المواد القانونية
ماددهی بیست و ههشتهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی بڵاوكردنهوهی له ڕۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی بیست و حهوتهم: لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنی پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی بیست و شهشهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێت ئهگهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی بیست و پێنجهم: كاركردن به حوكمی بڕگه(1) له ماددهی نهوهدو یهكهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ وه ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێـتهوه:- 1/ مێرد لهگهڵ لقی میراتگری ژنهكهی چوارهیهكی دهكهوێ و ئهگهر نهیبێ ئهوا نیوهی دهكهوێ. بهڵام ژن لهگهڵ بوونی لقی میراتگر ئهوا ههشت یهك دهگرێ و لهكاتی نهبوونیشی ئهوا چواریهك دهگرێ دوایی دهرهێنانی بهشهكهی خۆی كه بهشداریی كردووه له پێكهوه نانی جێ ماوهكه (التركه) (میراتهكه) دا.
ماددهی شهشهم: كارمهندانی سهندیكا به پێی تۆماری گشتی بۆ سێ جۆر پۆلین دهكرێن: یهكهم: رۆژنامه نووسی (متدرج): ئهو كهسهیه كاری رۆژنامهنووسی به ههر سێ كهناڵهكانیهوه دهكاته پیشهی سهرهكی خۆی، نازناو، یان سیفهتی رۆژنامه نووسی خاوهن ئهزموونی پێ نادرێ تا دوو ساڵی بهردهوام بهسهر ممارهسهكردنیدا تێنهپهرێ به پشتگیری كردنی ئهو لایهنهی كه له لای كار دهكا دوای تۆمار كردنی ناوی خۆی له تۆماری گشتیدا، هیچ جۆره ئیمتیازێكی رۆژنامهنووسی ئهزموونداری پێنابڕێ تا ناوی دهگوازرێتهوه بۆ خشتهی ئهم جۆره (صنف)ە، دوای ئهوه ماوهی پله به پله (تدرج) دهخرێته سهر خزمهتگوزارییهكانی، ماوهی پله به پله (التدرج) دهربارهی ئهوهی خاوهن بروانامهی بهكالۆریۆسه له رۆژنامهنووسی و راگهیاندندا یان هاوتای ئهو بروانامهیه، یهك ساڵه. دووهم: رۆژنامهنووسی به ئهزموون: ئهو كهسهیه كه له رۆژنامه نووسیدا به ههر سێ كهناڵهكهیهوه به كردهوه كاری كردووه یان كار دهكا و كردوویهتیه پیشهی سهرهكی بۆ خۆی و ئهو ماوهیهی بهسهر كارهكهیدا رهت بووه كه له بڕگهی رابردوو دا دهرخراوه. سێ یهم: رۆژنامهنووسی بهشدار: ئهو كهسهیه كه كاری رۆژنامه نووسی ئهنجام داوه به بێ ئهوهی بیكاته پیشهی سهرهكی بۆ خۆی ئهمهش به بهرز كردنهوهی عهقدی پێویست دهیسهلمێنێ لهو لایهنانهوه كه مهبهستن (من الجهات المعنیه) وه مافی ئهوهی ههیه ناوی خۆی راگوازێتهوه بۆ خشتهی رۆژنامه نووسه به ئهزموونهكان دوای تێپهر بوونی ماوهیهك كه له (5) پێنج ساڵی بهردهوام كهمتر نهبێ و رۆژنامهنووسی بكاته پیشهی خۆی.
ماددهی بیست و چوار: وهزیری ناوخۆ بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ساناكردنی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی سی و پێنجهم: یهكهم: تهواوی ههموو مووچه و دهرماڵه و مافهكان بۆ ئهو كهسانه خهرج دهكرێ كه دیلهكه له ماوهی دیلیهكهی بهخێوی دهكردن. دووهم: ماوهی دیلیهكه بۆ ههموو مهبهستێك وهك خزمهتی كردهیی حیساب دهكرێ.
