أحكام القانون

مادده‌ی چواره‌م: شه‌رتوشروتی ئه‌ندامێتی، ئه‌مانه‌ن: 1/ده‌بێ هاووڵاتی هه‌رێم، یان جێواری هه‌رێم بێت. 2/نابێ به‌ جینایه‌تێكی نا سیاسی، یا به‌ جونحه‌یه‌كی شه‌ره‌فنه‌نگێن حوكم درابێ. 3/ده‌بێ يه‌كێ له‌م بڕوانامانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌بێ: أ/ بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆس له‌ ژمێركاری یان له‌ ئیداره‌ی ئیش و كاردا. ب/ دبلۆم له‌ ژمێركاری یان له‌ ئیداره‌ی ئیش و كاردا. ج/بڕوانامه‌ی ئاماده‌یی بازرگانی هه‌بێ و ماوه‌یه‌كیش له‌ پیشه‌ی ژمێرکاری یان ته‌دقیقكردندا ئیشی كردبێ له‌ پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ی پازده‌می یاساكه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: مادده‌ی پازده‌م: یه‌كه‌م: ره‌سمی تۆماركردنی ناو لیسته‌كه‌ وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت. 1. (75000) حه‌فتاو پێنج هه‌زار دینار بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ (40)ساڵ تێپه‌ڕ بێت وزیاتر له‌ (3)ساڵ به‌سه‌ر وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكه‌یدا ڕابوردبێ. 2. (50000)په‌نجا هه‌زار دینار بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌پێشتر كاری دادوه‌ری كردبێ یان بۆ ماوه‌یه‌كی به‌رده‌وام كه‌له‌ (3)ساڵ كه‌متر نه‌بێت سه‌رۆكی داواكاری گشتی یان داواكاری گشتی یان ڕاوێژكاری یاسایی له‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم بووبێ یان بۆ ماوه‌ی كه‌له‌ (5)ساڵی به‌رده‌وام كه‌متر نه‌بێت جێگری داواكاری گشتی بووبێت. 3. (45000) چل و پێنج هه‌زار دینار بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ (40)ساڵ تێنه‌په‌ڕیبـێ و، (3) ساڵیش به‌سه‌ر وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكه‌یدا ڕانه‌بوردبێ و، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌و كه‌سه‌ش كه‌ ماوه‌یه‌ك پارێزه‌رایه‌تی كردبێ له‌ (3) زیاتر نه‌بێت. 4. (80000) هه‌شتا هه‌زار دینار بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ته‌مه‌نی له‌ (40) ساڵ تپپه‌ڕیبـێ و، ماوه‌ی (3)ساڵ به‌سه‌ر وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا یان هاوتاكه‌یدا ڕانه‌بوردبێ. 5. (90000) نه‌وه‌د هه‌زار دینار بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێشتر به‌حوكم، ناوی له‌ لیسته‌كه‌دا ده‌ركرابێ. دووه‌م: ره‌سمی فراوان كردنی ده‌سته‌ڵات ( ره‌سمی پله‌ به‌ندی) وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: 1. (30000) سی هه‌زار دینار له‌ مه‌شقكاره‌وه‌ بۆ موماریس. 2. (50000) په‌نجا هه‌زار دینار له‌ موماریسه‌وه‌ بۆ ڕاوێژكار. سێیه‌م: ئابوونه‌ی به‌شدار بوونی ساڵانه‌ وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: 1. (30000)سی هه‌زار دینار بۆ پارێزه‌ری مه‌شقكار. 2. (40000) چل هه‌زار دینار بۆ پارێزه‌ری موماریس. 3. (50000) په‌نجا هه‌زار دینار بۆ پارێزه‌ری ڕاوێژكار.

مادده‌ی بیسته‌م: فەرمانبه‌رانی دیوان، لە ڕووی دامه‌زراندن و گواستنه‌وه‌ و ته‌فیعه‌وه‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر حوكمی یاسای خزمه‌تی مه‌ده‌نی و یاسای میلاك و یاسای به‌رزه‌پتیی فەرمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا پێچه‌وانه‌ نه‌بێ.

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: دیوان حساباتی هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌وتبنه‌ ژێر ركێفی ریقابه‌ی داراییه‌وه‌ وریقابه‌ و ته‌دقیقی ده‌كا تا دڵنیابێ له‌وه‌ كه‌ یاسا وپێرۆ و ڕێنماییه‌كان به‌ دروستی به‌ پێی رێسا و ئوسوڵ و پێودانگی كارپێكراو رێگا و شێوازی باوو به‌رده‌ست خراونه‌ته‌ كار و، بۆیشی هه‌یه‌ كه‌: 1/هه‌موو موعامه‌له‌كانی خه‌رجی گشتی (الانفاق العام)، به‌ مووچه‌ و ده‌رماڵه‌ و خه‌ڵاتیشه‌وه‌ فه‌حس و ته‌دقیق بكا تا له‌ دروستییان دڵنیا بێ. 2/دڵنیا بێ له‌وه‌ كه‌ له‌ (ئیعتيمادات)ی‌ به‌شه‌ بودجه‌ی خۆی زیاد نه‌رۆیشتبێ. 3/دڵنیا بێ له‌وه‌ كه‌ ئه‌و داراییه‌ گشتییه‌ له‌و پێناوه‌دا خرابێته‌ كار كه‌ بۆی دانراوه‌ و، به‌فیرۆ نه‌چوه‌، یا ده‌ست بڵاوی، یا خراپ ره‌فتاریی تێدا نه‌كراوه ‌،و داهات و سووده‌كانیشی له‌ سه‌نگ ده‌دا. دووه‌م: فه‌حس و ته‌دقیقكردنی معامه‌له‌كانی خه‌مڵاندن و به‌ ئه‌نجام گه‌یاندنی جیبایه‌ و داهاتی گشتی، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ دروستیی شێوازی ئیجرائاتی كارپێكراوو سه‌لامه‌تیی جێبه‌جێ كردنیان دڵنیابێ. سێیه‌م: پێشكه‌شكردنی كۆمه‌كی هونه‌ری له‌هه‌موو بوارێكی حسابكاری و ریقابه‌كاری و هه‌موو كاروبارێكی ئیداری و رێكخستنیش كه‌ په‌یوه‌نديی پێیانه‌وه‌ هه‌بێ، هه‌روه‌ها له‌ دانان و به‌رچاوتر گۆڕینی رێسا و ئوسوڵ و پێودانگی حسابكاری و ریقابه‌كاریشدا هاوبه‌شی ده‌كا. چواره‌م: خولی خوێندن و به‌كارخستن، بۆ فه‌رمانبه‌ران و هی دیكه‌ش رێك ده‌خا و، ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ به‌ پێی یاسا كارپێكراوه‌كان ده‌رماڵه‌شیان بداتێ. پێنجه‌م: هه‌موو لایه‌نێ كه‌وتبێته‌ ژێر ركێفی ریقابه‌ی داراییه‌وه‌، دیوان ڕای خۆی ده‌رباره‌ی خشته‌ و به‌یانات و راپۆرته‌كانیان كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ ئیش و bزاڤ و بارودۆخی داراییه‌وه‌ هه‌بێ ده‌رده‌بڕێ، وبۆیشیان روون ده‌كاته‌وه‌ كه ‌تا چ راده‌یێك به‌ پێی یاسا و رێسا و ئوسوڵی كارپێكراوی حسابی رێك خراون و تا چ رادده‌یه‌كیش له‌گه‌ڵ حه‌قیقه‌تی مه‌ركه‌زی دارایی و ئه‌نجامه‌كانی ئه‌و bزاڤانه‌دا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌. شه‌شه‌م: دیوان راپۆرتێكی (نیوساڵ جارێ) پێشكه‌ش به‌ ڕابه‌ری bزاڤی رزگاریخوازی گه‌ل و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانيی و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌كات و رای خۆی تێدا ده‌رباره‌ی دۆخی دارایی و ئیداری وئابووری بواری ریقابه‌ی دارایی له‌ هه‌رێم و ئه‌و ئه‌رك وفەرمانه‌ش كه‌ خۆی ئه‌نجامی داوه‌ ده‌رده‌بڕێ. حه‌وته‌م: دیوان مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ هه‌موو به‌ڵگه‌نامه‌ و ئیزباره‌ و معامه‌له‌ وكاغه‌زێ پێوه‌ندییان به‌ كاروباری ریقابه‌ی دارایی ئاشكرا و نهێنیشه‌وه‌ هه‌بێ، ببینێ، ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ڕابه‌ری bزاڤی رزگاریخوازی، له‌سه‌ر پێشنیازی سه‌ره‌ك وه‌زیران وه‌لای ده‌خا.

مادده‌ی دوازده‌: سه‌رۆكی دیوان بۆی هه‌یه‌ به‌ڕێوبه‌رایه‌تی و به‌ش و هۆبه‌ی نوێ له‌ پێكهاته‌كانی دیواندا بكاته‌وه‌ یان دابخات.

مادده‌ی شه‌شه‌م: دیوان له‌مانه‌ پێك دێ: یه‌كه‌م: 1/سه‌رۆكی دیوان: ده‌بێته‌ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 2/نوێنه‌ر(نائب)ی سه‌رۆك: ده‌بێته‌ نوێنه‌ری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن. 3/به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كانی دیوان: ده‌بنه‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن. دووه‌م: به‌ڕێوه‌به‌ری گشتيی كاروباری ئیداری و دارایی و یاسایی و هونه‌ریی دیوان، به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كا و ئه‌م ئه‌رك و فەرمانانه‌ی ده‌بێ: 1/ته‌یار و ئاماده‌كردنی خزمه‌تگوزاریی ئیداری و دارایی و یاسایی بۆ هه‌موو پێكهاته‌كانی دیوان. 2/ئه‌رك و فەرمانی هونه‌ری و پیشه‌یی كه‌ بۆ ئیش وكاری ریقابه‌ پێویستن، هه‌روه‌ها ئه‌ركی دۆزینه‌وه‌ی شێوازی به‌ره‌و باشتر بردنی ریقابه‌كاری و زیاتر چالاك كردن و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی كار هه‌ڵسوڕاندن به‌ ته‌گبیر و هاوكۆمه‌كی له‌گه‌ڵ دایه‌ره‌و به‌ڕێوه‌به‌رییه‌كانی دیكه‌ی دیواندا.

المادة السادسة عشر أسس تقدير التعويض اذا كانت طبيعة وقيمة البضاعة غير محددة وكانت مرحلة النقل التي حدث فيها التلف أو الفقد معروفة اذا كان متعهد النقل مسؤولاً عن أي تلف أو فقد للبضاعة وكانت طبيعة وقيمة البضاعة غير محددة من قبل المرسل وغير مدونة في وثيقة النقل وكانت مرحلة النقل التي حدث فيها هذا التلف أو الفقد معروفة , فانه يجب أن لا تتعدى قيمة التعويض عن هذا التلف أو الفقد ما تنص عليه مواد الاتفاقيات الدولية المطبقة أو القانون المحلي المتعلق بالوسيلة التي تم أثناءها التلف أو الفقد في المكان الذي حدث فيه هذا التلف أو الفقد أيهما أكبر .

المادة السابعة عشرة أسس تقدير التعويض إذا كانت طبيعة وقيمة البضاعة غير محددة وكانت مرحلة النقل التي حدث فيها التلف أو الفقد غير معروفة 1- إذا كان متعهد النقل مسؤولاً عن أي تلف أو فقد للبضاعة وكانت طبيعة وقيمة البضاعة غير محددة من قبل المرسل وغير مدونة في وثيقة النقل وكانت مرحلة النقل التي حدث فيها هذا التلف أو الفقد غير معروفة وكان النقل متعدد الوسائط يشمل النقل بحراً أو نهراً , حينئذ لا يجب أن تتعدى قيمة التعويض التي يلتزم بها متعهد النقل عن 2.0 وحدة من وحدات حقوق السحب الخاص (SDR ) عن كل كيلو جرام من إجمالي وزن البضاعة المفقودة أو التالفة أو667.0 وحدة من وحدات حقوق السحب الخاص طبقا لما يحدده صندوق النقد الدولي في تاريخ الاستحقاق لكل عبوة أو طرد أو أي وحدة شحن أخرى مفقودة أو تالفة أيهما أكبر . ويمكن تعريف وحدة الشحن أو العبوة أو الطرد على أنها الوحدات أو العبوات التي يتم عدها أو رصها في وحدة النقل الجزئية ( حاوية أو أي وسيلة مشابهة ) وإذا لم تحدد على هذا النحو اعتبرت البضاعة الموجودة في تلك الحاوية وحدة شحن واحدة . 2- في حالة ما إذا كان النقل متعدد الوسائط لا يشتمل نقل البضاعة بحراً أو نهراً طبقاً لما هو في عقد النقل وكانت مرحلة النقل التي حدث فيها التلف أو الفقد غير معروفة , فان مسؤولية متعهد النقل في هذه الحالة تحدد بما لا يزيد عن 8.33 وحدة من وحدات حقوق السحب الخاص لكل كيلو جرام من الوزن الإجمالي للبضاعة التالفة أو المفقودة . 3- من الممكن أن تستبدل قيمة حقوق السحب الخاص ( كما يعرفه صندوق النقد الدولي ) المذكورة في الفقرتين (2,1) من هذه المادة بالعملة المحلية تبعاً لقيمتها في تاريخ الحكم أو القرار أو التاريخ المتفق عليه بين الإطراف , وتحسب قيمة العملة المحلية في حقوق السحب الخاص وفقا لأسلوب التقييم المطبق من قبل صندوق النقد الدولي في التاريخ محل النقاش المتعلق بمعاملاته وصفقاته الخاصة .

مادده‌ی هه‌شته‌م: نوێنه‌ری سه‌رۆك و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتیيه‌كانیش له‌سه‌ر پێشنیاری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، به‌ فه‌رمانی ڕابه‌ری bزاڤی رزگاریخوازانه‌ی كورد داده‌مه‌زرێن، به‌ڵام فه‌رمانبه‌رانی دیكه،‌ ئه‌وه‌، سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن خۆی دایانده‌مه‌زرێنێ.

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌و ره‌سمه‌ی كه‌ له‌ زنجیره‌ی (21)ی مادده‌ی (دووه‌م)دا هاتووه‌ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی لێ دێت: (2%) به‌ مه‌رجێ له‌ (1000) هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ.

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌ندامی خانه‌نشین له‌ هه‌موو مافێكی كه‌ له‌و یاسایه‌دا ده‌قی گرتووه‌ بێ به‌ری ده‌كرێ له‌ كاتی حوكم به‌سه‌ر دادانی له‌ تاوان، یان كه‌تنێكی ئابرۆبه‌ردا، یان حوكم به‌سه‌ردادانی به‌ به‌ندكردنی هه‌تا هه‌تایه‌، یان كاتی، یان ئیعدام له‌ یه‌كێك له‌و تاوانانه‌ی كه‌ ئاسایشی ناوخۆ، یان ئاسایشی ده‌ره‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌ئه‌نگێوون.

المادة الثامنة عشرة حدود مسؤولية متعهد النقل في حالة تأخير تسليم البضاعة في موعدها تحت ظروف معينة اذا حدث تأخير في تسليم البضاعة في موعدها وكان متعهد النقل مسؤولا عن التأخير فان حدود مسؤولية متعهد النقل يجب الا تزيد عن مرتين ونصف من قيمة اجرة النقل الواجب دفعها عن الاجزاء من البضاعة المتأخرة وبحيث لا تتعدى هذه المسؤولية قيمة اجرة نقل اجمالي البضاعة طبقا لعقد النقل وذلك مع عدم الاخلال بالحقوق الاخرى الناجمة كالتلف او الفقد في حالة وقوعه .

مادده‌ی بیست و نۆیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمیی (وه‌قایعی كوردستان)ــه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: ئه‌رك و پسپۆڕایه‌تی پێكهاته‌كانی فه‌رمانگه‌ به‌ په‌یڕه‌وێك دیاری ده‌كرێت.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: یاسای رێكخراوه‌ كوردستانیه‌ ناحكومیه‌كانی ژماره‌ (15)ی ساڵی 2001 و بڕیاری ژماره‌ (297)ی ساڵی 1999 هه‌ڵده‌وه‌شێندرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: رێكخراوه‌كانی ده‌ست به‌كار له‌ هه‌رێمدا له‌سه‌ریانه‌ ره‌وشی خۆیان له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا له‌ ماوه‌ی یه‌ك ساڵ له‌ رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی بگونجێنن.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی شه‌شه‌می یاساكه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: مادده‌ی شه‌شه‌م: كۆكردنه‌وه‌ له‌ نێوان ئه‌ندامێتی سه‌ندیكاو فه‌رمانبه‌رییه‌ گشتییه‌كاندا ناكرێت.

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی ( وه‌قائیعی كوردستان)یشدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م: رۆژنامه‌وان شایسته‌ی ته‌واوی مافه‌كانی خانه‌نشینه‌: یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر رۆژنامه‌وانێ له‌ كاتی كارو پیشه‌ رۆژنامه‌وانی یه‌كه‌یداو به‌و هۆیه‌وه‌ ئه‌مری خوا بكا یان شه‌هید ببێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا خاووخێزانی موسته‌هه‌قی مافی خانه‌نشینی ده‌بن. دووه‌م: ئه‌گه‌ر له‌ كاتی كارو پیشه‌ رۆژنامه‌وانی یه‌كه‌یداو به‌و هۆیه‌وه‌ دوچاری په‌ككه‌وته‌یی بوو و، به‌ ته‌واوی و به‌رده‌وام له‌ كارو پیشه‌ رۆژنامه‌وانی یه‌كه‌ی خست، به‌ مه‌رجێ بڕیاری لیژنه‌یه‌كی پزیشكیی پسپۆڕو ره‌سمیی بۆ ده‌رچووبێ.

المادة التاسعة عشرة حدود مسؤولية متعهد النقل عن الاضرار غير المباشرة في حالة ثبوت وقوع اضرار غير مباشرة نتيجة مسؤولية متعهد النقل عن تلف البضاعة او فقدها او التأخير في تسليمها عند الموعد المتفق عليه ومن ذلك تعطل عجلة الانتاج او وصول البضاعة في غير موسمها والاثار المترتبة على ذلك فأن حدود مسؤولية متعهد النقل عن الضرر غير المباشر لاتزيد عن قيمة اجرة النقل المتفق عليه في العقد عن البضاعة الهالكة او المفقودة او التي يتأخر تسليمها .