المواد القانونية
ماددهی بیست ویهكهم : یهكهم : ههركهسێك ببێته هۆكار بهكردهوهی كهسیی خۆی یان كهمتهرخهمی، یان كردهوهی ئهو كهسانهی لهژێر سهرپهرشتی یان چاودێری یان كۆنتڕۆڵی ئهو دابن، لهكهسان و لایهنگرانی، یان سهرپێچی یاساكان و پێڕهو وڕێنماییهكان بكات، وزیان بهژینگه بگهیهنێ، بهپرسیاردهبێء دهبێ قهرهبووی بكاتهوه و، زیانهكهش لاببات و، بارودۆخهكهش بگهڕێنێتهوه بۆ كاتی جارانی بهرلهكهوتنهوهی زیانهكه، لهو ماوهیهی لهلایهن وهزارهت دیاریكراوهو بهو مهرجانهی كه دایناوه، له حاڵهتی كهمتهر خهمی یان مل نهدان بۆ ئهنجام دانی، وهزارهت بۆی ههیه پاش ئاگاداركردنهوهی رێ و شوێن و رێكاری مسۆگهر بۆ لابردنی زیانه كه بگرێته بهر و سهبهیكاریش ههموو ئهو مهسرووفانهی بۆ ئهم مهبهسته كردوویهتی سهرباری خهرجییه كارگێرییهكان له ئهستۆ دهكرێ لهگهڵ رهچاوكردنی ئهم پێوهرانهی خوارهوه: 1. پلهی مهترسیداری ئهو مادده پیسانهو جۆرهكانی. 2. كاریگهری پیسبوون لهسهر ژینگه له ئێستاء ئایندهدا. دووهم : بهرپرسیاریهتی سهبهبكاری ئهو زیانانهی لهئهنجامی سهرپێچیكردن له پیادهكردنی حوكمهكانی بڕگهی ( یهكهم) لهم ماددهیهدا له بهر چاو دهگیرێ . سێیهم : حوكمهكانی یاسای شارستانی عێڕاقی سهبارهت به ڕێساكانی بهپرسیاریهتی پیادهدهكرێن، لهههر شتێك لهم یاسایهدا دهقی بۆ نههاتبێ. چوارهم : ڕێكخراوهكانی كۆمهڵگهی مهدهنیء زیانلێكهوتووان لهتاكهكان بۆیان ههیه، به پێی حوكمهكانی بهندی (یهكهم) لهم ماددهیهدا داوا بهرزبكهنهوه. پێنجهم : ههركاتێ خهرجیهكانی لابردنی پیسی وهرگیرا بهسندوق دهسپێردرێ، تاكو بۆ لابردنی پیسیهكه بهكار دههێندرێت.
ماددهی شهشهم : سهرباری ئهو ئهركانهی بهپێی یاسای وهزارهت به ئهنجومهن سپێردراوه، ئهم ئهرك و دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه :- یهكهم : پێشنیار كردنی سیاسهتی گشتی بۆ پاراستنی ژینگه له ههرێمداو دهستنیشانكردنی ئامانج و كاره گرنگهكانی ژینگهتێیدا. دووهم : دانپێدانان وپشت بهستان به تایبهتمهندی و پێوانهكانی پێوهری رهگهزهكانی ژینگه . سێیهم : دانپێدانانی مهرج و بهرزه فتكاریهكانی دهبێ له دامهزراوو چالاكیهكاندا ههبێ كه كاریگهری زیانگهیاندنی لهسهر ژینگه ههیه یان دهبێته هۆی تێكدانی هاوسهنگییهكهی. چوارهم : دانپێدانانء پشت بهستن بهڕێنمایی و بڕیارو بهرزهفتكاریهكانی پێویست بۆ جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه و ئهوانهی به هۆیهوه دهرچوون. پێنجهم : یهككردنی پلانهكانی فریاكهوتن كه لایهنهكانی پهیوهندیدار بۆ ڕووبهڕووبونهوهی كارهساتهكانی ژینگه ئامادهی دهكات. شهشهم : ئهنجامدانی رووپێوكردنی پێویست بۆ دهسنیشانكردنی شوێنهواری ژینگهیی كه له ئهنجامی بهكارهێنانی چهكی قهدهغهكراوی نێودهوڵهتی یهوه له ههرێم دا دروستبووه.
ماددهی نۆزدهیهم: ئهندامی ئهنجومهن به دهست له كاركێشراوه دهژمێردرێ ئهگهر له ماوهی (ساڵێكدا) بهبێ عوزری رهوا له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یاخود له پێنج دانیشتنی پهراگهندهدا ئاماده نهبوو.
ماددهی شهشهم: زمانی خوێندن له زانكۆدا زمانی ئینگلیزیه یان ههر زمانێكی جیهانیی تر لهگهڵ ڕهچاوكردنی پسپۆڕیه مرۆیهكان كه له لایهن وهزارهتهوه دیاری دهكرێت كه بهو زمانه فهرمیانه دهبێت كه له دهستور دهقیان لهسهر كراوه.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: داواكاری دامهزراندنی زانكۆ له لایهن دهستهیهكی دامهزرێنهری خاوهن شارهزایی زانكۆیی، كه نابێت له ده ساڵ كهمتر بێت و نابێت ژمارهیان له پێنج كهس كهمتر بێت، پێشكهشی وهزارهت دهكرێت، لهگهڵ راپۆرتێك تیایدا داواكارانی دامهزراندن بهڵێن دهدهن بهدابینكردنی پێداویستیه ماددی و مرۆیی و زانستیهكان، به باڵهخانهو كتێبخانهو تاقیگهو پێداویستیهكانی تریشهوهو ئامادهكردنی پێڕهوێكی ناوخۆ، كه ئهمانهی خوارهوه لهخۆبگرێت: 1- ناوی زانكۆو ئامانجهكانی و بارهگاكهی. 2- لیستێك به ناوی دهستهی ئهمیندارانی زانكۆ لهگهڵ سیڤی كهسایهتی و زانستی و توانستهكانیان. 3- داهاته داراییهكانی زانكۆ. 4- كۆلێژو بهش یان لقه زانستیهكان لهگهڵ دیاریكردنی ژمارهی ئهندامانی دهستهی وانهگوتنهوهی ههر بهشێكی زانستی و توانستهكان و شارهزایی وخزمهتهكانیان. 5- پهیكهری رێكخستنهكی زانكۆ. 6- ههر كاروبارێكی تر كهوا كاری زانكۆ رێكدهخات. دووهم: داواكارییهكه ڕهوانهی دهزگای سهرپهرشتیكردن و ههڵسهنگاندنی جۆریی له وهزارهت دهكرێت بهپێی ستاندهرهكانی دڵنیایی جۆریی و كوالیتیه متمانهپێكراوهكان. سێیهم: داواكارانی دامهزراندن، له ماوهیهك له شهش مانگ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنی بڕیاری وهزارهت به بهخشینی مۆڵهتی دامهزراندن، زیاتر نهبێت، پابهنددهبن به دابینكردنی گشت ئهو مهرج و پێداویستیانهی له بهندی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا ئاماژهیان بۆ كراوه، به پێچهوانهی ئهمهش مۆڵهتی دامهزراندنهكه به ههڵوهشاوهیی ههژمار دهكرێت و وهزارهت پێڕاگهیاندنی داواكارانی دامهزراندنهكه بهم ههڵوهشانهوهیه، له ئهستۆ دهگرێت. چوارهم: 1- وهزارهت لهسهر راسپاردهی ئهنجومهنی وهزارهت و له دوای پهسهندكردنی سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران مۆڵهتی دامهزراندنی زانكۆ دهبهخشێت. 2- زانكۆ ڕهسهن و متمانهپێكراوو دانپێنراوهكان بۆیان ههیه لق بۆ خۆیان دامهزرێنن بهمهرجێك به مهرجهكانی مۆڵهتدان و ستاندهرهكانی متمانهپێكردنی گشتی وتایبهتی كارپێكراو له ههرێمدا، پابهند ببن. 3- وهزارهت بڕیاری بهخشینی مۆڵهتی دامهزراندنی زانكۆ یان لقی زانكۆیهكی متمانهپێكراو له ماوهیهك كه له نهوت رۆژ له رێكهوتی تۆماركردنی داواكارییهكه له لای وهزارهت تێپهرنهكات، دهردهكات، و به پێچهوانهی ئهمهش داواكارییهكه به پهسهندكراو ههژمار دهكرێت. 4- داواكارانی دامهزراندن بۆیان ههیه ناڕهزایی دهرببڕن لهسهر بڕیاری ڕهتكردنهوه له لای ئهنجومهنی وهزیران له ماوهی سی رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنیان به بڕیاری ڕهتكردنهوهكه، وه پێویسته ئهنجومهنی وهزیران له ماوهی چل و پێنج رۆژ له رێكهوتی پێشكهشكردنی ناڕهزاییهكه، بڕیاری له سهر بدات. پێنجهم: داواكارانی دامهزراندن پابهند دهبهن به دستپێكردنی دامهزراندنی باڵهخانهو تاقیگهو كتێبخانهو یانهی قوتابیان و هۆڵهكانی وهرزش و پێداویستیه ماددیهكانی تر له سهر زهوی تهرخان كراو بۆ پرۆژهی زانكۆ تایبهتیهكه بهپێی یاسای وهبهرهێنانی بهركار له ههرێمدا له ماوهیهك كه له شهش مانگ له رێكهوتی تهرخانكردنهكه تێپهڕنهكات، ههروهها پابهند بوون به تهواوكردنی قۆناغ بهقۆناغی ئهو بهپێی پلان و پێداویستیانهی زانكۆ كه له لایهن وهزارهتهوه لهبهر رۆشنایی دیزایینی تهواوی گشت یهكه بیناكاریهكان پهسهندكراوه، له ماوهیهك كه له پێنج ساڵ تێپهر نهكات، و ئهمانهی خوارهوه مهرجن له باڵهخانهكانی زانكۆ: 1- پێویسته سهربهخۆ بێت و نهبهسترابێتهوه به مهبهستی نیشتهجێبوون یان ئابوری یان خوێندنی نازانكۆیی یان ههر مهبهستێكی تر كه بۆ خوێندی زانكۆیی نهبێت. 2- پێویسته له سهر ڕووبهرێك بینابكرێت كه بگونجێت: أ- لهگهڵ ژمارهی ئهو زانكۆو بهشانهی مهبهستن دابمهزرێن و پێداویستیهكانیان لهڕووی هۆڵهكانی وانهگوتنهوهو ژمارهی ساڵهكانی خوێندن. ب- لهگهڵ جۆری پسپۆڕیه تیۆری وپراكتیكیهكانی مهبهستن بخوێندرێن. ج- لهگهڵ ژمارهی ئهو قوتابیانهی ئهگهر ههیه وهربگیرێن بهپێی ئهو پلانهی له لایهن وهزارهتهوه پهسهندكراوه. د- ئهندازهكهی بگونجێت لهگهڵ ئهو پرۆگرامه خوێندنانهی كهوا مهبهستن پهیڕهو بكرێن و لهگهڵ تایبهتمهندییه ژینگهیی و ئابوری و كۆمهڵایهتیهكانی ئهو دهوروبهری تیایدا دادهمهزرێت. هـ- پێویسته هۆڵی چالاكی رۆشنبیری و حهوانهوهو توالێتی تایبهت و ڕووبهریی سهوزایی و وهرزشی و پاركی ئۆتۆمبێل و بنكهی تهندروستی پێوه بلكێنرێت به جۆرێك كهوا لهگهڵ قهبارهی زانكۆو ڕهچاوكردنی پێداویستیهكانی خاوهن پێداویستیه تایبهتیهكان دابهش بكرێن. شهشهم: ناكرێت كۆلێژ یان بهشی نوێ به مهبهستی فراوانبوون بكرێنهوهو ڕاگهیاندن و دهست به وهرگرتن و خوێندن تیایاندا بكرێت تهنها پاش دابینكردنی گشت پێداویستیهكان و بهپشتگیری كردنی دڵنیایی جۆری و لهنێوانیشیاندا: 1- تاقیگهو دهزگا پێویستهكان بهگوێرهی ئهو پسپۆڕیانهی مهبهستن بخوێندرێن لهگهڵ دیاریكردنی توانای لهخۆگرتنی ههر یهكێكیان لهگهڵ كۆی ژمارهی قوتابیان. 2- كتێبخانهیهكی تایبهتمهند له ههر كۆلێژێك و كتێبخانهیهكی گشتی ناوهندیی زانكۆیی. 3- مهرجه له كاتی كردنهوهی كۆلێژهكانی كۆمهڵه پزیشكیهكان كه كورتكراونهتهوه سهر پزیشكیی ددان و دهرمانسازیی و پهرستیاریی ڕهچاوی ستاندهره جیهانیهكان بكرێت و كارمهند وپێداویستیه پێویستهكانی دابین بكرێن.
ماددهی سێیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی چوارهم: ئهم یاسایه، له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهر كار.
ماددهی چوارهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا دهخرێته بهركار.
ماددهی دووهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار.
ماددهی یهكهم: نهفهقهی منداڵان لهو ساتهوهی كه باوكیان مهسرهفیان لێ دهبڕێ دهبێ به قهرزێك و دهكهوێته ئهستۆی باوكیان.
ماددهی ههژدهم: كاركردن به بڕگهی (5)ی ماددهی چلهمین له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 5- ئهگهر مێرد ژنێكی دیكهی هێنا، ژنی یهكهمی مافی داواكردنی لێك جودابوونهوهی دهبێ.
ماددهی چوارهم: زانكۆ كهسایهتی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی و كارگێری و ئهكادیمی ههیهو بۆ هێنانهئارای ئامانجهكانی خاوهن لێهاتهیی یاساییهو له دامهزراوهكانی خاوهن سوودی گشتی ههژمار دهكرێت.
ماددهی سێیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی دووهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهر كار.
ماددهی حهڤدهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا پێك دێ له: یهكهم: نهقیب، دهبێ مومارهسهی له پیشهكهیدا ههبێت كه له ده ساڵ كهمتر نهبێت. دووهم: شهش ئهندام به بریكاری نهقیبهوهش ئهوانهی كه له مومارهسهكردنی پیشهكهدا له حهوت ساڵ كهمتریان بهسهر نهبردووه. سێیهم: ئهنجومهن له نێوان ئهندامهكانیدا به نهێنی بریكاری نهقیب و سكرتێر و خهزنهدارێك له یهكهم كۆبونهوهیدا ههڵدهبژیرێ. چوارهم: ئهنجومهن بهلایهنی كهمهوه ههر مانگێ جارێك كۆبوونهوه ئاساییهكانی خۆی دهبهستێ، بۆیشی ههیه دانیشتنی نائاسایی به بانگهێشتی نهقیب یان به داواكاری سێیهكی ئهندامانی ببهستێت.
ماددهی چلهم : ئهنجومهن به ههماههنگی له گهڵ لایهنهكانی پهیوهندیدار پلانێكی گشتی بۆ ڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه دادهنێ و بهرچاوی ئهنجومهنی وهزیران دهخرێ تا رهچاوی بكات و لهم نهخشهیهشدا ئهمانهی خوارهوه له بهرچاو دهگیرێن: یهكهم : ئهنجومهن كۆكردنهوهی زانیاری و پێڕهوهكانی كه له لایهنی ناوخۆیی و نێو دهوڵهتیهوه لهبهر دهستان دهگرێته خۆ، بۆ ڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه و كهمكردنهوهی زیانهكانی. دووهم :به پێڕهو لیژنهیهك لهسهر ئاستی ههرێم به سهرۆكایهتی سهرۆك وهزیران بۆ رووبهروو بوونهوهی كاره ساتهكان و كهمكردنهوهی مهترسییهكان دادهمهزرێ، لایهنهكانی ناو لیژنهكهو ئهركهكانی و میكانیزمی كاركردنی ههر یهكهیان له پێش و له كاتی و له دوای روودانی كارهساتهكه دهست نیشان دهكات. سێیهم : تیمهكانی فریاكهوتن بۆ رووبهروو بوونهوهی كاره ساتهكان به رێنمایی ئهو لایهنانه پێك دههێنرێن كه نوێنهریان له لیژنه ههرێمایهتییهكهدا ههیه، كه له بڕگهی (دووهمی ئهم ماددهیهدا) هاتووه و ههموو پێداویستییه نوێیهكانی له میلاكی گونجاو و راهێنهر له بواری به رهنگاربوونهوهی ناكاویدا بۆ فهراههم دهكرێ. چوارهم : پۆلینكردنی كارهساتهكان بهگشتی و دیاری كردنی ئهرك و بهرپرسیاریهتی ههر لایهنێك به بهخهبهردان له ڕوودانی یان مهزهندهكردن به ئهگهری روودانی و چۆنیهتی ڕووبهڕوو بوونهوهیدا. پێنجهم : دامهزراندنی ژوورێكی عهمهلیاتی ناوهندی بۆ وهرگرتنی ههواڵهكان لهسهر كارهساتهكانی ژینگه و بهدواداچوونی پێشوازیكردن و ڕهوانهكردنی زانیاریه وردهكان لهربارهیهوه به ئامانجی كۆكردنهوهی تواناكانی پێویست بۆ ڕووبهڕووبوونهوهی. شهشهم: پێكهێنانی كۆمهڵهی كاركردن كه له ژووری عهمهلییاتهوه پهیدابووه، بۆ بهدواداچوونی ڕووبهڕووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه لهكاتی ڕوودانیدا یان مهزهندهكردن به ڕوودانی و، سهرۆكی كۆمهڵهی كاركردن ههموو دهسهڵاتهكانی پێویستی ههیه بۆ ڕووبهرووبوونهوهی كارهساتهكانی ژینگه به هاوكاری و ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهنجومهنێك له وازارهت پێكدێ پێی دهگوترێ (ئهنجومهنی وهزارهتی داد) و له مانه پێكدێ:- 1- وهزیر : سهرۆك. 2- بریكاری وهزارهت : ئهندامه و له كاتی ئامادهنهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات. 3- سهرۆكی ئهنجومهنی راوێژكاری : ئهندامه. 4- سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادی : ئهندامه. 5- سهرۆكی داواكاری گشتی : ئهندامه. 6- بهڕێوهبهری گشتی داد: ئهندامه. 7- بهڕێوهبهری گشتی فهرمانگهكانی داد: ئهندامه. 8- بهڕێوهبهری گشتی پهیمانگهی دادوهری: ئهندامه. 9- بهڕێوهبهری گشتی تۆماركردنی خانوو بهره: ئهندامه. دووهم: ئهنجومهن له مانگێكدا جارێك كۆبوونهوهیهكی ئاسایی دهبهستێ و سهرۆك بۆی ههیه به شێوهیهكی نائاسایی داوای بهستنی بكات ههر كاتێك پێویستی بهوه ههبوو. سێیهم: ئهنجومهن به سهرۆكایهتی سهرۆك یان جێگرهكهی له كاتی ئامادهنهبوونی و به ئامادهبوونی دوو لهسهر سێی ئهندامان كۆدهبێتهوه و بریارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئهندامه ئامادهبووهكان دهردهچێ و له كاتی یهكسانی بوونی دهنگهكان ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆكی له گهڵدایه. چوارهم: ئهنجومهن سكرتێرێكی دهبێ كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له یاسادا ههبێ، كاروباری ئهنجومهن رێك دهخات و خشتهی كارهكانی ئاماده دهكات و به ئهندامهكانی رادهگهیهنێ و ئهو قهزییانه پوخت دهكاتهوه كه خراونهته بهردهمی له گهڵ گهیاندنی بڕیارهكانی داو چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن.
ماددهی ههشتهم: یهكهم: دهستهی گشتی به باڵاترین دهسهڵاتی یهكێتییهكه دادهنرێ و، له سهرجهم ئهندامه تۆماركراوهكان پێك دێت كه پابهندبوونی خۆیان بهپێی ئهم یاسایه بهجێهێناوه،یهكهم كۆنگرهی دامهزراندنیشی، دوای شهست رۆژ، لهرۆژی كارپێكردنی ئهم یاسایهوه، دهبهستێ بۆ ئیقراركردنی پێڕۆی ناوخۆی یهكێتییهكهو ههڵبژاردنی ئهنجومهن. دووهم: یهكێتی، به بڕیاری ئهنجومهن و لهسهر بانگهێشتی سهرۆكی یهكێتییهكه ههر سێ ساڵ جارێك، كۆنگره خول بهخولهكانی خۆی دهبهستێو، رێژهی یاساییش (النصاب)، به ئاماده بوونی زۆرینهی ئهندامانی دهستهی گشتی دهێتهجێ. ئهگهر نهشهاتهجێ، ئهوه، لهوبارهدا، ههڵبژاردن، پاش پازده رۆژ، له رۆژی كۆبوونهوهی یهكهمهوه، له ههمان كات و ههمان شوێندا، ئهنجام دهدرێت و، رێژهی یاساییش، به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان، بهتهواو لهقهڵهم دهدرێ.
بیست و یەك: ئەم بڕیارە لە ڕۆژی دەرچوونیەوە كاری پێدەكرێت و لە رۆژنامەی فەرمی ( وەقایعی كوردستان )دا بڵاودەكرێتەوە.
شازدەهەم: پێویستە هێزی پێشمەرگە لەو جێیانە نەكشێتەوە كە لەدوای 9/6/2014 تێدا جێگیر بوون.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة