المواد القانونية
ماددهی دوانزدهیهم: به وهفد چوو لهسهریهتی لیستێكی ئهو خهرجی و دهرماڵانهی سهرفكردنی (وهسلی ئۆتێلیشی له گهلدابێ) له ماوهی (30) سی رۆژدا له مێژووی كۆتایی هاتنی ئهركهكهی پێشكهش بكا. له (10%)ی بره پارهی ههموو لیستهكه دادهشكێنرێ بۆ ئهو كهسهی كه پێشهكی دهكات له دوای ئهو ماوهیهی سهرهوهدا. ههروهها بڕی (20%)ی پارهی ههموو لیستهكه دادهشكێندرێت بۆ ئهو كهسهی كه دوای ماوهی سێ مانگ پێشكهشی دهكات، ناوهرۆكی لیستهكه سهرف ناكرێت ئهگهر دوای ماوهی شهش مانگ پێشكهش بكرێت و عوزرێكی رهوای لهگهلدا نهبێت.
ماددهی ههشتهم: یهكهم: دهستهی گشتی به باڵاترین دهسهڵاتی یهكێتییهكه دادهنرێ و، له سهرجهم ئهندامه تۆماركراوهكان پێك دێت كه پابهندبوونی خۆیان بهپێی ئهم یاسایه بهجێهێناوه،یهكهم كۆنگرهی دامهزراندنیشی، دوای شهست رۆژ، لهرۆژی كارپێكردنی ئهم یاسایهوه، دهبهستێ بۆ ئیقراركردنی پێڕۆی ناوخۆی یهكێتییهكهو ههڵبژاردنی ئهنجومهن. دووهم: یهكێتی، به بڕیاری ئهنجومهن و لهسهر بانگهێشتی سهرۆكی یهكێتییهكه ههر سێ ساڵ جارێك، كۆنگره خول بهخولهكانی خۆی دهبهستێو، رێژهی یاساییش (النصاب)، به ئاماده بوونی زۆرینهی ئهندامانی دهستهی گشتی دهێتهجێ. ئهگهر نهشهاتهجێ، ئهوه، لهوبارهدا، ههڵبژاردن، پاش پازده رۆژ، له رۆژی كۆبوونهوهی یهكهمهوه، له ههمان كات و ههمان شوێندا، ئهنجام دهدرێت و، رێژهی یاساییش، به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان، بهتهواو لهقهڵهم دهدرێ.
ماددهی شهشهم: ئهندام، بهمانهی خوارهوه پابهنددهیێ: یهكهم: ئابوونهی هاتنهڕیزو هاوبهشی بدات. دووهم: پاراستنی ههیبهت و پێگهوجێگهی دادوهریو، خۆبهدوورگرتن له ههر رهفتارێ گومان له سهر ڕاستییهكهی بورووژێنێ. سێیهم: له چالاكییهكانی یهكێتییهكهدا بهشداربێ و له كۆبوونهوهكانیدا ئامادهبێو، پابهندی بڕیارهكانی بێت و، بۆ وهدیهێنانی ئامانجهكانی كۆشش بكات.
ماددهی چوارهم: یهكێتی ئهم ئامانجانهی خوارهوهی ههیه. یهكهم: سهروهرێتیی یاساو، سهربهخۆیی دادوهری، بهجۆرێ كه رێگه نهدرێت دهست له كاروباری وهربدرێت. دووهم: ههوڵدان بۆ دابینكردنی مافهكانی دادوهران. سێیهم: پاراستنی ناوبانگ و پێگهی پیشهكه، به جۆرێ كه لهگهڵ بنهمای سهربهخۆییو دهستپاكیی دادوهریدا بگونجێ. چوارهم: بهرزكردنهوهی ئاستی زانستیی دادوهران و، دنهدانیان لهسهر پێشكه شكردنی توێژینهوهی یاساییو دادوهریو، كردنهوهی خولی راهێنان له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا كهبه شداریی تێدا بكهن. پێنجهم: بهرزكردنهوهی ئاستی بژێویی دادوهران و، بایهخدانی تایبهت به فهراههمكردنی خزمهتگوزاریی تهندروستی و كۆمهڵایهتی بۆ خۆیان و خێزانیان، بهجۆرێ كه شایانی پێگهوجێگهیان بێت. شهشهم: كه بچێتهپاڵ یهكێتیی نێودهوڵهتیی دادوهران یان ههر رێكخراوێكی هاوشێوهی دیكهو پێوهندییان لهگهڵدا توندوتۆڵ بكا، بهجۆرێ كه ئامانجهكانی یهكێتی وهدیبێنێ. حهوتهم: دابینكردنی نوێترین شێوازو تهكنیك بۆ خزمهتی ڕهوشی دادپهروهریو گهیشتن به كاروانی پهرهسهندووی دادوهریی جیهانی. ههشتهم: هاوكاری لهگهڵ ههدوو دهسهڵاتی یاسادانان و جێیهجێكردن له ههرێمدا، بۆ پهرهپێدانی ڕهوشی دادوهری. نۆیهم: كردنهوهی ناوهندگهلی رۆشنبیریو كۆمهڵایهتی بۆ دادوهران. دهیهم: زامنكردنی رێزوپاراستنی مافی دهستوریو یاسایی هاووڵاتیان. یازدهم: دهوڵهمهندكردنی هزری یاساییو، بهشداریكردن له پهرهپێدانی یاساداناندا. دوازدهم: پشتگیری دادوهران له پیادهكردنی حوكمی یاساو بهجێگهیاندنی ماف و دادپهروهریدا.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه: 1. سهندیكا: سهندیكای ئهندازیاره كشتوكاڵی یهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 2. ئهنجومهن: ئهنجومنی سهندیكا. 3. نهقیب: نهقیبی ئهندازیاره كشتوكاڵییهكان. 4. ئهندازیاری كشتوكاڵی: ههر ئهندامێك له سهندیكا بروانامهی بهكالۆریۆسی له كشتوكاڵ یان له یهكێك له پسپۆرهكانیدا یاخود له هاوتاكانیدا ههبیت و له زانكۆیهك یان پهیمانگایهك وهری گرتبێت و ئهنجومهنی خوێندنی باڵا له ههرێمی كوردستاندا دانی پێدا هێنا بێ و دهست به كار بێت له پیشهكهی به كاركردنی له یهكێك له پسپۆرییه كشتوكاڵی یه دهستنیشان كراوهكان لهم یاسایهدا. 5. دهست دانه پیشه: كاركردنه له پسپۆرییه كشتوكالییهكان له یهكێك له له بوارهكانی لێكۆلینهوه و نهخشهكێشان بۆ پرۆژهو كاره كشتوكاڵی و پیشهسازی و ئهندازیارییهكانی كه مهبهستی كشتوكاڵییان ههیه و راوێژكاریی له بارهیهوه پێشكهش دهكهن و سهرپهرشتی دهكهن و كار له یهكێك له فرمانه كشتوكاڵییهكاندا دهكهن كه ئهنجومهنی سهندیكا دیاری دهكات. 6. وهزیر: وهزیری كشتوكاڵ و ئاودێری. 7. ههرێم: مهبهست ههرێمی كوردستانی عێراقه.
ماددهی نۆیهم: یهكهم: وهزیری دارایی و ئابووری ئهو دهسهڵاتهی ههیه، گوێزانهوه له نێوان پشتهوانهكانی یهك دهروازهدا بكات، بهدهر له بهشی مووچه كه دهكرێ بۆی بگوێزرێتهوه و ناكرێ لێی بگوێزرێتهوه. دووهم: وهزیری دارایی و ئابووری بۆی ههیه گوێزانهوه له نێوان پشتوانهی دهروازهكانی بودجهدا بكات، به مهبهستی دابین كردنی توانای خهرج كردن بۆ ئهو فهرمانگانهی بڕیار دهدرێت له وهزارهتێك جیا بكرێنهوه و بدرێنه پاڵ وهزارهتێكی دیكهوهو، وهزیری تایبهتمهندیش بۆی ههیه له نێو یهك بهش و یهك یهكهی خهرج كردندا، گوێزانهوه بكات. سێیهم: نابێ گوێزانهوه له نێوانی پارێزگاكاندا بكرێت، لهوهی پهیوهندیی به تهرخان كراوهكانی ئاوهدان كردنهوه و پهرهپێدانی پرۆژهی ههرێمهكان و پارێزگاكانهوه ههیه.
ماددهی بیست و شهشهم: رێژهی (10%) له مووچهی ههر یهك له سهرۆكی ههرێم و جێگرهكهی و سهرۆكی پهرلهمان و جێگرهكهی و سكرتێر و ئهندامانی پهرلهمان و سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران و جێگرهكهی و وهزیرهكان و ئهوانهی له پلهی ئهواندان و ئهوانهی مووچهی وهزیر و بریكاری وهزارهت وهردهگرن و ئهوانهی له پلهی ئهواندان و ئهوهی مووچهی بریكاری وهزارهت وهردهگرێت و راوێژكاران و خاوهن پله تایبهتهكان و دادوهران و ئهندامانی داواكاری گشتی.
ماددهی بیست و پێنجهم: یهكهم: ههموو ئهو كهلوپهل و كاڵایانهی له لایهن فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتییهوه به ناوی خۆیان و بۆ بهكارهێنانی خۆیان هاورده دهكرێن، رهسمیان لێ وهرناگیرێت. دووهم: ئهو رهسم وهرنهگرتنهی سهرهوه ئهو كهلوپهل و كاڵایانهش دهگرێتهوه، كه بۆ فهرمانگهكانی ههرێم و كهرتی گشتی، له حكومهت یان دامهزراوی بهخشهرهوه هاورده كراون.
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: ئهنجومهن له رێگهی دهنگدانی نهێنییهوه له نێوان ئهندامانی دا سكرتێرێك و ئهمیندارێكی سهندووق له یهكهم كۆبوونهوهیدا له دوای ههڵبژاردنی دهبهسترێ و دهسهڵاتی ههردووكیان له پهیرهوی ناوخۆدا دهست نیشان دهكرێت. دووهم: ئهنجومهن دانیشتنه ئاساییهكانی به لایهنی كهمهوه له مانگێكدا جارێك دهبهستێ و بۆی ههیه دانیشتنی نائاسایش به بانگهێشتی نهقیب یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامهكانی ببهستێ.
ماددهی سێیهم: یهكهم: وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهتهكهیهو، بهرپرسی ئاڕاستهكردنی ئیشهكانێتی و، سهرپهرشتی و موراقهبهی چالاكییهكانی دهكات و، بڕیار و رێنمایی و فهرمانهكان له ههر شتێكدا پێوهندیی بهكارهكان و پێكهاتهكان و كاروباری دیكهی ئیداری و دارایی و رێكخستنهوه ههبێت له چوارچێوهی حوكمهكانی یاسا و پێڕۆ و رێنمایی بهركاردا، ههمووی لهلایهن وهزیرهوه دهردهچێت و، وهزیر بهرپرسه لهبهردهمی ئهنجومهنی وهزیراندا چونكه خۆیشی ئهندامێكی هاوكاره له ئهنجومهنهكهدا، بۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به بریكاری وهزارهتهكه، یان به بهڕێوهبهر گشتیهكانی، یان بهو كهسهی به گونجاوی دهزانێت بسپێرێت و ههماههنگی لهگهڵ بانكی ناوهندی عیراقدا له ههموو ئهو كارانهدا دهكات كه پهیوهندییان بهرێكخستن و نهخشه بۆ سیاسهتی نهقدی و بانكداری(الصیرفه) دهكێشێ و سهرپهرشتی لقهكانی بانكی ناوهندی عیراقی له ههرێمدا دهكات. دووهم: نووسینگهی وهزیر: فرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتیی دهكات به ئهزموون و لێهاتوو بێت. ئهو ئیش و كارانه دهگرێته ئهستۆ كه وهزیر پێی دهسپێرێت و بهرپرس دهبێت له رێكخستن و پاراستنی تۆمارهكان و نامه و نامهكاریی تایبهت به وهزیر و ژمارهیهكیش فهرمانبهر یاریدهی دهدهن. سێیهم: بهڕێوهبهرایهتی چاودێری و پشكنینی دارایی: راستهوخۆ به وهزیرهوه پهیوهست دهبێ و كاری چاودێری ناوخۆی وهزارهتهكه و فهرمانگهكانی سهر بهو دهگرێته ئهستۆ. ههروهها له حاڵهتی گزی(اختلاس) یان دهسكاریكردنی پارهی گشتیدا كاری لێوردبوونهوه و پشكنینی ههموو فهرمانگهكانی ههرێم بهجێ دههێنی چاودێری و چۆنێتیی دهسكاریكردنیان دهكات. فهرمانبهرێكیش سهرۆكایهتیی دهكات كه پلهكهی له پلهی بهڕێوهبهر كهمتر نهبێت و، بڕوانامهی زانكۆیی ههبێت و ئهزمووندار و پسپۆڕ بێت. چوارهم: بهڕێوهبهرایهتیی پهیوهندییهكان و راگهیاندن: راستهوخۆ به وهزیرهوه پهیوهست دهبێ و فهرمانبهرێك سهرۆكایهتیی دهكات كه پلهی له بهڕێوهبهر كهمتر نهبێت و، بڕوانامهی زانكۆیی ههبێت و ئهزمووندار و پسپۆڕ بێت.
ماددهی ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی بودجه: بهرپرسیارێتی پلاندانان دهگرێته ئهستۆو بودجهی ههرێم ئاماده دهكات و، له پێكهاته و قۆناغهكانی بودجهی گشتی و بهشهكانی دهكۆڵێتهوه، ههروهها بڕیاری بهرایی(الاولی)لهسهر هێزی كار(میلاك)ی فهرمانگهكانی ههرێم دهدات و، پشتیوانهی پارهی پێویستیان بۆ زامن دهكات و، رای خۆی لهسهر یاسا جۆربهجۆرهكانی دارایی دهردهبڕێت و توێژینهوهو، لێكۆڵینهوهی شیكاری (التحلیلیه) لهسهر بارودۆخی دارایی و بودجهی بهردهست(الجاریه) بهپێی شێوازهكانی پلاندانان ئهنجام دهدات و، رێنمایی بۆ جێبهجێ كردنی بودجه دهردهچوێنێ و، بهڕێوهبهرێكی گشتیش سهرۆكایهتیی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنا بێت و به ئهزموون و پسپۆڕ بێت.
ماددهی بیست و یهك: 1-كۆنگره باڵاترین دهسهڵاته له یهكێتی جوتیاراندا و له (سهرۆك و ئهندامانی ئهسڵی و یهدهگی مهكتهبی تهنفیزی و ئهندامه ههڵبژێردراوهكانی دهستهكانی لقی پارێزگاكان و لیژنهگهلی ههڵبژێردراوی قهزاو ناحیه) پێك دێت بۆ سازدانی كۆنگره$. 2-كۆنگره سێ ساڵ جارێك به بڕیاری مهكتهبی تهنفیزی و بانگهێشتێ كه سهرۆك دهری دێنێ ساز دهدرێت و (نیصاب) یش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامنی كۆنگره دێته جێ. 3-ئهگره له حاڵهتێكدا (نیصاب) نههاتهجێ، ئهوه لهو بارهدا، دوای (15) رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم ههڵبژاردن له ههمان جێگهو ههمان كاتدا ئهنجام دهدرێ و لهم بارهدا (نیصاب) به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان دێتهجێ، دهنا ئهگهر نههاتهجێ ئهوا مهكتهبی تهنفیزی بۆ خولێكی دیكهش بهردهوام دهبێت.
ماددهی سێیهم: بڕگه (1) له (دووهم)ی ماددهی شهشی یاساكه پووچهڵ دهكرێتهوهو ئهمهی خوارهوه له جێگای دادهنرێ: یهكهم: ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانه له پارێزهران بهپێی ماوهی تۆمار كردنهكهیان بهم شێوهیهی خوارهوه وهردهگیرێ: أ-(150) سهدو پهنجا دینار ئهگهر (3) سێ ساڵ بهسهر تۆماركردنهكهیدا تێنهپهریبێ. ب- (200) دوو سهد دینار ئهگهر (3) سێ ساڵ بهسهر تۆماركردنهكهیدا تێپهریبێ. حـ- (250) دوو سهدو پهنجا دینار ئهگهر (5) پێنج ساڵ بهسهر تۆماركردنیدا تێپهریبێ. د- (300) سێ سهد دینار ئهگهر (10) ده ساڵ بهسهر تۆماركردنیدا تێپهریبێ. ه- (350) سێ سهدو پهنجا دینار ئهگهر (15) پازده ساڵ بهسهر تۆماركردنیدا تێپهریبێ. و- (400) چوار سهد دینار ئهگهر (20) بیست ساڵ بهسهر تۆماركردنیدا تێپهریبێ. -بهندی (سێیهم) له ماددهی شهشهم ههموار دهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: دووهم: پارێزهر ئابوونهی ساڵی پێشووی بهشداربوونی سندوق به یهك جار له ماوهی مانگی كانوونی دووهمی ههموو ساڵێكدا دهدات. خۆ ئهگهر، هات و، له كات و وهختی دواكهوت و نهیدا، ئهو لهو بارهدا رێژهی (50%) لهسهدا پهنجای ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانهی لهسهر زیاد دهكرێ. -بهندی (حهوتهم)ی ههمان مادده له یاساكه ههموار دهكرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دادهڕێژرێتهوه: سێیهم: پێویسته لهسهر دایهره رهسمییهكان و شهخسه مهعنهوییهكان رێژهی بڕیاردراوی یاسایی له مزوكرێی پارێزهر دابشكێنن و یهكسهر ههواڵهی سندوقهكهی بكهن.
ماددهی یازده: رۆژنامهوانی ئهگهر دووچاری نهخۆشییهك هات و به بڕیارێكی لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕ و رهسمی دهركهوت كه له كارو پیشهی بهردهوامی رۆژنامهوانی كهوتووه، ئهوه خانهنشین دهكرێ و، بهپێی ئهمانهی خوارهوه مافی خانهنشینی پێ دهدرێ: 1. ماوهی خزمهتی رۆژنامهوانی یهكهی چهند مانگ بووبێ، ههر مانگهو موستهههقی (2,500) دوو دینارو نیوە، مانگی نا تهواویشی به مانگی تهواو بۆ حساب دهكرێ بۆ مهبهستی خانهنشینی، به مهرجێ له دوو سهد و پهنجا دینار كهمتر نهبێ. 2. ئهگهر رۆژنامهوانی خانهنشین ئهمری خوا بكات، ئهوه لهو بارهدا، مافی خانهنشینی یهكهی، له رۆژی مهرگی یهوه دهچێ بۆ خاووخێزانی و لهم حاڵهتهدا دهقی حوكمهكانی یاسای كارپێكراوی خانهنشینی مهدهنیی بهسهردا دهخرێته كار.
ماددهی سی یهم: دارایی سهندیكا له مانه پێك دێت: یهكهم: پارهی چوونه پاڵ سهندیكا و ئابوونهی ساڵانه. دووهم: داهاتهكانی ئهو پرۆژانهی كه سهندیكا بنیاتیان دهنێت. سێیهم: رهسم و بهخششی مۆڵهتدانی نووسینگه كشتوكاڵییهكان. چوارهم: پیتاك و قازانجی ئهو ئاههنگانهی كه سهندیكا سازیان دهكات لهگهڵ قازانجی چاپهمهنیهكانیدا.
ماددهی سێیهم: 1-بهڵێننامه (عقد)ی كۆمپانیاكان له كاتی تۆماركردن یا درێژه پێدانی ماوهیان یان زیاد كردنی سهرمایهیان دهبێ رهسمی پێنج له ههزاردا (5%1000)یان لێ بدرێ. 2-سهرمایهی ناولێنراو (اسمی)ی كۆمپانیاكی له كاتی تۆمار كردن یا درێژه پێداناد دهكرێته بنچینه بۆ رهسم وهرگرتن. له حالهتی زیاد كردنی سهرمایهشدا رهسم تهنیا لهسهر زیادهكه وهردهگێرێ.
ماددهی سیازدهیهم: 1-میری كاتێك خۆی به تهنیا دهبێته رهسمدهر له رهسمدان دهبهخشرێ جگه لهو فهرمانگه رهسمییانهی یاسا تایبهتییهكانیان رهسمدانیان بهسهر فهرز دهكهن. 2-ئهو وهرهقهیهی له كات رێكخستنی دا گشت ئیمزا كهرانی له رهسمدا به پێی یاسا بهخشراو دهبن رهسمی لێ وهرناگیرێ. بهڵام ئهگهر كهسێك مافی بهخشینی نییه پتڵیان له كاتی ئیمزا كردنیدا تهواوی رهسمهكهی دهكهوێته ئهستۆ. 3-وهزیر بۆی ههیه ئهو بهلێننامانه له رهسمدا ببهخشێ كه میری تیایاندا لایهنێك دهبێ ئهگهر بهرژهوهندی ئابووری ههرێمی كوردستانی تێدا بوو.
ماددهی بیست و شهش: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار.
ماددهی نۆیهم: لیژنهی ناحیه: له سێ ئهندام و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێت و له لایهن سهرۆكهكانی لیژنه گهلی گوندهكانهوه ههر سێ ساڵ جارێك ههڵدهبژێردرێن و لیژنهكهش له ناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆكێك بۆ خۆیان ههڵدهبژێرن.
ماددهی دووهم: ئهم یاسایه ئهم ئامانجانهی ههیه: یهكهم: بهرزكردنهوهی ئاستی كۆمهڵایهتی و ئابووری لاوان له ههرێمدا. دووهم: بهكارخستنی وزهی لاوان كه دهستهبهری بهشداربوونی كارایان دهكات له گهشهپێكردنی ههرێمدا. سێیهم: هاندانی لاوان بۆ دهست پێشخهری دامهزراندنی پڕۆژه بچووكهكان له ڕێگهی دابین كردنی پشتیوانی دارایی بۆیان. چوارهم: ڕهخساندنی ههلی كاری زیاتر بۆ لاوان.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة