أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی حهڤده
ماددهی حهڤده: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهركار.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: بهرێوهبهراێتی دیوانی وهزارهت و ئهم دام و دهزگایانهی پێ یانهوه بهندن: 1-بهرێوبهرێتی گشتی دیوان: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا و بهرێوهی دهبا كه باوهرنامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێنهوه: ا-بهشی بهرێوهبردن و كارو باری كهسان. ب-بهشی كاروباری دارایی. ج-بهشی چاودێری پێداچوونهوه. 2-بهرێوبهرێتی گشتی كاروباری تهندروستی: بزیشكێك به پلهی بهرێوهبهرێتی گشتی سهرۆكایهتی دهكا و ئهم بهرێوهبهرێتتیهو بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه. أ-بهرێوهبهرێتی خزمهتگوزاری پارێز (الوقاية) و پارێزگاری كردن له ژینگه كه لهم بهشانه پێكدێ: 1-بهشی پهتاكان (الاوبئة). 2-بهشی پارێزگاری كردن له ژینگه. 3-بهشی تهندروستی سهلامهتی پیشهیی. 4-بهشی دایكایهتی و منداڵی. 5-بهشی تهندروستی قوتابخانهو چاو. 6-بهشی پارێزی تهندروستی. 7-بهشی پشكنینی تهندروستی. ب-بهرێوهبهرێتی خزمهتگوزاری چارهسهركردن، لهك بهشانه پێك دێ: 1-خهستهخانه و مهڵبهندهكانی تهندروستی و عیاده رهسمی و ئههلییهكان. 2-بهشی عیدهكانی پزیشكی. 3-بهشی تهندروستی ددان. 4-بهشی لیژنه پزیشكییهكان. 5-بهشی دهرمان سازی (الصيدلية)و تاقیگهكان (المختبرات). 6-بهشی تهجهیز و شمهكی پزیشكی. 7-بهشی دابین (التأمين)ی تهندروستی. 3-بهرێوهبهرێتی گشتی نهخشه كێشان و فێركردنی تهندروستی: پزیشكێك سهرۆكایهتی دهكا و لهم بهشانه پێك دێ. أ-بهشی نهخشه كێشانی تهندروستی. ب-بهشی نهخشه كێشانی كۆمهڵایهتی. ج-بهشی بهدواداچوون. د-بهشی سهرژمێری. ه-بهشی ئهندازیاری و چاككردنهوه (الصيانة). و-بهشی هێزی كارگهر. ز-بهشی فێركردن و راهێنان. ح-بهشی شمهك هێنان له دهرهوه (استيراد). 4-بهرێوهبهرێتی گشتی به تهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا كه باوهر نامهی سهرهتای زانكۆی له دهروونناسی (علم النفس) یا كۆمهڵناسی (علم الاجتماع) دا ههبێ و ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه. أ-بهشی خزمهتگوزاری كۆمهڵایهتی و بهتهمهن داچووان (المسنين). ب-بهشی كهم ئهندامان (المعوقين). ج-سنوقی بهتهنگهوه هاتی خێزان. د-بهشی كارو باری كۆمهڵه ههرهوهزییهكان. ه-بهشی راهێنانی پیشهیی ئافرهتان. 5-بهرێوهبهرێتی گشتی (چمان)ی كۆمهڵایهتی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا و كه بروانامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه: أ-بهشی پشكنین و پێداچوونهوهی ئابوونه. ب-بهشی خزمهتگوزاری دوای فرۆشتن. ج-بهشی بهكار خستن (التشغيل). د-بهشی خانهنشینی و بریددان (التعويض). ه-بهشی جێبهجێ كردن. و-سنوقی (چمان) ی كۆمهڵایهتی.
