المواد القانونية
ماددهی دووهم: ماددهی چوارهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: لێژنهیهك بهسهرۆكایهتی فهرمانبهرێك پێكدههێنرێت، كه پلهكهی له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕیی بێت و ئهندامێتی چوار فهرمانبهری وهزارهت، كه پلهكانیان له بهڕێوهبهر كهمتر نهبێت، به مهرجێك یهكێكیان یاسایی بێت، بۆ تێڕوانینی ئهو ناڕازیی بوونهی كه له لایهن خانهوادهی شههیدان و ئهنفالكراواندا له سهر ئهو بڕیارانهی له بهرێوهبهرایهتیه گشتیهكانی پارێزگاكان دهردهكرێن پێشكهش كراون، وه بڕیارهكانی لێژنه به زۆرینه دهردهكرێن و وهزیر پهسهندیان دهكات. دووهم: ئهو لێژنهیهی لهسهرهوه پێكهێنراوه ئهم ئهركانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێت: 1- تێڕوانینی ئهو ناڕازیی بوونانهی كه له لایهن خانهوادهی شههیدان و ئهنفالكراواندا پێشكهش كراون بهمهبهستی ئهوهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بیانگرێتهوه. 2- ههر كهسێكی خاوهن بهرژهوهندی مافی ههیه تهزهلوم بكات له لای لێژنهی تایبهت لهو بڕیارهی كه دهریكردووه له ماوهی (30) سی رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنی به بڕیارهكه یان ههژماركردنی بهوهی پێی ڕاگهیێنراوه. 3- پێویسته له سهر لێژنهی تایبهت وهڵامی تهزهلومه پێشكهشكراوهكان بداتهوه له ماوهیهك كه له (60) شهشت رۆژ له رێكهوتی پێشكهشكردنیان تێپهر نهكات. 4- ههر كهسێكی خاوهن بهرژهوهندی مافی ههیه پهنا بباته بهر دادگاكانی باری كهسێتی بۆ ئهوهی بیسهلمێننێت كهوا حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه پاش ئهوهی لێژنه بڕیار دهدات به ڕهتكردنهوهی تهزهلوم، وه پێشكهشكاری داواكاریهكه له رسوماتی دادوهریی دهبهخشرێت. 5- بڕیاری دادگاكانی باری كهسێتی شیاوی تانهلێدان دهبن لهبهردهم دادگای تهمییز له ماوهی (30) سی رۆژ له رێكهوتی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكه یان ههژماركردنی بهوهی پێی ڕاگهیێنراوه.
ماددهی ههشتهم: بڕی بنهڕهت (أصلی) و سوود و بڕه شایستهكانی تری سهر ههر مایهیهك لهو مایانهی لهوانهیه رابكێشرێن و سهرجهم ئهو بڕانهی بهپێی ههر گهرهنتیكردنێكی بهستراو بهپێی ئهم یاسایه شایسته دهبن و گشت رێككهوتن و بهڵگهنامهكانی كه لهم بوارهدا ههرێم گرێیان دهدات ملكهچ نابن بۆ رسوماتی پوولی دارایی، یان لێ بڕینی ههر بڕێك، یان باجێكی تری هاتوو له ههر یاسایهك، یان پێڕهوێك، یان رێنماییهكی تری بهركار له ههرێمدا.
ماددهی حهوتهم: ئهنجومهنی وهزیران ههڵدهستێت به دیاریكردنی بهرزترین تێكڕای سوود، یان تێكڕای سوودی بنهڕهت و رسومات و عمولهكان به رهچاو كردنی كێبڕكێ لهنێوان سهرچاوهكانی راكێشانی مایه، یان ههر سوودێك، یان دهسكهوتێك، یان داهاتێكی تر كهوا شایسته دهبێت، یان كهڵهكهبووه لهسهر ههر مایهیهك كه رادهكێشرێت، یان ههر قهرزێكی گهرهنتیكراو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهو شێوهیهی بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكات، ئهم دهسهڵاتهش ملكهچ نابێت بۆ هیچ بهرزه تێكڕایهك، یان ههر كۆتێكی تری هاتوو له ههر یاسایهك، یان پێڕهوێك، یان رێنماییهكی تری بهركار له ههرێمدا لهكاتی بهستنی رێككهوتننامهكه.