ماددهی بیستء نۆیهم: یهكهم: ئهگهر پێشمهرگه خانهنشین كرا یاخود به خانهنشین كراو داندرا، پاداشتی كۆتایی خزمهتهكهی بهم جۆره بۆ خهرج دهكرێ: أ-تهواوی مووچهی ساڵێكی ئهگهر خزمهتی خانهنشینیهكهی بهر له مێژووی 5/3/1991له (15)سالأ كهمتر نهبوو. ب-تهواوی مووچهی ساڵێكی ئهگهر خزمهتهكهی له بیست سالأ كهمتر نهبوو. دووهم: جگه لهوانهی له بڕگهكانی (أ، ب)له (یهكهم)ی سهرهوهی ئهم ماددهیهدا هاتووه، پاداشتێك به خانهنشین دهدهرێ كه بڕی مووچهی دوایین شهش مانگی بێ لهو كاتهی كه له خزمهتدا بووه.
ماددهی شازدهم: یهكهم: ماوهی خزمهتكردنی (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو بۆ دهرهوهی ریزهكانی (پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم) به خزمهتی سهربازی دهژمێردری و له كاتی بوونی مهرجی بهرزكردنهوه و شایانی ئهو بهرزكردنهوهیه بێت، بهرز دهكرێتهوه. دووهم: مووچه ودهرماڵهی(پێشمهرگه ـ زێرهڤانی ههرێم)ی ئینتیدابكراو لهو لایهنه دهدرێ كه بۆی ئینتیدابكراوه وله كاتی ئهو ئینتیداب كردنهدا حوكمه گشتییهكانی ئینتدابی به سهردا دهسهپێنرێ.
ماددهی نۆیهم: یهكهم: پلهءپایهكانی پێشمهرگهی خۆبهخش بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێت: أ- جێگری ئهفسهر پله نایاب. ب- جێگری ئهفسهر پله یهك. ج- جێگری ئهفسهر پله دوو. د- جێگری ئهفسهر پله سێ. ه- جێگری ئهفسهر پله چوار. و- جێگری ئهفسهر پله پێنج. ز- جێگری ئهفسهر پله شهش. ح- جێگری ئهفسهر پله حهوت. گ- جێگری ئهفسهر پله ههشت. ی- رئيس عورهفا. ك- عهریف. ل-جێگری عهریف. م-سهربازی یهكهم. ن-سهرباز.
ماددهی حهفتهم: یهكهم : پێشمهرگهی خۆبهخشكهر ئهو كهسه خۆبهخشهیه كه له نێوان پلهی پێشمهرگه تا جێگری ئهفسهری پله نایاب، ڕاژهی پێشمهرگایهتی كردۆته پیشه بۆ ماوهیهكی دیاركراو. دووهم : دامهزراندن ء پلهپێدان و گواستنهوهی پێشمهرگه له سنفێكهوه بۆ سنفێكی ترء كۆتایی هێنان به خزمهتهكهی و خانهنشین كردنی یاخود گهڕاندنهوهی بۆ خزمهت، به پێی پێرهوێك و بهفهرمانی وهزیر یا ئهوهی دهستهلاتی پیدهدات دهبێت.
ماددهی بیست ویهكهم: مهرجه ئهوهی به (ئیمام) دامهزرێ ههمان مهرجهكانی كه له ماددهی سێیهم لهم یاسایهدا هاتوون تێدابێ، بهدهر له بڕگهی (چوارهم)ی و دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له زانستهكانی شهریعهت یا ئایین یا هاوشێوهكانیدا ههبێت.
ماددهی شهشهم: یهكهم: پێویسته دهزگا پهیوهندیدارهكان پێویستیهكانی ژیان و هۆیهكانی حهسانهوه به جۆرێك فهراههم بكهن كه لهگهڵ پهككهوتنهكهی پێشمهرگه( زیرهڤانی ههرێم)دا بگونجێ. دووهم: یهكێكی یارمهتیدهر دادهمهزرێ بۆ ئهو پێشمهرگه(زیرهڤانی ههرێم) ـه كه پهككهوتهییهكهی تهواو له (100%)ه و له كاتی تووش بوونی به نهخۆشی ئیفلیجی تهواو یا ههردوو لاقی له سهرووی چۆكهوه یا دهستهكانی یا چاوهكانی له دهستدابێ یاخود بههۆی پێكانهوه تووشی نهخۆشی شیزۆفرینیابووبێ. سێیهم: حكومهتی ههرێم بهرپرسیی چارهسهركردنی كهمئهندام له پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) دهگرێته ئهستۆ، لهگهڵ شیاندنی و ههوڵدان بۆ گهڕاندنهوهی به شێوهیهكی سروشتی بۆ ناو كۆمهڵگا. چوارهم: مووچهی پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) ی كهمئهندام به ههمان زیادهی كه بهسهر مووچهی پێشمهرگهی بهردهوام له خزمهتدادێ زێده دهكرێ، له باری ههر گۆڕانكارییهك كه له سیستهمی مووچهكان بهپێی پلهو پایه روودهدات.
ماددهی شهشهم: ماددهی بیست و شهشی یاساكه ههڵدهوهشێتهوهو ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: ماددهی بیست وشهشهم: نابێ هیچ كۆمپانیایهكی پیشهسازی یان بازرگانی یان كشتوكاڵی یان بهرههمهێنهری نیشتیمانی یان بیانی تۆمار بكرێت ههتا گرێبهستی دامهزراندنی یان تۆمار كردنی لقهكانی لهلایهن پارێزهرێكی بهلایهنی كهم موماریسهوه ڕێكنهخرابێت.
ماددهی چوارهم: سهندیكا ههوڵ دهدا بۆ وهدهستهێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه: 1. بهرجهسته كردنی سیستهمی فیدرالزم بۆ كوردستانی عێراق. 2. بهشداری كردنی له بنیاد نانی دهولهتی دامهزراوهكان (دولة المؤسسات) و بههێز كردنی (پرنسیپ)ی جیاكردنهوهی دهسهڵاتهكان. 3. بهرگری كردنی سهروهری یاسا و سهربهستی دادگهری. 4. بهرگری كردن له ئازادییه دیموكراتییه بنهرهتیهكان و ئاشتی و بنهماكانی مافی مرۆڤ. 5. پاراستن و پهرهپێدانی رۆشنبیری نهتهوایهتی و نیشتمانی. 6. پشتگیری كردنی خهباتی گهلی كوردستان له پێناو وهدهست هێنانی مافهكانی نهتهوایهتی و بڵاوكردنهوهی بنهمای لێبووردهیی و نهرمی نواندن له كۆمهڵگادا و پتهكردنی برایهتی نهتهوایهتی و ئاینی و یهكسانی له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 7. رێزگرتن لهسهربهستی رۆژنامهنووسی و بهرگری كردن له مافهكانی رۆژنامهنووسان و زامنكردنی پارێزگاری كردنی پێویست بۆ ئهنجام دانی كارهكانیان. 8. ئاسان كاری ئهركی رۆژنامهنووسان بۆ وهدهست هێنانی ههواڵ و زانیارییهكان. 9. وهرگرتنی سهندیكا له یهكیهتییه رۆژنامهنووسیه جیهانیهكان و پێكهوهنانی پردی پهیوهندی لهگهلیاندا. 10. پێگهیاندنی رۆژنامهنووسان به ههموو رێگا گونجاوهكان. 11. پشتگیری و پاڵپشتی ئهندامانی سهندیكا له كاتی پێویستدا.
ماددهی سێزدهم: یهكهم: ماوهی گرێبهستی بۆ ئهفسهران (10) ده ساڵه ودهشێ به رهزامهندیی وهزیر (3) سێ سالأ بۆ ههرجارێك درێژ بكرێتهوه. دووهم: ئهفسهر له خزمهتی پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) دوای تهواوكردنی ماوهی گرێبهستهكهی كار كهنار دهكرێ. سێیهم: وزیر بۆی ههیه ماوهی گریبهستی ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم) لهم ماددهیهدا دهیان گرێتهوه له حالهتی جهنگ و باری نا كاوی و جاڕدانی شهڕ درێژبكاتهوه.
ماددهی چوارهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم)ی كهمئهندام كه پلهی پهككهوتنهكهی له نێوان (25%-49%)یه، دهنێردرێ بۆ یهكێك له یهكه جێگیرهكانی تایبهت بههێزی پێشمهرگهی كوردستان (زێڕهڤانی ههرێم)یاخود بهپێی یاسای خزمهت و خانهنشینی پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) مامهڵهی لهگهڵدا دهكرێت و، ئهمهش لهسهر داوای خۆی دهبێت.
ماددهی حهوتهم: یهكهم: كهس وكاری شههیدی خهباتگێڕ وشههیدی جینۆساید ئهم ماف و ئیمتیازانهی خوارهوهیان دهبێت: 1- خێزانی شههیدی خهباتگێڕ وئهنفالكراو یهكهیهك یا پارچه زهویهكی نیشتهجێ بوونی بێ دهدرێت. 2- ئهگهر شههید زیاتر له هاوسهرێكی ههبوو، ئهوا ههریهك لهوانه ههمان ماف وئیمتیازی بڕیار لهسهر دراوی یهك هاوسهری دهبێت بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. 3- لهكاتی شههید بوونی زیاتر له كهسێك لهناوخێزانێكدا، ئهوا مووچهكان بهپێی پێڕهوێكی تایبهتی دهبن كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهچوێنێت. دووهم: 1- ڕۆڵهكانی شههیده ناوبراوهكان له بڕگهكانی ( یهكهم و دووهم) لهم ماددهیهدا مینحهی هاوسهر گرتنیان پێ دهدرێت. 2- حكومهت خهرجی خوێندنی رۆڵهكانی شههید له قوتابخانه وزانكۆ ئههلیهكان لهناو ههریمدا بهپێی ههل ومهرجی بڕیار لهسهر دراو لهلایهن وهزارهتی خوێندنی باڵاو لێكۆڵینهوهی زانستی وپهروهردهوه دهگرێته ئهستۆ. 3- حكومهت ئهرك ومهسرهفی هێنانهوهی تهرمی شههید له دهرهوهی ههرێم دهكێشێ. 4- جێماوی شههید له باجی تهریكهی بڕیار لهسهر دراوی تهریكهكان دهبووردرێ. 5- ژمارهیهك له كورسی خوێندن بۆ رۆڵهكانی شههیدانی خاوهن بههرهی زانستی له دهرهوهی ههرێم تهرخان دهكرێن وئهمهش بههاوئاههنگی دهبێ لهگهلأ وهزارهتی خوێندنی باڵاو تۆژینهوهی زانستی ههرێم. 6- كهس وكاری شههیدان له كرێی پشكینن وچارهسهركردن له نهخۆشخانه ومهلبهنده تهندروستیهكانی حكومهت له ناو ههرێمدا دهبووردرێن. 7- حكومهت كرێی چارهسهركردنی كهس وكاری شههیدان بهڕاپورتێكی لیژنهی پزیشكی بهپێی یاساو پێڕهو دهگرێته ئهستۆ. 8- وهزارهت سندووقێك دادهمهزرێنێ بهناوی سندووقی یارمهتیدانی كهس وكاری شههید وقوربانییانی جینوساید تاكو پشگیرییان بكرێت ویاریدهیان بدرێت بۆ بنیاتنانی پرۆژهكان.
ماددهی پێنجهم: یهكهم : كهس وكاری شههیدی خهباتگێڕ وقوربانییهكانی چهكی كیمیایی وئهنفالكراوهكان و هاووڵاتی ماف وئیمتیازهكانی شههیدیان دهكهوێ بهپێی پێڕهویك كه ئهنجومهنی وهزیران دهری دهچوێنێ. دووهم: ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی/ یهكهم له ماددهی شهشهم دهیانگرێتهوه ئهمانهن: 1- ژن ومێرد. 2- كوڕ تاكو تهواوكردنی بیست وچوار سالأ له تهمهنی ئهگهر لهخوێندن بهردهوام نهبێت. 3- كچ: تاكو دامهزراندنی له فرمانێك. 4- روڵه پهككهوتهكان: رۆلهی پهككهوته له مهرجهكانی سهرهوهی ئهم ماددهیه بهدهردهبن. 5- دایك و باوك. 6- براكان و خوشكهكان: لهگهلأ رهچاوكردنی بڕگهكانی(3،2)ی سهرهوه. سێیهم: بهشه مووچهی باوك ودایك وژن ومێرد تا لهژیاندا مابن بۆیان خهرج دهكرێت. چوارهم: لهكاتی بڕینی مووچهی موستهحهقی ئهو كهسانهی كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیان گرێتهوه، ئهوا بهشهمووچهی ئهوانه دهخرێته سهر ئهوانهی دیكه كه موستهحهقن. پێنجهم: ئیستحقاقی مووچه بۆ ئهو كوڕ وكچه دهبێ بهدرێژایی ژیانیان ئهگهر ههر یهك لهوانه موستهحهقی تاقانه بن. شهشهم: منداڵهكانی قوربانییانی جینۆساید له مهرجهكانی كه له بڕگهكانی (3،2) ی سهرهوه دا هاتوون بهدهردهبن.
ماددهی پێنجهم: ماددهی بیست و پێنجهمی یاساكه ههڵدهوهشێتهوهو ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: یهكهم: لهسهر كۆمپانیا نیشتیمانییه بازرگانی و پیشهسازی و كشتوكاڵی و خزمهتگوزاری یان ڕاوێژكارییه چ هاوبهشهكان یان ئهوانهی خاوهن بهرپرسیارییهتییهكی دیاری كراون و سهرماییهی له (37500000) سی و حهوت ملیۆن و پێنج سهد ههزار دیناركهمتر نهبێ و ئهو كۆمپانیا بیانیانهی كه لهههرێمدا كار دهكهن یان لقیان تێدا ههیه، گرێبهست لهگهڵ پارێزهرێك یان زیاتر ببهستن بۆ ئهوهی ڕاویژكاری یاساییان پێ بدات. دووهم: بڕی (15000) پانزه ههزار دینار غهرامهی دواخستن لهسهر ههر رۆژێكی دواخستن دهسهپێنرێت، ئهگهر لایهنهكانی ناوبراو له بڕگهی (یهكهم) ی ئهم ماددهیه له جێبهجێكردنی حوكمهكانی دواكهوتن. سێیهم: پارێزهر بۆی نیه لهگهڵ پتر له دوو كۆمپانیایی نیشتیمانی ودوو كۆمپانیای بیانی بۆ مهبهستهكانی ناوبراوی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه گرێبهست بكات. چوارهم: لهسهر ئهو لایهنانهیه كهلهبڕگهی( یهكهم)ی سهرهوهدا ناوبراون رێژهی 10% له جیاتی پێشكهش كردنی ڕاوێژكاری یاسایی پارێزهر بۆ ماوهی ساڵێكی تهواو بدهن و پاشماوهی ساڵیش بۆ مهبهستی ڕهسمهكهو ناردنی پارهكه بۆ سهندیكا تاوهكو داهات تۆماری بكات بهساڵی تهواو دهژمێردرێت، بهمهرجێك له (100000) سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت. پێنجهم:وا دادهنرێت كهپارێزهر گرێبهستی لهگهڵ لایهنه ناوبراوهكانی بڕگهی( یهكهم)ی سهرهوه له رۆژی پهسهند كردنی گرێبهستهكه لهلایهن سهندیكاوه مۆر كردووه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة