المواد القانونية
ماددهی سێزدهم: یهكهم: له كاتی رهزامهندی دهربڕین لهسهرگواستنهوهی راژهی فهرمانبهر له فهرمانگهیهك له فهرمانگهكانی ههرێمهوه بۆ كهرتی تایبهت: 1. وهزارهتی دارایی و ئابووری نیوهی ئهو مووچهی كه له فهرمانگه لێی گواستراوهكه وهری دهگرێت، تا ماوهی (3) سێ ساڵ له مێژووی گواستنهوهكه له ئهستۆ دهگرێت به مهرجێك به یهكجارهكی پهیوهندیی لهگهڵ فهرمانگهكهیدا بپچڕێت. 2. ئهو فهرمانگهیهی كه فهرمانبهرهكهی لێ گوازراوهتهوه، ئهوه مووچهیهی بۆ لایهنی كهری تایبهت كه فهرمانبهرهكهی بۆ گوازراوهتهوه به گوێرهی ئهوهی كه له (یهكهم/1)ی سهرهوهی ئهم ماددهیهدا هاتووه خهرج دهكات. 3. لهسهر وهزارهتی دارایی و ئابووریه رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم بڕگهیه دهربكات و مهرجهكانی دیاری بكات. دووهم: لهسهر وهزارهتی دارایی و ئابوورییه پاڵپشتی داهاتهكانی سهندووقی دهزگای خانهنشینی و دهستهبهری كۆمهڵایهتی بكات به تهرخان كردنی بڕێك كه له (30%)ی ئابوونهی دراوی دهزگاكه زیاتر نهبێت، له ماوهی ساڵی دارایی پێشوو لهچوارچێوهی تهرخان كراوی وهزارهتی كاروكاروباری كۆمهڵایهتیدا.
چوارهم: ههڵوهشاندنی ترومبێل و ماكینه و كهلوپهلی باش و لهكار نهكهوتوو یا ساغه ئهگهر بێ كهڵك بوون، دوای وهرگرتنی رهزامهندی گومرگ و هاتوچۆ (مرور)و ئاسایش دهكرێ ههڵبوهشێندرێن، سهرپێچی كار به دوو قاتی نرخهكهی سزا دهدرێ. جگه له سزای تر كه له یاساكانی تردا دهقیان گرتووه.
ماددهی بیست و پێنجهم: ئهندام پێویسته خۆی لهم رهفتارانه لابدات: 1/كهمتهرخهمی یا تهگهرهنانهوه له رێگای جێ بهجێ كردنی یاسا و پێڕۆكانی سهندیكادا و ئهو رێنمایی و بڕیارانهش كه سهندیكا دهریان دههێنێ. 2/ههڵسوڕاندنی پیشه بهبێ تازهكردنهوهی بهشداربوونی ساڵانه. 3/رهچاونهگرتنی رهوشی پیشهگهری و ناوزڕاندن و لهكهداركردنی حورمهتی پیشه، واتا پێویسته رهفتار به پێی دهقی رێساكانی پێڕۆی ناوخۆ بكرێ. 4/ ناوونیشانێكی پیشهیی له خۆی بنێ، یا سیفهتێكی درۆی پیشهیی بهخۆی بدا كه به پێی یاسا و پێڕۆی كارپێكراو تهسدیق نهكرابێ، و بهههر رێگایهكیش بۆی بكرێ راگهیاندنی بۆ بكات. 5/بههۆی كهمتهرخهمییهوه, له ههڵهیهكی هۆنهركاریی گهوره تێوهگلێ، زهرهرو زیانێكی گهوره به پهیوهندداران بگهیهنێ. 6/به پێچهوانهی دهقی پێڕۆی ناوخۆ، یا بهو رێنماییانهی كه سهندیكا دهریان دێنێ، له ههڵسوڕاندنی پیشهكهدا زیاتر پێ درێژ بكا.
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه، یهكێتییهكه بهناوی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق دادهمهزرێ و بارهگا سهرهكییهكهی له ههولێری پایتهخت دهبێ و بۆیشی ههیه لق له پارێزگاكانی ههرێمدا بكاتهوه.
ماددهی بیست و سێیهم: لیژنهی زهپتی بۆی ههیه ئهم سزایانه بدات: 1/هۆشیاردان (الانذار). 2/بێ بهشكردنێكی رهفتهنی (الحرمان المؤقت) له خزمهتگوزاريی سهندیكایی، بۆ ماوهیهك له ساڵێك نهترازێ. 3/قهدهغهكردنی ههڵسوڕاندنی پیشه لهو كهسانهی كه سهربه دایهره رهسمی ونیمچه رهسمییهكانن، بۆ ماوهیهك له شهش مانگ نهترازێ، ئهم قهدهغهكردنهش تهنها كاری دوای دهوامی رهسمی دهگرێتهوه، بهمهرجێ دایهرهكهشی لهو بڕیاری قهدهغهكردنه ئاگاداربكاتهوه.
ماددهی شهشهم: ئهو بڕه كۆمهكانهی پێشكهش دهكرێن به وهزارهتهكان و ئهو فهرمانگانهی گرێدراوی وهزارهت نین، له پاش قبووڵ كردنیان له لایهن وهزیری دارایی و ئابوورییهوه، وهك داهاتی كۆتایی بۆ گهنجینه تۆمار دهكرێن، به مهرجێك وهزیری دارایی و ئابووری له چوارچێوهی بودجهی وهزارهت یان لایهنانی گرێ نهدراو به وهزارهت تهرخانی بكاتهوه، به مهبهستی ئهوهی لهو خواستهدا خهرج بكرێت كه له پێناویدا بهخشراوه.
ماددهی بیست و پێنجهم: كاروباری دارایی قوتابخانهو پهیمانگه ناحكومیهكان ملكهچی یاسا داراییه كارپێكراوهكان و دیوانی چاودێریی دارایی ههرێم دهبن.
ماددهی بیست و سێیهم: سهندیكا بۆی ههیه مهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی دابمهزرێنێ.
ماددهی پێنجهم: دهستهی راوێژكاران: دهستهكه لهم چوار راوێژكاری به ئهزموون و پسپۆڕ پێك دێت كه لانی كهم بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆییان لهم پسپۆڕییانهی خوارهوهدا بهدهست هێنا بێت: 1ـ كاروباری كارگێری و دارایی 2ـ كاروباری بانق 3ـ كاروباری ئابووری و بازرگانی 4ـ راوێژكار له كاروباری یاسایی
ماددهی حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی دیوان: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و شارهزا و پسپۆر بێ.
ماددهی سی و سێیهم: یهكهم: 1ـ ئهنجومهنی دادوهریی بهرزترین دهستهڵاتی دادوهرییه له ههرێم و بهسهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كورستان-عیراق و ئهندامیهتی جێگرهكانی سهرۆك و سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادوهریی و سهرۆكی داواكاری گشتی وسهرۆكی دادگاكانی تێههڵچوونهوه له ههرێم یا ئهوهی جێیان دهگرێتهوه دادهمهزرێ. 2ـ ئهگهر سهرۆك ئاماده$ نهبوو، كۆنترین جێگری جێی دهگرێتهوهو ئهگهر ههر دووكیشیان ئاماده$ نهبوون، ئهوا كۆنترین ئهندام له دادوهرهكانی پێداچوونهوه سهرۆكایهتی ئهنجومهنهكه دهكات. دووهم: ئهنجومهن بهلانی كهم مانگی جارێك كۆدهبێتهوه و سهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه داوای بكات و ئهگهر سهرۆك یا ئهوهی كه نوێنهرایهتی دهكات و بهلانی كهم سێ لهسهر چواری ئهندامانی ئاماده$ نهبوو،نابهسترێ و، بڕیارهكانیش به زۆرینهی ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهنهكه وهردهگیرێ. سێیهم: ئهنجومهن نووسینگهیهكی دهبێ، فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بروانامهی بهكالۆریۆسی له یاسا ههبێت و بهلایهنی كهم پازده$ ساڵ خزمهتی ههبێت و لهسهر پاڵاوتنی لهلایهن ئهنجومهنی دادوهرییهوه دادهمهزرێ و ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن و رێكخستنی كاری ئهنجومهن و ئاماده$ كردنی بهرنامهو پوخته$ كردنی مهسهله$ بهرچاوخراوهكان و پێڕاگهیاندنی بریارهكانی و كاره$ كارگیرییهكانی تر دهگرێته$ ئهستۆ.
ماددهی سێیهم: یهكێتی رێكخراوێكی پیشهیی سهربهخۆیهو، شهخسییهتی مهعنهویی خۆی ههیهو، مافی موڵكداربوونی موڵك و ماڵی گواستهنی و ناگواستهنیشی ههیه.
ماددهی چواردهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی بانكه پسپۆرهكان: بهڕێوهبهرێكی گشتیی سهرۆكایهتیی دهكات بڕوانامهی زانكۆیی به دهست هێنا بێت و به ئهزموون و پسپۆڕ بێت و ئهمانهی خوارهوهشی پێوه دهلكێت: 1ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكی كشتوكاڵی و پیشهسازی 2ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكهكانی خانووبهره
ماددهی بیست و چوارهم: 1/دارایی سهندیكا لهمانه پێك دێ. أ ـ ئابوونهی چوونه ناو سهندیكا وئابوونهی ساڵانه ب - ئابوونهی تۆماركردن ج ـ ئابوونهی تۆماركردنی نازناوی پسپۆری د ـ ئابوونهی كردنهوه و نوێ كردنهوهی مۆڵهتی كاركردنی تایبهتی له دهزگا تهندروستیهكاندا. هـ ـ ئابوونهی راستاندنی راپۆرتی پزیشكی و ـ قازانجی چاپهمهنی سهندیكا ز ـ ئهو غهرامانهی كه ئهندامان لهلایهن لیژنهی بهرزهفتكردن له پارێزگاكان حوكمییانی پێ دهدرێ و لێیان وهردهگیرێ. ح ـ مینحه وبهخشش و ههر داهاتێكی تر. ط ـ دهسهكهوتهكانی یانه ومهڵبهندی رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی سهندیكا 2/ئهگهر باری نا ئاسایی ماوهی نهدا بودجه له وادهی خۆی دا پهسهند بكرێ، ئهو كاته لهسهر بنچینهی دهروازه وبهشهكانی پێشوو دهكرێ تاكو بودجهی نوێ پهسهند دهكرێ.
ماددهی سێیهم: ههرێم مافی ههیه له: یهكهم: پشكێكی دادپهروهرانه له داهاتهكانی نهوت و گازی دهرهێنراو له سهرتاپای عێراق بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتووان تیایدا پاڵپشت به ههر یهك له ماددهی (111)و بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. دووهم: پشكێكی دادپهروهرانه له سهرجهم داهاته وهرگیراوهكانی تری ئیتیحادیی و بهخشین و كۆمهك و قهرزه نێودهوڵهتیهكان تاوهكو حكومهتی ههرێم بتوانێت به ئهرك و بهرپرسیارێتی خۆی ههڵبستێت پاڵپشت به بهندی سێیهم له ماددهی (121)ی دهستور. سێیهم: پشكێكی سهربار له داهاتهكانی نهوت و گاز بۆ قهرهبووكردنهوهی ئهو زیانانهی كه له دهرئهنجامی كردهكانی رژێمی پێشوو لێیكهوتووه، پاڵپشت به بهندی یهكهم له ماددهی (112)ی دهستور. چوارهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی له پێكهێنان و ئهندامێتی دهستهی گشتیی چاودێری و دابینكردنی داهاته ئیتیحادیهكان له رێگهی نوێنهرایهتی كردنی ههرێم تیایدا به شارهزاو نوێنهر بهگوێرهی حوكمی مادده (106)ی دهستور. پێنجهم: داواكردن له حكومهتی ئیتیحادی بۆ تهواوكردنی ئهو یاسایانهی هاوبهشی كردارهكیی له بهرێوهبردنی دهوڵهت و دامهزراوهكانی بهرجهسته دهكهن پاڵپشت به حوكمی مادده (105)ی دهستورو دوورخستنهوهی زیان له مافه دارایی و ئابورییهكانی ههرێم و دانانی یاسای دابهشكردنی داهاتهكانی نهوت و گاز پاڵپشت به بڕگهی یهكهم له مادده (112)ی دهستور بۆ خێراكردنی گهشهسهندن له ههرێم و پارێزگاكاندا. شهشهم: بهشدارییكردنی كردارهكیی لهگهڵ حكومهتی ئیتیحادی بۆ بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو له كێڵگه ههنووكهییهكان، وه به ڕۆڵی تاقانهی (حصری) خۆی ههڵبستێت له بهرێوهبردنی كێڵگه داهاتووهكان له ههرێمدا له نێوانیشیاندا بهبازاڕكردنی نهوت و گازی بهرههمهێنراو لێیان، كه ههرێم لێی بێبهشكراوه بههۆی ڕهتكردنهوهی حكومهتی ئیتیحادی و ههڵنهستانی به بینینی ڕۆڵی ئهرێیانهی خۆی له وێنهكێشانی سیاسهتی ستراتیجی پێویست بۆ پهرهپێدانی سامانی نهوت و گاز كه له بهندی دووهمی ماددهی (112)ی دهستوردا ئاماژهی بۆكراوه. حهوتهم: پشكێكی دادپهروهرانهی له نهوت و گازی خاوو بهرههمه نهوتیهكانی دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراق، بۆ تهرخان بكرێت بهمهرجێك بگونجێت لهگهڵ دابهشبوونی دانیشتوان تیاییداو به لهبهرچاوگرتنی بارودۆخی تایبهتیی ههرێم و لابردنی ڕواڵهتهكانی جیاكاریی.
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر ئهو وهزارهت و ئهو لایهنانهی له مادده چواری ئهم یاسایهدا ئاماژهیان بۆكراوه له ماوهیهك كه له (60) شهست رۆژ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایهدا تێپهڕ نهكات، ئهركهكانیان تهواو بكهن و راپۆڕتی كۆتاییان پێشكهشی ئهنجومهنی وهزیرانی بكهن بۆ پهسهندكردنیان له ماوهیهك كه له (30) سی رۆژ له رێكهوتی گهیشتنی بۆ ئهنجومهن، تێپهڕ نهكات.
ماددهی چوارهم: یهكهم: رێژهی (17%) حهڤده لهسهدی متمانهپێكراو له یاساكانی بودجهی ئیتیحادی دهبێته بنهمایهك بۆ دیاریكردنی پشكی ههرێم له كۆی گشتی خهرجیهكانی بهگهڕخستن و خهرجیهكانی پرۆژهكانی وهبهرهێنانی بودجهی گشتیی ساڵانهی ئیتیحادی تاوهكو سهرژمێریێكی دانیشتوانی گشتی له عێراقدا ئهنجام دهدرێت، وه ههرێم ههمان رێژهی لهمانهی خوارهوهی دهبێت: أ- سهرجهمی داهاتهكانی بودجهی گشتیی ئیتیحادی له نێوانیشیاندا داهاتی وهدهستهاتوو له ههناردهكردنی نهوتی خاو. ب- سهرجهمی نهوتی خاوی پاڵاوتهكراوو دابینكراو بۆ بهكاربردن له سهرتاپای عێراقدا له نێوانیشیاندا نهوتی خاوی پێویست بۆ بهگهڕخستنی وێستگهكانی بهرههمهێنانی كارهبا. جـ- سهرجهمی خهرجیهكانی فهرمانڕهواو ودابینكراوهكانی ئاوهدانكردنهوهو گهشهپێدانی پرۆژهكانی پارێزگاكانی ههرێم و زێده وهدهستهاتووهكانی داهاتهكانی نهوتی خاوی ههناردهكراوو دابینكراوهكانی خهرجیه سهروهرییهكانی دهسته ههرێمایهتیهكانی هاوشێوه لهگهڵ دهسته ئیتیحادیهكانی پێكهاتوو له (سهرۆكایهتی ههرێم، پهرلهمان، ئهنجومهنی وهزیران، سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران، نووسینگهی جێگری سهرۆك وهزیران، گاردی ههرێم (پێشمهرگه)، ئهنجومهنی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانیی، دهستهی مافهكانی مرۆڤ، دهستهی دهسپاكی، رهگهزنامهو سنوور، و دهزگای ئاسایش). دووهم: پێویسته لهسهر وهزارهتهكانی دارایی و ئابوری، و پلاندانان، و سامانه سروشتیهكان له ههرێمدا ئهوهی له (أ، ب، ج)ی بڕهگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا ئاماژهی بۆكراوه به ههماههنگی لهگهڵ لایهنه پهیوهندارهكانی تری ههرێم، ههژمار بكهن. سێیهم: أ- سهرباری پشكی پارێزگاكانی ههرێم له پترۆدۆلاری نهوتی خاوی ههناردهكراو له ههرێمدا لهوهتهی ساڵی 2009وه، ئهوا ههرێم مافی دۆلارێكی ههیه له ههر پترۆدۆلارێكی ههر بهرمیلێكی نهوتی خاو و (150) مهتر سێجای گازی بهرههمهێنراوو پاڵاوتهكراو یان دابینكراو بۆ بهكاربردن له پارێزگاكانی ههرێمدا، به مهرجێك ئهم بهركهوتانه (مستحقات)له لایهن وهزارهتی سامانه سروشتیهكان بهگوێرهی ستاندهره متمانهپێكراوهكانی حكومهتی ئیتیحادی ههژمار بكرێن. ب- ئهو داهاتانهی بهكردار له مهرزه سنووریهكانی پارێزگاكانی ههرێم دهستهبهركراون دهگهڕێندرێنهوهو به شێویهكی كورتكراوهیی (حصری) بۆ ئامادهسازیی و دووباره ئاوهدانكردنهوهی مهرزه سنوورییهكانی سهر به ههر پارێزگایهك تهرخان دهكرێن. جـ- ئهنجومهنی وهزیران به پهسهندكردنی پهرلهمان، تایبهتمهند دهبێت به دیاریكردنی چۆنیهتی مامهڵهكردن لهگهڵ داهاته وهرگیراوهكان له لایهن ههرێمهوه، ئهویش بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. چوارهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران لێژنهیهكی وهزاریی پێكبهێنێت به مهبهستی خهملاندنی قهرهبووه شایستهكان بهپێی برگهی (سێیهمی) ماددهی سێیهمی ئهم یاسایه به بڕه پارهی كاش یان بهوهی بهرامبهریانه له عهینی شت له نهوتی خاوی ههرێم به مهرجێك ئهو قهرهبووه بهركهوتانه (مستحقات) به قیستی ساڵانه له ماوهیهك كه له (5) ساڵ له رێكهوتی بهركاربوونی ئهم یاسایه تێپهڕ نهكات، بدرێنهوه.
ماددهی نۆیهم: یهكهم: خاوهن زهوی یا جوتیار یا كهشتیار یا ئهوهی پهیوهندی كشتوكاڵی ههیه ئهگهر سهرپێچی حوكمهكانی ئهم یاسایه و ئهو بهیاننامانه بكهن كه لهسهری دهرچوون، ئهوا بۆ ماوهیهك بهند دهكرێن كه له ساڵێك پتر نهبێت یا به غهرامهیهك سزا دهدرێن كه له حهفت سهدو پهنجا ههزار دینار پتر نهبێت یا به یهكێك لهو دووسزایه. دووهم: فهرمانبهری كشتوكاڵی كه سهرپهرشته بهسهر پرۆژه كشتوكاڵییهكانهوه ئهو ســزایهی بهسهردا دهدرێت كه له بڕگه(یهكهم)ی سهرهوهدا هاتووه، له حاڵهتێكدا ئهگهر بووبێته هۆی سـهرنهگرتنی پرۆژهكه یان زهرهرێكی گهوره له پرۆژهكه. به هاوكاری لهگهڵ خاوهن پرۆژهكهدا، ئهگهر پێشتر فهرمانگهكهی ئاگادار نهكردبێتهوه و ئینزاری به خاوهن پرۆژهكه نهدابێت. سێیهم: ههر فهرمانبهرێك یان كرێكارێك به كهمتهرخهمی یان به ئهنقهست له بهجێهێنانی ئیشهكهیدا، بووبێته هۆی زیانگهیاندن به بهروبومی كشتوكاڵ، سزای بهند كردنی دهدرێت بۆ ماوهیهك لهشهش مانگ زیاتر نهبێت یان به غهرامهیهك له چوار سهدو پهنجا ههزار دینار زیاتر نهبێت لهگهڵ قهرهبوو كردنهوهی زیانهكه. چوارهم: ئهگهر رهفتارێك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم مادهیهدا نهگونجاو. تاوانێكی لێكهوتهوه سزاكهی به پێی یاسایهكی دیكهی كارپێكراو له ههرێمدا گرانتر بێت، ئهوا كام دهقیان سزاكهی گرانتر بێت، ئهوهی بهسهردا دهسهپێت. پێنجهم: دوای وهرگرتنی رهزامهندی وهزیری كشتوكاڵ، ئینجا داوا لهسهر فهرمانبهری سهرپێچیكار بهپێی بڕگهكانی (دووهم و سێیهم) دهكرێتهوه.
ماددهی سێیهم: بڕگهی (1)ی ماددهی (28) ههمواردهكرێ و وهك ئةمةى خوارهوهی لێ دێت: ئیدارهی ههیئهكه ئهنجومهنێ دهیگرێته دهست كه دهسهڵاتی باڵای ههیئهكهیهو، له سهرۆكی ههیئهكهو یاریدهدهرو عهمیدی كۆلێژهكان و نوێنهرانی وهزارهته پێوهندیدارهكان، لهوانهیان كه له كهمیی هاوشانی بهڕێوهبهری گشتی بن و نوێنەرێکی هەڵبژیردراويش لە لايەن ئةندامانى هةيئەى تةدريسى کۆلێژو پەیمانگا تةقةنيةكانى هەيئەى فيَركردنى تةقةنى هةرێم پێكدێت (له ناوزهدكردنیاندا، شارهزایی و پسپۆڕی ڕهچاو دهكرێ و،ئیقراری ئهندامێتیشیان لهلایهن سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهكرێ، بۆ دوو ساڵ كه یارای تازهكردنهوهیه) .
ماددهی چواردهیهم: 1/ ئهو ئهندامهی كه له رێگهی بهرزهفت كردنهوه دهست دانه پیشهكهی لێ قهدهغهكراوه ناشێ بهشداریی له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی دا بكات. 2/بڕیارهكان له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی به زۆربهی دهنگهكان دهدرێن وئهگهر وهكو یهك دهرچوون، ئهوا ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه نهقیب دهنگی لهگهڵ داوه.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة