المواد القانونية
ماددهی چوارده: وهزیر بۆی ههیه، رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی وهبهركارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی یازدهم: یهكهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتكارییانهی خوارهوه دهگرێته دهست: ا- پێكهێنانی لیژنهكان و ناوزهدكردنی سهرۆكهكانیان. ب- پهسندكردنی بوجهی ساڵانه. ج- دهرچواندنی بڕیاری زهبتیو، ڕهشكردنهوهی ناوی ئهندامهكان. د- دامهزراندنی كارمهندان له یهكێتیداو، دیاركردنی مووچهو، كۆتایی هێنان به وهزیفهكانیان. ه- چوارچێوهی سهڵاحییاتی خهرج، بۆ سهرۆك دادهنێ. و- سهر پهرشتكردنی ئیش وكاری لقهكانی پارێزگاكان. ز- پاراستنی موڵك وماڵی یهكێتیو، وهبهرهێنان و پهرهپێدانی. دووهم: دهشێ، له ماوهی (30) سی رۆژدا، كه له رۆژی دوای پێڕاگهیاندنهوه دهست پێ دهكا، له دادگای پێداچوونهوهدا، تانه له بڕیاره زهبتیهكانی ئهنجومهن بدرێت. بڕیاری ئهم دادگایهش بنبڕده بێت.
ماددهی پازده: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهركار.
ماددهی شازده: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی پانزدهم: ئهگهر میراتگرهكانی دانهر یان جێگرهوهكانی، ئهو مافانهی كهوا بۆیان گواستراوهتهوه پیاده نهكهن، و وهزارهتیش بینی كهوا بهرژهوهندی گشتی پێویست دهكات ئهم كاره بڵاوبكرێتهوه، ئهوا وهزارهت بۆی ههیه، به نووسراوێكی فهرمی، داوا له میراتگرهكانی دانهر بكات كهوا ههڵسن به بڵاوكردنهوهی كارهكهو له حاڵهتی پێ ههڵنهستانیان له ماوهی ساڵێك له رێكهوتی داواكارییهكه، ئهوا وهزارهت بۆی ههیه فهرمان بكات به بڵاوكردنهوهی كارهكه بهمهرجێك میراتگرهكان قهرهبووێكی دادپهروهرانه بكرێنهوه.
ماددهی حهڤدهم: لهگهڵ پێشێل نهكردنی مافهكانی دانهری كاری ڕهسهن، ئهوا بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه، ئهم كهسانهی خوارهوه به دانهر ههژمار دهكرێن: یهكهم: ههر كهسێك ههڵسا به وهرگێڕانی كارێك بۆ سهر زمانێكی تر، یان پێداچوونهوهی یان گۆڕینهوهی له ڕهنگێك بۆ ڕهنگێكی تری ئهدهب یان هونهر یان زانستهكان، یان كورتكردنهوهی، یان گۆڕینی یان ههمواركردنی، یان راڤهكردنی، یان كۆمێنت له سهر نووسینی، یان پێرستكردنی، یان ههر شێوازێكی تر كه به شێوهیهكی نوێ و داهێنراوی نیشان بدات. دووهم: ههر كهسێك كارێكی هونهری كهسێكی تر بهجێبگهینێت، بهجێگهیاندنهكهش چ به گۆرانی گووتن بێت، یان ژنین، یان ریتم، یان پێشكهشكردن، یان وێنهگرتن، یان نیگاركێشان، یان جوله، یان ههنگاو، یان ههر رێگهیهكی تر.
ماددهی نۆیهم: 1/ئهندامانی سهندیكا، ئهوانهیان كه سهر به دایهرهی رهسمی، یان نیمچه رهسمییهكانن، مافی خۆیانه (بهرهزامهندیی دایهرهكانیان) دوای دهوامی رهسمی به پیشهی خۆیانهوه خهریك بن. 2/ ئهو ئهندامهی، به پێی ئهو بڕگهیهی سهرهوه، له پیادهكردنی پیشهی خۆی بهربهست كرابێ، به پێی حوكمهكانی ئهو یاسا وپێڕۆ و رێسايانهی كه له دایهرهكهی خۆیدا، لهكاردایه، مافی دهرماڵهی پیشهيی دهكهوێ.
ماددهی بیست و شهشهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت ئهگهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی چل وههشتهم: داوا لهو مافانه بهرزدهكرێتهوه كه لهم یاسایهدا دهركهوتووه بۆ لیژنهی كاروباری دادوهری و بڕیارهكانیشی لهم داوایانهدا قابیلی تانه لێدانن لهبهردهم دهستهی فراوان له دادگای پێداچوونهوه لهلایهن سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه ولهلایهن ئهو دادوهرهی كه بڕیارهكهی له دژی دهركردووه لهماوهی(30) سی رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی و بڕیارهكهشی لهو بارهیهوه بنبڕه.
ماددهی پهنجایهم: یهكهم: 1-نابێ دادوهر بۆ فرمانێكی نادادوهری بگوێزرێتهوه تهنیا مهگهر به رهزامهندیی وبه نووسینی خۆی بێت. 2-دهشێ دادوهران له پۆلی یهكهم و دووهم به دادوهرانی دادگای پێداچوونهشهوهو به رهزامهندیی نووسراوی خۆیان و به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری ئینتیداب بكرێن بۆ فرمانی راوێژكاری یاسایی له سهرۆكایهتی ههرێم یاخود ئهنجومهنی وهزیران یان سهرۆكایهتی یهكێك له دهزگاكانی وهزارهتی داد یان بۆ مهبهستی دهرس گوتنهوه له زانكۆكان یان دهسته نێودهوڵهتیهكان به مهرجێك سیفهته دادوهرییهكهی تێدا بمینێت. دووهم: ماوهی ئینتیداب كردن كه له بهندی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه نابێ له سێ سالأ پتر بێت و قابیلی درێژكردنهوهیه بۆ ساڵێكی دی. سێیهم: لهبهر بهرژهوهندی گشتی وبه فهرمانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهشێ دادوهر ئینتیداب بكرێ بۆ كاركردن له دادگایهكی تر ئهو ئینتیدابهش له ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه بۆ ناوچهیهكی تر به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهبێت به مهرجێك ماوهی ئینتیدابهكه له ساڵێك پتر نهبێ.
ماددهی بیست وشهشهم: یهكهم: كار له رێكهوتی یهكهم دانانی لهبهر دهستی جهماوهرهوه به بڵاوكراوهیی ههژمار دهكرێت، لهمهشدا سهیر ناكرێت بۆ دووباره بڵاوكردنهوهی، تهنها ئهگهر دانهر له كاتی دووباره بڵاوكردنهوهی، ههمواری بنهڕهتی بۆ بكات كه لهگهڵیدا دهكرێت به كارێكی نوێ ههژمار بكرێت. دووهم: ئهگهر كارهكه له ژمارهیهك بهش یان بهرگ پێكهاتبێت و بهجیاو له كاتی جیاوازدا بڵاوكرابێتهوه، ئهوا بۆ مهبهستی ههژماركردنی رێكهوتی بڵاوكردنهوهی، ههر بهشێك یان ههر بهرگێك به كارێكی سهربهخۆ ههژمار دهكرێت.
ماددهی سییهم: ههر دهستهیهكی ڕادیۆیی یان تهلهفزیۆنی، لهوهی پهیوهسته به بهرنامهكانیهوه، ئهم مافانهی خوارهوه پیاده دهكات: یهكهم: چهسپاندنی بهرنامهكانی یان تۆماركردنیان و كۆپیكردنی ئهم تۆماركردنانه ئهمهش بهسهر كۆپیكردنی ڕاستهوخۆ یان ناڕاستهوخۆ پهیڕهو دهكرێت. دووهم: دووباره پهخشكردنهوهی بهرنامهكانی و گواستنهوهیان بۆ جهماوهر.
ماددهی چوارده: 1-ریكخراو له مزو کرێی دهمهزراندن و (رسوم التأسیس) مزوكرێی تهسدیقكردنی سجلهكانی سهرفرازه (عهفو دهكرێ). 2-سهرۆكایهتیی ئهنجوومهنی وهزیران یان ئهو كهسهی كه ئهنجومهنی وهزیران دهسهڵاتی داوهتێ بۆی ههیه به پێی بهند و بهست (ضوابط) رێكخراوهكه له باج و مزوگرێی گومرگ عهفو بكا تا رێكخراوهكه ئامانجهكانی خۆی بهێنێته دی.
ماددهی پازده: ریكخراو بۆی ههیه، دوای رهزامهندیی وهزیر، رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه یان تێكهڵ به رێكخراوێكی دیكهی بكات كه ئامانجهكانیان چوونیهك بن و زۆربهی ئهندامهكانیشیان رازی بن. ئهگهر وهزیریش رازی نهبێ ئهوه، لهم بارهدا بڕیارهكهی وهزیر ئهوهی له بارهدا ههیه كه لهبهر دهم دادگای تهمییزی ههرێمدا له ماوهی (15) رۆژ كه له رۆژی دهرچوونی بڕیارهكهوه دهست پێ دهكا و تانهی لێبدرێ.
ماددهی شازده: لهسهر داواكردنی وهزیر یان ئهو كهسهی كه وهزیر دهسهڵاتی پێ دهدا ،دادگای بیدائهی ناوچهی ریكخراوهكه دهشێ به بڕیارێ پاش وهرگرتنی پلهی بنبڕی رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه لهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1-ئهگهر ماوهی ساڵێك بهسهر دامهزراندنی رێكخراوهكهدا تێپهر بووبێ و، رێكخراوهكه به بێ هیچ هۆكارێكی له دهسهڵات بهدهر، ئیشو كاری خۆی بهپێی دهقی بیرۆكهی دهست پێ نهكردبێ. 2-ئهگهر بزاڤهكانی لهو ئامانجانه لایدابێ كه بۆی دامهزراوه. 3-ئهگهر ئهوهنده لاواز بووبێ كه نهتوانێ عههد و پهیمان و ئیلتیزاماتی دارایی و یاسایی خۆی بهجێ بهێنێ.
ماددهی حهڤده: ئهگهر رێكخراوهكه به ئارهزووی خۆی، خۆی ههڵوهشاندهوه، ئهوه لهو بارهدا ههیئهتهكهی خۆی پاكتاوكارێك (مصفی) یان پتری بۆ دادهنێ، بەلام ئهگهر دادگا ههڵی بوهشێنێتهوه، ئهوه لهم بارهدا دادگای بیدائهی ناوچهی رێكخراوهكه پاكتاوكاری بۆ دادهنێ و دهستبهجێ دهست بهسهر موڵك و داراییدا دهگرێ و تا پاكتاوكردنی یاسایی تهواو دهبێ.
ماددهی چوارهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه كاری پێدهكرێت وله رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی ههژده: بڕیارهكانی دادگای بیدائه لهو حاڵهتانهدا كه دهقهكانیان له ماددهی (16،17)ی ئهم یاسایهدا هاتووه یارای ئهوهیه له ماوهی (15) رۆژدا كه له رۆژی دواتری تهبلیغهكهوه دهست پێ دهكا، لهبهردهم دادگای تهمییزی ههرێمدا تانهی لێ بدرێ.
ماددهی بیست و پێنجهم: یهكهم: مافه داراییهكانی دانهر، كهوا لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه، بهدرێژایی ماوهی ژیانی و پهنجا ساڵیش له دوای كۆچی دواییكردنی، دهپارێزرێن. دووهم: مافه داراییهكانی دانهری كاره هاوبهشهكان، كهوا لهم یاسایهدا دهقیان لهسهر كراوه، بهدرێژایی ماوهی ژیانیان و پهنجا ساڵیش له دوای كۆچی دواییكردنی دوایین كهسی زیندوو له نێوانیاندا، دهپارێزرێن. سێیهم: مافه داراییهكانی دانهری كاره بهكۆمهڵهكان ـ جگه له دانهری كاری هونهره پراكتیكیهكان ـ ئهگهر خاوهنی مافهكانی دانهر كهسێكی مهعنهوی بێت، بهدرێژایی ماوهی پهنجا ساڵ له رێكهوتی یهكهم بڵاوكردنهوهی كارهكه یان خستهبهردهستی جهماوهرهوه كامیان دوورتر بێت، دهپارێزرێن، بهڵام ئهگهر خاوهنی ئهم مافانه، كهسێكی سروشتی بێت، ئهوا ماوهی پاراستنهكهی بهپێی ئهو رێسایه دهبێت كهوا له ههردوو بڕگهی یهكهم و دووهمی ئهم ماددهیه دهقیان له سهر كراوه. چوارهم: مافه داراییهكانی ئهو كارانهی كهوا بۆ یهكهمجار له دوای كۆچی دوایی دانهرهكانیان، بڵاودهكرێنهوه، به بهسهرچوونی ماوهی پهنجا ساڵ بهسهر رێكهوتی یهكهم بڵاوكردنهوه یان خستهبهردهستی جهماوهرهوه كامیان دوورتر بێت، كۆتاییان پێدێت. پێنجهم: مافه داراییهكانی ئهو كارانهی كهوا بهبێ ناوی دانهرهكانیان یان به ناوێكی خوازراوهوه بڵاودهكرێنهوه ئهوا بۆ ماوهی پهنجا ساڵ له رێكهوتی یهكهم بڵاوكردنهوه یان خستهبهردهستی جهماوهرهوه كامیان دوورتر بێت، دهپارێزرێن، بهڵام ئهگهر دانهرهكهی كهسێكی ناسراوو دیاریكراو بێت یان دانهرهكهی ناسنامهی خۆی ئاشكرا كرد، ئهوا ماوهی پاراستنهكه بهپێی ئهو رێسایه دهبێت كه له بڕگه یهكهمی ئهم ماددهیهدا دهقی له سهر كراوه. شهشهم: مافه داراییهكانی دانهری كاری هونهره پراكتیكیهكان به بهسهرچوونی بیست و پێنج ساڵ بهسهر رێكهوتی یهكهم بڵاوكردنهوه یان خستهبهردهستی جهماوهرهوه كامیان دوورتر بێت، كۆتاییان پێدێت. حهوتهم: ئهو ماوانهی كهوا له بڕگهكانی سهرهوهی ئهم ماددهیه دهقیان له سهر كراوه له یهكهم رۆژی ئهو ساڵه زایینیهی كهوا له دوای ڕوودانی ئهو وهقایعانهی له بڕگهكانی سهرهوه ئاماژهیان بۆ كراوه، دهست پێدهكهن.
ماددهی بیست و دووهم: دهشێت كاره بڵاوكراوهكان بهبێ مۆڵهتی دانهرو بهبێ پێدانی هیچ بهرامبهرێكی دارایی بهپێی ئهم مهرجانهی دهقیان له سهر كراوهو لهم حاڵهتانهی خوارهوه، بهكاربهێنرێن: یهكهم: ئهگهر پێشكهشكردن یان نیشاندان یان گووتنهوه یان ریتمی كارهكه له كۆبوونهوهیهكی خێزانیی تایبهت ئهنجامدرابێت و هیچ داهاتێكی دارایی نهبێت. دووهم: بهكارهێنانی كارهكه له دامهزراوێكی فێركاری یان رۆشنبیری یان كۆمهڵایهتی له سهر شێوهی ڕوونكردنهوه بۆ مهبهسته فێركارییهكان و هیچ داهاتێكی دارایی نهبێت لهگهڵ باسكردنی كارهكهو ناوی دانهرهكهی. سێیهم: تیپه مۆسیقاییهكان بۆیان ههیه كاره مۆسیقاییهكان بهجێبگهیێنن وه له ههموویانیشهوه مهرجه هیچ داهاتێكی دارایی نهبێت و سهرچاوهو ناوی دانهرهكه ئهگهر تیایدا هاتبێت، باسبكرێت. چوارهم: ههر كهسێكی نابینا مافی ههیه كۆپیهك بكات لهو كارهی به سیستهمی نووسینی تایبهت بهخۆیان (Braille) چاپكراوه لهو كاره ئهدهبی یان مۆسیقاییانهی به پیتی زهق یان تۆماری دهنگیی بڵاوكراونهتهوه. وه كۆپیكردن ههر كارێكی بڵاوكراوه به رێگهی وێنهگرتنهوه بۆ دابینكردنی پێداویستیهكانی ئهوانهی بیستنیان له دهستداوه، به مهرجێك ئهمه لهگهڵ وهسوودهێنانی ئاسایی كارهكه ناكۆك نهبێت و بهبێ پاساو زیان به بهرژهوهندییه ڕهواكانی دانهر نهگهینێت. پێنجهم: بهڵگههێنانهوه به بڕگهكانی كارێك كهوا پێشتر بڵاوكراوهتهوه، له كارێكی تر به ئامانجی ڕوونكردنهوه، یان راڤهكردن، یان وتووێژ، یان ڕهخنهگرتن، یان رۆشنبیركردن، یان تاقیكردنهوه، ئهویش بهو ڕادهیهی كهوا ئهم ئامانجه پاساوی بۆ دهكات به مهرجێك كارهكهو ناوی دانهرهكهی باسبكرێت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة