أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سییهم:
ماددهی سییهم: ئهنجومهن بۆی ههیهبڕیار بدا خانووی نیشتهجێ بوون دروست بكا و زهوی له رێگهی (افراز) زهوی ههیه (افراز الارچی) له چوار چێوهی، سكێچی بنچینهیدا به پێی رێنمایی تایبهتی بهسهر هاوڵاتییاندا دابهش بكا.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: 1-ئهنجومهن بۆی ههیه پێوانه (چوابگ)ی له بار بۆ ئاسانی جێ بهجێ كردنی ئهو ئهركانهی دابینی كه لهم یاسایهو له پهیرهو و رێنمایی یهكانیدا ههن. 2-كردنی ئهو خزمهتگوزاریانهی كه شێوهیهكی بازرگانی یا به رههمهێنانیان ههیه و سوود به هاوڵاتییان دهگهیهنن و قازانجیش به ماڵ و موڵكی شارهوانی.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: ههردوو بڕگهی(یهكهم و سێیهم) له ماددهی(سییهم) له یاسایهكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: ئهو تاك و قهوارانهی له ئاكامی بڕیارهكانی دهسته زهرهمهند بوون، بۆیان ههیه له ماوهی(سێ) رۆژدا له رۆژی دوای بڵاو بوونهوهی بڕیارهكه له دوو رۆژنامهی رۆژانهی ههرێمدا، تانهی لێ بدهن. سێیهم: دهستهیهك له دادگای تهمییزی ههرێمی كوردستان-عیراق كه له سێ دادوهری ناتهرخان پێك دێت، ئهركی تهماشا كردنی ئهو تانهنانه دهگرێته ئهستۆ كه له لایهن دهسته یان تاك یان قهوارهی زهرهرمهندهوه له ئاكامی بڕیارهكانی دهسته له كاتی پرۆسهی ههڵبژاردن، رهوانهی دهكرێت و بڕیارهكانیشی لێبڕاوانهن و، دادگای پێداچوونهوهش(تمییز) بۆی ههیه دهستهی دیكهی دادوهری بهگوێرهی خواستی كارهكهی پێك بهێنێت.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: ههردوو بڕگهی(یهكهم و سێیهم) له ماددهی (سی و یهكهم)ی یاسایهكه ههموار دهكرێت و بهم جۆرهی دادێ دهخوێندرێنهوه: یهكهم: وادهی ههڵبژاردن به بڕیاری سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیران به راوێژ لهگهڵ دهستهدا دیاری دهكرێت، له دهزگا ههمهجۆرهكانی راگهیاندنیشدا به(90) نهوهد رۆژ بهر له وادهی دیاری كراو بۆ بهڕێوهچوونی، رادهگهیهندرێت. سێیهم: له حاڵهتی ئهستهم بوونی بهڕێوهچوونی ههڵبژاردنهكاندا، ئهنجومهنهكان له بهڕێوهبردنی كاروباری خۆیان بهردهوام دهبن تا ماوهیهك كه له(90) نهوهد رۆژ زیاتر نهبێت له رۆژی كۆتایی هاتنی خولهكهوه.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: بنهچهی ماددهی(سی و دووهم) له یاسایهكه دهبێته بڕگهی(یهكهم)ی و بڕگهیهكی دیكهشی به ریزبهندی(دووهم / 1و2و3) دهخرێته سهر و بهم جۆرهی دادێ: دووهم: دهنگدانی تایبهت و ئهمانه دهگرێتهوه: 1ـ سهربازان له كارمهندانی وهزارهتی پێشمهرگه و ناوخۆ و تێكڕای دهزگاكانی دیكهی ئهمنی و، شێوهی دهنگدانیشیان بهگوێرهی رێكاری تایبهت دهبێت كه دهستهی باڵای سهربهخۆی ههڵبژاردنهكان دایدهنێت و تێیدا پشت بهو لیسته فهرمییانه دهبهستێت كه ناوو شوێنیان تێدایه و لایهنانی سهرهوهش پهیوهست دهبن به پێشكهش كردنی له ماوهیهكدا كه كهمتر نهبێت له(60) شهست رۆژ بهر له وادهی بهڕێوهچوونی ههڵبژاردن و بهگوێرهی ئهوهش ناویان له تۆماری دهنگدهراندا دهسڕدرێتهوه و رۆژی دهنگدانی گشتییش مافی دهنگدانیان نابێت. 2ـ بهندی و گیراو و دهستبهسهران و بۆ دهنگدانیان پشت به رێكارێك دهبهسترێت كه دهستهی باڵای سهربهخۆی ههڵبژاردن دای دهنێت و بهگوێرهی ئهو لیستانهی كه وهزارهتی كاروكاروباری كۆمهڵایهتی و ناوخۆ له ماوهیهكدا پێشكهشی دهكهن كه له (30) سی رۆژ كهمتر نهبێت له رۆژی دهنگدانهوه. 3ـ ئهو نهخۆشانهی له نهخۆشخانه و تیمارخانهكانی دیكهدا خهوتوون و بهگوێرهی ئهو لیستانه دهبێت كه ئهم لایهنانه پێش دهست كردن به دهنگدان پێشكهشی دهكهن و بهپێی ئهو رێكارانهش كه دهستهی باڵای سهربهخۆی ههڵبژاردنهكان دای دهنێت.
ماددهی دوازدهم
ماددهی دوازدهم: لهكاتی پرۆسهی ههڵبژاردندا هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ له وهزارهتی ناوخۆدا ئهركی پاراستنی بنكهكانی دهنگدان دهگرنه ئهستۆ.
ماددهی سێزدهم
ماددهی سێزدهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بێت.
ماددهی چواردهم
ماددهی چواردهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران و لایهنانی پهیوهندیدار حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی پازدهم
ماددهی پازدهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی(وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوه و دهستهواژانهی دادێن واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: 1- ههرێم: ههرێمی كوردستان- عیراق. 2- وهزارهت: وهزارهتی كار و كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێم. 3- وهزیر: وهزیری كار و كاروباری كۆمهڵایهتی له ههرێم. 4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی چاودێری و شیاندنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت له ههرێمدا. 5- خاوهن پێداویستی تایبهت: ههر كهسێك تووشی ناتواناییهكی یان بهشهكیی جهستهیی یان ناجهستهیی و به شێوهیهكی نهگۆڕبێت، له ههر یهك له ههستهكانی یان تواناكانی جهستهیی یان دهروونی یان عهقڵی به رادهی ئهوهی رێ له كاری وهزیفیی ئهندامێك یان زیاتر له ئهندامێكی جهستهی بگرێت، ئهمهش دهبێته مایهی رێگرتن له وهدهستهێنانی پێداویستییهكانی ئاساییانهی ژیانی. 6- كهمئهندام: ههر خاوهن پێداویستیێكی تایبهت تووشی پهككهوتنی جهستهیی بهشێوهیهكی ههمیشهییه یان ههمهكی، یان بهشهكیی جهستهیی یان ناجهستهیی و به شێوهیهكی بهردهوام هاتبـێ. 7- پسوولهی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت: ئهو پسووله تایبهتهیه كه كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت پێناسه دهكات و وهزارهت دهریدهكات، و رێ به ههڵگری دهدات سوود لهو ماف و ئیمتیازاتانه وهربگرێت كه یاسا و رێسا و رێنماییهكان دهیبهخشن. 8- شیاندن: كۆی ئهو خزمهتگوزارییه پزیشكی و پهروهردهیی و فێركردن و كۆمهڵایهتی و پیشهیی و دهروونییه و دابینكردنی ئامرازهكانه بۆ ئاسانكردنی پێگهیشتنی به مهبهستی ئهوهی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت بتوانن ژیانی خۆیان بگوزهرێنن و یارمهتییان بدرێت بۆ تێكهڵ بوون لهگهڵ كۆمهڵدا. 9- بنكهكانی شیاندن: ئهو بنكانهن كه دووباره شیاندن به كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دهدهن و پاڵپشتی له پرۆگرامهكانی شیاندن و تێكهڵ كردنیان له نێو كۆمهڵدا دهكهن. 10- بنكهكانی حهواندنهوه: ئهو بنكانهن كه كهم ئهندامان دهحهوێننهوه كه له لایهن كهس و كاریانهوه بهخێو ناكرێن و ئهوانیش پێویستییان به چاودێری و بایهخ پێدان ههیه و رۆڵی دووباره شیاندنهوه دهگرنه ئهستۆ.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: ئامانجی ئهم یاسایه: یهكهم: له ئهستۆ گرتنی مافی ههموو كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهتن و مسۆگهر كردنی ههموو ماف و ئازادییه بنهڕهتییهكانیان شان به شانی ئهوانی دیكه. دووهم: زامنكردنی شكۆی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت و سهربهخۆییان له نێویانیشدا ئازادیانه له بڕیارهكانیاندا و سهربهخۆبوونیان لهو ڕووه. سێیهم: پهرهپێدانی تواناكانی منداڵانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستییه تایبهتهكان. چوارهم: گرتنهبهری ههموو رێكارێك كه دهبێته هۆی مسۆگهركردنی تێكهڵ بوونیان به ژیانی گشتیی كۆمهڵ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم : مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم : وهزارهت : وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێم. سێیهم : وهزیر : وهزیری پێشمهرگه. چوارهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی پێشمهرگه. پێنجهم : ئهمینداری گشتی : ئهمینداری گشتی وهزارهت. شهشهم : سهرۆكی دهستهی ئهركان : سهرۆكی دهستهی ئهركان له وهزارهتی پێشمهرگه. حهوتهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ئهنجومهنێك بۆ چاودێری و شیاندنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له ههرێمدا دادهمهزرێت و وهزیر سهرۆكایهتیی دهكات و ههر یهك لهمانه دهبنه ئهندامی. یهكهم: بهڕێوهبهری گشتیی چاودێری و، پهرهپێدانی كۆمهڵایهتی له پارێزگاكانی ههرێمدا. دووهم: نوێنهری ئهم وهزارهتانهی دادێن به مهرجێك پلهیان له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێت: 1- خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. 2- پهروهرده. 3- تهندروستی. 4- رۆشنبیری و لاوان. سێیهم: نوێنهرێكی كۆمهڵهی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستی تایبهت. چوارهم: وهزیر بۆی ههیه بانگهێشتی ههر شارهزایهك له ناوهوه یان له دهرهوهی وهزارهت بكات بۆ بهشداری كردنی له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهندا. پێنجهم: فهرمانبهرێك كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنابێ ئهركی رێكخستن و بهڕێوهبردنی كارهكانی ئهنجومهن دهگرێته ئهستۆ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: یهكهم: ئهنجومهن ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: 1- گفتوگۆ كردن و دانانی ستراتیژ و بڕیاردانی سیاسهتی نموونهیی تهواوكار و ئاماده كردنی ژینگهی گونجاو بۆ كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستییه تایبهتهكان. 2- دیاری كردنی رێكار و دانانی راسپارده بۆ دابین كردنی چاودێری و شیاندن بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت و بهدواداچوون و چاودێری كردنی جێبهجێ كردنیان. 3- بڕیاردانی پرۆگرامی تایبهت بۆ هۆشیاریی كۆمهڵایهتی سهبارهت به مافی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستیی تایبهت و یهكسان بوونیان لهگهڵ خهڵكی دیكهدا، به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكان. دووهم: ئهنجومهن به لایهنی كهم مانگی جارێك كۆ دهبێتهوه و وهزیریش بۆی ههیه لهكاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه بانگهێشتی بكات. سێیهم: سندووقێك بۆ چاودێری كردن و شیاندنی كهسانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دادهمهزرێت و له نێو بودجهی وهزارهتدا بودجهیهكی بۆ تهرخان دهكرێت، پێبهخشین و سامانی راسپێردراو كراو یان ههر داهاتێكی دیكهشی دهخرێته سهر و سندووقیش له لایهن ئهنجومهنهوه بهڕێوه دهبردرێت و به پهیڕهوێك كاروبار و شێوازی كار كردنی رێك دهخرێت.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: "حكومهت رێكاری پێویست دهگرێتهبهر بۆ چاودێری كردنی كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت له نێو خێزانهكانیان، یان له خانهكانی لهخۆ گرتن و بنكهكانی شیاندندا.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: یهكهم: رێژهی پهككهوتن لهلایهن لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕهوه دیاری دهكرێت بهگوێرهی پێوهرێكی تایبهت دهبێت كه وهزارهت دهری دهكات. دووهم: ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه دهیانگرێتهوه بهچاو پۆشین لهسهرچاوهی داهاتیان مافی وهرگرتنی لهبری كهمئهندامییان ههیه، كه یهكسانه به دوو لهسهر سێی بڕی كۆمهكی پاراستنی كۆمهڵایهتی. سێیهم: سهرباری ئهوهی له بڕگه (دووهم)ی ئهم ئامادهیهدا هاتووه، ئهوانهی حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم) دهیانگرێتهوه له كهسانی نافهرمانبهر، مافی كۆمهكێكی سهرباری ههیه كهبهم شێوهیه دهبێت: كۆمهكی پاراستنی كۆمهڵایهتی × رێژهی پهككهوتن.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: بهدهر له حوكمهكانی یاسای راژهی مهدهنی و سیستهمی مۆڵهت، خانمه فهرمانبهری كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت، مافی مۆڵهتی تایبهتی به مووچهی تهواو ههیه و له سهر مۆڵهتهكانی دیكهشی ناژمێردرێت، ئهگهر دووگیان بوو و، لیژنهی تایبهتمهندی پزیشكی رای سپیارد كه حاڵهتهكهی پێویستی بهو مۆڵهته ههیه.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: خۆ تهرخان كردن بۆ چاودێری كردنی كهمئهندام. ههر كهسێك خۆی بۆ چاودێری كردنی كهمئهندامێك تهرخان كرد كه ناتوانێ بهدهم خواستی ئاساییانهی ژیانی خۆیهوه بچێت، ههروهها بۆ بهجێ گهیاندنی پێویستییهكانی و چاودێری كردنی پێویستی به كهسێكه ههمیشه لهگهڵیدا بێت، مافی ههیه سوود له قهرهبووی خۆ تهرخان كردن ببینێت و بهم شێویهی دادێ: یهكهم: ئهگهر خۆ تهرخانكهر مووچهی حكومهتی ههبوو: 1- مۆڵهتی به مووچهی تهواو لهگهڵ دهرماڵه چهسپاوهكانی پێ دهدرێت، ههروهها مافی سهرمووچه و بهرز كردنهوه و ههموو مافێكی دیكهی ههیه كه مستهههقیهتی وهك هاوچهشنانی له فهرمانهران بۆ چاودێری كردنی یهك كهمئهندام. 2- سهرباری ئهوهی له بڕگهی پێشوودا هاتووه، مووچهیهكیشی بۆ خهرج دهكرێت كه یهكسان بێت لهگهڵ رادهی كهمترین مووچهی فهرمانبهرێكی ههرێم، بۆ چاودێری كردنی دوو كهمئهندام. دووهم: ئهگهر خۆ تهرخانكهر مووچهی حكومهتی نهبوو: 1- مووچهیهكی پێ دهدرێت كه یهكسان دهبێت به رادهی كهمترین مووچهی فهرمانبهرێكی ههرێم بۆ چاودێری كردنی یهك كهمئهندام. 2- مووچهیهكی پێ دهدرێت كه یهكسان دهبێت به رێژهی (150%)ی رادهی كهمترین مووچهی فهرمانبهرێكی ههرێم بۆ چاودێری كردنی دوو كهمئهندام. سێیهم: 1- نابێ هیچ كهسێك له یهك كاتدا خۆی بۆ چاودێری كردنی زیاتر له دوو كهمئهندام تهرخان بكات. 2- حكومهت چاودێری بۆ ئهو كهمئهندامانه مسۆگهر دابین دهكات كه كهسیان نییه چاودێرییان بكات. چوارهم: مۆڵهتی خۆ تهرخان كردن ساڵانه نوێ دهكرێتهوه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: یهكهم: ههر كهسێكی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت مافی فێربوونی ههیه، ئهویش به مسۆگهر كردنی بهدهست هێنانی دهرفهتی چوون یهك بۆ وهرگرتن له دهزگاكانی پهروهرده و فێركردن به ههموو قۆناغهكانییهوه، له نێویاندا خوێندنی باڵا و ئاسان كردنی بهردهوام بوونی تێیدا و، نابێ كهمئهندامی ببێته رێگر له بهردهم وهرگرتنی له ههر دهزگایهكی پهروهردهیی یان فێركردنی فهرمی یان تایبهتدا. دووهم: دهبێ حكومهت رێگای فێركردنی گونجاو و تایبهت به كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دابین بكات به گوێرهی جۆری كهمئهندامییهكه و پێویستییهكانی و مامۆستا و وانهبێژانیش لهم بوارهدا ئاماده بكات و تێكڕای پێداویستییهكانی خوێندن دابین بكات تێكڕای كاروباری پهیوهندیدار به فێركردنیان رێك بخات، كه بوار به ههموو قوتابییهكی كهمئهندام یان خاوهن پێداویستیی تایبهت دهدات بچێته بهر خوێندن و هاوشانی قوتابیانی دیكه لهگهڵ بهرنامهكانی خوێندندا بڕوات. سێیهم: بایهخدان به پهروهرده كردنی منداڵانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له قۆناغی ساواییدا.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: یهكهم: یاسا مافی كار كردن بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت، وهك تێكڕای تاكهكانی كۆمهڵ زامن دهكات و شیاندنی و دابین كردنی دهرفهتی كار بهو جۆرهی لهگهڵ توانا و بههرهكانیدا له چوارچێوهی بنهمای یهكسانی و چوون یهكبوونی دهرفهت بگونجێت. دووهم: وهزارهت به ههماههنگی لهگهڵ لایهنانی پهیوهندیداردا ئهركی شیاندنی كهمئهندامان و خاوهن پێداویستیی تایبهت دهگرێته ئهستۆ بۆ وهرگرتن له بنكهكانی مهشقی پیشهیی و كردنهوهی وهرشه یان دهزگای كار پێ كردن و بهدواداچوونی كاریان له چوارچێوهی ئهو فهرمانگانهی سهر به ئهون. سێیهم: حكومهت پهیوهست دهبێت به تهرخان كردنی وهزیفه له كهرتی گشتیدا بۆ كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت به رێژهیهك كه (5%) له تێكڕای ژمارهی وهزیفهكان كهمتر نهبێت، ئهویش له پاش شیاندنیان. چوارهم: حكومهت هانی خاوهن پرۆژهكانی تایبهت دهدات كه دهرفهتی كار بۆ خاوهن پێداویستی تایبهت دابین بكهن ئهویش له پاش شیاندنیان بهو جۆرهی لهگهڵ خواستی كاردا بگونجێت و، حكومهتیش تا ماوهی (سێ ساڵ) نیوهی مانگانهكهیان دهگرێته ئهستۆ، لهگهڵ رهچاو كردنی حوكمهكانی ماددهی (شهشهم)ی ئهم یاسایه.