ماددهی دووهم: یهكهم: ئهنجومهنی وهزیران تهخویل دهكرێت به راكێشانی مایه له سهرچاوهی یاسایی و دارایی پاك له رێگهی قهرزكردن و قهرز وهرگرتن و، یان گهرهنتیكردنی قهرز، یان پرۆسهی تری هاوشێوه به بههایهك كه له هیچ كاتێكدا سهرجهمی له (5،000،000،000) پێنج ملیار دۆلاری ئهمریكی زیاتر نهبێت. دووهم: مهرجه سهرجهم قهرز وهرگرتنهكان، یان گهرهنتیهكان، یان ههر پرۆسهیهكی تری هاوشێوه تێپهڕی ئهو بڕه نهكهن، كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا باسكراوه و، دانهوه یان گهرهنتیكردنی دانهوهی رسومات و سوودو خهرجییهكان و ئهو بڕانهی تر كه پێیهوه بهستراونهتهوه لهنێو دهسهڵاتی ئهنجومهنی وهزیران دایه كه لهم یاسایهدا روون كراوهتهوهو، ئهم بڕانهش له نێو بهرزه ئاستی باسكراو له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا ههژمار ناكرێن.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهنجومهنی وهزیران لیژنهیهكی تایبهت پێك دههێنێت له (سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران و جێگرهكهی و وهزیری دارایی و ئابووری و، ههر وهزیرێكی تر) و به یهكهوه ڕادهسپێردرێن به دهسهڵاتی دیاریكردنی حوكم و مهرجهكانی ههر پرۆسهیهك له پرۆسهكانی راكێشانی مایه، یان ههر گهرهنتیكردنێكی قهرز، ههروهها دانووستان كردن به سیفهتی ئهوهی كهوا نوێنهری ئهنجومهنی وهزیرانن و، بهستنی سهرجهم رێككهوتن و بهڵگهنامهكان و ههر ههموار كردنێكیان بهو شێوهیهی بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكات و، خستنه بواری جێبهجێ كردنهوهو، بهرپرسێتی ئهم لیژنهیهش لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیراندا پێكهوهیی (تچامنی) دهبێت. دووهم: به بڕیارێكی ئهنجومهنی وهزیران پێشوهخته حوكم و مهرجهكانی ههر راكێشانێكی مایه، یان گهرهنتیكردنی قهرز له نێوانیشیاندا بۆ نموونه$ (دراوی متمانهپێكراو، بهرزه تێكڕای سوود، یان تێكڕای سوودی بنهڕهت و، بڕی بنهڕهت و رێكهوتی شایستهبوون) بهو شێوهیهی بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكات، دیاری دهكرێت.
ماددهی یهكهم: لیژنهیهك پێك دههێنرێ به ناوی لیژنهی یانسیبی ئاوهدان كردنهوهی ههرێمی كوردستانی عێراق به سهرۆكایهتی وهزیری ئاوهدانكردنهوه و گهشهپێدان و جێگری بریكاری وهزارهت و نوێنهری وهزارهتی دارایی و ئابووری و تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی و كشتوكال و ئاودێری و پیشهسازی وزه و ئهشغال و نیشتهجێ كردنی به پله یهك كه له بهرێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ.
ماددهی حهوتهم: كۆبوونهوهكانی لیژنه به ئاماده بوونی زیاتر له نیوهی ئهندامانی له گهڵیانداو سهرك و ئهگهر ئهگهر ناجێگیرهكهی ساز دهبن و بڕیارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئاماده بووان دهدرێن و ئهگهر دهنگهكان وهك یهك بوون ئهو لایه زال دهكرێ كه سهرۆكی له گهڵدایه.
ماددهی سێزدهم: یهكهم: لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی وئهندامێكی یهدهگ پێك دێت، له لایهن ئهندامانی لقهكهوه ههڵدهبژێردرێن. دووهم: لق، بۆ وهدیهێنانی ئهو ئامانجانهی یهكێتی تێدهكۆشێ كه لهم یاسایهدا دهقهكانیان هاتووهو، لیژنهی لق، ساڵانه ڕاپۆرتێك لهبارهی ئیش وكاری لقهكهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.
