مادده‌ی دوازده‌م: له‌گه‌ڵ لانه‌دان له‌ هه‌ر سزایه‌كی توندتر كه‌ له‌ هه‌ر یاسایه‌كی تری به‌ركار له‌ هه‌رێمدا ده‌قی له‌سه‌ر كراوه‌، هه‌ر كه‌سێك زانیاری یان نووسراو یان به‌ڵگه‌نامه‌ی نادروست، سه‌ره‌ڕای زانینی به‌ نادروستیه‌كه‌، پێشكه‌شی ئه‌نجومه‌نی بكات یان خۆی بگرێت له‌ پێشكه‌ش كردنی زانیاری و به‌ڵگه‌نامه‌ی دروست، ئه‌وا سزا ده‌درێت به‌ غه‌رامه‌یه‌ك كه‌ له‌ (250) دوو سه‌دو په‌نجا ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (500) پێنج سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.

مادده‌ی چل و سێیه‌م: یه‌كه‌م: نابێ ته‌نازول له‌ مافه‌كانی خانه‌نشینی بۆ كه‌سێك یان لایه‌نێك بكرێت و هه‌ر ته‌نازولێك له‌و جۆره‌ به‌ پووچه‌ل داده‌نرێ. دووه‌م: ده‌ست به‌سه‌ر پاداشتی خانه‌نشینیدا ناگیرێت به‌ هۆی قه‌رزێك كه‌وتبێته‌ سه‌ر خانشینكراو ته‌نیا له‌م حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌ نه‌بێ. أ ـ نه‌فه‌قه‌ی شه‌رعی. ب ـبۆ دانه‌وه‌ی قه‌رزی خه‌زینه‌ی هه‌رێم. سێیه‌م: به‌ هه‌ر هۆیه‌ك بێت نابێ ده‌ست به‌سه‌ر زیاتر له‌ 25% ی مووچه‌ یا پاداشتی خانه‌نشینیدا بگیرێت.

مادده‌ی سی و چواره$م: 1ـ خواستی دامه‌زراندن به‌ دادوه‌ر له‌گه‌ڵ باوه‌ڕنامه‌ی خوێندن وئه‌و باوه‌ڕنامانه‌ی تر كه‌ له‌ مه‌رجه$كانی دامه‌زراندندا ده‌خوازرێن و ده‌درێن به‌ وه‌زاره$تی داد و وه‌زاره$تیش ده‌بێ خواسته‌كانی دامه‌زراندن له‌گه‌ڵ باوه‌ڕنامه‌كان دا ئه‌گر به‌ پێی یاسا مه‌رجه$كانیان ته‌واو بوون له‌گه‌ڵ راپۆرتێكدا له‌ باره$ی هه‌ر یه‌كێكیانه‌وه‌ له‌ڕووی پوخته$ی خزمه$ت و ره‌وشت و لێهاتوویی یه‌وه‌ بنێرێ بۆ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری. 2 ـ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری له‌گه‌ڵ ره‌چاوكردنی بڕگه‌ی چواره$می مادده$ی سی و دووه‌مدا په‌سه‌ندترین خواسته‌كانی دامه‌زراندن هه‌ڵده$بژێرێ و بڕیاری دامه‌زراندنیان ده‌نێرێ بۆ وه‌زاره$ت بۆ ده‌ركردنی فه‌رمانی هه‌رێمی به‌ دامه‌زراندن.

مادده‌ی په‌نجاو سێیه‌م: یه‌كه‌م: ده‌بێ ده‌سته‌كانی پێداچوونه‌وه‌ وده‌سته‌كانی دادگاكانی تێ هه‌ڵچوونه‌وه‌ و دادگاكانی تاوان ڕاپۆرتی وه‌رزی (فصلی) رێك بخه‌ن و تیایاندا ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ دیاری بكه‌ن كه‌ دادوه‌ر له‌ ئه‌نجامی نه‌زانییه‌وه‌ تیایاندا ئه‌و حوكم و بڕیارانه‌ دیاری بكه‌ن كه‌ دادوه‌ر له‌ ئه‌نجامی نه‌زانییه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ بنه‌ما یاساییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان (الجهل بالمادئ القانونیه‌ الاولیه‌) یا غافڵبوونی له‌چه‌ند رووداوێك كه‌ له‌ كاتی پێداچوونه‌وه‌ی حوكم و بڕیاره‌كانیدا ده‌رده‌كه‌ون هه‌ڵه‌یه‌كی قه‌به‌ (خگأ فاحش)ی كردووه‌ وێنه‌یه‌كیان بنێرن بۆ وه‌زاره‌تی داد و ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری بۆ هه‌ڵگرتنیان له‌ فایلی خودی دادوه‌ره‌كاندا تا له‌ كاتی باسكردنی پله‌به‌رزی وپایه‌ به‌رزی یاندا ره‌چاوبكرێن. دووه‌م: وه‌زاره‌تی داد و ئه‌نجوومه‌نی دادوه‌ری و دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادگاكانی تێ هه‌ڵچوونه‌وه‌ و دادگاكانی تاوان به‌ پێی رێنماییه‌ك كه‌ وه‌زیری داد ده‌ری ده‌كا ئه‌و هه‌ڵانه‌ له‌ ده‌فته‌ری تایبه‌تیدا تۆمار ده‌كه‌ن.

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ی دووه‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی لێ دێت: به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ یه‌كێتییه‌ك به‌ ناوی (یه‌كێتی مامۆستایانی كوردستان ـ عیراق) داده‌مه‌زرێت، باره‌گای سه‌ره‌كی له‌ هه‌ولێری پایته‌خت ده‌بێت و بۆی هه‌یه‌ له‌ پارێزگاكان وهه‌ر یه‌كه‌یه‌كی كارگێڕی لق بكاته‌وه‌ به‌ مه‌رجێك ژماره‌ی ئه‌ندامانی تێیدا له‌ (3500) مامۆستا كه‌متر نه‌بێت، له‌گه‌لأ ڕه‌چاوكردنی تایبه‌تمه‌ندی مامۆستایانی زانكۆ.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌ندامانی سه‌ندیكا له‌ كارمه‌ندانی فه‌رمانگه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ ده‌ست بده‌نه‌ پیشه‌كه‌ی خۆیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی كاتی ده‌وامی ره‌سمییاندا به‌ ره‌زامه‌ندی فه‌رمانگه‌كانیان. دووه‌م: ئه‌و ئه‌ندامه‌ی كه له‌‌ ده‌ست دانه‌ پیشه‌كه‌ی به‌ پێی بڕگه‌ی سه‌ره‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت مافی وه‌رگرتنی ده‌رماڵه‌ی پیشه‌یی به‌ پیی حوكمه‌كانی یاساكان و پێره‌وه‌كان و رێنماییه‌ كار پێكراوه‌كانی له‌ فه‌رمانگه‌كه‌‌یدا ده‌كه‌وێ.

مادده‌ی پێنجه‌م:سه‌رۆكی دیوان بۆی هه‌یه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ئاماده‌بێت.

مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: سه‌رۆكی هه‌رێم راوێژكاره‌كانی داده‌مه‌زرێنێت به‌ پله‌ی تایبه‌ت و بۆی هه‌یه‌ به‌ڕیوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كانی نێو پێكهاته‌ی دیوان دابمه‌زرێنێت و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكات و خانه‌نشینیان بكات به‌پێی یاسا.دووه‌م: سه‌رۆكی هه‌رێم بۆی هه‌یه‌ كارمه‌ندانی پێكهاته‌ی دیوان دابمه‌زرێنێت و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكات وخانه‌نشینیان بكات به‌پێی یاسا، هه‌روه‌ها بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌باره‌ت به‌م بڕگه‌یه‌ به‌ سه‌رۆكی دیوان بدات.

یەكەم: هەرعیقارێ‌ لە دەعواكانی موڵكداركردندا دەقەكانیان لە بڕیاری ژمارە (1198)ی هەمواركراوی ساڵی (1977)دا هاتووە لە دەرەوەی دایەرەی تەسجیلی عیقاریدا فرۆشرابێ‌ یان لە رێگای تەنفیزەوە فرۆشرابێ‌، نرخی چەسپاندنی ناو بەڵێننامەی فرۆشتنەكەی بە هەند وەرناگرێ‌ و دەخرێتە پشتگوێ‌ و، لە رێگای شارەزایانەوە دەخەملێنرێ‌ و لەسەر بنچینەی ئەم خەملاندنە رەسم و باجی لێ‌ دەسێنرێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ ئه‌فسه‌ر بخاته‌ سه‌ر نیوه‌ مووچه‌ بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو له‌سه‌ر یه‌كێك له‌م هۆیانه‌ی خواره‌وه‌: یه‌كه‌م: گه‌ر به‌د ڕه‌وشت بوو به‌پێی ئه‌و راپۆرتانه‌ی به‌رپرسه‌كانی به‌ زنجیره‌ له‌سه‌ریان نووسیوه‌. دووه‌م: گه‌ر نه‌یتوانی كاره‌كانی له‌ به‌ر بێ شیاوی جێبه‌جێ بكات ئه‌مه‌ش به‌ پێی ئه‌و ڕاپۆرتانه‌ ده‌بێ كه‌ به‌رپرسانی به‌ زنجیره‌ له‌سه‌ری به‌رزده‌كه‌نه‌وه‌. سێیه‌م: سه‌رنه‌كه‌وتنی له‌ یه‌كێك له‌ ده‌وره‌ حه‌تمیه‌كان یان بنه‌ره‌تیه‌كان له‌ سنفه‌كه‌ی خۆیدا.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراكه‌ كه‌وته‌ ده‌ست كه‌سانی تر پێش ده‌ست به‌سه‌ر داگرتنه‌كه‌ی به‌ پێی به‌ڵێنێكی نووسراو له‌لایه‌ن كه‌س وكاری خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌وه‌ و به‌ ئاگاداریی ئه‌و خاوه‌نه‌ له‌وكاره‌ی به‌ڵێنده‌ره‌كه‌ وپله‌ی خزمایه‌تی یه‌كه‌ش نیاز پاكی ئه‌و كه‌سانه‌ی تر رابگه‌یه‌نێ (تصرف) كردنی كڕیاره‌كه‌ به‌ ماڵه‌كه‌ به‌ حوكمی (تصرف) كردن به‌ ئیدیعای هۆی شه‌رعی داده‌نرێ وحوكمی مادده‌ (1120)ی یاسای شارستانی عیراقی به‌سه‌ردا جێ به‌جێ ده‌كرێ و نرخی زه‌وی و بیناكه‌ به‌ پێی ڕۆژی 31/12/1990 ده‌كرێته‌ بنچینه‌ بۆ قه‌بڵاندن.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ ئه‌م یاسایه‌ واتاكانی به‌رامبه‌ریه‌تی:ـ یه‌كه‌م: هه‌رێم : هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م: وه‌زاره‌ت : وه‌زاره‌تی ده‌رامه‌ته‌ ئاوییه‌كان له‌ هه‌رێمدا. سێیه‌م: وه‌زیر : وه‌زیری ده‌رامه‌ته‌ ئاوییه‌كان. چواره‌م : بریكار : بریكاری وه‌زاره‌ت. پێنجه‌م : ئه‌نجومه‌ن : ئه‌نجومه‌نی راوێژكاری وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی چواره‌م: كه‌س وكاری ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یان گرێته‌وه‌، له‌گه‌لأ ئه‌وانه‌ی هاریكارییان ده‌كه‌ن لێ ده‌بووردرێن، ئه‌گه‌ر زانیاری ناراستییان له‌ پێناوی پاراستنی ژیان و به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌وانه‌ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یان گرێته‌وه‌ پێشكه‌ش كردبێ.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م : لیژنه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كاروباری كارگێڕیی ودارایی وئه‌ندامیه‌تی ژماره‌یه‌ك له‌ فه‌رمانبه‌رانی وه‌زاره‌ت كه‌ ژماره‌یان له‌ (4) ئه‌ندام كه‌متر نه‌بێ پێكدی بۆ سه‌یركردنی ئه‌و ره‌خنه‌و ئیعتیرازانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كه‌س وكاری شه‌هیدو ئه‌نفالكراوه‌كانه‌وه‌ وله‌سه‌ر ئه‌و بڕیارانه‌ی كه‌ له‌ به‌ڕێوبه‌رایه‌تیه‌گشتیه‌كانی پارێزگاكان ده‌رچوون. دووه‌م : لیژنه‌ی تایبه‌ت ئه‌م كارو ئه‌ركانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: 1- یه‌كلاكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئیعتیرازانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كه‌سوكاری شه‌هیدو ئه‌نفالكراوه‌كانه‌وه‌ پێشكه‌ش كراون تاكو حوكمه‌كانی ئه‌م یاساییه‌ بیانگرێته‌وه‌. 2- هه‌ركه‌سێك به‌رژه‌ندییه‌كی هه‌بێ، بۆی هه‌یه‌ مه‌غدوورییه‌تی خۆی بخاته‌ به‌رده‌م لیژنه‌ی تایبه‌تی سه‌باره‌ت به‌و بڕیاره‌ی كه‌ده‌ری كردووه‌ و له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژ له‌ رۆژی پێڕاگه‌یاندنی یان وا داده‌نرێ كه‌پێی راگه‌یه‌نراوه‌ وله‌رووی كارگێریه‌وه‌ بڕیاری لیژنه‌ بڕیارێكی كۆتاییه‌. 3- لیژنه‌ بڕیاره‌كه‌ی به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌رده‌چووێنێ ووه‌زیر په‌سندی ده‌كات. 4- هه‌ركه‌سێك به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی هه‌بێ ده‌توانێ په‌نا بباته‌ به‌ر دادگا بۆ سه‌لماندنی ئه‌وه‌ی كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ لیژنه‌ بڕیاری به‌ ره‌فزی ده‌دات و، دادگای به‌رایی لایه‌نی تایبه‌تمه‌نده‌ بۆ سه‌یركردنی ئه‌و ناكۆكییانه‌ی كه‌ له‌ كاتی پیاده‌كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ رووده‌ده‌ن وئه‌وه‌ی كه‌ داوا كارییه‌كه‌ پێشكه‌ش ده‌كات له‌ پاره‌ی ره‌سمی دادوه‌ری ده‌بووردرێ. 5- بڕیاره‌كانی دادگای باری كه‌سیه‌تی قابیلی تانه‌لێدانن له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییز له‌ ماوه‌ی(30) سی رۆژ له‌ ڕۆژی پێڕاگه‌یاندنی بڕیاره‌كه‌ وبه‌ئاگاداركراوه‌ داده‌نرێ.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌وانه‌ی dه‌كه‌ونه‌ به‌ر حوكمه‌كانی مادده‌ی یه‌كه‌م له‌م یاسایه‌دا، به‌ به‌ڵگه‌نامه‌ی فه‌رمی سه‌لماندنیان ده‌چه‌سپێ و له‌ كاتێكدا ئه‌و به‌ڵگانامانه‌ نه‌بوون ئه‌وا ده‌بێ به‌ڕێگه‌ی یاسایی دیكه‌ له‌به‌رده‌م لیژنه‌كان یاخود دادگاو لایه‌نی تایبه‌تمه‌ند بسه‌لمێندرێن وپێشكه‌ش به‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌تیه‌گشتیه‌كان له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم بكرێن.

مادده‌ی یه‌كه‌م: حوكمه‌كانی یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 1999 هه‌موو كاروباری خاوه‌ن شه‌هید وبزربووه‌كان وئه‌نفالكراوه‌كان له‌ هه‌ڵمه‌تی كۆكوژی( كورده‌ فه‌یلیه‌كان و بارزانیه‌كان وقوربانییانی ئه‌نفال وچه‌كی كیمیایی له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ وناوچه‌كانی تر و بزربووانی ماوه‌ی راپه‌رینه‌كه‌ی ئاداری1991 و كۆڕه‌وه‌ ملیۆنیه‌كه‌ی دوای له‌ كوردستان ـ عیراق ده‌گرێته‌وه‌، به‌جۆرێكی وا كه‌ له‌گه‌لأ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ویاسای ژماره‌ (9)ی ساڵی 2007 ناكۆك نه‌بێ.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچواندنیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمی هه‌رێم(وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م: سه‌رۆكی دیوان بۆی هه‌یه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ئاماده‌بێت.

مادده‌ی دووه‌م: كه‌س وكاری شه‌هیدان و بزربووان وئه‌نفالكراوه‌كان كه‌ مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌م یاسایه‌ ده‌یان گرێته‌وه‌، بۆیان هه‌یه‌ تانه‌ له‌وبڕیارانه‌ بده‌ن له‌ به‌رده‌م دادگا ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان كه‌ ده‌رحه‌قیان ده‌رچوون و له‌گه‌لأ یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 1999 دا ناگونجێن و داوای راستكردنه‌وه‌ی باره‌كه‌یان بكه‌ن ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌یه‌ك ده‌ركه‌وت ئه‌و مافه‌ بچه‌سپێنێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م : مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌:1- هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. 2- وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی كاروباری شه‌هید و ئه‌نفالكراوه‌كان. 3- وه‌زیر: وه‌زیری كاروباری شه‌هید و ئه‌نفالكراوه‌كان. 4- ئه‌نفالكراو: هه‌ركه‌سێك ژیانی له‌ ده‌ست دابێ یان زه‌ره‌ری پێكه‌وتبـێ یان تا كوئێستا چاره‌نووسی له‌ئه‌نجامی تاوانه‌كانی جینۆساید كردن دژ به‌ گه‌لی كوردستان نادیار بێ. 5- شه‌هید: هه‌ركه‌سێك له‌ خه‌نده‌قی خه‌باتی چه‌كداریی یان له‌ تێكۆشانی سیاسی بۆ به‌رگریی كردن له‌ بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازیی كوردستان له‌ دژی رژێمه‌ دا پلۆسه‌ره‌كانی یه‌ك له‌دوای یه‌ك یاخود له‌ ئه‌نجامی تاوانه‌كانی كۆمه‌ڵكوژی یاخود كرده‌وه‌ی جه‌نگی دوژمنكارانه‌ له‌ دژی گه‌لی كوردستان ژیانی له‌ ده‌ست دابی وبه‌پێی ئه‌م پێناسه‌ی خواره‌وه‌ پۆلین ده‌كردێن: 6- شه‌هیدی خه‌باتگێر: هه‌ركه‌سێكی له‌ خه‌نده‌قی خه‌باتی چه‌كداری یان خه‌باتی سیاسی یان له‌ ئه‌نجامیاندا له‌ دژی ڕژێمه‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كان بۆ به‌رگری كردن له‌ بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستان وئه‌وه‌ی له‌ دوای هاتووه‌ ژیانی خۆی كردبێته‌ قوربانی. ب- قوربانیانی جینۆساید: هه‌ركه‌سێكی شه‌هید بووبێ یان ژیانی له‌ ئه‌نجامی تاوانه‌كانی (جینۆساید) له‌كاتی تاوانه‌كانی ئه‌نفال یان له‌ به‌كارهێنانی چه‌كی كیمیاوی یان له‌ كاتی له‌ناو بردنی داپلۆسه‌رانه‌ی بارزانییه‌كان وفه‌یلییه‌كان دا له‌ ده‌ست دابێ. ج- شه‌هیدی هاووڵاتی: هه‌ركه‌سێكی شه‌هید بووبێ یان له‌ ئه‌نجامی كرداری جه‌نگی یان كاری تیرۆریی یان له‌ كاتی كۆڕه‌وه‌ ملیۆنیه‌كه‌ی گه‌لی كوردستان ژیانی له‌ ده‌ست دابێ. 6- كه‌س وكاری قوربانیان و ئه‌نفالكراوه‌كان: مێرد یان ژنه‌كان، كوڕ، كچ،دایك، باوك،برا، خوشك،یا خود ئه‌وانه‌ی شه‌هید به‌ بڕیاریكی دادوه‌ری به‌خێوی ده‌كردن.