أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سی و پێنجهم
ماددهی سی و پێنجهم: ئهم یاسایه لهمێژووی بڵاوبوونهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێـت.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: وهزارهتی داد دهرچواندنی رۆژنامهیهكی رهسمی بۆ ههرێمی كوردستانی عێراق له ئهستۆ دهگرێ به ههردوو زمانی عهرهبی و كوردی و پێی دهگوترێ (وهقایعی كوردستان).
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: 1-ئهنجومهن بۆی ههیه داوای گۆرینی سكێچی بنچینهیی و فراوان بكا له كاتی پێویستدا به مهرجێك حوكمهكانی مادهی پێشووی بۆ رهچاو بكرێ. 2-ئهنجومهن دهبێ ئهگهر گۆرینی سكێچه بنچینهییهكه یا فراوانهكه به پلهی كۆتایی گهیشت به گشت ئهو بینایانهی ههموو یا ههندێكی بیناكه به پێچهوانهی پێویستییهكانی سكێچه نوێیه سهلمێنراوهكان ئاماده بكا و له ماوهی بیست ساڵدا له رۆژی، سهلماندنی سكێچهكهوه دهست بكا به موڵك سهندنیان (استملاكیها). 3-ئهنجومهن بۆی ههیه لهسهر داخوازی پهیوهندیداران بۆ ماوهیهكی كاتی رێگه بدا به پێچهوانهی پێویستییهكانی جێ بهجێ كردنی سكێچی بنچینهیی یا سكێچه فراوانهكانهوه، خانووی نوێ بۆ نیشته جێ بوون دروست بكرێ یا ئهو خانووبهرانهی ههن بهكار بهێنرێن به مهرجێك هیچ ئیلتزامێكی دارایی پابهندییهكی دارایی له كاتی جێ بهجێ كردنی سكێچهكه و تهاوو كردنی موڵك سهندییهكه به پێی رێنماییهك كه وهزارهت دهری دهكا سهبراهت بهو خانوو بهرانهی كه دهكهونه ئهستۆی شارهوانی.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: 1-ئهنجومهن به رێكخستان لهگهل لایهنه تایبهتكارهكاندا بڕیار له بارهی ئهو فهرمان و خزمهت گوزاریانهوه دهدا: أ-پاككردنوهی شهقام و شوێنه گشتییهكان و فرێدانی پیسی و زبڵ. ب-پركردنهوهی زهلكا و گۆما و شوێنی پهنگ خواردنهوهی دزه ئاو و چاڵ و چۆڵ و شوێنه ناتهندروستییهكان. ج-دروستكردنی ئاودهستخانهی گشتی و ئاگردانی سوتاندنی زبڵ. د-پاكركدنهوهی ئاوبهست (خزان) و حهوزی ئاوی پیس و دابینكردنی رێ و شوێنی گواستنهوه و ئاوهرۆكردنی به جۆرێك كه كار نهكاته سهر حهوانهوهی هاوڵاتیان و فهوتاندنی پاشماوهكانیان یا سهتاندنیان. ه-چاككردنی شهقامهكان و قیرتاو كردنیان. و-ئاورشێنكردن و شوشتنی شهقامهكان بۆ ئهوهی تهپ و تۆزیان لێ ههڵنهستێ. ز-دهستگیر كردنی ئاژهڵی بهرهڵا و فهوتاندنی زیان بهخشهكانیان به هاوكاری هگهڵ لایهن هتایبهتكارهكاندا. ح-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێنه تهویله بۆ مهر و ماڵات. گ- دروستكردنی قهسابخانهی دروست و بهرگرتن له سهربرین له دهرهوهیدا و دابینكردنی ساغلهمی گۆشت له رووی تهندروستی و ههڵگرتنی و گواستنهوه یهوه بۆ بازار. ی-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێن و بازار فرۆشتنی گۆشت و ماسی و سهوزه به كۆمهل و بهدانه. ك-رێكخستن و چاودێری كردنی تهرازوو سهنگ و پێوانهكان (مقاییس). ل-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێنی گونجاو بۆ گۆرستان و لهگهلیدا شوێنی شوشتنی مردووان و كفن كردنیان و گواستنه وه و ناشتنی مردووه ههچارهكان. م-ئامادهكردن و دیاری كردنی شوێنی ههڵگرتن و فرۆشتنی سوتهمهنی. ن-ژماره لێدانی خانوو شهقام و كهرتهكان و ناولێنانیان به هاوكاری لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكانی تردا. س-گهیاندنی ئاوی خواردنهوه به هاوڵاتیان و دروستكردنی پرۆژهی تایبهتی بۆی و پاراستنیان. ع-دروستكردنی پرۆژهی ئاوهرۆ و پاراستنیان .ف-دروستكردنی مهیدانی راوهستانی ئۆتومبێل. 2-شارهوانی دهبێ ههموو ساڵێك پارهی پێویست بۆ جێبه جێ كردنی ئهو ئهركانهی بڕگهی پێشوو له بوودجهكهیدا تهرخان بكا.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: ئهنجومهن بۆی ههیه ئهو فهرمان و كارانه جێ بهجێ بكا له حالێكدا كه بهرژهوهندی گشتی بهدی بێنێ و پارهی پێویست له بووجهی شارهوانیدا ههبێ:- 1-راكێشان و فراوانكردنی شهقام و فولكه و پێچ و بهشهكانی به پێی نهخشه سهلمێنراوهكان. 2-قیرتاو كردنی شهقام و خۆشكردنیان و شۆسته بۆ كۆدنیان و رواندنی دار و درهخت تیایاندا و ئاورشێنكردنیان. 3-دهستنیشان كردنی چۆنییهتی بهكارهێنانی شۆستهی شهقامهكان و لاتهریكهكانیان (فچلاتها) و ئهو كهلاوه (عرصه) چۆلانهی مولكی شارهوانین و رێكخستنی چۆنیتی ی كاركردنی فرۆشیاره دهستگێرهكان و خاوهن دوكانه كاتییهكان (كوشك) به شێوهیهك كه لهگهڵ بهرژهوهندی گشتیدا ناكۆك نهبێ، ئهمهش به هاوكاری لهگهڵ بهرێوهبهرێتی نهخشه كێشانی ئاوهدانیدا. 4-دروستكردنی باخچه و سهیرانگای گشتی و فراوانكردن و پۆلێنكردنیان. 5-دیاری كردنی شوێن بۆ دروستكردنی شاری یاری هاوچهرخ لهو شوێنانهی كه به پێی نهخشه سهلمێنراوهكان بۆیان تهرخان كراوه به هااوكاری لهگهڵ دهستهی گشتی و گهشت و گوزار و به كرێدانیان به كهرتی تایبهتی و تێكهڵاو یا كۆمپانیای جیهانی به پێی ی به كرێدانی درێژ خایهن (الاجازه الطویله). 6-جێ به جێ كردنی سكێچی بنچینهیی و سكێچه فراوانه سهلمێنراوهكان وجێ بهجێ كردنی شهقام و خزمهتگوزاری و بهكارهێنانی تر له بهر رۆشنایی یان. 7-دروستكردنی پرد و عهمبار پاراستنیان جگه لهوانهی سهر به لایهنێكی ترن. 8-رووخاندنی ئهو خانووبهرانهی روو له كهوتنن و ئهو ئهو قۆقزیانهی رێگهی هاتووچۆ دهگرن. 9-دیاری كردنی شوێنی فرۆشتنی باڵنده و پهلهوهر و ئاژهڵی ماڵی. 10-دروستكردنی بازاری گشتی له شوێنانهدا كه به پێی شوێی نهخشه سهلمێنراوهكان تهرخان كراون. 11-دیاریكردنی بازار بۆ فرۆشتنی ماسی و گۆشت و سهوزه و گشت بهرههمه، ئاژهڵی و كشتوكالییهكان و بهرگرتن له فرۆشتنی ئهم شتانهی له شوێنی تردا. 12-دروستكردنی هۆڵی مهله و شانۆ و سینهما و یا یاریگا و ئۆتێل و خانهی حهوانهوه و رابواردن و گهررماو و گازینۆ و ئهنتیكهخانه چێشتخاانه و هاندان و دروستكردنی یانهو كتێبخانه.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه بڕیار لهسهر ئهمانه بدا: 1-رێ پێدانی (اجازه) شوێنه گشتی یهكان و پشكنین و چاودێری كردنیان و مهرج دانان لهسهر خاوهنهكانیان ده دهبی پێویستییهكانی حهوانهوه و سهلامهتی هاتوچۆكهرانیان دابین بكا. 2-گواستنهوهی گشت ئهو پیسهسازی و پیشانهی كه زیان به ژینگه دهبهخشن بۆ ئهو شوێنانهی له ناوچهكانی پیشهسازیدا (المناطق الصناعیه) بۆیان تهرخان كراوه دانانی مهرجهكانی چۆنێتی بهكار خستنیان به هاوكاری لهگهڵ لایهنه تهندروستی یهكاندا. 3-راگرتن و روخاندانی ههر بینایهك كه به پێچهوانهی رێ چێدانی بیناكردنهوه (اجازه البناء) یا یاسا یا ئهو پهیرهوه و رێنماییانهی لهبهریانهوه دهركراون، دهست به بیناكردنیان كراوه. 4-بهرگرتن له دروستكردنی ئهو بینایانهی كه زیان به كهسایهتی تر دهگهیهنن یا جوانی شهقام و باخچه گشتی یهكانی تهنیشتیان دهشێوێنن.
ماددهی سییهم:
ماددهی سییهم: ئهنجومهن بۆی ههیهبڕیار بدا خانووی نیشتهجێ بوون دروست بكا و زهوی له رێگهی (افراز) زهوی ههیه (افراز الارچی) له چوار چێوهی، سكێچی بنچینهیدا به پێی رێنمایی تایبهتی بهسهر هاوڵاتییاندا دابهش بكا.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: 1-ئهنجومهن بۆی ههیه پێوانه (چوابگ)ی له بار بۆ ئاسانی جێ بهجێ كردنی ئهو ئهركانهی دابینی كه لهم یاسایهو له پهیرهو و رێنمایی یهكانیدا ههن. 2-كردنی ئهو خزمهتگوزاریانهی كه شێوهیهكی بازرگانی یا به رههمهێنانیان ههیه و سوود به هاوڵاتییان دهگهیهنن و قازانجیش به ماڵ و موڵكی شارهوانی.
ماددهی چل و پێنجهم:
ماددهی چل و پێنجهم: 1-گشت ئهو قهرز و ئهمانهتانهی خاوهنهكانیان له ماوهی پێنج ساڵدا له رۆژی ئهو ساڵه دارایی یهوهی تیایدا وهرگیراون نهچون به دهنگ وهرگرتنهوهیان، به ب داهاتێكی بێ رهت كردنهوه بۆ خهزێنهی ههرێم دهنوسرێن، چگه له ئهمانهتهكانی مولتهزیم و به لێن كار (metعهد). بهڵام بهڵام وهزیری دارایی و ئابووری بۆی ههیه فهرمان به گێرانهوهی ئهو قهرز و ئهمانهتانه بدا كه خاوهنهكانیان لهو ماویهدا لێیان نهپرسیونهتهوه، ئهگهر بۆی دهركهوت نهپرسینهوهكه به هۆی بههانهیهكی دروستهوه بوو هیچ پرسینهوهیهكیش دوای ده ساڵ وهرناگیرێ. 2-ئهو قهرزانهی لهسه رشارهوانین بهندی سهند و رێككهوتن نامه و یارمهتی دانن (مساعدان) له حوكمی ئهم ماددهیه به دهر دهكرێن و دهكهونه ژێر ركێفی تێپهر بوونی رۆژگاری یاسایی تایبهتی خۆیانهوه (مرور الزمن القانونی الخاص).
ماددهی چل و شهشهم:
ماددهی چل و شهشهم: وهزیر سهرپهرشتی كارهكانی شارهوانییهكان و چاودێری جێ بهجێ كردنی بودجهیان و پێداچوونهوهی ژمێریار یان دهكا و بۆی ههیه پشكنهر و وردكار (مدقق) بۆ ئهو مهبهسته بنێرێ و دهزگاكانی شارهوانیش ههرچی پێویسته بۆ ئاسان كردنی ئیشیان بۆیانی بكهن.
ماددهی چل و حهوتهم:
ماددهی چل و حهوتهم: ئهگهر بهرژهوهندی گشتی وههای خواست كه شهقامێكی كۆن به لاوه بنرێ و یهكێكی نوێ به پێی نهخشه سهلمێنراوهكه بفرۆشێ یا به كرێ ی بدا.
ماددهی چل و ههشتهم:
ماددهی چل و ههشتهم: ئهنجومهن دهبێ بۆ پێویستی جێ بهجێ كردنی سكێچی بنچینهیی و سكێچه فراوانهكان و سازدانی جزمهتگوزاری و سووده گشتییهكان، بڕیاری دابڕینی بهشی پیویستی به پێی سكێچی سهلمێنراو لهو موڵكه بیناكراوانهیا ئهوانهی لهوه و بهر دابهشكراون به مهرجێك له چواریهكی روپێوی ههر مولكێك زیاتر نهبێ كه ئهوه به خۆرایه دهبێ ئهگهر موڵكهكه زهوی بوو یا لهكاتی بینا كردنهوهیدا ئهگهر موڵكێكی بینا كراو بوو. بهڵام له حاڵێكدا ئهگهر پێویستی كرد كه زیاتر له چوار یهكی وهربگرێ، ئهوا ئهنجومهن دهبێ له رێگهی مولكسهندییهوه زیادهی چواریهكهكه به پێی یاسای موڵكسهندی كارپێكراو وهربگرێ.
ماددهی چل و نۆیهم:
ماددهی چل و نۆیهم: 1-ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی وهزیر، ئهنجومهنی شارهوانی ههڵوهشێنێتهوه ئهگهر ئهنجومهنهكه زۆربهی ئهندامانی له دهست دا له حالێكدا كه له پۆلی تایبهتی و ممتازی بێ، بهڵام بۆ پۆلهكانی تر ێششنیازهكه له لایهن بهرێوهبهری گشتی شارهوانییهكانهوه دهكرێ و به پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهوه. 2-وهزیر دهبێ له ماوهی پازده رۆژدا له رۆژی ههڵوهشاندنهوهی ئهنجومهنهوه بڕیاری ههڵبژاردن لهو ناوچهیهدا بدا كه ئهنجومهنهكهی به پێی بڕگهی پێشوو ههڵوهشێنراوهتهوه بۆ ههڵبژاردنی ئهنجومهنێك كه جێگهی ئهنجومهنی پێشوو بگرێتهوه و ماوهكهش تهواو كهری ئهو دهبێ. 3-كارهكانی ئهنجومهن له رۆژی ههڵوهشاندنهوهیهوه ههتا ههڵبژاردنی ئهنجومهنی نوێ به لیژنهیهك دهسپێردرێ كه وهزیر لهسهر پێشنیازی بهرێوهبردنی گشتی شارهوانی یهكان پێكدێنێ و ئهم لیژنهیه نابێ هیچ بڕیاریك بۆ چارهسهركردنی ههر كێشهیهك بدا پێویستی به سهرف كردن له سنووقی شارهوانی دهبێ و له وهوبهر ئهنجومهن بڕیاری بۆ نهدابێ، جگه لهو مهسرهفی ههمیشهیی یه ئاسایی یانهی كه له بووجه سهلمێنراوهكهیدا ههن، تهنها له حاڵهتی پێویستیدا نهبێ كه ئهویش لهسهر پێشنیازی بهرێوهبهری گشتی شارهوانییهكان و به پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهوه دهبێ.
ماددهی پهنجایهم:
ماددهی پهنجایهم: سهرۆكه شارهوانی یا ئهو كهسهی دهسهڵاتی خۆی دهداتێ دهسهڵاتی جێبهجێ كردنی ئهو تایبهتكاریانهی دهبێ: 1-بهرێوهبردنی كاروباری شارهوانی و سهرپهرشتی كردنی ئیش و كاری فهرمانبهران و كریكاران. 2-بهرێوهبردنی مال و موڵكی شارهوانی و پاراستنیان. 3-بهرێوهبردنی داهاتهكانی شارهوانی و وهرگرتنیان و چاودێری كردنی حیسابهكانی. 4-ئیمزار كردنی ئهو نووسراوانهی له شارهوانییهوه دهردهچن. 5-دهبێت نوێنهری شارهوانی لهبهر دهم دادگاكان و گشت فهرمانگهكاندا و بۆی ههیه كهسێكی تر بكاته بریكاری خۆی و ئهگهر بهرچهوهندی خۆی لهگهڵ بهرژهوهندی شارهوانی ناكۆك بوون، جێگری سهرۆك له نوێنهرایهتی كردنی بهرچهوهندییهكانی شارهوانیدا جێگهی دهگرێتهوه ههر وهكو سهرۆك یا جێگرهكهی له ههموو بۆنه گشتییهكاندا دهبنه نوێنهری شارهوانییهكان. 6-ههر دهسهڵاتێكی تر كه ئهنجومهن پێی دهسپێرێ و ئهویش دهبێ: أ-ئهو راپۆرتانهی خوارهوه بدا به ئهنجومهن و وێنهیان به وهزارهت و دهبێ پووختهی ئهو كارانهیان تێدا بن كه شارهوانی بهدی هێناون و ئهو مهسهلانهی چارهسهری كردوون كهشفێكیش به دهسكهوت و مهسرهفی شارهوانی و تێبینی و پێشنیازهكانی له بارهیانهوه پێشكهش بكا: 1-راپۆرتێكی نیو ساڵی له كۆتایی حوزهیراندا دهدرێ. 2-راپۆرتێكی ساڵانه و له كۆتایی كانوونی یهكهمدا دهدرێ. 3-راپۆرتێكی كۆتایه له دوا مانگی خولی ئهنجومهندا دهدرێ. 4-راپۆرتێك له بارهی ئهو پرۆژانهی گهشه پێدانهوه كه لهسهر حیسابی نهخشهن. أ-ئهم راپۆرتانه به پێ ی ئهو راپۆرتانه دهدرێن كه ئهنجومهنی وهزیران دایان دهنێن. ب-ئهنجومهن بۆی ههیه له راپۆرتانهی برگهی پێشوو بدوێ و بڕیاری پێویست سهبارهت بهو مهسهلانه بدا له چوار چێوهی تایبهت كاری خۆیدان. ج-شارهوانی بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی ئهنجومهن و پهسهند كردنی له لایهن وهزیرهو ئهو راپۆرتانهی بڕگهی (1) بهرێ و شوێنی ئاگاداری جۆراوجۆر بۆ هاوڵاتیان بڵاو بكاتهوه.
ماددهی پهنجا و یهكهم:
ماددهی پهنجا و یهكهم: شارهوانییهكان بۆیان ههیه سهبارهت به ئهركهكانی سهرشانیان راستهخۆ رووی قسه بكهنه دادگا و فهرمانگهكان و هاووڵاتییان.
ماددهی پهنجا و دووهم:
ماددهی پهنجا و دووهم: وهزیر بۆی ههیه ههر چی یهك به پێویست بزانێ لهو دهسهڵاتانهی خۆی كه یاسا رهچاو كراوهكان بۆی بڕیار داون بۆ ئاسانكردنی كاروبار به سهرۆكی شارهوانی یان بسپێرێ.
ماددهی پهنجا و سێیهم:
ماددهی پهنجا و سێیهم: شارهوانی به یهكێ له دهسهڵاته گشتییهكانی دادهنرێ كه به پێی یاسا دامهزراوه وبۆی ههیه دوا له ههموو كهس بكا ملكهچی ئهو فهرمانانه بن كه دهریان دهكا به رێك و پێكی رادهگهیهنرێن و ئاشكرا دهكرێن و دهبێ ئهو فهرمانبهرانهی تاعهت بكرێن كه دهسهڵاتی ههڵسوراندنی كارهكانیان پێ سپێردراوه و ئهوهی سهرپێژی بكا به پێ ی یاسا كارپێكراوهكان سزا دهدرێ.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ئهنجومهنێك بۆ چاودێری و شیاندنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له ههرێمدا دادهمهزرێت و وهزیر سهرۆكایهتیی دهكات و ههر یهك لهمانه دهبنه ئهندامی. یهكهم: بهڕێوهبهری گشتیی چاودێری و، پهرهپێدانی كۆمهڵایهتی له پارێزگاكانی ههرێمدا. دووهم: نوێنهری ئهم وهزارهتانهی دادێن به مهرجێك پلهیان له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت: 1- خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. 2- پهروهرده. 3- تهندروستی. 4- رۆشنبیری و لاوان. سێیهم: نوێنهرێكی كۆمهڵهی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستی تایبهت. چوارهم: وهزیر بۆی ههیه بانگهێشتی ههر شارهزایهك له ناوهوه یان له دهرهوهی وهزارهت بكات بۆ بهشداری كردنی له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهندا. پێنجهم: فهرمانبهرێك كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنابێ ئهركی رێكخستن و بهڕێوهبردنی كارهكانی ئهنجومهن دهگرێته ئهستۆ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: یهكهم: ئهنجومهن ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: 1- گفتوگۆ كردن و دانانی ستراتیژ و بڕیاردانی سیاسهتی نموونهیی تهواوكار و ئاماده كردنی ژینگهی گونجاو بۆ كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستییه تایبهتهكان. 2- دیاری كردنی رێكار و دانانی راسپارده بۆ دابین كردنی چاودێری و شیاندن بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت و بهدواداچوون و چاودێری كردنی جێبهجێ كردنیان. 3- بڕیاردانی پرۆگرامی تایبهت بۆ هۆشیاریی كۆمهڵایهتی سهبارهت به مافی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستیی تایبهت و یهكسان بوونیان لهگهڵ خهڵكی دیكهدا، به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان. دووهم: ئهنجومهن به لایهنی كهم مانگی جارێك كۆ دهبێتهوه و وهزیریش بۆی ههیه لهكاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه بانگهێشتی بكات. سێیهم: سندووقێك بۆ چاودێری كردن و شیاندنی كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دادهمهزرێت و له نێو بودجهی وهزارهتدا بودجهیهكی بۆ تهرخان دهكرێت، پێبهخشین و سامانی راسپێردراو كراو یان ههر داهاتێكی دیكهشی دهخرێته سهر و سندووقیش له لایهن ئهنجومهنهوه بهڕێوه دهبردرێت و به پهیڕهوێك كاروبار و شێوازی كار كردنی رێك دهخرێت.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: "حكومهت رێكاری پێویست دهگرێتهبهر بۆ چاودێری كردنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت له نێو خێزانهكانیان، یان له خانهكانی لهخۆ گرتن و بنكهكانی شیاندندا.