أحكام القانون

مادده‌ی حه‌ڤده‌: 1-مه‌كته‌بی ته‌نفیزی له‌ نێوان ئه‌ندامه‌كانی خۆیدا جێگرێ و سه‌رۆك و سكرتێرێك و لێپرسراوێكی دارایی به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵده‌بژێرێ. 2-مه‌كته‌بی ته‌نفیزی هه‌ر مانگه‌ و جارێك كۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی خۆی سازده‌دا و بۆیشی هه‌یه‌ له‌سه‌ر داوای سه‌رۆكه‌كه‌ی یان له‌سه‌ر داوای سێیه‌كی ئه‌ندامه‌كانی كۆبوونه‌وه‌ی نائاسایی ساز بدات.

مادده‌ی پێنجه‌م: سه‌رۆكی هه‌یئه‌ نوێنه‌رێكی هه‌یه‌، به‌ پله‌یه‌كی تایبه‌ت داده‌مه‌زرێ.

مادده‌ی شازده‌م: یه‌كه‌م: ماوه‌ی خزمه‌تكردنی (پێشمه‌رگه‌ ـ زێره‌ڤانی هه‌رێم)ی ئینتیدابكراو بۆ ده‌ره‌وه‌ی ریزه‌كانی (پێشمه‌رگه‌ ـ زێره‌ڤانی هه‌رێم) به‌ خزمه‌تی سه‌ربازی ده‌ژمێردری و له‌ كاتی بوونی مه‌رجی به‌رزكردنه‌وه‌ و شایانی ئه‌و به‌رزكردنه‌وه‌یه‌ بێت، به‌رز ده‌كرێته‌وه‌. دووه‌م: مووچه‌ وده‌رماڵه‌ی(پێشمه‌رگه‌ ـ زێره‌ڤانی هه‌رێم)ی ئینتیدابكراو له‌و لایه‌نه‌ ده‌درێ كه‌ بۆی ئینتیدابكراوه‌ وله‌ كاتی ئه‌و ئینتیداب كردنه‌دا حوكمه‌ گشتییه‌كانی ئینتدابی به‌ سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێ.

مادده‌ی بیستء نۆیه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ خانه‌نشین كرا یاخود به‌ خانه‌نشین كراو داندرا، پاداشتی كۆتایی خزمه‌ته‌كه‌ی به‌م جۆره‌ بۆ خه‌رج ده‌كرێ: أ-ته‌واوی مووچه‌ی ساڵێكی ئه‌گه‌ر خزمه‌تی خانه‌نشینیه‌كه‌ی به‌ر له‌ مێژووی 5/3/1991له‌ (15)سالأ كه‌متر نه‌بوو. ب-ته‌واوی مووچه‌ی ساڵێكی ئه‌گه‌ر خزمه‌ته‌كه‌ی له‌ بیست سالأ كه‌متر نه‌بوو. دووه‌م: جگه‌ له‌وانه‌ی له‌ بڕگه‌كانی (أ، ب)له‌ (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، پاداشتێك به‌ خانه‌نشین ده‌ده‌رێ كه‌ بڕی مووچه‌ی دوایین شه‌ش مانگی بێ له‌و كاته‌ی كه‌ له‌ خزمه‌تدا بووه‌.

مادده‌ی سی و پێنجه‌م: یه‌كه‌م: ته‌واوی هه‌موو مووچه‌ و ده‌رماڵه‌ و مافه‌كان بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ خه‌رج ده‌كرێ كه‌ دیله‌كه‌ له‌ ماوه‌ی دیلیه‌كه‌ی به‌خێوی ده‌كردن. دووه‌م: ماوه‌ی دیلیه‌كه‌ بۆ هه‌موو مه‌به‌ستێك وه‌ك خزمه‌تی كرده‌یی حیساب ده‌كرێ.

مادده‌ی چواره‌م: فرمانبه‌رێ، به‌ پله‌ی وه‌زیر سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌م هه‌یئه‌ته‌ ده‌كا، سه‌رۆك دایده‌مه‌زرێنێ و، یه‌كسه‌ر پابه‌ندی سه‌رۆك ده‌بێ. كاتێكیش دیار نه‌بێ ، یان پله‌ی وه‌زیفه‌كه‌ی چۆڵ بێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا سه‌ره‌ك وه‌زیرانی هه‌رێم جێگای ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م: هه‌ردوو بڕگه‌ی (5 و 6)ی مادده‌ی یه‌كه‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێن و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێنه‌وه‌: (پێنجه‌م: شه‌هید: هه‌ر كه‌سێك گیانی خۆی به‌ختكردبێت له‌ كاتی به‌رخوودانی چه‌كداریی وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌ك یان خه‌باتی سیاسی وه‌ك به‌رگری كردنێك له‌ مافی پێكهاته‌كانی گه‌لی كوردستان دژ به‌ رژێمه‌ داپلۆسێنه‌ره‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كان له‌ كوردستان و ناوچه‌ كوردستانیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ پۆلین ده‌كرێت:) (أ- شه‌هیدی سه‌نگه‌ر: هه‌ر كه‌سێك له‌ كاتی به‌رخوودانی چه‌كداریی وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌ك یان خه‌باتی سیاسی یان له‌ ده‌رئه‌نجامی هه‌ردووكیان دژ به‌ رژێمه‌ داپلۆسێنه‌ره‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كان وه‌ك به‌رگری كردنێك له‌ خاك و گه‌لی كوردستان، شه‌هید بووبێت. (ب- شه‌هیدی جینۆساید: هه‌ر كه‌سێك شه‌هید بوو بێت له‌ ئه‌نجامی تاوانه‌كانی جینۆساید له‌ كاتی تاوانه‌كانی ئه‌نفال یان به‌كارهێنانی چه‌كی كیمیاوی یان جینۆسایدی بارزانیه‌كان یان كورده‌ فه‌یلیه‌كان یان هه‌ر تاوانێكی تری ئه‌نجامدراو دژ به‌ پێكهاته‌كانی گه‌لی كوردستان له‌ كوردو توركمان و كلدان سریان ئاشوریه‌كان و ئه‌رمه‌نه‌كان و ئه‌وانی تر. جـ- شه‌هیدی هاوڵاتی: هه‌ر كه‌سێك شه‌هید بوو بێت له‌ ئه‌نجامی كاره‌ جه‌نگیه‌كان یان كاره‌ تیرۆرستیه‌كان یان كۆچپێكردنی به‌زۆره‌ملێ یان له‌ كاتی كۆچڕه‌وه‌ ملیۆنیه‌كه‌ی گه‌لی كوردستان یان كۆچپێكردنه‌كانی تر. شه‌شه‌م: خانه‌واده‌ی شه‌هیدو ئه‌نفالكراو: هاوسه‌ر یان هاوسه‌ره‌كان یان كوڕو كچ و دایك و باوك و براو خوشكی له‌یه‌ك دایك و باوك (أشقاء) و براو خوشكی له‌ یه‌ك دایك و باوك نا ( غیر أشقاء) و هه‌ر كه‌سێكی تر كه‌ به‌ بڕیارێكی دادگه‌ریی بسه‌لمێنێت كه‌وا كه‌سی شه‌هید یان ئه‌نفالكراو به‌خێوی ده‌كرد یان ئه‌و به‌خێوكه‌ری شه‌هید یان ئه‌نفالكراوه‌كه‌ بوو بێت).

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (سێیه‌م) له‌یاسای به‌كرێدانی خانوبه‌ره‌ی/ژماره‌(87)ی ساڵی1979 ی هه‌مواركراو له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدا له‌كار ده‌وه‌ستێنرێت.

مادده‌ی بیست و چوار: وه‌زیری ناوخۆ بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربهێنێ.

مادده‌ی دووه‌م: هه‌ر پێشمه‌رگه‌یێ پله‌ی زه‌بوونیی گه‌یشتبێته‌ (100%) یان ئه‌ندامێكی له‌شی (وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌بڕگه‌ی دووه‌می مادده‌ی یه‌كه‌مدا هاتووه‌) له‌ ده‌ست دابێ، مووچه‌یه‌كی خانه‌نشینی بۆ ده‌بڕدرێته‌وه‌، به‌ قه‌ده‌ر سه‌رجه‌می ئه‌و مووچه‌ و ده‌رماڵه‌یه‌ بێت كه‌ مانگانه‌ له‌ كاتی خزمه‌تا وه‌ریده‌گرت.

مادده‌ی حه‌وته‌م: مادده‌ی بیست ویه‌ك هه‌موارده‌كرێ وبه‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: پێكهاته‌كانی ناوه‌ندی وه‌زاره‌ت پێك دێت له‌: 1. نوسینگه‌ی وه‌زیر. 2. نوسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت. 3. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی دیوان. 4. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی به‌رنامه‌كان وشێوازه‌كانی فێركاری وچاپه‌مه‌نیه‌كان. 5. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی چاڵاكی وه‌رزش وهونه‌ر. 6. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی باخچه‌ی ساوایان وخوێندنی سه‌ره‌تایی. 7. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ڕاستكردنه‌وه‌و تاقیكردنه‌وه‌و بڕوانامه‌كان. 8. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی فێركردنی دواناوه‌ندی وپیشه‌یییه‌كان. 9. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی پلان دانانی په‌روه‌رده‌یی. 10. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی فێركردنی توركمانی. 11. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی فێركدنی سریانی. 12. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی په‌یمانگه‌كان ومه‌شقكردن. 13. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی سه‌رپه‌رشتكردنی په‌روه‌رده‌یی. 14. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی بینایه‌ وكارگه‌كان.

مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌م هه‌یئه‌ته‌ بوجه‌ی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌.

مادده‌ی دووه‌م: هه‌یئه‌تێ بۆ ئاسایشی هه‌رێم به‌ناوی (هه‌یئه‌ی گشتیی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستانی – عێراق)ە‌وه‌ داده‌مه‌زرێ، شه‌خسییه‌تی مه‌عنه‌وی و سه‌ربه‌خۆیی دارایی و ئیداریی خۆی ده‌بێ.

مادده‌ی شازده‌یه‌م: لقه‌كانی سه‌ندیكا: 1. له‌ ناوه‌ندی هه‌ر پارێزگایه‌كدا لیژنه‌یه‌كی لق له‌ پێنج ئه‌ندام پێك دێ، ئه‌ندامانی لق له‌ رۆژنامه‌نووسه‌ به‌ ئه‌زموونداره‌كان هه‌ڵیان ده‌بژێرن كه‌ پیشه‌ی رۆژنامه‌نووسی له‌ پارێزگادا ئه‌نجام ده‌ده‌ن. 2. كۆبوونه‌وه‌ی لیژنه‌ی لقه‌كان و هه‌ڵبژاردنه‌كانیان، هه‌مان شێوه‌ی تایبه‌ت به‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی ده‌بێ.

مادده‌ی نۆیه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی (27) له‌ یاسای خانه‌نشینی و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیی كرێكاران، كرێكارانی كه‌رتی تایبه‌ت كه‌ خاوه‌ن كاری هه‌میشه‌یی یان به‌رده‌وامیان نه‌بێت، له‌ حاڵه‌تی به‌شداری كردنیان له‌ سندووقی بیمه‌دا، مافی بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان ده‌بێ، به‌ مه‌رجێك له‌ دامه‌زراوه‌كانی هه‌رێمدا مووچه‌یان نه‌بێت و، چۆنیه‌تی تۆمار كردنیان و وه‌رگرتنی ئابوونه‌ لێیان، به‌ په‌یڕه‌وێك رێك ده‌خرێت كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی ده‌یه‌م: كرێكاری بیمه‌دار مافی هه‌یه‌ سوود له‌ بیمه‌ی بێكاری به‌ گوێره‌ی ئه‌م بنه‌مایانه‌ وه‌ربگرێت: یه‌كه‌م: ده‌بێ پێدانی بیمه‌ی بێكاری بۆ ماوه‌یه‌ك بێت كه‌ له‌ (دوو ساڵ) كه‌متر نه‌بێت. دووه‌م: بیمه‌دار له‌ ماوه‌ی بێكاریدا و بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (شه‌ش مانگ) زیاتر نه‌بێت، بڕه‌ پاره‌یه‌كی یه‌كسان به‌ كۆمه‌كی پاراستنی كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رده‌گرێت به‌ مه‌رجێك له‌ (سێ) جار تێنه‌په‌ڕێنێت.

مادده‌ی ده‌یه‌م: كرێكاری بیمه‌دار مافی هه‌یه‌ سوود له‌ بیمه‌ی بێكاری به‌ گوێره‌ی ئه‌م بنه‌مایانه‌ وه‌ربگرێت: یه‌كه‌م: ده‌بێ پێدانی بیمه‌ی بێكاری بۆ ماوه‌یه‌ك بێت كه‌ له‌ (دوو ساڵ) كه‌متر نه‌بێت. دووه‌م: بیمه‌دار له‌ ماوه‌ی بێكاریدا و بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (شه‌ش مانگ) زیاتر نه‌بێت، بڕه‌ پاره‌یه‌كی یه‌كسان به‌ كۆمه‌كی پاراستنی كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رده‌گرێت به‌ مه‌رجێك له‌ (سێ) جار تێنه‌په‌ڕێنێت.

مادده‌ی نۆیه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمه‌كانی مادده‌ی (27) له‌ یاسای خانه‌نشینی و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیی كرێكاران، كرێكارانی كه‌رتی تایبه‌ت كه‌ خاوه‌ن كاری هه‌میشه‌یی یان به‌رده‌وامیان نییه‌، له‌ حاڵه‌تی به‌شداری كردنیان له‌ سندووقی بیمه‌دا، مافی بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان ده‌بێ، به‌ مه‌رجێك له‌ دامه‌زراوه‌كانی هه‌رێمدا مووچه‌یان نه‌بێت و، چۆنیه‌تی تۆمار كردنیان و وه‌رگرتنی ئابوونه‌ لێیان، به‌ په‌یڕه‌وێك رێك ده‌خرێت كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: له‌ ماوه‌ی سی رۆژ دوای ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر داواكه‌ی، داوا كاری به‌ ناوكردنی شوقه‌ یان خانووه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون (10%)ی تێچووی خه‌ملێنراوی به‌رایی ده‌دات. دووه‌م: ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی له‌سه‌ری ده‌مێنێته‌وه‌ به‌ گوژمه‌ی مانگانه‌ یان ساڵانه‌ ده‌یداته‌وه‌ له‌ ماوه‌یه‌ك دا كه‌ له‌ بیست وپێنج ساڵ تێپه‌رنه‌كات. سێیه‌م: ئه‌و كه‌سه‌ی یه‌كه‌ نیشته‌جێبوونه‌كه‌ به‌ ناوی ده‌بێت بۆی هه‌یه‌ دوای (10) سالأ له‌ رۆژی به‌ناو كردنه‌كه‌یه‌وه‌ بیفرۆشێته‌وه‌ به‌ مه‌رجێك ئه‌و گوژمانه‌ی له‌ ئه‌ستۆی ماوه‌ته‌وه‌، یه‌ك جێ بیداته‌وه‌. چواره‌م: ئه‌گه‌ر خاوه‌ن یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون پێش دانه‌وه‌ی ئه‌و گوژمانه‌ی له‌ ئه‌ستۆی ماوه‌ته‌وه‌ كۆچی دوایی كرد، میراتگره‌كان له‌و گوژمانه‌ ده‌بووردڕێن كه‌ له‌ ئه‌ستۆی كۆچكردوو ده‌مێنێته‌وه‌.

مادده‌ی دووه‌م : ئامانجی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌چوارچێوه‌ی چاكتركردنی سه‌رله‌به‌ری( الشامل) ئابووریدا، ئیش و كاری ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ له‌ فراژوكاری( التنمیه‌) و به‌هێزكردنی بزاڤی ئابووری و بازرگانیدا، به‌جۆرێ رێك بخات، كه‌ به‌كردار له‌ سه‌رچاوه‌و وزه‌و توانسته‌كانی به‌رده‌ست، پڕ به‌پێست به‌رخوردار،( الاستغلال الامپل) بێت. ئه‌وه‌شی له‌گه‌ڵدا بێ كه‌ به‌پێی راو ئاواتی هه‌رێم پێشنیازی سیاسه‌تی ئابووری و بازرگانی بۆ فراژوكاری و هاوسه‌نگ ڕاگرتنی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی پێشكه‌ش بكات.