المواد القانونية
ماددهی شهشهم: ماددهی بیست و یهكهم تایبهته به پێكهاتهكانی مهركهزی وهزارهت ههمواربكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوهی لێ بێت: 1/بهڕێوبهريی گشتيی دیوان، سهرهڕای ئهوانهش كه له پێڕۆكهیدا پێوه بهستراون، ئهمانهشی پێوه دهبهسترێ: أ ـ نووسینگهی وهزیر. ب ـ نووسینگهی بريكاری وەزارەت ج ـ نووسینگهی پێوهندییه رۆشنبیرییهكان. 2/بهڕێوهبهریی گشتيی تهقویم و تاقیكردنهوهكان. 3/بهڕێوهبهريی گشتيی فێركاری فێركاری سانهوی و پیشهیی و پهیمانگاكان. 4/بهڕێوهبهريی گشتيی فێركاريی سهرهتایی و باخچهی ساوایان و لهناوبردنی نهخوێندهواری. 5/بهڕێوهبهریی گشتيی بهرنامه و ئامرازی فێركاری و پلان دانانی پهروهردهیی. 6/ بهڕێوهبهریی گشتيی بزاڤی وهرزشی و دیدهوانی و هونهری. 7/بهڕێوهبهریی گشتيی خوێندنی سریانی. 8/بهڕێوهبهریی گشتيی خوێندنی توركمانی.
ماددهی حهفتهم: یهكهم: نابێ كهس دهست بداته ئهم پیشهیه تهنیا ئهو ئهندامانهی سهندیكا نهبن كه ههموو ئهركێكیان به پێی ئهم یاسایه جێبهجێ كردووه. دووهم: پێویسته لهسهر فهرمانگه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندن یان خستنه ئیش بۆ سهندیكا بنێرن، ئهگهر سهربهو بێ.
ماددهی پێنجهم: ئهرك و فرمانی دهسته: 1. كاروباری تایبهت به بوارگهل و پرۆژهكانی ماددهكهی سهرهوه، بههاودهنگی لهگهلأ كۆمپانیاو دامودهزگای محهللی و بیانی و ئهوانهشیان كه حهز بههاوكۆمهكی دهكهن یان ههر له ههرێمدا ئیش دهكهن، سازبدرێن و بهرهوپیریانهوه بچن و دانوستاندنیان لهگهڵدا بكهن و، پێكهاتن و گڕێبهستیان لهگهڵدا مۆربكهن، یان سهرپهرشتییان بكهن، یان تا جێبهجێكردنیان بهدوویاندا بچن و، كاروبارهكانیش به هاودهنگی لهگهلأ لایهنی پهیوهندیدارو پسپۆری مهركهزیی فیدراڵیشدا رێك بخهن. 2. مۆركردنی گرێبهستیی نهوت و گازو موشتهققاتی دیكه، دوای رهزامهندیی سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران. 3. بهركارخستن و سهرپهرشتیكردنی ئهو گرێبهستییه نهوتیانهی كه بۆ وهبهرهێنان و سوود لێوهرگرتنی سامانی پهترۆلأ لهگهلأ كۆمپانیاكانی نهوتی جیهانیدا مۆركراون. 4. كۆكردنهوهی ههموو ئهو زانیاری و بهیاننامهو لێكۆڵینهوه جیۆلۆجی و جیۆفیزیایی و جیۆكیمیاییانه كه تایبهتن به گواستنهوهو پاڵاوتنی نهوتی خاوو بهسهنعهتكردنی گازو گواستنهوهو دابهشكردنی بهروبوومی نهوت و پترۆكیمیایی ههرێم، ههروهها ئهوانهش كه بهشێوهیهكی ناراستهوخۆ پهیوهندییان به ههرێمهوه ههیه، پێویستیشه تهبویب بكرێن و تاقت بكرێن و بیارێزرێن بهو شێوازه پێشكهوتووانهی له سنعهتی نهوتی جیهاندا بهركارخراون، تا سوودیشیان لێ وهربگیرێ له پرۆژهگهل و ئیش و كاری ههرێمداو بشپارێزرێن. 5. دووباره ههڵسهنگاندنی یهدگی نهوت و گاز له ههرێمدا، لهبهر رۆشنایی سهرههڵداوی نوێ و تیۆر (بیردۆز) و شێوازهگهلی تازه . 6. دانانی پلانێكی ستراتیژیی دوور خایهن و یهكدیتهواو كهر (متكامل) بۆ دامهزراندن و بهرهو چاكتر بردنی سهنعهتی گازو پترۆكیمیاییهكان له ههرێمدا. 7. پاڵپشتی و چاودێریكردنی فرمانی لێكۆڵینهوهی زانستی زهوی و خاك و سهنعهتی نهوت و گازو پترۆكیمیاییهكان له زانكۆو پهیمانگاكانی ههرێمدا، ههروهها، بابهتی لێكۆلینهوهو ئهولهوییاتیان بۆ فهراههم بكرێ. 8. كۆشش بۆ ئهفراندنی كادیر گهلی پسپۆر له بواری نهوت و گازو پترۆكیمیاییهكاندا، ههروهها مهشقدان و بهرهو چاكتر بردنیان لهناوهوهو له دهرهوهی ههرێمدا. 9. بهدوا داچوونی پێشهڤهچوون و سهرههڵداوی نوێ و مونجهزات له بواری نهوت و گازو پترۆكیمیاییهكانداو، فێربوون و گواستنهوهی وهستایی و شارهزایی و تهكنۆلۆژیای هاوچهرخ و لهبار بۆ ههرێم.
ماددهی پازدهم: ههر كهسێ، لهههر ماددهیهك لهو ماددانهی تاقیكردنهوهی تێدا دهكات،گزی بكات، یان لهساڵی یهكهمدا سهرنهكهوتبێ لهپهیمانگه فهسڵ دهكرێ، بهڵام ئهوهی لهساڵی دووهمدا سهرنهكهوێ ئهوه دهتوانێ بۆ تهنیا یهك جار بهو ساڵه دابچێتهوه لهگهڵ دهورهی دووهمدا، مهگهر دهرنهچوونهكهی بههۆی گزییهوه بوو بێت.
ماددهی ههژدهم: دهرچووی پهیمانگه بهپێی فهرمانی (مرسوم) ههرێم دادهمهزرێ، لهمهنسهبی قازی سنفی چوارهم ئهگهر بۆ قازێتی شیاو كرابوو، یان به وهزیفهی جێگری داواكاره گشتی لهسنفی چوارهم دادهمهزرێ ئهگهر بۆ ئهم وهزیفهیه شایان كرابوو، ئهوهش به مووچه و سنف و ئهو پلهیهی كهبهپێی بڕوانامهكه و خزمهت و ئیش و ئهو (قدم)هی كه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه پێی دهدرێ. ماوهی خوێندن له پهیمانگهكهدا به مومارهسه دادهنرێت بۆ مهبهستی دامهزراندن و دیاریكردنی مووچه بۆ كهسێك كه خاوهن وهزیفه نهبێت.
ماددهی پێنجهم: ئهنجومهن ئهم ئیش و كارانهی خوارهوه دهكات: یهكهم: سهرپهرشتیی گشتی پهیمانگهكه دهكات. دووهم: پلان، بۆ رێكخستنی كاروبارو، پهرهپێدانی پهیمانگهكه و، سهرپهرشتیی جێبهجێ كردنیان پێشنیاز دهكات. سێیهم: لهسهر ئهساسی بڕوانامه و لێهاتوویی و نمره و دهستپاكی كهمهرجی یاسایین بۆ قبوڵكردن، ژمارهی داواكراو لهو قوتابیانهی پێشكهشیان كردووه بۆ پهیمانگهكه ههڵدهبژێردرێت. چوارهم: تاكه تاكهی بهرنامهی تیۆری و تهتبیقی بۆ خوێندن دادهنێ و، دهرسهكانیان دهستنیشان دهكات. پێنجهم: وادهی دهست پێكردنی خوێندن و كۆتایی هاتنی خوێندن و دهستنیشانكردنی وهرزهكانی خوێندن و ماوهكانیان و، ماوهی پشووهكانیش دیاری دهكات. شهشهم: رێساكانی تاقیكردنهوهو، وادهكانیان و، چۆنییهتی رێكارهكان و موراقهبهی رهوشی تاقیكردنهوهكان دادهنێ. حهوتهم: ئهنجامهكانی تاقیكردنهوهكان ئیقرار دهكات. ههشتهم: بهپێی ئیحتیاجی و، بهپێی مامناوهندی (معدل) نمرهكانی تهواو كردنی پهیمانگهكه و، بهپێی ئارهزووی قوتابی، سهركهوتووهكان تهسنیف دهكات كهببن به دادوهر و ئهندامانی داواكاریی گشتی. نۆیهم: رێساكانی زهبتی (الانچباگیه) بۆ قوتابیانی پهیمانگهكه دادهنێ. دهیهم: پێڕۆی ناوخۆی پهیمانگهكه دادهنێ.
ماددهی دهیهم: یهكهم: یاسا مافی كار كردن بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت، وهك تێكڕای تاكهكانی كۆمهڵ زامن دهكات و شیاندنی و دابین كردنی دهرفهتی كار بهو جۆرهی لهگهڵ توانا و بههرهكانیدا له چوارچێوهی بنهمای یهكسانی و چوون یهكبوونی دهرف بگونجێت. دووهم: وهزارهت به ههماههنگی لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیداردا ئهركی شیاندنی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستیی تایبهت دهگرێته ئهستۆ بۆ وهرگرتن له بنكهكانی مهشقی پیشهیی و كردنهوهی وهرشه یان دهزگای كار پێ كردن و بهدواداچوونی كاریان له چوارچێوهی ئهو فهرمانگانهی سهر به ئهون. سێیهم: حكومهت پهیوهست دهبێت به تهرخان كردنی وهزیفه له كهرتی گشتیدا بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت به رێژهیهك كه (5%) له تێكڕای ژمارهی وهزیفهكان كهمتر نهبێت، ئهویش له پاش شیاندنیان. چوارهم: حكومهت هانی خاوهن پرۆژهكانی تایبهت دهدات كه دهرفهتی كار بۆ خاوهن پێداویستی تایبهت دابین بكهن ئهویش له پاش شیاندنیان بهو جۆرهی لهگهڵ خواستی كاردا بگونجێت و، حكومهتیش تا ماوهی (سێ ساڵ) نیوهی مانگانهكهیان دهگرێته ئهستۆ، لهگهڵ رهچاو كردنی حوكمهكانی ماددهی (شهشهم)ی ئهم یاسایه.
ماددهی حهوتهم: بڕگهی دووهمی ماددهی (بیست و دووهم)ههموار دهكرێ و، له كۆتاییدا بڕگه (3 و4) یشی بۆ زیاد دهكرێ، وهك ئهمانهی خوارهوه: 2/وهزیر بۆی ههیه لیژنهی ههمیشهیی ولیژنهی رهفتهنی كه خۆی بهزهرووری بزانێ پێك بهێنێ و، بنهما و بهند و بهست (ضوابط) و ئیختيصاص و خهڵاتیان به پێی رێنمایی بۆ دیار بكا، تا ئهرك و فرمانێ كه پێیان دهسپێردرێ پیادهی بكهن و، راوێژ و ئامۆژگاریی هونهری و پهروهردهیی و ئیداری و یاسایی پێشكهش بكهن، بۆیشی ههیه سوود له شارهزا و پسپۆڕ و لایهنی دیكهی پێوهندیداریش له دهرهوهی وهزارهتیش وهربگرێ. 3/وهزیر بۆی ههیه، لهسهر رهزامهنديی ئهنجومهنی وهزیران له قهزایهكاندا كاتێ پێویست بكا بهڕێوهبهریی پهروهرده بكاتهوه كه ههندێ له كاره تایبهتیهكانی بهڕێوهبهری گشتی پهروهرده لهو یهكه ئیدارییه دا به پێی رێنمایی پێویست بگرێته ئهستۆی خۆ. 4/وهزیر بۆی ههیه، كاتی پێویست بهڕێوهبهری و بهش و هۆبه له پێكهاتهكانی وهزارهتدا بكاتهوه.
ماددهی ههشتهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی و پێڕۆی ناوخۆ بۆ ئاسانكردنی بهكارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی نۆیهم: هه ردهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێ، كاری پێ ناكرێ.
ماددهی چوارده: 1. ههر ئهندامێ به بڕیاری زهپتی پیشهكهی لێ قهدهغه كرابێ، ناشێ له كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتیدا بهشدار بێت. 2. له كۆبوونهوهكانی ههیئهی گشتیدا بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگ دهردهچن و، ئهگهر دوولای دهنگ یهكسان بوون، ئهوه، لهو بارهدا، دهنگی نهقیب بۆ كام لایان بێ هی ئهو لایهیه.
ماددهی دهیهم: لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانه حوكمهكانی ئهم یاسایه بخاته كار.
ماددهی یازدهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستاندا، دهخرێته كار.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوه و دهستهواژانهی دادێن واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: 1- ههرێم: ههرێمی كوردستان- عیراق. 2- وهزارهت: وهزارهتی كار و كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێم. 3- وهزیر: وهزیری كار و كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێم. 4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی چاودێری و شیاندنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت له ههرێمدا. 5- خاوهن پێداویستی تایبهت: ههر كهسێك تووشی ناتواناییهكی یان بهشهكیی جهستهیی یان ناجهستهیی و به شێوهیهكی نهگۆڕبێت، له ههر یهك له ههستهكانی یان تواناكانی جهستهیی یان دهروونی یان عهقڵی به رادهی ئهوهی رێ له كاری وهزیفیی ئهندامێك یان زیاتر له ئهندامێكی جهستهی بگرێت، ئهمهش دهبێته مایهی رێگرتن له وهدهستهێنانی پێداویستییهكانی ئاساییانهی ژیانی. 6- كهمئهندام: ههر خاوهن پێداویستیێكی تایبهت تووشی پهككهوتنی جهستهیی بهشێوهیهكی ههمیشهییه یان ههمهكی، یان بهشهكیی جهستهیی یان ناجهستهیی و به شێوهیهكی بهردهوام هاتبـێ. 7- پسوولهی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت: ئهو پسووله تایبهتهیه كه كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت پێناسه دهكات و وهزارهت دهریدهكات، و رێ به ههڵگری دهدات سوود لهو ماف و ئیمتیازاتانه وهربگرێت كه یاسا و رێسا و رێنماییهكان دهیبهخشن. 8- شیاندن: كۆی ئهو خزمهتگوزارییه پزیشكی و پهروهردهیی و فێركردن و كۆمهڵایهتی و پیشهیی و دهروونییه و دابینكردنی ئامرازهكانه بۆ ئاسانكردنی پێگهیشتنی به مهبهستی ئهوهی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت بتوانن ژیانی خۆیان بگوزهرێنن و یارمهتییان بدرێت بۆ تێكهڵ بوون لهگهڵ كۆمهڵدا. 9- بنكهكانی شیاندن: ئهو بنكانهن كه دووباره شیاندن به كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دهدهن و پاڵپشتی له پرۆگرامهكانی شیاندن و تێكهڵ كردنیان له نێو كۆمهڵدا دهكهن. 10- بنكهكانی حهواندنهوه: ئهو بنكانهن كه كهم ئهندامان دهحهوێننهوه كه له لایهن كهس و كاریانهوه بهخێو ناكرێن و ئهوانیش پێویستییان به چاودێری و بایهخ پێدان ههیه و رۆڵی دووباره شیاندنهوه دهگرنه ئهستۆ.
ماددهی سێیهم: ئهنجومهنێك بۆ چاودێری و شیاندنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له ههرێمدا دادهمهزرێت و وهزیر سهرۆكایهتیی دهكات و ههر یهك لهمانه دهبنه ئهندامی. یهكهم: بهڕێوهبهری گشتیی چاودێری و، پهرهپێدانی كۆمهڵایهتی له پارێزگاكانی ههرێمدا. دووهم: نوێنهری ئهم وهزارهتانهی دادێن به مهرجێك پلهیان له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت: 1- خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. 2- پهروهرده. 3- تهندروستی. 4- رۆشنبیری و لاوان. سێیهم: نوێنهرێكی كۆمهڵهی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستی تایبهت. چوارهم: وهزیر بۆی ههیه بانگهێشتی ههر شارهزایهك له ناوهوه یان له دهرهوهی وهزارهت بكات بۆ بهشداری كردنی له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهندا. پێنجهم: فهرمانبهرێك كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنابێ ئهركی رێكخستن و بهڕێوهبردنی كارهكانی ئهنجومهن دهگرێته ئهستۆ.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان- عێراق . دووهم:وهزارهت : وهزارهتی كشتوكاڵی ههرێمی كوردستان. سێیهم: وهزیر : وهزیری كشتوكاڵ. چوارهم: بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی كشتوكاڵ. پێنجهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی ڕاوێژكاری وهزارهت.
ماددهی سی: 1. پزیشكی ددان، لهماوهی حهپس و سجن و دهسبهسهربوونیدا، پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ. 2. پزیشكی ددان، ئهگهر به جهریمهیهكی ئابڕووبهر، پهیوهندی بهپیشهكهیهوه ههبێ حوكم بدرىَ، ئهوه، ئیدی پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ. 3. ئهگهر هاتو پزیشكی ددان جارێكی تریش به جهریمهی پهیوهندیدار به پیشهكهیهوه حوكمی بهسهردا درایهوه، ئهوه، لهو بارهدا، ناشێ ناوی تۆمار بكرێتهوه، مهگهر ئهنجومهنی سهندیكا بهپێی پیرۆو بهپێی ئهو رێنماییانهش كه لهسهر پێڕۆكه ده رهێنراون مرافهقهتی نوێی بداتێ.
ماددهی یهكهم: یهكهم: كاركردن به ماددهی (2) له یاسای باجی خانووبهرهی ژماره (162)ی ساڵی 1959 دهوهستێنری و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1. ڕێژهی (10%) له دهستكهوتی ساڵانهی ههر خانووبهرهیهك وهك خهرجی پاراستن وچاككردنهوه پێش حیسیب كردنی باجهكه دادهشكێنرێ . 2. باجێكی سهرهكی كه چهندییهكهی (10%) یه له دهستكهوتی ساڵانهی ههموو خانووبهرهكان فهرز دهكرێ و وهردهگیرێ دوای داشكاندنی ئهوهی له بڕگه(1)ی سهرهوهدا هاتووه. دووهم: بڕگهیهك دهخرێته پاڵ مادده(4) له یاسای باجی خانووبهرهی ژماره(162)ی ساڵی 1959، بڕگهی (3) دووباره: (3)دووباره- تهلاری نیشتهجێ بوون و بازرگانی كه به زیاتر له سێ نهۆم دروست دهكرێن جگه له (ژێرزهمین) له باجی سهرهكی بۆ ماوهی حهوت سالأ له مێژووی تهواوبوونی دروستكردنیهوه كه لێژنهی خهمڵاندن دایدهنێ دهبوردرێن.
ماددهی شهشهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی بیست و سێیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة