أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سی و دووهم
ماددهی سی و دووهم: پاره به ناوی سهندیكا له بانكهكان دادهنرێ و فهرمانی خهرج كردن و دانان له لایهن نهقیب و ئهمینداری كاروباری دارایی كهفالهتكراو ئیمزا دهكرێت به پێی ئهو دهسهڵاتهی كه ئهنجومهن پێیانی داوه.
ماددهی سی و یهكهم
ماددهی سی و یهكهم: دارایی سهندیكا له مانهی خوارهوه پێك دێت: 1. رهسمی چوونه پاڵ سهندیكای ئهندامه كاراكان شهست دیناره، بۆ بهشدار بووانیش، بیست دیناره. 2. رهسمی بهشدار بوونی ساڵانهی ئهندامه كاراكان پهنجا دیناره بۆ بهشدار بووانیش پانزده دیناره. 3. رهسمی كردنهوهی پێشانگای ئههلی و پێشاندانی شانۆگهری و ئاههنگی هونهری و ئهمهش به رێنمایی تایبهتی رادهیهكی بۆ دادهنرێت، به مهرجێك له سهد دینار پترنهبێت. 4. ئهو یارمهتییانهی كه لایهنی رهسمی و هی دیكه بهشداریی تێدا دهكهن. 5. دهسكهوتی ئاههنگ و پیتاكی گشتی كه سهندیكا ئهنجامی دهدا. 6. قازانجی ئهو پرۆژانهی كه سهندیكا بونیادیان دهنێ. 7. قازانجی چاپهمهنییهكانی سهندیكا. 8. ئهو كرێیهی كه ئهنجومهنی سهندیكا بڕیاری لهسهر دهدات له كاتی ناوبژی كردن دا (التحكیم). 9. كرێی پشتگیری كردنی شیاوی كارمهندانی سهندیكا و ئهو شایهتمانیانهی كه دهری دهكات. 10. پیتاك و بهخششهكان.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: جێبهجێ كردنی ماددهی سێیهمی یاساكه له ههرێمی كوردستان ـ عیراق رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: یهكهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه تێكڕای كرێكاران و كارگوزاران له دهزگا و كۆمپانیاكانی كهرتی تایبهت له نێو ههرێمدا دهگرێتهوه، به چاوپۆشین له ژمارهی كارمهندان. دووهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهمانه ناگرێتهوه: 1- فهرمانبهر له یهكێك له فهرمانگه یان دهزگاكانی حكومهت یان ئهوانهی یاسای راژهی مهدهنی دهیانگرێتهوه. 2- ئهو كرێكارهی له لای رێكخراوهكانی نێودهوڵهتی و نێرده دیپلۆماسییه بیانییهكاندان. 3- ئهو كرێكارهی له لای لایهنانێكن كه مهرجیان ههیه بۆ كرێكارهكانیان، كه دهبێ بچنه ژێر باری سیستهمێكی كۆمهڵایهتیی تایبهت به خۆیانهوه. 4- كارمهندانی هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و پاسهوانانی ههرێم.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: كاركردن به بڕگهكانی (2،1)ی ماددهی نۆیهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- نابێ هیچ خزمێك یان كهسێكی بیانی یهكێك ناچاربكات چ نێر بێ و چ مێ بۆ هاوسهرگیریی بهبێ ڕهزامهندیی خۆی و گرێبهندی به زۆری به نادروست دادهنرێ، ئهگهر نهچووبێته پهردهوهو له گهڵی جووت نهبووبێ و ئهگهر چووبیش ئهوا ڕادهگیرێ. ههروهها كهسێك له خزمان یا جیا لهوانیش رێگه له یهكێك بگرێ كه شایستهیی هاوسهرگیرییه به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بۆ هاوسهرگیریی. 2- ههركهسێكی سهرپێچی حوكمهكانی بڕگه(1)ی ئهم ماددهیه بكات به حهپس كردن بۆ ماوهیهك له دوو ساڵ كهمتر نهبێ و له پێنج ساڵیش زیاتر نهبێ سزادهدرێ ئهگهر له خزمهكانی پله یهك بێ، بهڵام گهر سهرپێچی كهر له ئهوان نهبوو ئهوا سزاكهی حهپس كردن دهبێ بۆ ماوهیهك له سێ ساڵ كهمتر نهبێ یاخود بهندكردنی بۆ ماوهیهك له ده ساڵ زیاتر نهبێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: كاركردن به حوكمی بڕگهكانی (5،2) له ماددهی دهیهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 2- بهیاننامهكه به راپۆرتێكهوه دهلكێندری كه له لیژنهی پزیشكی تایبهتمهندهوه دهرچووهو پشتگیریی تهندروستی ههردوو هاوسهرهكه دهكهن له نهخۆشی (كهمی بهرگهگرتن)ی تووشبوو و بهرههڵستی تهندروستی و به بهڵگهنامهی دیكهش كه یاسا دهیكاته مهرج. 5- ههر كهسێك گریبهندی هاوسهرگیریی له دهرهوهی دادگا بكات به غهرامهیهك سزا دهدریت كه له ملیۆنێك دینار كهمتر نهبێ و له سێ ملیۆن دیناریش زیاتر نهبێ و سزاكهی حهپس كردن دهبێ بۆ ماوهیهك له سێ ساڵ كهمتر نهبێ و له پێنج ساڵیش زیاتر نهبێ ئهگهر هاوسهرگیرییهكی دیكهی لهژیانی هاوسهری دا له دهرهوهی دادگا گرێدا.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: كاركردن به ماددهی بیست و سێیهم له یاساكهدا ڕادهگیری و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- نهفهقهی ژن دهكهوێته سهرشانی پیاوهكهی، بهڵام لهو حاڵهتهی كه ژنهكه ههبووبێ، ئهوا بهرپرسیاریهكه هاوبهش دهبێ ئهگهر ژنهكه قایل بوو.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: كاركردن به بڕگه (1) ی ماددهی بیست و چوارهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1. نهفهقهی ژنێك كه هیچ پهیوهست بوونی ژن و مێردایهتی تێكنهدابێ كه لهم یاسایهدا هاتوون به قهرز دادهنرێ و له ئهستۆی مێردهكهیدا، دهبێ لهو كاتهی كه مێرد له خهرج كردنی ئهو نهفهقهیه دهوهستێ و نایدات.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: كاركردن به حوكمهكانی ماددهی بیست و پێنجهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: یهكهم: لاساری (نشوز): بریتیه له خۆ به گهوره زانینی یهكێك له دوو هاوسهرهكه لهسهر ئهوهكهی دیكهیان وهكو ئهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1- مێرد ژنهكهی به جێبێڵێ یاخود، ژنهكه ماڵی مێردی بهبێ مۆلهتء بهبێ ڕووی شهرعی جێبێڵێ. 2- به خراپی جێبهجێ كردنی ئهركی هاوسهرگیریی ههریهك لهدوو هاوسهرهكه یان كهموكوڕی نواند به مهبهستی زیان گهیاندن به هاوسهرهكهی دی. 3- ئاماده نهكردنی ماڵی شهرعی لهلایهن مێردهوه بۆ ژنهكهی به جۆرێك كه لهگهڵ باری كۆمهڵایهتی و ئابووریدا بگونجێ. 4- قهدهغهكردنی مێرد یا ژن بۆ هاتنه ناو ماڵ بهبێ پاساوێكی شهرعی. دووهم: پێویسته له سهر دادگا پهله نهكات له دهرچواندنی حوكمهكهی به لاساری یهك له دوو هاوسهرهكه تاكو به تهواوی ئاگاداری هۆیهكانی لاساری نهبێ و دهبێ ههموو ههوڵهكانی به كاربێنێ بۆ نههێشتنی ئهو هۆیانهی ڕێگرن له پێشی. سێیهم: لاساری به هۆیهك له هۆیهكانی لێك جودابوونهوه دادهنرێ دوای تێپهڕبوونی شهشه مانگ له وهرگرتنی حوكمی لاساری پلهی یهكلاكهرهوهو بهم شێوهیهی خوارهوه:- 1- ئهگهر پیاوهكه خۆی لاسار بوو، ئهوا پێویسته نهفهقهی ژنهكهی به درێژایی ماوهی لاساری بدات و له باری جودابوونهوهشدا، پێویسته مارهیی پاشهكی و نهفهقهی عیدده بدات و قهرهبووی ئهوهی كهوتۆتهسهری بكاتهوه ئهگهر هاتبێته سهری. 2. ئهگهر ژنهكه لاسار بوو، ئهوا له نهفهقه بێبهش دهكرێ و مارهییه پاشهكیهشی ناكهوێ لهحالهتی لێك جودابوونهوه له یهكتری دوای چوونه پهرده(دخول)، ئهگهر ههموو مارهییهكهی وهرگرتبێ، دهبێ نیوهی ئهوهی وهری گرتووه بیگێرێتهوه، بهڵام ئهگهر جودابوونهوهكه بهر له چوونه پهردهوه بێت، ئهوا مارهیی پاشهكیهكهی ناكهوێ و ناچار دهكرێ ئهوهی وهری گرتووه له مارهیی پێشهكی بیگهرێنێتهوه. چوارهم: لێك جودابوونهوه به پێی حوكمهكانی ئهم ماددهیه به تهڵاقی (بائین) دادهنرێ له جۆری (بهینونه)ی بچووك.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: كاركردن به حوكمی ماددهكانی بیست و نۆیهم و سییهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمانهی خوارهوه جێیان دهگرنهوه: (ئهگهر مێرد بهبێ نهفهقه ژنهكهی جێهێشت و خۆی بزر كرد یان نههاتهوه، یاخود ون بوو یان بهندكرا، دادوهر حوكمی خۆی دهدات به دانی نهفهقه له ڕۆژی بهجێهێشتن و سندووقی چاودێری كۆمهڵایهتی نهفهقهی خهملێندراءخهرج دهكات).
ماددهی دوازدهم:
ماددهی دوازدهم: كاركردن به حوكمی ماددهی سی و سێیهم له یاساكهدا رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: (هیچ ملپێكهچكردنێك لهلایهن مێردهوه ناسهپێندرێته سهر ژن و ژنهكهش نایسهپێنێته سهر مێردهكهی بۆههر كارێك كه پێچهوانهی حوكمهكانی شهریعهت و یاسابێ).
ماددهی سی یهم
ماددهی سی یهم: ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه مۆڵهتی ئیش كردن به ئهندام له بواری پیشهكهی له حیسابی تایبهتی خۆی یان بۆ كۆمپانیاكان بدات، ئهوهش به پیی ههڵ و مهرجی وا دهبێت كه ئهنجومهن دوای وهرگرتنی رهزامهندی وهزیر دهری دهچوێنێ، به مهرجێك ئهمه لهگهڵ یاساكان و پێرهوه رهچاو كراوهكاندا هاودژ نهبێت.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: كاركردن به حوكمی ماددهی سی وچوارهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- یهكهم: تهڵاقدان بریتیه له ههڵگرتنی پهیوهندیی هاوسهرگیریی به شێوهیهكی راشكاو كه شهرع و یاسا دهلالهتی لهسهر دهكهن بهبێ بهستنهوه به دارشتنێكی سنووردار، یان زمانێكی دیاری كراو به كهوتنی لهلایهن مێرد یان ژن ئهگهر یهكێكی كرده بریكاری خۆی یان سهر پشك كرابێت یاخود له دادوهرهوه بێ. دووهم: گوێ به وهكالهت نادرێ له كاتی رێكارهكانی تۆژینهوهی كۆمهڵایهتی و تهحكیم و له كهتنی تهڵاق، ئهگهر بهربهستێك نهبێ له ئامادهبوونی یهكێك لهدوو هاوسهرهكه. سێیهم: گوێ به تهڵاق نادرێ به ئامادهبوونی دوو شایهدی ڕاستگۆ نهبێ له كاتی كهوتنیدا یان دان پێدانانی لهبهردهم ههردووكیان یان لهبهردهم دادوهردا.
ماددهی چواردهم:
ماددهی چواردهم: كاركردن به ماددهی سی و پێنجهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1- تهڵاقی سهرخۆش یان شێت و كهم ئهقل و ناچاركراو یان ئهو كهسهی شت لێك جیاناكاتهوه له ئهنجامی تووڕهیی یان كارهساتی كتوپڕیاخود پیریی یان نهخۆشی ناكهوێ. 2- تهڵاقی ئهو نهخۆشه دهكهوێ كه نهخۆشی مهرگێتی یان له بارێكدا بووه كه ئهگهری له ناوچوونی زۆربێ، ئهگهر لهو نهخۆشیهدا یان لهو حاڵهتهدا مرد، به مهرجێك ههستی جیاكردنهوهی له دهست نهدابێت، ژنهكهی دهبێته میراتگری ههرچهنده تهڵاقهكهش (بائین) بێت.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: كاركردن به حوكمی بڕگهی (2) له ماددهی سی و حهوتهم له یاساكهدا ڕادهگیریی و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- ئهو تهڵاقه ناكهوێ كه به ژماره گوتراوه یا، به هێما، مهگهر یهكێك نهبێ و تهلاقی (موعتهدده)ش ناكهوێ.
ماددهی چواردهم:
ماددهی چواردهم: یهكهم: دهزگا كرێ و رهسمهكان دیاریدهكات له بهرامبهر به كارهێنانی فرۆكهخانهكانی ههرێم یان بهكارهێنانی بهشێكی و ههروهها بهرامبهر ئاسانكاریهكانی فرۆكهوانی ئاسمانی و خزمهتگوزاریهكانی جولانهوهی ئاسمانی كه پێشكهشی دهكات له ئاسمان و زهوی ئهو فرۆكهخانانهو ههر خزمهتێكی دیكهی پێشكهشی دهكات، بهپێی پهیرهوێك بهپێی ئهم یاسایهوه دهردهچێت. دووهم: ئهو پهیرهوهی بهپێی بڕگه(یهكهم) ی ئهم ماددهیهدهردهچێت دهستنیشانی حالهتهكانی بهخشین و كهمكردنهوهی كرێ و رهسمی دیاریكراو دهكات.
ماددهی نۆزدهیهم:
ماددهی نۆزدهیهم: 1. رۆژنامهنووس مامهڵهی كارمهندی لهگهڵدا دهكرێ له لایهنی مۆلهت پێدانی ئاسایی و نهخۆشییهوه. 2. له كاتی دامهزرانی له ههر فهرمانێك ماوهی كاركردنی له رۆژنامهنووسیدا بۆ سهر مووچه (علاوه) و بهرز كردنهوهی خانهنشینی دهخرێنه سهر ئیشهكهی. 3. له كاتی كاركردندا ئهگهر تووشی ههر پێشهاتێك (اصابه)یهك بوو لهسهر ئهو لایهنهیه كه كاری بۆ دهكا هاریكاری پێویستی بكا ئهمهش پهیوهندی به مافی خانهنشینی یهوه ههیه. 4. دهكری رۆژنامهنووسی خانهنشین به پێی حوكمهكانی یاسای خانهنشینی رۆژنامهنووس له دام و دهزگاكاندا كار بكا. 5. پێویسته خهبهری سهندیكا بدرێ له كاتی شكایهت كردن كه له دژی رۆژنامهنووس پێشكهش دهكرێ، له كاتی تاوانی بینرا و نهبێ نابێ، رۆژنامهنووس پرسیار و وهڵام و توێژینهوهی لهگهڵ بكرێ به تاوانیك كه دراوهت پاڵی و پهیوهنداره به ئهنجام دانی كارهكهیهوه دوای خهبهردانی سهندیكا نهبێ. 6. ئهوهی دهست درێژی بكاته سهر رۆژنامهنووس له كاتی ئهنجام دان یا به هۆی كارهكهیهوه ئهو سزایه دهدرێ كه بۆ ئهو كهسه دانراوه كه دهست درێژی دهكاته سهر كارمهندی گشتی لهكاتی ئهنجامدانی فهرمان یا به هۆی فهرمانهوه. 7. ئهو رۆژنامهنووسهی به هۆی یان له كاتی ئهنجامدانی كارهكهیهوه دهمرێ، نازناوی ئهندامی (شهرهف)ی له سهندیكادا پێ دهدری به بڕیارێك له ئهنجومهنهوه به گوێرهی پێرهوی ناوخۆ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی – عێراق. 2- وهزارهت: وهزارهتی پهروهرده. 3- یهكێتی: یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی تهنفیزیی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 5- مهكتهبی سكرتارییهت: مهكتهبی سكرتارییهتی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 6- دهستهی گشتی: ههموو ئهندامانی یهكێتیی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 7- مامۆستا: ههموو مامۆستاو وانهبێژێكی سهر به وهزارهتی پهروهردهو تهدریسییهكانی زانكۆ و پهیمانگاكان دهگرێتهوه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه:ـ یهكهم:ههرێم:ههرێمی كوردستان-عیراق. دووهم:وهزارهت:وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوانی ههرێم. سێیهم:وهزیر:وهزیری كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوانی ههرێم. چوارهم:بریكاری وهزارهت:بریكاری وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوانی ههرێم. پێنجهم:ئهنجومهن:ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهتهكه.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو بوونهوهی له رۆژنامهی رهسمی (وهقائعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێ و حوكمهكانیشی ئهو كهسانه دهگرێتهوه كه پاش جێبهجێ كردنی خانهنشین دهكرین.
ماددهی دوازده
ماددهی دوازده: یهكهم: ئهنجومهنی تهنفیزی لهمانه پێك دێت: 1-سهرۆكی یهكێتی. 2- ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت. 3- سهرۆكایهتی لقهكانی پارێزگاكان. دووهم: ئهنجومهن ئهم ئهرك و فرمانانهی خوارهوه بهڕێ دهخات: 1-بهدواداچوونی ئیشهكانی مهكتهبی سكرتارییهت و دهستهكانی لقهكان. 2- بهدواداچوونی جێبهجێ كردنی راسپاردهو ئیقرار كراوهكانی كۆنگره$. 3- ئاماده كردنی بودجهی گشتی و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 4- بهخشینی شهرهفی ئهندامێتی به شهخسیاتی پهروهردهیی و هزرمهندان. 5- لێكۆڵینهوهو گفتوگۆكردن لهسهر پێڕۆی ناوخۆ و پێشكهش كردنی پێشنیازی پێویست بۆ ههمواركردنی. سێیهم: ئهنجومهنی تهنفیزی كۆبوونهوهی خولهكانی خۆی، ههر سێ مانگ جارێك بۆ بهڕێوهبردنی كاروباری یهكێتی ساز دهدات و، بۆیشی ههیه ههر كاتێ پێویست بێت كۆبوونهوهی لاوهكی ساز بدات.