ماددهی بیست و دووهم: 1/لیژنهی زهپتی له سهرۆكێك و دوو ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه ئهنجومهنی سهندیكا دایان دهنێ بهمهرجێ سهرۆكهكهی ئهندامێ بێ له ئهندامهكانی ئهنجومهن. 2/لیژنهی زهپتی تایبهته به سهیركردنی ههموو ئهو سهرپێچيیانهی كه دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتووه و، لهو مهسهله وشكاتانهش دهپێچێتهوه كه ئهنجومهن بۆی ههواڵه دهكا و، دهشتوانێ یهكێ له ئهندامهكانی خۆی راسپێرێ كه لێیان بكۆڵێتهوه و راپۆرتێك له بارهیانهوه پێشكهش بكات. 3/لیژنهی زهپتی لهسهر ئهو رێسایانهی له یاسای زهپتی فرمانبهرانی دهوڵهتدا هاتووه، رهفتار دهكا.
ماددهی حهوتهم: ژوور ئامانجهكانی بهم رێ و شوێنه بهجێ دێنێ: 1-تۆمار كردنی ناوه بازرگانییهكان و ناونووس كردنیان له تۆماری بازرگانیدا و رێكخستنی دهفتهری پێویست بۆی و پێشكهشكردنی زانیاری له بارهی ئهو ناوانهی به یهكێتی تا له دهفتهری ناوهندی دا (مركزی) تۆمار بكرێن. 2-دهست نیشان كردنی ئهو داب و نهریتانهی بۆ كاروباری بازرگانی و پیشهسازی له ههر ناوچهیهكی جوگرافیدا باون بۆ مهبهستی تایبهتكاری ژوور و بڵاوكردنهوهیان. 3-ناوبژی كردنیان و بهشدار بوون له ناو بژی كردن لهو ناكۆكییه بازرگانی و پیشهسازیانهدا كه له نێوان ئهندامانی ژوور خۆیان یان له نێوان ئهوان و خهڵكانی تردا روودهدهن و پێكهێنانی لیژنهی ناوبژی كردن و ئاماده كردنی لیستی ناوی ناوبژی كاران و بنهما و چۆنێتی ناوبژی كردن. 4-دهركردنی باوهرنامهی شوێنی بهرههم هێنان (شهاده المنشأ) بۆ كهل و پهل له سنووری ههرێمدا، ههروهها دهركردنی سهلملندنی باوهرنامه بازرگانییهكانی تر. 5-كۆكردنهوه و پۆلینكردن و بڵاوكردنهوهی نرخی كهل و پهله سهرهكییهكانی ناو بازاری ناوخۆ به شێوهیهكی خولهكی (دوری) 6-پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری له بواری راوێژی هونهری دا بۆ بازارگان و پیشهسازی یهكان. 7-سهلماندنی كهفالهتی ئهندامان. 8-بهشداری كردن له چالاكییهكانی ئهنجومهن و دهستهی لیژنهو دهزگا ئابوورییهكانی تایبهت به پارێزگا.
ماددهی چوارهم: یهكێتی بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-سهرپهرشتی كردنی ژوورهكان و چاودێری و رێنوێنی كردنیان و بوون به نوێنریان له لایه دهسهڵاته گشتییهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. 2-سهرپهرشتی كردنی تۆمار ناوه بازرگانییهكان (الاسماْ التجاریه) و ناوی نووسیكردنیان له توماری بازرگانی له ههرێمدا و رێكخستنی دهفتهری ناوهندی (سجلات مركزیه) بۆیان. 3-كردنهوهی پێشانگا له ناوه وه و دهرهوهی ههرێمدا و به بهشداری بوونیان به رێكخستنی لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكاندا و داوهتكردن بۆ بهستنی كۆنگرهی بازرگانی و پیشهسازی و بهشداری كردن له كۆر و كۆنگرهكانی ناوخۆ و دهرهوه. 4-كۆكردنهوه و پوخته كردنی ئاگاداری و زانیاری بازرگانی و پیشهسازی به دهست خستنیان بۆ ئهندامانی و لایهنه پهیوهندی دارهكان. 5-لێكۆلینهوهی بارودۆخی بازرگانی پیشهسازی له ههرێمدا پێشنیاز كردنی رێ و شوێن و چارهسهر به ئامانجی پهرهپێدانی چالاكی و ئابووری و گهشهپێدانی له ههرێمدا. 6-لێكۆلینهوهی رێ و شوێنی هاندانی سهرمایه و بهشداربوون لهگهڵ لایهنه رهسمی و یهكانادا له دانانی نهخشه و بهرنامهی به بهرههم هێنانی چالاكی پیشهسازی ی تایبهتی و تێكهڵاو. 7-سازدانی نهخشهكێشی و ئامادهكردنی لێكۆلینهوه و پێشكهشكردنی پێشنیاز بۆ بزواندن و پهرهپێدانی بازاری ناوخۆ. 8-ئامادهكردنی لێكۆلینهوه و پێشنیاز سهبارهت به پهرهپێدان و پاراستنی پیشهسازی و بارو دۆخی ناردنی بهرههمهكانی بۆ دهرهوه و خستنه ناو بازارهوه چ له ناوهوه چ له دهرهوهی ههرێمدا به هاوكاری رێكخستن لهگهڵ لایهنه پهیوهندی دارهكاندا و بهشداریبوون له پێوانهكانی ناردنی كهل و پهلدا بۆ دهرهوه. 9-لێكۆلینهوه (مهسحكردنی مهیدانی)بازارهكانی ناوهوه و دهرهوه بۆ زانینی تواناو دانانی ری َو شوێنی گهشهپێدان و ئال و گۆری بازرگانی به مهبهستی فراوان كردنی ئاسۆی هاوكاری ی ئابووری له بواری دهرهوه. 10-بهشدار بوون له دانانی پێوانهی هونهری بۆ بهرههمهكانی ههرێم و هاوكاری له چاودێری جێبهجێ كردنیان. 11-بهشدار بوون له ئامادهكردنی پررۆژهكانی ئهو یاسایانهی راستهخۆ پهیوهندیان به چالاكی پیشهسازی و بازرگانییهوه ههیه. 12-ناردنی نێراوی (بعثه) بازرگانی و پیشهسازی بۆ دهرهوهی ههرێم پێشوازی كردن و رێكخستنی سهردانی نێردراوانی بیانی. 13-گهشه پێدانی فام و رۆشنبیری پیشهسازی و بازرگانی له ناو ئهندامانی ژوورهكان. ههوڵدان بۆ بهرز كردنهوهی رادهی پیشهیی یان و دهركردنی ئهو جۆره چاپهمهنییهی بایهخ به زانیاری ئابووری دهدهن. 14-پشتگیری كردنی خاوهندارانی داهێنان و هاندانی داهێنهران و بههرهمهندان به شێوهیهك كه خزمهتی پهرهپێدانی ئابووری ههرێم بكا
ماددهی دهیهم: یهكهم: ئهنجومهنی یهكێتی باڵا ترین دهستهی یهكێتی یهو ئهم ئهركانه بهجێ دێنێ: 1-دانانی سیاسهتی گشتی یهكێتی. 2-دانان و بڕیار لهسهر دانی بووجهی ساڵانهی یهكێتی و دیاری كردنی رێژهی بهشداربوونی ژوورهكان تیایدا. 3-ئامادهكردنی پهیرهوهكانی ناوخۆی یهكێتی و ژوورهكان. 4-سهلماندنی بووجهی ساڵانهو حیسابی یهكێتی و میلاكی فهرمانبهرانی. 5-سهلملندنی ئهو بڕیارانهی ژوورهكان له بارهی به گهر خستنی پاره و پولیانهوه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه دهری دهكهن. 6-زامن كردنی ئهو قهرزانهی كه ژوورهكان وهریان دهگرن. 7-ئهنجومهنی بهرێوهبردنی ژو بۆی ههیه ئابوونهی ساڵانهو ههق دهستی خزمهتگوزاریهكانی دیاری بكا. 8-بهخشینی خهڵات بۆ ئهندامان و كهسانی تر به شێوهیهك كه لهگهڵ ئامانجهكانی یهكێتی دا بگونجێ. 9-بهجێ هێنانی ههر كارو فهرمانێكی یاسایی تر بۆ بهدیهێنانی مهبهستهكانی یهكێتی. دووهم: ئهنجومهنی یهكێتی بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی به سهرۆكهكهی بسپێرێ. سێ یهم: بڕیار له ئهنجومهندا به زۆربهی موتلهق دهدرێ و ئهگهر دهنگهكان وهك یهك بوون سهرۆك دهنگی زاڵ بوونی دهبێ.
ماددهی ههشتهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه، له ههر یهكهیهكی ئیداری یان له ههر ناوچهیهكی ناو ههرێمدا، زهروورهتی كارو ئاسایشی ههرێم پێداویستی پێی ههبێ، بهڕێوهبهرایهتی و نووسینگهی تێدا بكاتهوه، و هیچیش لهو ئهركو فرمان و سهڵاحیهتانهش كهم نهكاتهوه كه بهپێی یاسا بهركارهكان به سهرۆكانی یهكه ئیدارییهكان دراون.
ماددهی بیست و چوارهم: دارایی ژوورهكان له مانه پێك دێ: 1-ئابوونهی ساڵانهی ئهندمان. 2-داهاتی بهگهر خستنی پاره و پوولی و كرێ ی خانوو بهرهكانی. 3-كرێ ی ئهو خزمهتگوزاریانهی پێشكهشیان دهكا. 4-قهرزی ناوخۆ بهمهرجێ به پهسهند كردنی ئهنجومهنی یهكێتی بێ. 5-ئهو پیتاكانهی ئهنجومهن پێشكهشی دهكهن.
ماددهی بیست و یهك: ههر ههڵبژێرێك (ناخب) بۆی ههیه له ماوهی ههفتهیهكدا له رۆژی راگهیاندنی ئهنجامی ههڵبژاردنهوه تانووت له دروستی ههڵبژاردنهكه بدا به مهرجێ (1000) ههزار دینار وهك بارمته له سنوقی ژووردا دابنێ و ئهگهر تانووتهكهی رهت كرایهوه یا خۆی وازی لێهێنا وهك داهاتێك بۆ ژوور تۆمار دهكرێ.
ماددهی بیستهم: له بارهگای یهكێتی لیژنهیهك پێك دێ به سرۆكایهتی دادوهرێك كه سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوهی پهیوهندیدار دهبێ و ئهندامیهتی نوێنهری وهزارهتی ناوخۆ و داریی و ئابووری و پیشهسازی و ووزه و نوێنهرێكی یهكێتی بۆ ساغ كردنهوهی دروستی ههڵبژاردن و بریارهكانیش بنبڕ دهبن.
ماددهی یازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی گومرك: جێبهجێ كردنی یاسا گومرگییهكان ئهو فهرمان وبڕیار و رێنمایی و بهندانه(الچوابگ) له ئهستۆ دهگرێ كه دهزگا جۆربه جۆرهكانی ههرێم ئامادهیان دهكهن و پهیوهندییان به پسپۆرایهتییهكانی بهرێوهبهرایهتی گشتییهوه ههیهو، ههروهها بنهماو مهبدهئه پێویستییهكان بۆ ئاسانكردنی كردهوهی جێبهجێ كردنی و دانان و جێبهجێ كردنی پلانی پێویست بۆ بهرهنگار بوونهوهی قاچاغ و لێكۆڵینهوهی یاسا گومرگییه بهركارهكان دهست نیشان دهكات و، دادهنێت، بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی ههبێت و به ئهزموون و پسپۆر بێ و، لقی بهرێوهبهرایهتییهكانی گومرگی ههرێمی پێوه دهلكێ.
ماددهی پێنجهم: زمان له دادگاكاندا كوری دهبێ، بهڵام دادگا بۆی ههیه بههۆی وهرگێره وه داوای سوێند دانی گوێ له قسهی دژكاران (الخصوم) و شایهتهكان بگرێ.
ماددهی سێ یهم: ویلایهتی دادگا گشت كهسانی سروشتی و مهعنهوهی و لهگهڵیاندا حكومهتیش دهگرێتهوهو حوكم دان له گشت دژكاری (منازعه) و تاونێكدا كاری تایبهتی ئهوه.
ماددهی شهستهم: یهكهم: ئهگهر سهرۆكی دادگایهك یا سهرۆكی دهستهیهك ئامادهنهبوو یا شوێنی فرمانهكهی چۆڵ بوو یا ههر كۆسپێك رێگهی چوونه سهر كارهكهی لێ گرت پێشترینی جێگرانی یا ئهندامان كارهكهی بهڕێ دهكا. دووهم: ئهگهر زیاتر لهیهك دادوهر له یهك دادگا ههبن پێشترینیان بهرپرسیار دهبێ لهبهڕێوهبردن و دابهشكردنی ئیش و كار له نێوانیادا و وهزیری داد بۆی ههیهیهكێكی تر دیاری بكا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة