المواد القانونية
ماددهی شهشهم: پێكهاتهكانی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێ: 1. ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگا. 2. پێكهاتهكانی مهڵبهندی دهزگا كه لهم بهشانه پێك دیێن: 3. بهشی بهرێوهبردن و خۆیهتی. 4. بهشی نهخشه كێشان و لێكۆڵینهوه و بهدوا داچوون. 5. بهشی ماف. 6. بهشی ژمێریاری. 7. بهشی ورد بینی. 8. بهرێوهبهرایهتی گشتی دهزگا فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكا كه ههڵگری بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت و بریكاری سهرۆكی دهزگا دهبێت و ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجام دهدات له كاتی ئاماده نهبوونی رهسمیدا له مانه پێك دێ: 9. بهرێوهبهرایهتی خانهنشینی. 10. بهرێوهبهرایهتی شیاندن و چاودێری كردنی كهم ئهندامان. 11. بهرێوهبهرایهتی وهبهر هێنان. 12. بهرێوهبهرایهتی و بهرێوهبردنه لقی یهكانی له پارێزگاكان دا.
مادده حهڤدهیهم: پاره و داهاتی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێت: 1. ئهو بهخشینهی له لایهن حكومهتی ههرێمهوه بۆی بڕیار دراوه و بۆی خراوهته ناو بودجهی گشتییهوه. 2. ماڵی گوێزراوه و نهگوێزراوه كه موڵكی دهزگاكهن. 3. دهستكهوتهكانی وهبهرهێنانی دهزگا. 4. ئهو بهخششانهی پێشكهش به دهزگا كراون و ئهوانهش له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه قهبووڵ دهكرێن، به مهرجێك له سهرچاوهی ئاشكرا و به پێی مهشروعیهتی یاساوه وهرگیرابن. 5. ئهو رهسمانهی له پێناو جێبهجێ كردنی ئامانجهكانی دهزگاكه فهرز دهكرێن. 6. قازانجی ئهو چالاكی یانهی كه دهزگا دهینوێنێ.
ماددهی سێیهم: دهزگا به ههماههنگی لهگهلأ لایهنانی پهیوهندیدار، ئهم ئهركانهی دادێن جێبهجێ دهكات: یهكهم: پاراستنی ئازادیی گشتی و تایبهت به گوێرهی بنهماكانی دیموكراسی و مافی مرۆڤ. دووهم: ئاسایشی دهزگاكانی دهستووری و یاسایی(پهرلهمان، حكومهت، دادوهری) له ههرێمدا، ههروهها كهسایهتی و دهزگاكان و هی دیكه. سێیهم: پاراستنی ئاسایشی كاری سیاسی و مهدهنی وپیشهیی له ههرێمدا. چوارهم: پاراستنی ئابووریی نیشتیمانی. پێنجهم: مسۆگهر كردنی ئاسایشی فڕۆكهخانهو بهنداوو دامهزراوهكانی نهوت و دهروازهكانی سنوور. شهشهم: پارێزگاری كردن له كهلهپوورو كولتووری گهلی كوردستانی عیراق به تێكڕای پێكهاتهكانی نهتهوهیی و ئایینی و مهزههبییهوه. حهوتهم: كۆ كردنهوهی زانیاری و دهست نیشان كردنی جموجۆڵهكان لهبارهی ههڕهشهی ناوخۆ بۆ سهر ئاسایشی نیشتیمانی له ههرێمدا و ههڵسهنگاندن و رووبهڕوو بوونهوهی. ههشتهم: بهدی هێنانی ئاسایش وئارامیی كۆمهڵایهتی و نههێشتنی تاوانی بهرنامهڕێژكراوهكان به ههموو جۆرهكانییهوه، ههروهها نههێشتنی تاوانی تیرۆر و مادده هۆشبهرهكان. نۆیهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و سهلامهتی و نهێنیی گهیاندن و سهلامهتیی هاتن و چوون له ههرێمدا. دهیهم: پارێزگاری كردن له شوێنانی خوداپهرستی و جێگهی ئایینی و دابین كردنی ئاسایشیان. یازدهیهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و سهلامهتیی ناوهندهكانی گهشتیاری و جێگهكانی شوێنهوار و مێژوویی و شوێنهوارهكان. دوازدهیهم: پاراستنی ئاسایشی خۆراك و تهندروستی له ههرێمدا. سێزدهیهم: پاراستنی شوێنی كارو بوونی رێكخراوهكانی نێودهوڵهتی وكارمهندانی نێودهوڵهتی و پاراستنی شاندی دیپلوماسی وشاندی دیكه، ههروهها نێردهی كونسوڵخانهكان و فهرمانبهران وئهندامانی خێزانهكانیان له ههرێمدا. چواردهیهم: بهدواداچوونی پرسی پهنابهر و كۆچبهر ونیشتهجێ بووان و میوانانی بیانی له ههرێمدا. پازدهیهم: ئاڵۆگۆڕكردنی تاوانبار و تۆمهتباران و رادهست كردنی دۆسیهكانیان له نێوان دهزگاكانی ههرێم و دهزگاكانی فیدرالدا، به گوێڕهی ئهو میكانیزمهی یاسا دیاریی دهكات.
ماددهی چل و نۆیهم: گواستنهوهی دادوهران له مانگی تهمووزی ههر ساڵێكدا دهبێ و دهشێ ئهگهر بهرژهوهندی گشتی پێویستی كرد له مانگهكانی تریشدا بكرێ، گواستنهوهش لهسهر پێشنیاری وهزیری داد و به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهكرێ.
ماددهی شهشهم: ههیئهكه بۆ وهدیهێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه تێدهكۆشێ: 1- لهم ڕێگایانهی خوارهوه، ئهو بناغهو بنهمایانه دهپارێزێ كه سیستهمی فیدراڵی دیموكراتی و پهرلهمانی و فرهلایهنیی دهوڵهتی ئیتتیحادیی عێراقی لهسهر بنیاد دهنرێ: أ- بۆ پاراستنی ماڵ و گیانی هاووڵاتییانی ههرێم خهبات دهكا. ب- ههوڵ دهدا ئاسایش و سهقامگیری له ههرێمدا دهستهبهر بكا و، موڵك و ماڵی گشتی بپارێزێ. ج- ئازادیی گشتی و ئازادیی تایبهت دهپارێزێ، و ههلومهرجێكی لهبارو زهرووری ئهوتۆش دهڕهخسێنێ كه هاووڵاتییان بتوانن بهپێی ئیعلان و پهیمان و بهڵگهنامهگهلی مافی مرۆڤی نێودهوڵهتی مافهكانی خۆیان مومارهسه بكهن. د- پاراستنی پێڕۆ و دابودهستووری گشتی و ئهخلاق. 2- لهناوبردنی بێهۆشكهرهكان. 3- لهناوبردنی تیرۆر و تۆقاندن. 4- لهناوبردنی سیخوڕی. 5- أ- زانیارییهكان كۆدهكاتهوه، و ئهو ههڕهشانهش كه ئارِاستهی ئاسایشی نیشتمانیی كۆماری ئیتتیحادیی عێراق دهكرێن ههڵیاندهسهنگێنێ، و له ڕێگای سهرۆكایهتیی ههرێمهوه دهیانگهیهنێته دهزگاگهلی تایبهت به ئاسایشی نیشتمانیی فیدراڵی. ب- بهپێی میكانیزمێ كه یاساكان دیاریان دهكهن، تۆمهتباران و تاوانكاران و دهعواكانیان لهنێوان دهزگاكانی ئاسایشی فیدراڵی و ئاسایشی ههرێمدا ئاڵوگۆڕ دهكات.
ماددهی بیست و شهشهم: له حاڵهتی پابهند نهبوونی ئهنجومهنی كارگێری قوتابخانه یان پهیمانگهی ناحكومی به حوكمهكانی ئهم یاسایه، ئهوا له وهزارهت لێژنهیهكی لێكۆڵینهوه بۆ ئهم مهبهسته پێكدههێنرێت، كه پێویسته لهسهری ڕاپۆرتێك دهربارهی حاڵهتهكه بۆ وهزارهت بهرزبكاتهوه بۆ دهركردنی یهكێك لهم بڕیارانهی خوارهوه: یهكهم: دهستگرتن بهسهر قوتابخانه یان پهیمانگه ناحكومیهكهدا بهشێوهیهكی كاتی و بهرێوهبردنی له لایهن وهزارهتهوه تاوهكو كێشهكان بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه چارهسهر دهكرێن. دووهم: ئهگهر كێشهكه بهردهوام بوو ئهوا مۆڵهتهكه ههڵدهوهشێندرێتهوهو قوتابخانه یان پهیمانگه ناحكومیهكه دادهخرێت.
ماددهی نۆیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان، حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی ههشتهم: كار به هیچ دهقێكی یاسای یان بڕیارێك ناكرێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت.
ماددهی سێیهم: ههر كهسێك ئهم كارانهی كردبێ، به زیندانی كراو یان گیراوی سیاسی بۆ مهبهستهكانی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه ناژمێردرێ. یهكهم: كاری كردبێ لهگهڵ رژێمه سهركوتكهرهكانی پێشوو له دامهزراوه سهر كوتكهره جۆاروجۆرهكان، یا لهو كهسانه بێت كه لهلایهنگیریان بووه، جا بهند كرابێ یاخود گیرابێ بههۆی پاكتاوكردنی حسابه ناوخۆییهكانیان. دووهم: كاری لهگهڵ رژێمه سهركوتكهرهكانی پێشوو كردبێ و له كاری تاوانكارییهوه لهكاتی یان لهدوای گرتن یاخود زیندانی كردنیهوه گلابێت.
ماددهی دووهم: ئهندامی پهرلهمان بۆی ههیه پاسهوانی ههبێ كه له سێ كهس زیاتر نهبێ لهسهر میلاكی وهزارهتی ناوخۆ دادهمهزرێن و پالاوتنیان و گواستنهوهیان لهسهر داواكاری ئهندامهكه دهبێ و ئهندامهكهش دوای تهواو بوونی ئهندامیهتی بۆی ههیه یهك لهو پاسهوانانه بهشێوهیهكی ههمیشهیی لهخۆ بگرێ و ئهوانهی دهمێنهوهش بهردهوام دهبن لهراژهی خۆیان لهلای هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ و، بهپێی شوێنی نیشتهجێبوونیان دابهش دهكرێن بهسهر بهڕیوهبهرایهتیهكانی پۆلیسی پاسهوانی له پارێزگاكان و ئیدارهكانی ههرێمدا.
ماددهی پهنجا و چوارهم: یهكهم: وهزیری داد بۆی ههیه سهرنجی دادوهر بۆ ئهو ههڵه یاسایی و ئیدارییانه و بۆ ههر كارو كردهوهیهكی پێچهوانهی ئهرك و خواستی فرمانهكهی رابكێشێ كه له ئهنجامی پشكنینی كارهكهیهوه دهردهكهون. دووهم: سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه و سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بۆیان ههیه سهرنجی دادوهر بۆ ئهو ههڵه یاساییانه رابكێشن كه له كاتی وردنهوهی پێداچوونهوهدا (التدقیقات التمییزیه) دهردهكهون. سێیهم: سهرۆكی دهدگای تێ ههڵچوونهوه بۆی ههیه سهرنجی دادوهر له ناوچهیهكهدا بۆ ههر كردهوهیهكی پێچهوانهی ئهركهكانی فرمانهكانی ڕابكێشێ. چوارهم: سهرنج ڕاكێشان به نووسراوێك دهبێ كه ئاراستهی دادوهر دهكرێ و وێنهیهكی به وهزارهتی داد و ئهنجومهنی دادوهری رادهگهیهنرێ و وێنهیهكیشی دهخرێته ناو فایلهكهی خۆیهوه.
ماددهی دووهم: قوتابخانهو پهیمانگهی ناحكومی بۆ دهستهبهركردنی ئهم ئامانجانهی خوارهوه دادهمهزرێن: یهكهم: ڕهخساندنی بواری نوێی زیاتر بۆ پهروهردهو فێركردن، وێڕای تواناكانی حكومهت، بهمهبهستی پهرهپێدان و یارمهتیدان و گهیشتن به ئامانجهكانی پرۆسهی پهروهردهو فێركردنی نیشتیمانیی. دووهم: دابین و ئامادهكردنی پێداویستیه جۆراوجۆرهكانی مۆدێرنكردنی پرۆسهی پهروهردهو فێركردن له رێگهی پرۆگرام و رێكاری مۆدێرن بهپێی بنهماو پرنسیپهكانی ئهم یاسایه. سێیهم: گرنگیدان به فێركردنی زمانه بیانییه زیندووهكان له پاڵ پرۆگرامه فێركارییه بڕیاردراوهكان. چوارهم: ڕهخساندنی زهمینهی گونجاو بۆ كێبركێ له بواری پهروهردهو فێركردن بهمهبهستی پهرهپێدانی ئاراستهی گهشهپێدانی مرۆیی و داهێنانی زیاتر له پهروهردهو فێركردن به بهرجهستهكردنی نموونهی مۆدێرن و سهردهمییانه له سیستهم و پرۆگرامه پهروهردهییهكاندا. پێنجهم: هاندانی پرۆسهی وهبهرهێنانی نیشتیمانیی و بیانی له ههرێمدا له بوارهكانی پهروهردهو فێركردن له چوارچێوهی بهرنامهو سیستهمێكی نوێدا (مۆدێرن). شهشهم: ڕهخساندنی دهرفهت له بهردهم ڕهوهندو بیانی و گهڕاوهكانی ههرێمی كوردستان له دهرهوهی ههرێم، تاوهكو دانهبڕێن و بهمهبهستی بهردهوام بوونیان له پهروهردهو فێركردنی نیشتیمانیی و دابینكردنی پێداویستی و خزمهتگوزارییهكانی پهروهردهو فێركردن به جۆرێك كه لهگهڵ پرۆگرامهكانی فێركردنی ههرێم ئهو وڵاتانهی لێیهوه هاتوون بگونجێت.
ماددهی پهنجا وههشتهم: یهكهم: ئهگهرلیژنهی كاروباری دادوهران سهیری كرد ئهو كارهی دراوهته پاڵ دادوهرهكه تاوانێك یا كهتنێك پێكدههێنێ بڕیاردهدا بیداته دادگای پهیوهندیدار و دوای ئهوهی وهزیر به پێی یاسای رێك وپێكی فهرمانبهرانی دهوڵهت دهستی لهكار دهكێشێتهوه ئهوراقهكانی بۆ دادگا دهنێرێ. دووهم: ئهگهر دادگای پهیوهندار بڕیاری بێگوناهی (براءه) یا مهرهخهسكردن (افراج)ی دادوهرهكهیدا یا ههر بڕیارێك كه داوا سزاییهكه به كۆتایی بگهیهنێ دهبێ به پێی ئهم یاسایه له بینینی داوا رێك پێكیهكه (الدعوی الانضباطیه) بهردهوام بێ. سێیهمك ئهگهر دادگا بڕیاری گوناهباركردنی داوهركهی دا لیژنه دهبێ به پێی ماددهی (55)ی ئهم یاسایه سزایهكی رێك وپێكی گونجا و لهگهڵ ئهو كارهدا كه دراوهته پاڵی بهسهریدا بدا.
ماددهی سێیهم: بڕگهی یهكهمی ماددهی بیست وپێنجهم ههموار بكرێ و بهم شێوهیه بخوێنرێتهوه: 1/كاروباری لق لیژنهیهك بهڕێوهی دهبا له (پێنج) ئهندام پێك دێ واتا (4 ئهندام + سهرۆك)، دهشبێ ماوهیهك پیشهكهیان كرد بێ له (پێنج) ساڵ كهمتر نهبێ. ئهوانه ئهندامهكانی لق بهدهنگدانی نهێنێ ههڵیاندهبژێرن.
ماددهی دووهم: مادده یازده ههموار بكرێ وبهم شێوهیه بخوێنرێتهوه: شهرتووشروت + دانانی دهرمانسازییهكه. مۆڵهتی دانانی دهرمانسازی بهوكهسه دهدرێ كه ئهم شهرتوشروتهی ههبێ: 1/ناوی دهرمانسازییهكه. 2/ كرێبهندی (عقد ایجار) كه دایهرهی باجی موڵك وماڵ تهسدیقی كردبێ. 3/ناوه بازرگانییهكهی كه ژووری بازرگانی بۆی مۆر كردبێ. 4/رووبهرهكهی له (20م2) كهمتر نهبێ. 5/پانایی دهرهوهی له دوو مهتر ونیو كهمتر نهبێ. 6/كاتی رووخان وسووتان دهشێ دهرمانسازییهكهی به گواستنهوهی مۆڵهتهكهیهوه به پێی شهرتوشروت (تهنیا شهرتی رووبهر نهبێ) بگوازرێتهوه بۆ جێگایهكی دیكه له ههمان ناوچهدا تا كاتی گهڕانهوهی بۆ جێگا كۆنهكهی خۆی یا كردنهوهی دهرمانسازییهكی دیكه به پێی شهرتوشروتی خۆی.
ماددهی دووهم:ـ ماددهی سێیهم له یاساكه ههموار دهكرێ و بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه:ـ یهكهم: ناشێ كۆكردنهوه له نێوان مووچهی خانهنشینی كه لهم یاسایهدا هاتووه لهگهڵ مووچهیهكی تر كه له خهزێنهوه خهرج، بكرێ. دووهم: هاوسهری ئهندامی كۆچ كردوو كه مووچهیهكی تر وهردهگرێ مافی ههڵبژاردنی ههیه لهنێوان ئهو مووچهیهی به پێی ئهم یاسایه وهری دهگرێ و ئهوهی دهیكهوی له مووچهی فرمانهكهی خۆی یاخود خانشینیهكهی خۆی وكامیان باشتر بێ بۆی.
ماددهی بیست یهك: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی ههیه: 1/سهرۆكایهتی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكاش دهكات. 2/بۆ ههر موعامهلهیهك، كهوتبێته لای مهرجهعی دادگایی و دهستهی رهسمی و نیمچه رهسمی و ئههلی، نوێنهرایهتی سهندیكا دهكا و تهسدیقی موعامهله و بهڵگهنامهگهلی سهربهسهندیكاش دهكا. بۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدات به یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهنی سهندیكا. 3/تهئییدی لایهنی توانستی دارایی سهربه سهندیكا بووانیش دهكا بۆ مهبهستی كهفالهت.
ماددهی بیست و حهوت: دارایی سهندیكا لهم داهاتانه پێك دێت: 1/ئابوونهی ئینتما و بهشداربوونی ساڵانه. 2/ئهو دهسنگانه (المنح)ی كه لایهنه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان پێشكهشی دهكهن و ئهو باربۆ (تبرعات) و بهخششانهش كه ئهندامان و خهڵكی دیكه پێشكهشی دهكهن. 3/قازانجی ئهو ئاههنگانهی كه بۆ سوودی سهندیكا سازدهدرێن. 4/قازانجی چاپهمهنی سهندیكا. 5/قازانجی ئهو پرۆژانهش كه سهندیكا دایاندهمهزرێنێ. 6/ مزو كرێی تهئییدی توانستی دارایی كهسانی سهر به سهندیكا و هی ئهو بهشاهێدبوونهش كه سهندیكا دهریان دههێنێ.
ماددهی حهوتهم: قهوارهی رێكخستنی وهزارهت به پێرهوێكی تایبهتی ئاماده دهكرێ ب جۆرێك كه ئامانجهكانی بهدی بێنێ و كاروباری پێشمهرگه له رووی سهربازی و ئیداری و داریی و هونهریهوه به رێوهببا.
ماددهی پهنجاو نۆیهم: وهزیری داد وسهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه مافی ئهوهیان ههیه له ماوهی سێ ڕۆژدا لهڕۆژی راگهیاندنهوه لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه تانووت له بڕیارهكهی لیژنهی كاروباری دادوهران بدهن و دهستهی فراوانیش بۆی ههیه ئهگهر پێویستی كرد نوێنهری وهزیری داد ونوێنهری سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بانگ بكا بۆ گوێ گرتن له قسهیان و ئهوسا بڕیاری پهسهندكردنی بڕیارهكهی لیژنه یا ههڵوهشاندنهوهی یا گۆڕینی دهدا و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه بنبڕ (بات) دهبێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة