مادده‌ی بیست و نۆیه‌م: یه‌كخستنی بودجه‌ی هه‌موو ئه‌و ده‌زگایانه‌ی كه‌ یه‌كیان نه‌گرتۆته‌وه‌ له‌ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌شه‌ش مانگ تێنه‌په‌ڕێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: بودجه‌ی گشتیی یه‌كێتی له‌ بودجه‌ی تایبه‌تیی مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت و لقه‌كان و پرۆژه‌كان و ئیعتیماداتی تایبه‌ت به‌ مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت یان لق پێك دێت.

مادده‌ی نۆیه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك به‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكرێت.

مادده‌ی دووه‌م: ئامانجه‌كان ئامانجه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بریتین له‌: یه‌كه‌م: پاراستنی مافه‌كانی دانه‌رو مافه‌ هاوسێكانی له‌ هه‌رێمدا له‌ بواره‌كانی ئه‌ده‌ب و زانست و هونه‌ردا. دووه‌م: هاندانی بزاڤی هونه‌ری و ئه‌ده‌بیی و زانستی و پێشخستنیان. سێیه‌م: په‌ره‌پێدان و پێشخستنی په‌یوه‌ندیه‌ كلتووریه‌كان له‌گه‌ڵ گه‌لانی تردا له‌ رێگه‌ی پاراستنی مافی ئه‌و دانه‌رانه‌یان كه‌وا به‌رهه‌مه‌كانیان له‌ هه‌رێمدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: ریكلامی هه‌ڵبژاردن به‌هه‌موو شێوه‌یه‌كیه‌وه‌ پێش چلو هه‌شت كاتژمێر له‌واده‌ی كردنه‌وه‌ی ده‌رگای ده‌نگدان قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ.

مادده‌ی سێیه‌م: یه‌كه‌م: بڕگه‌ی (یه‌كه‌م) له‌ مادده‌ی چواره‌می یاسایه‌كه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ئه‌مه‌ی دادێش جێی ده‌گرێته‌وه‌: (یه‌كه‌م: وه‌زاره‌تی ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ و نیشته‌جێ بوون فرۆشتنی یه‌كه‌ی نیشته‌جێ بوون (شوقه‌ و خانووی نیشته‌جێ بوون) بۆ هاووڵاتیانی كه‌م ده‌رامه‌ت راده‌گه‌یه‌نێت و به‌بێ دانی پێشه‌كی و داواش پێشكه‌ش به‌ سه‌رۆكی یه‌كه‌ ئیدارییه‌كان ده‌كرێت و، به‌ گوێره‌ی پره‌نسیپێك كه‌ وه‌زاره‌ت به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ پارێزگاكاندا دیاریی ده‌كات، ته‌ماشای داواكان ده‌كرێت). دووه‌م: بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌كه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م جۆره‌ی دادێ ده‌خوێندرێته‌وه‌: داواكاری موڵك هه‌قی كڕینی شوقه‌ یان خانووی نیشته‌جێ بوون ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆیه‌وه‌ به‌ قیستی مانگانه‌ یان ساڵانه‌ له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ بیست و پێنج ساڵ زیاتر نه‌بێت، ده‌داته‌وه‌.

مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی چوارده‌: یه‌كه‌م: رادده‌ی یاسایی (نیساب) له‌ ئه‌نجومه‌ندا به‌ ئاماده‌بوونی زۆربه‌ی ئه‌ندامان ته‌واو ده‌بێ و بڕیاره‌كان به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌بوان ده‌رده‌چێ، وه‌ له‌ كاتی یه‌كسان بوونی ده‌نگه‌كانیش به‌و لایه‌نه‌ دا ده‌له‌نگێ كه‌ نه‌قیبی له‌گه‌ڵدایه‌. دووه‌م: ئه‌گه‌ر به‌ هه‌ر‌ هۆیه‌كه‌وه‌ شوێنی نه‌قیب چۆڵ بوو جێگره‌كه‌ی شوێنی ده‌گرێته‌وه‌ یان سكرتێر ئه‌گه‌ر شوێنی نه‌قیب چۆڵ بوو ئه‌ویش ئه‌وه‌نده‌ ماوه‌یه‌ی كه‌ باقی ماوه‌. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر به‌ هه‌ر هۆیه‌كه‌وه‌ شوێنی یه‌كێك له‌ پایه‌كانی ئه‌نجومه‌ن چۆڵ بوو، ئه‌ندامێك له‌ نێوان ئه‌ندامه‌ یه‌ده‌گه‌كان شوینی ده‌گرێته‌وه‌. چواره‌م: ئه‌گه‌ر پایه‌ی پترله‌ ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌ن چۆڵ بوو، ئه‌نجوومه‌ن له‌سه‌ریه‌تی له‌ ماوه‌ی دوو مانگدا بانگهێشتی ده‌سته‌ی گشتی بكا بۆ هه‌ڵبژاردنی ئه‌وانه‌ی شوێنی ئه‌م پایانه‌ پرده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌نده‌ ماوه‌یه‌ی كه‌ باقی ماوه‌ته‌وه‌، ئه‌ویش به‌ هه‌مان رێگا له‌م یاسایه‌دا دیاری كراوه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌گه‌ر پایه‌ی سه‌رۆكی یه‌كێتی چۆڵ بوو، با قیمه‌نی ماوه‌ی كۆنگره‌ی گشتیش له‌ شه‌ش مانگ زیاتر بوو، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، به‌ هه‌مان ئه‌و شێوازه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ سه‌رۆكێكی دی بۆ یه‌كێتی ده‌ڵده‌بژێردرێت.

مادده‌ی دووه‌م: ئه‌نجامه‌كانی به‌جێهێنای حاڵه‌ته‌كانیی ئه‌و ده‌ست به‌سه‌رداگرتن وحیجزكردنه‌وه‌ی له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌و یاسایه‌دایه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ چاره‌سه‌رده‌كرێ: 1/أ/ ئه‌و ماڵه‌ حیجزكراوانه‌ی هێشتا به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كانیانه‌وه‌ن ده‌درێنه‌وه‌ ده‌ستیان. ب/ئه‌و ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوانه‌ی نه‌فرۆشراون به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كانیانه‌وه‌ تۆمارده‌كرێنه‌وه‌. 2/ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كان كه‌تبوونه‌ لای كه‌سانێك كه‌ له‌ پێش راپه‌رینه‌وه‌ یا له‌ دوایی دا كوردستانیان جێ هێشتووه‌ و چوونه‌ته‌ پاڵ حكومه‌ت به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كانیانه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێنه‌وه‌. 3/ئه‌گه‌ر موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ فرۆشرابێ وهێشتاش هه‌ر به‌ناوی كڕیاری یه‌كه‌مه‌وه‌ بێ وهیچ گۆڕینێكی تێدا نه‌كردبێ به‌ناوی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێته‌وه‌ وئه‌م كریاره‌ مافی ئه‌وه‌شی نییه‌ داوای پاره‌ی كڕینه‌كه‌ی له‌ خاوه‌نی موڵكه‌كه‌ بكاته‌وه‌. 4/ ئه‌گه‌ر موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی چۆڵ بووبێ و كڕیاری یه‌كه‌م خانووبه‌ره‌ی تێدا كردبێ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ی كه‌لاوه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ كه‌ یا خانووبه‌ره‌كه‌ به‌و پاره‌یه‌ هه‌ڵگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ وه‌ختی بیناكردنیدا تێی چووه‌ یا نرخی كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی رۆژی كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌دا له‌ كڕیاری یه‌كه‌م وه‌ربگرێ. 5/ئه‌گه‌ر ئه‌و خانووبه‌ره‌ موڵكی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ بووبێ و كڕیاری یه‌كه‌م رووخاندبێتی وخانووبه‌ری تری له‌ جێگه‌ی دروست كردبێ و نرخی خانووبه‌ره‌ رووخێنراوه‌كه‌ی به‌ پێی ڕۆژی كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌ لێ وه‌رده‌گیرێ و خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ش به‌ پێی بڕگه‌ی (4)ی ئه‌م مادده‌یه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ. 6/ئه‌گه‌ر كڕیاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ (فچله) یه‌كێ له‌ لایه‌نێكی ره‌سمی كرێ بێ و خستبیتیه‌سه‌ری (فچله) كه‌ به‌نرخی كڕینه‌كه‌ی له‌و لایه‌نه‌ ده‌كرێته‌ موڵكی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی موڵكه‌كه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و خانووبه‌ره‌ به‌شی له‌سه‌ری دروست كراوه‌ به‌ پێی نرخی ڕۆژی 31/12/1990 ده‌درێتێ. 7/ئه‌گه‌ر موڵكه‌كه‌ له‌ كڕیاری یه‌كه‌مه‌وه‌ ده‌ستاوده‌ستی كردبوو بۆ كڕیاری تر له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی حوكمه‌كانی تری ئه‌م یاسایه‌دا ده‌گه‌رێنرێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نه‌ ئه‌سلییه‌كه‌ی و هه‌ر كڕپاره‌ش مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌یه‌ بۆ سه‌ر كڕیاری پێش خۆی به‌و پاره‌یه‌ی وه‌ری گرتووه‌، ئه‌گه‌ریش ئه‌وه‌ بۆ هه‌ر یه‌كێكیان نه‌لوا ئه‌وا حكومه‌تی كوردستان جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌و ته‌نیا كڕیاری یه‌كه‌م نه‌بێ و حكومه‌تیش ده‌بێ بگه‌رێته‌وه‌ سه‌ر كڕیاری پێشوو. 8/ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌ كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی به‌تاڵ بووبێ و به‌هۆی شووره‌ بونه‌ كردنییه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌رداگیرابێ و خاوه‌نه‌كه‌ی چووبێته‌ پاڵ بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد یا به‌و هۆیه‌وه‌ گیرابێ له‌ ماوه‌ی جێ به‌جێ بوونی بڕیاری (ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆرش)ی ژماره‌ (1223)ی رۆژی 13/11/1981 چاره‌سه‌ركردنی ئه‌نجامه‌كانی ئه‌وبڕیاره‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بێ: أ/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ تا كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ هێشتا هه‌ر به‌تاڵ بوو ده‌درێته‌وه‌ به‌خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ی به‌ناوییه‌وه‌ تۆمارده‌كرێ وهه‌ركریارێكیش مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش خۆی هه‌یه‌ به‌و پاره‌یه‌ی له‌ بری نرخه‌كه‌یدا داوێتێ. ب/ئه‌گه‌ر كریاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ خانووبه‌ری له‌سه‌ر بیناكرد بوو به‌ بپێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ له‌ نێوان هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخه‌كه‌ی یا فرۆشتنی زه‌وییه‌كه‌ به‌خاوه‌نی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌. ج/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر كرابێ و به‌ پێی تۆماری موڵكداری كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ بدا به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵیه‌كه‌ وهه‌ر كریارێكیش بۆی هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر پێش خۆی به‌و پاره‌ زیاده‌یه‌ی ده‌یدا. د/حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ گشت ئه‌و كێشانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی كه‌لاوه‌ به‌هۆی شووره‌بوونه‌كردنیه‌وه‌ كه‌له‌وه‌و به‌ له‌لایه‌ن ئه‌و لیژنانه‌وه‌ی به‌ پێی مادده‌ی نۆیه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی1992 پێكهاتبوون بڕیاریان تیادا ده‌رچووه‌، ئیتر سا گه‌یشتبنه‌ پله‌ی بنبڕ یا نه‌گه‌یشتبن."6"

مادده‌ی نۆیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا كاری پێ ده‌كرێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌و مه‌رجانه‌ن بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ده‌بیته‌ ئه‌ندام له‌ سه‌ندیكادا: 1. دانیشتووی (مقیم)ی كوردستانی عێراق بێ . 2. بیست ساڵی ته‌مه‌نی ته‌واو كردبێ. 3. به‌ كووكه‌ (جنحه‌) و تاونی وا حوكم نه‌درابێ كه‌ شه‌ره‌فی له‌كه‌دار بێ. 4. ئه‌هلییه‌تی پیشه‌یی هه‌بێ.

مادده‌ی سێیه‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ر پێشنیاری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی پاراستنی به‌كاربه‌ر ئه‌و شوێن و لایه‌نانه‌ ده‌ست نیشان ده‌كات كه‌ نوێنه‌رایه‌تی ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ ده‌كه‌ن و له‌مادده‌ی چواره‌می یاساكه‌دا هاتووه‌، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵ داموده‌زگاكانی هه‌رێمدا بگونجێت.

مادده‌ی دووه‌م: كاربه‌ حوكمه‌كانی یاسای به‌كرێدانی خانوبه‌ره‌ی / ژماره‌ (87)ی ساڵی 1979ی هه‌مواركراو، كه‌له‌ هه‌رێمدا به‌ركاره‌، سه‌باره‌ت به‌م خانووبه‌رانه‌ی كه‌ بۆ نیشته‌نی به‌كرێ دراون، به‌رده‌وام ده‌بێت بۆ ماوه‌ی چوارساڵ له‌ رۆژی به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌، و دوای به‌سه‌ر چوونی ئه‌و ماوه‌یه‌، ده‌كه‌ونه‌ ژێر كاری حوكمه‌كانی یاسای شارستانی /ژماره‌ (40)ی ساڵی1951 ی هه‌مواركراو.

مادده‌ی بیست و دوو: دارایی سه‌ندیكا پێك دێ له‌: 1- ره‌سمه‌كانی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا و ره‌سمی به‌شداربوونی ساڵانه‌. 2- ئه‌و پێبه‌خشینانه‌ی له‌ لایه‌نه‌ ره‌سمی و ناره‌سمییه‌كانه‌وه‌ پێشكه‌شی ده‌كرێن. 3- ئه‌و پیتاك و خه‌ڵاتانه‌ی له‌ لایه‌ن ئه‌ندامان و غه‌یری ئه‌وان به‌ ره‌زامه‌ندی لایه‌نه‌ پسپۆره‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێن. 4- قازانجی ئه‌و ئاهه‌نگانه‌ی له‌بۆ سوودی سه‌ندیكا ده‌گێردرێن. 5- قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا ده‌یه‌وێ دایان بمه‌زرێنێ یان ئه‌نجامیان بدا. 6- قازانجی چاپه‌مه‌نییه‌كانی سه‌ندیكا. 7- ئه‌و ره‌سمانه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا له‌ ئه‌نجامی كاری ناوبژیوانیدا بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات. 8- پشتگیری كردنی توانای دارایی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا و شایه‌تنامه‌كانی ئه‌نجوومه‌ن ده‌ریان ده‌چوێنێ. 9- ره‌سمی پشتگیری كردنی گرێ به‌ندی نێوان ئه‌ندامانی سه‌ندیكا و خودان كاره‌كان.

مادده‌ی شانزده‌یه‌م: 1. ئه‌گه‌ر نه‌قیب به‌ هه‌ر هۆیه‌ك بێ شوێنه‌كه‌ی چۆڵ بوو، جێگره‌كه‌ی شوێنی ده‌گرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ بمێنێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر شوێنی جێگری نه‌قیب چۆڵ بوو، سكرتێر شوێنی نه‌قیب ده‌گرێته‌وه‌. 2. ئه‌گه‌ر شوێنی پایه‌ی نه‌قیب و جێگره‌كه‌ی چۆڵ بوو ئه‌وا یه‌كێك له‌ ئه‌ندامه‌ ئه‌سلییه‌كان له‌ رێگای هه‌ڵبژاردنی نهێنییه‌وه‌ جێگای ده‌گرێته‌وه‌. ئه‌نجومه‌ن ده‌بێ ده‌سته‌ی گشتی بانگهێشت بكات بۆ كۆبونه‌وه‌یه‌كی نائاسایی له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ دوو مانگ زیاتر نه‌بێت به‌مه‌به‌ستی هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و جێگره‌كه‌ی بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ ماوه‌ته‌وه‌ به‌مه‌رجێك له‌ شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت.

مادده‌ی شه‌شه‌م: مادده‌ی حه‌وته‌می یاسایه‌كه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م جۆره‌ دادێ ده‌خوێندرێته‌وه‌: شوقه‌ یان خانووی نیشته‌جێ بوون به‌ ناوی داواكاری موڵكه‌وه‌ له‌ فه‌رمانگه‌ی تایبه‌تمه‌ندی تۆماری خانووبه‌ره‌ (تاپۆ) دا وه‌ك ساغه‌ موڵك و ره‌هنكراوه‌ به‌ ره‌هنێكی دڵنیایی كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی وه‌زاره‌ت تۆمار ده‌كرێت تا كاتی دانی دوایین قیستی هه‌قه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی بڕگه‌ی (سێیه‌م) له‌ مادده‌ی (چواره‌م) ی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌نانی په‌یوه‌ندیدار هه‌ر یه‌ك به‌ پێی پسپۆرایه‌تی خۆی په‌یڕه‌و و رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكه‌ن.

مادده‌ی دووه‌م: بڕگه‌ی(2)ی مادده‌ی سێیه‌م هه‌موارده‌كرێ وبه‌م جۆره‌ ده‌خۆینرێته‌وه‌: 2- خاوه‌نی ئه‌و زه‌ویانه‌ به‌ڕیژه‌ی(20%) له‌ كۆی رووبه‌ری ئه‌و زه‌وییه‌ی كه‌ به‌ناوی شاره‌وانی تۆمار ده‌كرێ به‌شێوه‌یه‌كی (عه‌ینی) قه‌ره‌بوو ده‌كرێته‌وه‌ وئه‌و رووبه‌ره‌ی كه‌ پێی ده‌درێ به‌ جیاكراوه‌ داده‌نرێ به‌شێوه‌یه‌كی وا كه‌ له‌گه‌لأ به‌كارهێنانه‌كانی بڕیاری بۆ دراوه‌ ناكۆك نه‌بێ.

مادده‌ی سێیه‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ هه‌موو ئه‌و زه‌ویانه‌ی ناو سنووری شاره‌وانی ده‌گرنه‌وه‌ كه‌ بڕیاره‌كانیان پله‌ی یه‌ك لاكه‌ره‌وه‌ی وه‌رنه‌گرتووه‌.