ماددهی شازده
ماددهی شازده: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: فهرمانگهی چاكسازی كۆمهڵایهتی و بهشهكانی: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهری گشتی بهرێوهی دهبا كه بروانامهیسهرهتایی زانكۆی ههبێ و فهرمانگهكه كهسایهتی (معنوی) ی خۆی دهبێ.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: دهبێ وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهو یااسیه جێ بهجێ بكهن.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: 1-وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسیاره له رێنیشاندان له كارهكانیدا و سهرپهرشتی و چاودێریكردنی چالاكییهكانی و ههر له وێشهوه ئهو بڕیار و فرمان و رێنماییانه له رووی یااسیی و بهرێوهبردن و هونهریهوه ههیه له چوار چێوهی یاسا و پیرهو و رێنماییه كارپێكراوهكانی تردا ههر وهكو له بهردهم ئهنجومهنی وهزیراندا بهو مانایهی كه ئهندامێكی هاوبهشێتی بهرپرسیاره. 2-بریكاری وهزارهت: ئهو ئهركانه بهجێ دێنی كه وهزیر پێیانی دهسپێرێ. 3-بهرێوهبهرێتی دام و دهزگاكانی مهڵبهندی وهزارهت لهمانه پێك دیێن: أ-نووسینگهی وهزیر: فهرمانبهرێك له پلهی بهرێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن. ب-نووسینگهی بریكار: فهرمانبهرێك بهرێوهی دهباو چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن. ج-بهرێوهبهرێتی راگهیاندن و پهیوهندی: به نووسینگهی وهزیر دهبهسترێتهوه. د- فهرمانگهی یاسایی: به وهزیرهوه دهبهسترێتهوه. 4-ئهنجومهن: له بهرێوهبهره گشتییهكانی دیوانی وهزارهت ئهو فهرمانگانهی پێوهی بهندن و ژمارهیهك له پزیشكه تایبهتكارهكان و ههر فهرمانبهرێك كه وهزیر دایدهنێ پێكدێ.
ماددهی یازدهیهم
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: ئامانجی وهزارهت ئامادهكردنی پێویستییهكانی لهش ساغی تهواوه له رووی جهستهییی و ئهقلی و دهروونیهوه بۆ هاوڵاتییان و دابینكردنی به تهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی بۆ خۆیان له ژاندا و بۆ خێزانهكانیان دوای مردنیان و بهدیهێنانی (چمان)ی كۆمهڵایهتی و ساراپایی بۆ كرێكاران، ئهمانهش بهم رێ و شوێنانهوه دهكرێت: 1-دامهزراندن و بهرێوهبردنی (وحده)ی تهندروستی پارێزهر (وقایه) و چارهسهر كردن (علاج)و پهرهپێدانی و بایهخدان به دام و دهزگاكانی به تهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی و كار و (چمان) و پوخته كردنی كۆمهڵایهتی كه ببنه دام و دهزگایهكی پوخته كردن و راستكردنهوه و فێركاری و ههوڵدان به شێوهیهك كه ژیانێكی سهربهرزانهیان بۆ مسۆگهر بكرێ و لهسهر كێشی (جنوح) به دووربن. 2-بایهخدان به خزمهتگوزاری تهندروستی و سهرهتایی و له گهلیدا به تهنگهوه هاتنی دایكایهتی و منداڵ و تهندروستی قوتابخانهو تهندروستی خێزان و پیری. 3-نههێشتنی نهخۆشی پهتاو دهست بهسهر داگرتن له گواستنهوهی له دهرهوهی ههرێم بۆ ناوهوهی و به پێچهوانهوه یا له شوێنێكهوه بۆ شوێنێكی تر و بهر گرتن له بڵاوكردنهوهی لهسهر زهوی و ناو ئاو له كهش و ههوای ههرێمدا. 4-پاراستنی ژینگه و پوخته كردنی و پهرهپێدانی و پاراستنی شێوازهكانی بوار نهدان به پیس بوونی. 5-بایهخدان به لهش ساغی و سهلامهتی كارگهران له پرۆژهكانی كارداو بهرزكردنهوهی رادهی تهندروستیان و پاراستنیان له بهرامبهرمهترسی نهخۆشیهكانی پیشهو زامدار بوون به هۆی كاره وه دانانی پێوانه و مهرجی تایبهتی بۆیان و سهلامهتی شوێنی كار و چاودێری كردنی جێبهجێ كردنی ئهو پێوانه و مهرجانه. 6-بایهخدان به تهندروستی دهروونی و هاوڵاتی و بهشدار بوون له دابینكردنی پێویستییهكانی. 7-بڵاوكردنهوهی پهروهردهی تهندروستی و هۆشیاریی تهندروستی و ژینگهیی به شێوهیهك كه پاراستنی مرۆڤ و ئامێر مسۆگهر بكا له رێگهی بهرگرتن له روودانی كارهساتی كار و نهخۆشی پیشه. 8-مسۆگهر ركدنی دهرمان و پێویستییهكانی و كهل و پهلی پزیشكی و جۆرا و جۆری پێویست بۆ پێشكهشكردنی خزمهتگوزاری پزیشكی خۆپاراستن، چاره سهركردن و بایهخدان به (عيادة)ی مللی و سهرپهرشتیكردنی و مسۆگهر كردنی ئامێریتایبهتی كهم ئهندامان. 9-بهشدار بوون له پێگهیاندنی كادیرانی تهندروستی یاریدهدهر و بهرز كردنهوهی رادهی زانستی كارگهران له كهرتی تهندروستیدا و پهرهپێدانی لێكۆڵینهوهی پزیشكی و تهندروستی، ههروهها پێگهیاندنی كادی پیشهیی به پێی پێویستی نهخشهی گهشهپێدانی ههرێم به شێوهیهك كه توانای بهرههم هێنان بهرزبكاتهوه و جۆری كارادن چاك بكا و لێكۆلینهوهی زانستی له بوارهكانی تهندروستی كار و بهتهنگهوه هاتنی كۆمهڵایهتی كۆمهڵایهتیدا هان بدات. 10-رێكخستن و چاودێری كردنی ئهوانهی پیشهی پزیشكی و تهندروستی و سهلامهتی پیشهیی دهكهن به هاوكاری لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكاندا. 11-بایهخدان به بهتهنگهوه هاتن و راهێنانی ههرزهكاران و كهم ئهندامان و دوواكهوتوان له ئهقلدا و كهروڵاڵ و كوێرهكان له رووی پهروهردهیی و پیشهیی و رهفتارهوه به شێوهیهك كه بهشدار بوونیان له كاری گهشه پێداندا مسۆگهر بكا و ئهو هۆیه دهروونی و كۆمهڵایهتیانه له كایهدا نههێڵێ كه رێگهی ئهوهیان لێ دهگرێ. 12-بایهخدان به بزووتهنهوهی ههرهوهزی له ههرێمدا له رێگهی كۆمهڵانهی ههرهوهزییهوه كه پهیدا دهبن. 13-ههوڵدان بۆ مسۆگهر كردنی دابینی تهندروستی (التأمين الصحي)ب بۆ هاوڵاتی یان.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: أ-ئهرك و تایبهتكاری دام و دهزگاكانه وهزارهت به پهیرهوێك دیار دهكرێن. ب-وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهریهتی بهش و لقی نوێ له كاتی پێویستدا پێكبێنێ. ج-وهزیر بۆه ههیه به پێی پێویست لیژنهی ههمیشهی و كاتی پێكبێنێ.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: دانانی سیاسهتی گشتیی تهندروستیی دهروونی. دووهم: ئامادهكردنی پلان بۆ مسۆگهركردنی ماف و سهلامهتی نهخۆشه دهروونیهكان. سێیهم: ههماههنگیكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكان بۆ دابینكردنی پێداویستیه مادی و مهعنهویهكانی چاودێریكردنی نهخۆش و خانهكانی حهواندنهوه. چوارهم: دهركردنی رێنمایی بۆ نهخۆشخانهو دامهزراو نۆرینگهكانی پسپۆڕ له پزیشكی دهروونی له سهرجهم ئهو شتانهی پهیوهستن به چاودێریكردنی نهخۆش. پێنجهم: ههماههنگیكردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكان بۆ دابینكردن و ئامادهكردنی بهرنامهی رۆشنبیریی و كۆمهڵایهتی و حهوانهوه. شهشهم: دانانی ستاندهر بۆ بهخشینی مۆڵهتی دهركراو له وهزارهتی تهندروستی تایبهت به بهرێوهبهبهردنی دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی كه حوكمهكانی ئهم یاسایهیان بهسهردا پیاده دهكرێت. حهوتهم: هاریكاریكردن لهگهڵ لایهنه زانستیهكان بۆ ئامادهكردنی لێكۆڵینهوهو توێژینهوه له بواری تهندروستیی دهروونی.
مادهی شانزدهیهم:
مادهی شانزدهیهم: ههر وهزیرێك كه ئهندامی ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانی نییه بۆی ههیه له ههر كۆبونهوهیهكدا ئامادهی ببێ، بێ ئهوهی مافی دهنگدانی ههبێ.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهنجومهن ههر سێ مانگ جاریك بهلانی كهم كۆدهبێتهوه ووهزیر بۆی ههیه داوای كۆبوونهوهی نا ئاسایی له كاتی پێویستدا بكات.
ماددهی سی و پێنجهم:
ماددهی سی و پێنجهم: ئهو دامهزراوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه بهمانهی خوارهوه پابهند دهبن: یهكهم: ڕادهستكردنی نهخۆش و كهسوكاری وێنهیهك لهو مافانهی نهخۆش كه لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه له كاتی چوونهژوورهوهی دامهزراوهكان لهگهڵ دانانی كۆپیهك لهم مافانه له دۆسیه پزیشكیهكهی و یهكێكی تر له تۆماره پزیشكیهكان پاش واژووكردنی لهسهری له لایهن نهخۆشهوه. دووهم: دانانی كۆپیهك لهم مافانه له شوێنی بهرچاو تاوهكو نهخۆش و میوانهكان سهیریان بكهن. سێیهم: ڕوونكردنهوهی ئهم مافانهو رێكارهكانی تهزهلوم، و چۆنیهتی پێشكهشكرنی سكاڵاو ئهو لایهنهی وهریدهگرێت بۆ ههر نهخۆشێك له كاتی چوونهژوورهوه بۆ ناو دامهزراوهكانی تهندروستیی دهروونی.
ماددهی سی و حهوتهم:
ماددهی سی و حهوتهم: ناكرێت ئازادی نهخۆش له ڕووی جهستهییهوه كۆت بكرێت یان گۆشهگیر بكرێت به ههر ئامرازێك بهبێ گرتنهبهری رێكاره دیاریكراوهكان بهپێی ئهو رێنماییانهی دهردهكرێن بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی سی و ههژدهم:
ماددهی سی و ههژدهم: یهكهم: لهگهڵ پێشێل نهكردنی ههر سزایهكی توندتر كه یاسا دهقی لهسهر بكات ئهوا سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له یهك ساڵ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له (1.000.000) یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت ههر كهسێك: 1- به نیازخراپی زانیاری یان داتا یان راپۆڕت به پێچهوانهی ڕاستی دهربارهی باری دهروونی كهسێك پێشكهش بكات بهمهبهستی ئهوهی بهزۆرهكی دهسبهسهر بكرێت وهك نهخۆشێكی دهروونی یان به ئامانجی كۆتاییهێنانی دهسبهسهرییهكهی، یان لێبووردنی له بهرپرسیارێتی تاوانكاریی چ به شێوهیهكی تهواو یان بهشهكیی. 2- ئهو پابهندییهی له ماددهی (31)ی ئهم یاسایهدا دهقی لهسهر كراوه پێشێل بكات. دووهم: سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له دوو ساڵ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت و له یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت یان به یهكێك لهم دوو سزایه: 1- ههر پزیشكێك به ئهنقهست له ڕاپۆڕتهكهی شتێك بسهلمێنێت كهوا پێچهوانهی ڕاستی بێت دهربارهی باری دهروونی یان ژیریی كهسێك به مهبهستی ئهوهی بیخهنه دامهزراوهكان یان لێی بهێننهدهرهوه یان به ئامانجی ئهوهی به شێوهیهكی تهواو یان بهشهكیی له بهرپرسیارێتی تاوانكاریی بیبوورن. 2- ههر یهكێك كهسێك به سیفهتی تووشبوونی به یهكێك له نهخۆشیه دهروونیهكان یان ژیرییهكان له شوێنێك دهسبهسهر بكات یان به ئهنقهست ببێته هۆی دهسبهسهراگرتنی له شوێنێك جگه لهو شوێنانهی یان ئهوا حاڵهتانهی لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه.
ماددهی چلهم:
ماددهی چلهم: سزا دهدرێت به غهرامهیهك له یهك ملیۆن دینار زیاتر نهبێت ههر كهسێك سهرپێچی حوكمێك له حوكمهكانی ماددهكانی (9، 10، 21، 22، 24، 35)ی ئهم یاسایه بكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: دهسته سهرۆكێكی دهبێ بهپلهی وهزیر دادهمهزرێ و، خۆی سهرۆكی باڵایهتی و بهرپرسه لهكارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكانی و سهرپهرشتی و چاودێری دهكات و لهوهوه و بهسهرپهرشتی ئهو ههموو بڕیار و فهرمان و رێنماییهك دهردهچێ و جێبهجێ دهكرێن، لهههموو ئهو شتانهی كه پهوهندییان به ئهركی دهسته و دهسهڵاتهكانی و ههموو كاروباره هونهری و دارایی و كارگێڕییهكانیهوه ههیه، ئهمهش بهپێی حوكمهكانی یاسا و، بهرپرسیشه لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیران.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ئهندام دهبێ ئهو مهرجانهی لێ بێنه دی: 1. هاوڵاتی كوردستانی عێراق بێ و تیایدا جێوار بێ. 2. بهتاوانێكی نا سیاسی یان كهتنێكی ئابرۆ بهر حوكم نهدرابێ. 3. بڕوانامهی پهیمانگای تهندروستی یان قوتابخانهی تهندروستی یان خولی تهندروستی یان دواناوهندی تهندروستی ههبێ كه له لایهن وهزارهتی تهندروستییهوه دانی پیانرابێت. 4. ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه ئهوانهی له بواری تهندروستی دا كار دهكهن بكاته ئهندام كه خاوهن پیشه تهندروستییهكانن و مۆڵهت پێ دراون.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: 1. چوونه ناو سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێ كه پێشكهش به نهقیب یا سهرۆكی لقی پارێزگا دهكرێ و بهڵگهنامه پێویستییهكانیشی پێوه دهلكێنرێ. 2. داواكاری چوونه ناو سهندیكا له ماوهی (15) رۆژ له مێژووی تۆماركردنیهوه له سهندیكادا دهخرێته بهر دهمی ئهنجومهن بۆ بڕاندنهوهی لهو ماوهیهدا و ئهگهر له كاتی تهواو بوونی ئهو ماوهیهدا نهبڕاندرایهوه به قبووڵ كراو حساب دهكرێ. 3. ئهنجومهن بۆی ههیه داواكاری چوونه ناو سهندیكا به بڕیارێكی هۆدار رهفز بكا و، خاوهنی داواكاریش بۆی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوهی ههرێم له ماوهی (30) رۆژ له مێژووی ئاگاداربوونییهوه تانهی لێ بدا، وه بڕیاری دادگاش بن بڕه. 4. رهسمی چوونه ناو سهندیكا (25) دینارهو رهسمی بشداربوونیش (20) دیناره.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی سهندیكا پێك دێ كه ههموو پابهندییهكانی خۆیان جێبهجێ كردووه به پێی ئهم یاسایه، وه به باڵاترین دهسهڵات دهژمێردرێ، وه به ههر سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیای ئهنجوومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبوونهوهیهكی گشتی ئاسایی دهبهستێت بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پركردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی، وه نیسابیش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیسابیش دوای پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، ههڵبژاردن له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێت، ژمارهی ئامادهبوانیش ههر چهندێك بێت نیساب به تهواوی دادهنرێت.