- پێوهندیی خۆی لهگهڵ مامۆستایانی باقیمهنی ناوچهكانی عێراقدا توندوتۆڵتر دهكات. 11- مامۆستایانی كوردستان له نهدوهو كۆنگره پهروهردهیی و زانستییهكانی دهرهوهی ههرێمدا بهشدار دهكات. 12- بۆ زامنكردن و پاراستنی مافه پهروهردهیی و رۆشنبیرییهكانی نهتهوه به برایهتی ژیاوهكانی ناو ههرێمدا تێدهكۆشێ. دووهم: یهكێتی له پێناوی وهدیهانینی ئامانجهكانیدا بۆی ههیه: 1-كۆمهڵهو یانهی كۆمهڵایهتی و رۆشنبیریی تایبهت به مامۆستایان له ههرێمدا دابمهزرێنێ. 2- سهرپهرشتیی راستهوخۆی ئهو كۆمهڵهو دام و دهزگایانه بكات كه خۆی دایاندهمهزرێنێ و بۆیشی ههیه ئهندامێك وهك نوێنهری خۆی له دهستهی ئیدارهی ئهو كۆمهڵانهدا دابنێ.
ماددهی نۆیهم: سهرۆكی یهكێتی ئهم ئهرك و فرمانانهی خوارهوه دهگێڕێ: أ-لهلایهنه دادگایی و ئیداری و كۆنگرهكاندا دهبێته نوێنهری یهكێتی و، موعامهلهو بهڵگهنامهكانی سهر به یهكێتی تهسدیق دهكاو، بۆیشی ههیه ههندێ لهم ئهرك و فرمانانهی بسپێرێ به یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه خۆی بهگهنی بكات. ب- سهرۆكایهتی كۆبوونهوهكانی دهستهی گستی و ئهنجومهنی تهنفیزی دهكات.
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه، یهكێتییهكه بهناوی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق دادهمهزرێ و بارهگا سهرهكییهكهی له ههولێری پایتهخت دهبێ و بۆیشی ههیه لق له پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه.
ماددهی چل وههشتهم: ئهم یاسایه دوای تێپهڕبوونی 90 رۆژ له مێژووی بڵاوكردنهوهی لهڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهوه گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: 1. ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2. ئهنجومهن: ئهنجومهنی نیشتمانی ههرێم. 3. ئهندام: ئهندامی ئهنجومهن. 4. مووچه: مووچهی ئهسلی (الراتب الاصلی) كه ئهندامی بهردهوامی ئهنجوومهن له خزمهتدا وهری دهگرێ. 5. دهرماڵه: ئهو دهرماڵهیهی ئهندامی بهردهوامی ئهنجومهن له خزمهتتدا هی (زهوجییهو، منداڵ و، میوانداری و سوكنا) وهری دهگرێ. 6. مووچهی خانهنشینی: تێكرای ئهو مووچهیهی ئهندام پاش به كۆتایی هاتنی ئهندامییهتی، یان له دهستدانی ئهندامیهتییهكهی وهری دهگرێ.
ماددهی بیست و ههشتهم : ئهوانهی خوارهوه قهدهغهن: یهكهم : ههرچالاكیهكی به ڕێگهیهكی ڕاستهوخۆ یان ناراستهوخۆ ببێته هۆی زیانگهیاندن به خاكی زهوی كشتوكاڵی پله (أ) یان خراپكردنی یان پیسكردنی به جۆرێك كار له توانای بهرههمهێنانی بكات. دووهم : ههر چالاكیهك زیان به رووبهری زهوی تهرخانكراو بۆ لهوهرگا بگهیهنێ تهنها مهگهربهپێی ئهو پێڕهو و ڕێنماییانه بێ كه به پێی ئهم یاسایه دهركراون. سێیهم : دامهزراندن و بنیادنانی ههر چالاكیهكی پیشهسازی یان بازرگانی یان خزمهتگوزاری لهسهر زهوی كشتوكاڵی به پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. چوارهم : گۆڕینی ڕهگهزی زهوی و زار له كشتوكاڵیهوه بۆ نیشتهجێ بوون یان پیشهسازی یان بازرگانی یان خزمهتگوزاری، به پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. پێنجهم : راماڵینی زهوی كشتوكاڵی یان گواستنهوهی خۆڵهكهی به مهبهستی بهكارهێنانی له غهیری زهوی كشتوكاڵی و، تهخت كردنهوهی زهوی یان گواستنهوهی خۆڵهكهی به مهبهستی چاككردنی یان پاراستنی پیتدارییهكهی به راماڵین نا ژمێردرێت.
ماددهی ههشتهم: 1. رۆژنامهوان دهبێ ئابوونهی ساڵانهی خۆی، ههمووی به جارێ، بهر له كۆتایی دوا مانگی ههموو ساڵێ بدات و، ئهگهر له وادهی موستهههقی خۆی ترازاو نهیدا، ئهوه، لهو بارهدا رێژهی (50%)ی ئابوونهی ساڵانهكهی دهخرێته سهر. 2. ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانه (60) شەست دیناره. 3. ههر دهزگایهكی رۆژنامهوانی یان راگهیاندن كه رۆژنامهوان كار تێدا دهكا، پێویسته ساڵانه دوو قاتی ئابوونهی ساڵانهكهی، بدات به سندوقهكه، به مهرجێ شهرت و شرووتی بهشداربوونی بووبێ. 4. ههر رۆژنامهوانێ بهشداربووبێ و ئابوونهی ساڵانهكهی كه كهوتووهته سهری نهیدابێ یان ئابوونهی ساڵانی پێشتری نهدابێ، سهندیكا ناشێ ناسنامهكهی بۆ تازه بكاتهوه. 5. رۆژنامهوانێ حوكمهكانی بڕگه (4) بیگرێتهوه، دهبێ ئهو ئابوونانهی كه لهسهری كهڵهكه بووه و نهیداوه، له ماوهی یهك ساڵدا ههمووی به چهند قیستێ بداتهوه. 6. ئهگهر رۆژنامهوان مودده و ماوهی ههڵسوڕاندنی دیكهی پیشهكهی بووبێ و، بۆ مهبهستی خانهنشینی بۆی حساب كرابێ، دهبێ به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ئابوونهی بهشداربوونی ئهو مودده و ماوهیهش بدات.
ماددهی بیست و شهشهم: كار به هیچ دهقیك ناكرێت كه هاودژ بێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا.
ماددهی دهیهم : یهكهم : له ههرێمدا سندوقێك بهناوی (سندوقی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێم)دادهمهزرێ بۆ خهرجكردن لێی بۆ پاراستنی ژینگهء چاككردنیء پارێزگاری كردن له ڕهگهزهكانی له چوارچێوهی هێنانهدی ئامانج و مهبهستهكانی كه لهدهقی ئهم یاسایهء پێڕهوو ڕێنماییهكان كه له پێناویدا دهرچوون، هاتووه. دووهم : سندوقهكه، كهسایهتیهكی مهعنهوی سهر به خۆیی دارایی و كارگێڕی ههیهء سامانهكانی سامانی گشتین. سێیهم : داهاتهكانی سندوقهكه له مانهی خوارهوه پێك دێت:- 1. ئهو بڕه پارانهی له بودجهی ههرێمهوه بۆی تهرخانكراوه. 2. ئهو بڕه پارهو یارمهتیء بهخششء بهخشینانهی لهلایهن دهوڵهتانی بهخشهرو دهستهو كۆمهڵهو ڕێكخراوهكانی ناوخۆیی و ههرێمء نێودهوڵهتیء دهستهء كۆمهڵهكانی ئههلیء تایبهتیء تاكهكانهوه پێشكهش كراون. 3. كرێ و ڕهسم و غهڕامهكانی ژینگهیی كه بهپێی ئهم یاسایه وهرگیراون. چوارهم : دیاریكردنی ڕێكارهكانی تایبهتیء پهیوهست به پێكهێنانی سندوقء سپاردن و عهمباركردن و سهرفكردن و لایهنهكانی خهرج كردنی داراییهكانی بهپێی ئهو رێنماییانهی كه ئهنجومهن بۆ ئهم مهبهسته دهری دهكات.
ماددهی حهوتهم: سهرۆكهكان و دادهورهكانی دادگای تێههڵچوونهوه (استئناف) له ههرێمدا له رووی كارگێریی و رێكخستنهوه به وهزارهت دهبهسترێنهوه به مهبهستی ههماههنگی و رێكخستی كاروباری كارگێریی و دادگاكان و دهزگا دادییهكان ئهمهش بهرێكهوتن لهگهلأ سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری دهكرێت.
ماددهی دووهم: یهكهم: بهپێی ئهو یاسایه، سندوقێ به ناوی (سندوقی خانهنشینی رۆژنامهوانانی كوردستان) دادهمهزرێ و، دهستهیهك به ناوی (دهستهی سندوقی خانهنشینی رۆژنامهوانان)ـهوه بهڕێوهی دهبات. دووهم: ئهم سندوقه شهخسیهتی مهعنهویی خۆی ههیه و مافی مهڵكداربوونی دارایی دهست ههڵگرو دهست ههڵنهگر (المنقولة وغير المنقولة)ی ههیهو، سهرۆكی دهستهكه یان ههر كهسێ كه ئهو دهسهڵاتی بداتێ، دهبێته نوێنهری سندوقهكه لهبهردهم دادگا و رهسمی و نیمچه رهسمی و لایهنهكانی تردا.
ماددهی یهكهم: لهم یاسایهدا، مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه: ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. رۆژنامهوان: ههر ئهندامێ ئینتیمای له سهندیكای رۆژنامهوانانی كوردستاندا كردبێ و ئیلتیزامی خۆی بۆ بهجێ هێنابێ، ئهوه دهگرێتهوه. سندوق: سندوقی خانهنشینی رۆژنامهوانانی كوردستان. دهسته: دهستهی سندوقی خانهنشینی رۆژنامهوانان. مافی خانهنشینی: مووچهی خانهنشینی. سهندیكا: سهندیكای رۆژنامهوانانی كوردستانی- عێراق.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه: ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. وهزارهت: وهزارهتی دارایی و ئابووری ههرێم. وهزیر: وهزیری دارایی و ئابووری ههرێم. بریكاری وهزارهت: بریكاری دارایی و ئابووری ههرێم. ئهنجوومهن: ئهنجوومهنی راوێژكاری وهزارهتی دارایی و ئابووری ههرێم.
ماددهی سێ یهم: مهڵبهندی وهزارهت لهمانه پێك دێ: یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاره له رێنوێنی كردندا له كارهكانیداو سهربهستی و چاودێری كردنی چالاكی یهكانی و لهوێشهوه ئهو بڕیار و فهرمان و رێنمایی یانهی ههر شتێك پهیوهندی به ئهركهكانی وهزارهت و دام ودهزگاكانی و گشت كارو باره ئیداریی و دارایی و رێك و پێكی یهوه ههیه دهردهچن له چوارچێوهی یاسا و پهیرهوه و رێنمایییهكارپێكراوهكاناد و لهبهرامبهر ئهنجوومهنی و هزیراندا بهو سیفهتهی ئهندامێكی هاوبهشێتی بهرپرسیاره و بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی به بریكار یا بهرێوهبهره گشتی یهكانی یا ههر یهكێ كه پهسهندی بكا بسپێرێ. دووهم: نوسینگهی وهزیر: مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهر له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێ یانی دهسپیرێ بهرپرسیار دهبێت له رێكخستن و پاراستنی دهفتهر و ئهوراقه تایبهتی یهكانی وهزیر و چهند مووچه خۆرێكیش یاریدهی دهدهن. سێ یهم: لقی بانقی ناوهندی له ههرێمدا: راستهوخۆ به وهزیرهوه دهبهسترێتهوه و سیاسهتی دراو و (صیرفه) دادهنێ و سهرپهرشتی و چاودێریی بانقهكانی ناو ههرێم و نووسینگهی كۆمپانیاكانی دابینكردن (تأمین) له رووی هونهری و ئیدارییهوه دهكا و مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا. چوارهم: بریكاری وهزارهت: ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه وهزیر پێ یانی دهسپێرێ. پێنجهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهر له كارمهندان و لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و ئهو ئهركانه بهجێ دێنێ كه بریكرا پێیانی دهسپێرێ. شهشهم: كۆمپیوتهر: مووچه خۆرێك به پلهی بهرێوهبهر له لێهاتووان سهرۆكایهتی دهكا و راستهوخۆ به بریكاری وهزارهتهوه دهبهسترێتهوه. حهوتهم: بهرێوهبهرایهتی چاودێری بازارهكان: فهرمانبهرێكی به توانا و لێهاتوو به پلهی بهرێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا و راستهوخۆ به بریكاری وهزراهت دهبهسترێتهوه. ههشتهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنێكی راوێژكاری له وهزارهتدا به سهرۆكایهتی وهزیر پێكدێ و ئهمانهش ئهندامی دهبن. 1-بریكاری وهزارهت. ئهندام 2-بهڕێوهبهره گشتییهكانی وهزارهت ئهندام 3-بهڕێوهبهری لقی ناوهندی بانقی ههرێم ئهندام 4-ههر كارمهند و پسپۆرێك له ناو وهزارهت و دهرهوهی دا كه وهزیر دهیهوێ به شێوهیهكی ههمیشهیی یا كاتی سوودیان لێ ببینرێ. ئهندام ب-ئهنجوومهن له نهخشهی گشتی وهزارهتدا دهكۆلێتهوه و بڕیاری لهسهر دهدا و بهدوای جێبهجێ كردنیدا دهچێ و پێشنیازی سیاسهتی دارایی وهزارهت دهكا و لهو راپۆرته دهوریانه دهكۆلێتهوه كه بهرێوهبهرێتی گشتی نهخشه دانان و بهدواداچوون سهبارهت به وهزارهت ئامادهی دهكا و له كۆسپهكان دهكۆلێتهوه كه رێگه به كارهكانی وهزارهت دهگرن و چارهسهری عهمهلی یان بۆ دادهنێ و لهو پرۆژهی یاسا و پهیره و رێنمایی یانهش دهكۆلێتهوه كه پهیوهندی یان به كارهكانی وهزارهتهوه ههیه و ههروهها بیرو رای سهبارهت بهههر كێشهیهك دهربرێ كه وهزیر دهیخاته بهردهمی. نۆیهم: بهرێوهبهرێتی یه گشتیهكان: بهرێوهبهرێتی گشتییهكان ئهمانهن: أ- بهرێوهبهرێتی ژمێریاری. ب-بهرێوهبهرێتی مووچه. ج- بهرێوهبهرێتی میلاك و خزمهت. د- بهرێوهبهرێتی مهسرهف و كاروباری دارایی. ه- بهرێوهبهرێتی چاودێری پشكنینی دارایی. 2-گشتیی دهسكهوت كه ئهمانه پێوهی دهبهسترێتهوه: أ- بهرێوهبهرێتی باج. ب-بهرێوهبهرێتی گومرگ. ج- بهرێوهبهرێتی موڵك. 3-بهرێوهبهرێتی گشتیی بازرگانی كه ئهمانهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ- بهرێوهبهرێتی بازرگانی ناوخۆ. ب-بهرێوهبهرێتی بازرگانی دهرهوه. ج- بهرێوهبهرێتی تۆماركردنی كۆمپانیاكان. د- بهرێوهبهرێتی چاودێری كردنی بازار. 4-بهرێوهبهرێتی گشتی دیوان ئهمانهنهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ- بهرێوهبهرێتی كاروباری یاسایی. ب-بهرێوهبهرێتی ئیداره و كاروباری كهسان. ج- بهرێوهبهرێتی ژمێریاری و پێداچوونهوه. 5- بهرێوهبهرێتی گشتی خانهنشینی ههرێم كه بهرێوهرێتی یهكانی خانهنشینی پارێزگاكانی ههرێمی پێوه دهبهسترێتهوه: 6- بهرێوهبهرێتی گشتی نهخشهدانان به دواداچوون.
ماددهی پێنجهم: دهبێ وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی شهشهم: ئهنجومهن ئهم كارانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ :- یهكهم : دانانی سیاسهتی گشتی وهزارهت و دهرخستنی ئامانجهكان و پلانی ساڵانهی لهبهر رۆشنایی حوكمهكانی ئهم یاسایه و دهستنیشانكردنی بنهما یاسایی و كارگێریی و دارایی و ئابووری و هونهری كه دهیهوێ له وهزارهتدا پهیڕهو بكرێت به جۆرێكی وا سیاسهتی حكومهتی ههرێم دهرببڕێ و ئهوهی به باشی دهزانێ له راسپاردهكان له بارهیهوه پێشكهش بكات. دووهم : ئامادهكردنی بودجهی وهزارهت و میلاكهكانی و پێشكهش كردنی ئهو راسپاردانهی به باشی دهزانێ له بارهیانهوه. سێیهم : پێكهێنانی لێژنهی ههمیشهیی یان كاتی له ناو ئهندامانی ئهنجومهن بۆ لێكۆڵینهوه له پێشنیازهكان و ئهو كێشانهی كه رێگه لهبهر دهم كاری دهزگاكانی وهزارهت و فهرمانگهكانی دهگرن یاخود بۆ ئهنجامدانی ههندێ لهو كارانهی كه پێی سپێردراوه و لێكۆڵینهوه لهو كێشانهی كه وهزیر دهیان نێرێ. چوارهم : لێكۆڵینهوه لهو پرۆژه یاسایانهی كه وهزارهت بهنیازه پێشنیازیان بكات.
ماددهی حهوتهم: ئهندامی خانهنشینی ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی یاسای خانهنشینی شارستانی ژماره (33)ی ساڵی 1966ی ههمواركراو دهیگرێتهوه، ئهگهر دهقێك لهم یاسایهدا نههاتبێ.
ماددهی چوارهم: مهرجه ئهندام: 1. هاووڵاتيی كوردستانی عیراق یان دانیشتوی كوردستانی عیراق بێت. 2. به جینایهتی ناسیاسی یان به جونحهی شهرهفنهنگێن حوكم نهدرابێ. 3. له پزیشكی دداندا بڕوانامهی بهكالۆریۆس یان بڕوانامهی هاوتای بهكاڵوریۆسی وهرگرتبێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة