المواد القانونية
ماددهی سێیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوبونهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا كاری پێ دهكرێ.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، واتاكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم: وهزارهت : وهزارهتی پلاندانانی ههرێم. سێیهم: وهزیر : وهزیری پلاندانانی ههرێم. چوارهم:بریكار: بریكاری وهزارهتی پلاندانان. پینجهم: مهڵبهند : مهڵبهندی پێشخستنی كارگێری.
ماددهی دووهم: وهزارهت وهدی هێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه دهگریته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پلانهكانی پهرهپێدانی ههرێم وپێشخستنی له رووی ئابووری و كۆمهڵایهتی ومرۆیی ورۆشنبیرییهوه، له ژێر رۆشنایی پێداویستی یه ههنووكهیی یه چاوهڕوانكراوهكانی كۆمهڵگا. دووهم: بهبهشداربوونی وهزارهتهكان و كهرته حكومی یهكان و كهرتی تایبهت، تێكڕای ئاماژهكانـی پلانـه درێژو مامـناوهند وكورتخـایهنهكـان ئـامـادهدهكـات بـهو ئـامـانـج و سیاسهتانهشهوهكه له خۆی دهگرێت. سێیهم: ئامادهكردنی پلان بۆ چارهسهركردنی كێشه جۆراوجۆره كۆمهڵایهتیهكان به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهت و دامودهزگا پێوهندیدارهكاندا. چوارهم: پلان بۆ وهبهرهێنانی حكومی دادهنێ وپارهی تهرخانكراوی وهبهرهێنهكی (الاستپماریه) له بوودجهی گشتی دهوڵهتدا پێشنیازیش دهكا و به پێی ی پارێزگا وناوچه شارنشین ودێهات نشینهكان دابهشبكرێ و، رهچاوكردنی گرنگتربوون(الاولویه) له دیاریكردنی پڕۆژهكانی ئاوهدانكردنهوه كه لهسهربووجهی وهبهرهێنهكی (الاستپماریه) دارایی دهكرێن (تمول) بهههمانهنگی له گهڵ گشت ئهو وهزارهتانهدا كه پهیوهندیدارن وبه دواداچوونی باش جێبهجێكردنیان. پێنجهم: ئامادهكردنی بهرنامهی گشتگیرو درێژخایهن وكورتخایهن و ساڵانه بۆ سازكردنی هێزی كاری مرۆیی پێویست بههاوكاریی زانكۆو دهزگاكانی فێركردن. شهشهم: هاوكاری كردن لهگهڵ دهزگا حكومییهكان له ئامادهكردنی لێكۆڵینهوهی پێویست بۆ بهرهوپێش بردنیان و تازهكردنهوهو باشتركردنی ڕێكخستنی ئیداری و بهرزكردنهوهی ئاستی توانستی راپهڕاندنی كارتیایاندا و،گهشهپێدانی توانستی سهركرده ئیداری و هونهرییهكان ومهشق پێدانی ئاسته جۆر بهجۆرهكان. حهوتهم:كاركردن بۆ دروستكردنی هاوسهنگی له نێوان سهرچاوهكانی دهرامهت وپێداویستهكانی گهشهپێدان بهدانانی پرهنسیپ و ئاراستهی گشتی بۆ بهڕێوهبردنی ستراتیجیهتی گهشه پێدانی ئابووری وكۆمهڵایهتی. ههشتهم: بایهخدان به دامهزراندنی حكومهتی ئهلیكترۆنی،بۆ كۆكردنهوهی زانیاری، ودامهزراندنی بانكی زانیاری و،پێڕۆكردنی شێوازی ڕوون ودیار(شفاف)له دامهزراندنی حكومهتی دهزگاییدا. نۆیهم: بهشداریكردن لهگهلأ حكومهتی عیراقی فیدرالأ بۆ دۆزینهوهی سهرچاوهی پارهدهرو یاریدهی هونهری له دهوڵهت ودهزگا نێودهوڵهتییه بهخشهرهكانهوه.ههروهها بهشداریكردن لهو دانوستانانهی كه لهگهڵ لایهنه بهخشهرهكاندا بهڕێوهدهچێ،تا،بهڵێنهكانی خۆیان ببهنهسهرو،یارمهتی وبهخشش و قهرزیان لێ وهدهستكهوێ و،به ههماههنگی لهگهڵ وهزارهتی دارایی وئابووری ههرێمدا،پرۆژهكانی ههرێمی پێ دارایی بكرێ (تمول). دهیهم: هاندانی كهرتی تایبهت و،وهبهرهێنانینی خۆماڵی وبیانی، بۆئهوهی لهگهشهپێدانی ئابووری ههرێمدا بهشداری بكهن.ههروهها،سیاسهت ورێگاكانیش پێشنیازدهكا،كهئهم كهرته چالاكتربكا بههاوكاریی دهزگا پێوهندیدارهكانی حكومهت. یازده: بهههماههنگی لهگهلأ دهزگای مهركهزیی پێوهركاری (التقییس)وكۆنترۆڵی جۆرهكی (النوعیه)وهزارهتی پلان دانان وهاوكاریی وگهشهپێدانی عیراقی فیدراڵدا سیستهمێكی نیشتمانی بۆ پێوهركاری وكۆنترۆڵی جۆرهكی له ههرێمدا پێرۆدهكاو،پشت به مواسهفاتی عیراقی وجیهانییش دهبهستێت و، چاودێری بهكارخستنیان دهكاو،پشكنین وشیكردنهوهو لێكۆڵینهوهی تایبهت به پێوهركاری وكۆنترۆڵی جۆرهكی ئهنجام دهدات و،ئامۆژگاری دهدات لهبارهی ئهم مهسهلانهوه به ههموو لایهێكی حكومی و ئههلی له ههرێمدا،گهر بیانهوێ. دوازده:كردارهكانی ئامار(احصاء) له ههرێمدا بهجێ دێنێ،كه پێوهندییان به سهرژمێرییه گشتیهكانی دانیشتوانی ههرێم و خانوهكان ورووپێوی ئامادهیی تایبهت به كهرته جۆر به جۆرهكانی ههرێمهوه ههیه.ئهم كارهش،به ههماههنگی لهگهلأ دهزگای عیراقی فیدراڵ، بهجێ دێنێ. سیازده:لهكاتی ئامادهكردنی پلان وبهرنامهكانی وهزارهتهكه دا، سهلامهتیی ژینگهی ههرێم ڕهچاودهكا.
ماددهی سێیهم: وهزارهت لهمانهی خوارهوه پێك دێت: یهكهم:وهزیر:سهرۆكی باڵاو بهرپرسی ئیش وكارو ئاراستهكردنی سیاسهت وسهرپهرشتی و چاودێری دهكات وههموو بڕیارو فهرمان ورێنماییهكیش پێوهندییان به ئهركوفرمان وپێكهاتهو سهڵاحییات و،كاروباری دیكهی هونهری ودارایی وئیداری و رێكخستنی وهزارهتهكهوه ههیه،بهپێی ئهم یاسایه له وهزیرهوه دهردهچن وبه سهرپهرشتیی خۆی جێبهجێ دهكرێن.بهرامبهر به ئهنجومهنی وهزیرانیش بهرپرسه،وهكو ئهندامیكی دهستبهر له ئهنجومهنهكهدا.وهزیر بۆی ههیه، ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی به بریكاری وهزارهت یان به بهڕێوهبهره گشتییهكان یان به ههر فرمانبهرێكی دیكه بسپێری كه خۆی به باشی بزانێ. دووهم:بریكاری وهزارهت:له چوارچێوهی سهڵاحییاتدا كه پێی دهسپێردرێ،یاریدهی وهزیر دهدات له ئاراستهكردنی وهزارهت وسهرپهرشتیكردنی كاروبارهكانیدا،بهمهرجێ بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆی ههبێ و،خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت. سێیهم:نووسینگهی وهزیر:فرمانبهرێ،بهپلهی بهڕێوهبهر،بهڕێوهی دهبا، بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆی ههبێ.ژمارهیێ فرمانبهریش یاریدهی دهدهن. چوارهم:نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فرمانبهرێ،بهپلهی بهڕێوهبهر،بهڕێوهی دهبا، بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆی ههبێ.ژمارهیێ فرمانبهریش یاریدهی دهدهن. پێنجهم:راوێژكاران:ژمارهیان لهچواركهس زیاترنییه.مهرجیشه بڕوانامهیهكی بهرایی زانۆیان ههبێ و، خاوهن ئهزموون وكهر دهش (ممارسه) بن. شهشهم:دهستهی ئاماری ههرێم:فرمانبهرێ بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا،بڕانامهیهكی بهرایی زانكۆی ههبێ.ئهركوفرمانی خۆی بهپێی سهڵاحییاتێ كه پێی دهسپێردرێ،ههڵدهسووڕێنێ. حهوتهم: دهستهی پێوهركاری (التقییس)و كۆنترۆڵی جۆرهكی له ههرێمدا:فرمانبهرێ بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا،بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆی ههبێ.ئهركوفرمانی خۆیشی بهپێی سهڵاحییاتێ كه پێی سپێردراوه ههڵدهسووڕێنێ وبهڕێوهبهرایهتیهكانی پێوهركاری وكۆنترۆڵی جۆری له پارێزگاكان وابستهی دهبن. ههشتهم:بهڕێوهبهرایهتی گشتیی كاروباری كارگێڕی ودارایی:بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆی ههبێ.ئهركوفرمانی زامنكردن ورێكخستنی پێداویستهكانی كار، دهگرێته ئهستۆ.لهم بهڕێوهبهرایهتییانهی خوارهوه پێك دێت: أ- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری كارگێری. ب- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری دارایی. ج- بهڕێوهبهرایهتیی كاروباری یاسایی. د- بهڕێوهبهرایهتیی تاكهكان. ه- بهشی پۆڵێن كردنی (مقاولهكان) بهڵێندهرهكان. نۆیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی ئامادهكردن وههماههنگی كردنی پلانهكانی گهشهپێدان:بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا بهمهرجێ بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێت ولهم بهڕێوهبهرایهتیانهی خوارهوه پێك دێت:ـ أ- بهڕێوهبهرایهتی پلانهكانی گهشهپێدان. ب- بهڕێوهبهرایهتی پلاندانانی ئابووری. ج- بهڕێوهبهرایهتی پلاندانانی كشتوكاڵی. د- بهڕێوهبهرایهتی پلاندانانی پیشهسازی. ه- بهڕێوهبهرایهتی پلاندانانی گهشتیاری. و- بهڕێوهبهرایهتی پلاندانانی بیناسازی ونیشتهجێ وخزمهتگوزاریهكان. ز- بهڕێوهبهرایهتی پلاندانان بۆ گواستنهوهوگهیاندن. دهیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پلاندانانی پڕۆژهكانی بوودجهی وهبهرهێنهكی:بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات بهمهرجێ بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێت وپێك دێت لهم بهڕێوهبهرایهتیانهی خوارهوه: أ- بهڕێوهبهرایهتی لێكۆڵینهوهی گرنگتربوونی(الاولویه) پڕۆژهكان. ب- بهڕێوهبهرایهتی دابهش كردنی پڕۆژهكان. ج- بهڕێوهبهرایهتی چاكێتی (جدوی) پڕۆژهكانی گهشهپێدان. یازدهم: بهڕێوهبهری گشتی پهرهپێدانی مرۆیی:بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات بهمهرجێ بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێت ولهم بهڕێوهبهرایهتیانهی خوارهوه پێك دێت:ـ أ- مهڵبهندی ههرێمی بۆ پێشخستنی كارگێری. ب- بهڕێوهبهرایهتی سیاسهتهكانی هێزی كاروكارپێكردن. ج- بهڕێوهبهرایهتی سیاسهتهكانی پهروهرده وفێركردن. د- بهڕێوهبهرایهتی سیاسهتهكانی پهرهپێدانی كۆمهڵایهتی. ه- بهڕێوهبهرایهتی تهكنهلۆجیای زانیاری. دووازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی ههماههنگی وهاوكاری پهرهپێدان:بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكا بهمهرجێ بڕوانامهیهكی بهرایی زانكۆیی ههبێت،ولهم بهڕێوهبهرایهتیانهی خوارهوه پێك دێت: أ- بهڕێوهبهرایهتی پهیوهندیهكان. ب-بهڕێوهبهرایهتی بهدواداچوونی كاروباری ووڵاته بهخشهرهكان ورێكخراوه نێودهوڵهتیهكان. ج- بهڕێوهبهرایهتی سیاسهتهكانی هاندانی كهرتی تایبهت ووهبهرهێنان.
ماددهی دوازدهیهم:وهزارهت پهیمانگاو مهڵبهندی راهێنان و خولی پهروهردهیی پێگهیاندن و بازرگانی و كشتوكاڵی و پیشهسازی و هونهری تر بهگوێرهی داخوازییهكانی گهشهسهندن دهكاتهوه.
ماددهی دوازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژنامهی رهسمیدا بڵا ودهكرێتهوه و وهزیری پهیوهندیدار و گشت وهزارهته پهیوهندیدارهكانی تر دهبێ جێبهجێ بكهن.
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی پهسهند كردنی و بڕیار ل سهرانسهری له لایهن ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانهوه كاری پێ دهكرێ.
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه ههموو ئهو دهستانهی وهزارهتیان لێ پێك دێ و ههروهها دهزگا و تهشكیل و وهحده بهستراوهكان به وهزارهتهوه ههموو ئهو كهسانهی له چوار چێوهی وهزارهتدا به عهسكهری و دهدهنییهوه ئهركیان پێ سپێردراوه دهگرێتهوه.
ماددهی نۆیهم: وهزیر بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی به بریكاری وهزارهت یا سهرۆكهكانی دایهره سهرهكییهكانی وهزارهت بسپێرێ.
ماددهی ههشتهم: 1-بهخشینی پلهی (رتبه)ی ههمیشهیی و كاتی به پێی یاسا رهچاو كراوهكان دهبێ. 2-وهزیر بۆی ههیه بهپێی پێویستی و حاجهت و لهسهر ئامۆژگاری لێژنهی پهیوهندیدار له وهزارهتدا، ئهو عهسكهریانه بگرێتهوه كه به هۆی كوردایهتییهوه له حزمهت دابراون.
ماددهی حهوتهم: قهوارهی رێكخستنی وهزارهت به پێرهوێكی تایبهتی ئاماده دهكرێ ب جۆرێك كه ئامانجهكانی بهدی بێنێ و كاروباری پێشمهرگه له رووی سهربازی و ئیداری و داریی و هونهریهوه به رێوهببا.
ماددهی شهشهم: وهزارهت بووجهی گشتی وهزارهت و ئهو وهحده تهنزیمیانه ئاماده دهكا كه پێوهی بهستراونهتهوه.
ماددهی پێنجهم: سهرۆكایهتی دهستهی ئهركانی گشتی نهخشهی جێ بهجێ كردنی پێویست بۆ به دیهێنانی بۆ بهدیهێنانی ئهو ئهركانه دادهنێ كه له ماددهی سێ یهمی ئهم یاسایه دان.
ماددهی چوارهم: وهزارهت لهم دهزگایانهی خوارهوه پێكدێ: 1-دیوان: ئهفسهرێك سهرپهرشتی دهكان كه سهرپهرشتتی ئهم نووسینگانه دهكا: أ-نووسینگهی بریكاری وهزارهت. ب-نووسینگهی ئهنجوومهنی راوێژكاری وهزارهت. 2-سهرۆكایهتی دهستهی گشتی كه پێك دێ له: أ-دایهرهی سهرۆكه دهستهی ئهركانی گشتی. ب-دایهرهی یاریدهدهرهكانی دهستهی ئهركانی گشتی. ج- ئهو دایهرانهی تر كه به سهرۆكایهتی ئهركانی گشتی یهوه دهبهسترێنهوه. د-سهرۆكایهتی یهكانی ناوچهكان. 3-ئهنجوومهنی راوێژكاری وهزارهت. أ-ئهنجوومهنێكی راوێژكارییه كه مافی رادهربڕین و پێشكهشكردنی پێشنیازی بۆ وهزیر له سنووری ئهم یاسایه ههیه، ئهنجوومهنهكهش بهم شێوهیه پێك دێت: یهكهم: ئهندامه بنچینهیی یهكان كه ئهمانهنن: 1-سهرۆكی ئهركانی گشتی 2-یاریدهدهیهكانی سهرۆكی ئهركانی گشتی. 3-سهركردهكانی ناوچهكان دووهم: أ-ههر سهركردهیهك كه ئهنجوومهن بڕیاری ئاماده بوونی بدا. ب-دهسهڵات و ئهركهكانی ئهنجوومهن به پێره و دهستنیشان دهكرێن كه وهزارهت دهری دهكا. 4- دادگای تهمیزی سهربازی. 5-وهزارهت بۆی ههیه دهستهیهكی كاتی له كارمهندان و پسپۆرانی كارو باری پێشمهرگه و سهربازی، بۆ بۆ دهستنیشان كردنی ژمارهی پێشمهرگه و یهكخستنیان پێك بێنێ.
ماددهی سێ یهم: وهزارهت ئهم كارو بارانه دهگرێته ئهستۆ: 1-ئهركی پارێزگاری له یهكێتی كوردستانی عێراقدهگرێته ئهستۆ چ له رووی خاك و چ له رووی ههموو دهستدرێژییهك دهوهستێ له ههر لایهكهوه بكرێته سهری. 3-وهزارهت ئهو ئهركهی له بهندهی (1)ی سهرهوه وتراوه بهجێ دێنێ له رێگهی: أ-دهستیشان كردنی ژمارهی پێویست له پێشمهرگهو یهكخستنی هێزهكان. ب-:پێكهێنانی وهحداتی نیزامی. ج- مهشق پێكردن و سازدانیان له رێگهی زانستییهوه و بهكردهوه (علمی) به مهبهستی بهرز كردنهوهی رادهی جهنگاوهری و رۆشنبیری یان، له رێگهی كردنهوهی مهڵبهند و قوتابخانه و دام و دهزگای مهشق و فێركردنهوه بۆیان. دابین كردنی گشت پێویستییهكانی (چهكدار، كهلو پهل، نیشتهجێكردن، ئازووقه، مووچه، كاروباری ژمێریاری و ههر خزمهتگوزاری یهكی تر).
ماددهی دووهم: 1-وهزیر سهرۆكی باڵای وهزارهتهكه بهرپرسیاره له كاروبارهكانی داو سهرپهرشتی و چاودێردنی چاكییهكانی دهكات، ههر له وێشهوه ئهو بڕیاره و فهرما و رێنماییانه دهردهچن كه پهیوهندیان به ئهركهكانی وهزارهت و دهزگاكانیهوه ههیه، له ههموو بارێكی سهربازی و هونهری و بهڕێوه بردن و دارایی و رێكخستنهوهی، له ناو چوارچێوهی ئهم یاسایه و پهیره و رێنمایی یه رهچاوكراوهكانی دهكا. لهبهر دهمه ئهنجومهنی وهزیرانیش بهرپرس دهبێ بهو ناوهی كه ئهندامێكی هاوبهشیهتی. 2-بریكاری وهزارهت: به پێی ئهو دهستهی پێی دهدرێ، یارمهتی وهزیر لهم كاروبارانهی سهرهوهی دهدات.
ماددهی سێ یهم:ئهركی وهزارهت:1-توانا خستنه بهری نهوجهوانان له پهرهپێدانی كهسایهتی یان دا له گشت رووهكانی جهستهیی و رۆشهمبیری و گیانی یهوه.2-رهخساندنی ههلی زانستی وهرگرتنی بۆ گهورهكان و بهشداركردن له راهێنیاندا به شێوهیهك كه ببێته هۆی فراوانكردنی رۆشهمبیری یان و وادهی بهرههمیان بهرز بكاتهوه و ژیانی گشتی یان له رێ و شوێنی پهروهردهی فهرمانكاری و پهروهردهی درێژخایهن چاكتر بكا.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهو وشانهی لای خوارهوه، بۆ مهبهستی ئهم یاسایه، ماناكانیبهرامبهریانن 1-وهزارهت: وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. 2-وهزیر: وهزیری كاروباری پێشمهرگه. 3-بریكاری وهزارهت: بریكاری كاروباری پێشمهرگه. 4- دیوان: دیوانی وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. 5-ئهنجوومهن: ئهنجوومهنی راوێژكاری وهزارهت. 6-:ههرێم: ههرێمی كوردستان عێراق.
ماددهی دوازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژنامهی رهسمیدا بڵا ودهكرێتهوه و وهزیری پهیوهندیدار و گشت وهزارهته پهیوهندیدارهكانی تر دهبێ جێبهجێ بكهن.
ماددهی یازدهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی پهسهند كردنی و بڕیار ل سهرانسهری له لایهن ئهنجوومهنی نیشتمانیی كوردستانهوه كاری پێ دهكرێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة