المواد القانونية
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه ئهنجومهنێك به ناوی(ئهنجومهنی ناوچهی تێههڵچوونهوه) له سهرۆكی دادگا و ئهندامیهتی جێگرهكانی و دادوهرهكانی دادگای تێههڵچوونهوه پێكدێ. دووهم: ئهنجومهنهكه كۆبوونهوهی دهوری ئهنجام دهدات و سهرۆكهكهی بۆی ههیه له كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه بانگهێشتی بكات و بهبێ ئاماده بوونی بهلانی كهم سێ لهسـهر چواری ئهندامانی گرێ نادرێت. سێیهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندییانهی خوارهوه ئهنجام دهدات: 1 ـ له پێداویستی دادگاكان و میلاكیان لهبهر رۆشنایی پێویستی ساڵانه دهدوێ و راپۆرتی ساڵانه لهبارهیانهوه بۆ ئهنجومهنی دادوهری بهرزدهكاتهوه. 2 ـ لهو گرفت و كێشـــانه دهكۆڵێتهوه كه رووبهڕووی دادگاكان دهبنهوهو چارهســـــهری گونجاویان بۆ دهدۆزێتهوه. 3-پێشكهش كردنی پێشنیاز سهبارهت به دانانی دادگا جۆربهجۆرهكان. 4-چاكردنی شێوازهكانی كاركردن و بهرزكردنهوهی ئاستی كاركردن له دادگاكاندا.
ماددهی ههژدهم: یهكهم: دهستهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بهم شێوهیهی خوارهوه دهبن. 1ـ سهرپهرشتی كردنی كاروباری بهڕێوهبردن و دابهش كردنی كار له نێو ناوچهكهیدا. 2ـ سهرۆكایهتی كردنی ئهنجومهنی ناوچهی تێههڵچوونهوه. 3ـ سهرۆكایهتی كردنی دادگای تێههڵچونهوه بهسیفهتی پێداچوونهوهیی و بۆی ههیه سهرۆكایهتی دادگای تێههڵچوونهوهش بهسیفهتی ئهسڵی یاخود دادگای تاوانهكان بكات. 4ـ رهوانه كردنی ئهو تانووتانهی كه پێشكهش به دادگای تێههڵچوونهوه به سیفهتی تێههڵچوونهوه یاخود پێداچوونهوه دهكرێن بۆ وهرگرتنی رهسمهكانیان. 5ـ بهرزكردنهوهی راپۆرتی ساڵانه له بارهی دادوهرو كارمهندان بۆ ئهنجومهنی دادوهریی. 6ـ واژۆ كردنی نووسراوی فهرمی. 7ـ مۆڵهتدان به داوهرانی دادگاو كارمهندانی. دووهم: دهستهڵاتهكانی جێگری سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه بهم جۆرهن:ـ 1ـ له ئهستۆگرتنی كاری سهرۆكی دادگای تێههلچوونهوه له كاتی ئاماده نهبوونی. 2ـ سهرۆكایهتی كردنی یهكێك له دهستهكانی دادگای تێههڵچوونهوه یاخود دادگای تاوانهكان. 3-واژۆ كردنی نووسراوی ناردنهوهی دۆسیهی ئهو داوایانهی یهكلاكراونهتهوه به هاوپێچی بڕیارهكانی دادگای تێههڵچوونهوه بۆ دادگای تایبهتمهندی خۆی. 4ـ چاودێری دهوام كردنی دادوهرو كارمهندان. 5ـ ئهو دهستهڵاتانهی دیكه كه سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه پێی دهدات.
ماددهی بیستهم: یهكهم: دادگای تاوانهكان له مهڵبهندی دادگای تێههڵچوونهوه به سێ دادوهر و بهسهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه یان یهكێك له جێگرهكانی و ئهندامیهتی دوو جێگری دیكهی یان یهكێكیان و دادوهرێك یاخود به ئهندامیهتی دوو دادوهر كه پۆلی ههر یهكێكیان له پۆلی دووهم كهمتر نهبێ دهبهسترێ. دووهم: دادگای تاوانهكان له پارێزگاكانی تر كه دادگای تێههڵچوونهوهیان تێدانیه به سهرۆكایهتی جێگری سهرۆك له مهڵبهندی پارێزگا و ئهندامیهتی دوو دادوهر دهبهسترێ كه پۆلی ههر یهكهیان له پۆلی دووهم كهمتر نهبێ. سێیهم: ناونانی سهرۆك و ئهندامه ئهسڵیهكانی دادگای تاوانهكان و یهدهگهكان بهبڕیاری ئهنجومهنی دادوهریی و له سهرپێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دهبێ.
ماددهی بیست ویهكهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگایهك یا قهزایهك دادیهگایهكی بهرایی یا زیاتر دادهمهزرێ و دهكرێ له ناحیهكانیش به بهیاننامهیهك كه سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریی دهری دهكا پێك بهێنرێ و بۆی ههیه دهسهڵاتی شوێنی دادگاكه بۆ زیاتر له قهزا یا ناحیهیهك فراوان بكاتهوه.
ماددهی دوازدهیهم: كار به دهقی هیچ یاسا یان بڕیارێك ناكرێت كه لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكوك بێت.
ماددهی یازدهم: یاسای دهستهی گشتیی ئاسایشی ههرێمی كوردستان ـ عیراق ژماره (46) ی ساڵی 2004ی ئاسایشی ههڵدهوشێتهوه.
ماددهی دهیهم: خزمهتكردن له دهزگاكهدا و مهرجهكانی وهرگرتن تێیدا، لهسهر بنهمای لێهاتوویی و شیاوی و دهست پاكی دهبێت (الكفاءه والمۆهلات و النزاهه)، بهبێ گوێدان به بنهماكانی ناسنامهی نهتهوهیی و ئایینی وسیاسی.
ماددهی نۆیهم: سهرۆكی دهزگا بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایهو پهیڕهوی ناوخۆی تایبهت به دهزگاكه دهربكات.
ماددهی ههشتهم: كاروباری دهزگا:- یهكهم: دامهزراندنی بهڕێوهبهرانی گشتی له دهزگا له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه به گوێڕهی یاساكانی كار پێ كراو دهبێت، به مهرجێك شارهزایی وپسپۆری و ساڵانی راژهو دهست پاكی رهچاو بكرێن و پلهشیان له پلهی عهمید كهمتر نهبێت. دووهم: بهڕێوهبهران له دهزگادا له لایهن سهرۆكهكهیهوه به راسپاردهی ئهنجومهنی دهزگا دادهزمهزرێن، به مهرجێك له ههڵبژاردنهكهدا شارهزایی وپسپۆری و ساڵانی راژهو دهست پاكی رهچاو بكرێن و پلهشیان له پلهی موقهدهم كهمتر نهبێت. سێیهم: ژمێریاریی دهزگا له ژێر وردبینی و چاودێریی لیژنهیهكی تایبهتدا دهبێت، كه له لایهن سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه بۆ ئهو مهبهسته پێك دههێندرێت. چوارهم: ههموو ئهو یاسایانهی بهسهر هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆدا پهیڕهو دهكرێن، بهسهر ئهفسهرو كارمهندانی دهزگای ئاسایشی ههرێمی كوردستانیشدا پیاده دهكرێن.
ماددهی حهوتهم: ئهركهكانی ئهنجومهنی دهزگا:- یهكهم: سهرپهرشتی كردنی بهڕێوه چوونی كارو، دهركردنی بڕیاری پێویست لهم بارهیهوه. دووهم: دانانی پهیڕهوی ناوخۆ بۆ دهزگا، به ههماههنگی لهگهلأ ئهنجومهنی ئاسایشی ههرێم. سێیهم: بڕیاری پێكهێنان یان ههڵوهشاندنهوه یان لێكدانی بهڕێوهبهرایهتییهگشتییهكان و بهش و هۆبهكانی گرێ دراو به دهزگاوه له كاتی پێویستدا. چوارهم: ئاماده كردنی بودجهی دهزگا
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهركی پلاندانان و بهدواداچوونی بزووتنهوهی گهشت وگوزاری ناوچهكانی هاوینه ههوار له چوارچێوهی پلانی گشتی گهشتوگوزار له ههرێمدا جێبهجێ دهكات و ئهم ڕێگایانهی خوارهوه بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی دهگرێتهبهر:- یهكهم: بههاوئاههنگی كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا وزهی گهشت وگوزارو سهرچاوه سروشتیهكان و ناوچه ئاسهواری و مێژوویی و مهزارگهی ئایینی وهبهردێنێ بهجۆرێكی وا كه خزمهتی مهبهستی گهشت وگوزاری بكهن و پهرهیان پێ بدرێ. دووهم: هاندانی بنیات نانی شارو كۆمهڵگای گهشت وگوزاری و جێگای بووژانهوهو ئۆتێل و خانووی گهشتوگوزاری. سێیهم: دروستكردن و بهكرێدان و بهكرێگرتنی خواردنگه وگازینۆ و چایخانهو جێگای ڕابواردن و سهیرانگاو مهلهوانگهی دهستكرد و سروشتی وشوێنی بهفهرهخلیسكێ و هی دی. چوارهم: هاوكاری كردن لهگهڵ سهندیكاو رێكخراوه پیشهیی و جهماوهرییهكان و بهپێی توانا ڕهخساندنی ههموو جۆره ئاسانكارییهك بۆیان له پێناوی خولقاندنی بزووتنهوهیهكی بهرفراوانی گهشتوگوزاری. پێنجهم: ڕهزامهندیی دهربڕین لهسهر پێدانی مۆڵهت به كۆمپانیاو نووسینگهو بریكارهكانی سهفهرو گهشتوگوزاری ناوخۆو هاندانی سهفهری گهشت وگوزاری. شهشهم: پێشكهش كردنی خزمهتگوزاریی پێویستی پاره گۆڕینهوه لهناوچهو دهزگا گهشتوگوزارییهكاندا بههاوئاههنگی و ڕێككهوتن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا. حهوتهم: رێككهوتن لهگهڵ دهستهو كۆمپانیا و تاكهتاكهی خهڵكیشدا لهناوهوهی ههرێم و دهرهوهیدا و ئهمهش وهرگرتنی ڕهزامهندیی سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانی پێدهوێ. ههشتهم: هاوئاههنگی كردن لهگهڵ وهزارهتهكان و لایهنی پهیوهندیدار له بوارهكانی گهشتوگوزاریدا. نۆیهم: هاوكاری و هاوئاههنگی كردن لهگهڵ دهستهی وهبهرهێنان له ههرێمدا بۆ ڕاكێشانی وهبهرهێنهر بۆ ناو ههرێم له چوارچێوهی پلان و ئهو یاسایانهی بۆ ئهم مهبهسته دهرچووێنراون.
ماددهی بیستءدووهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه لهسهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگایهكی بهرایی بۆ سهیركردنی جۆرێك یا زیاتر له داواكان دابمهزرێنێ.
ماددهی پازدهم: فهرمانگه بۆی ههیه لێپرسینهوه لهگهڵ رێكخراو بكات ئهگهر سهرپێچی له حوكمهكانی ئهم یاسایهی كرد، بهم جۆره: یهكهم: فهرمانگه بۆی ههیه رێكخراوی سهرپێچی كاری حوكمهكانی ئهم یاسایه ئاگادار بكاتهوه بۆ لادانی سهرپێچی لهماوهی (15) رۆژدا. دووهم: له حاڵهتێكدا رێكخراوهكه سهرپێچیهكانی لهماوهی دیاری كراو له بڕگهی (1)دا لانهدا، فهرمانگه بۆی ههیه كاروچالاكی رێكخراوهكه بۆ ماوهی (30) رۆژ رابگری. سێیهم: بڕیارهكانی فهرمانگه بهر حوكمی تانهگرتن (التڤلم) لهبهردهم دادگای كارگێڕیدا له ماوهی (10) رۆژ له رۆژی پێگهیاندنی بڕیاری ڕاگرتنهكهوه دهكهوێ، دهبێ دادگاش له ماوهی (7) رۆژدا له رۆژی وهرگرتنهوه بڕیاری یهكلاكهرهوه لهبارهی سكاڵاكه (التڤلم) بدات.
ماددهی چواردهم: یهكهم: پێویسته رێكخراوهكان و تۆڕهكان حسابی بانكیان ههبێت. دووهم: رێكخراوهكان له ڕێی بودجهیهكی ساڵانهوه بهگوێرهی سیستهمی ژمێریاری پهیڕهو كراو له ههرێمدا دارایی خۆیان بهڕێوه دهبهن. سێیهم: رێكخراوهكان و تۆڕهكان راپۆرتێكی ساڵانهی دارایی پێشكهش به فهرمانگه دهكهن و لهلایهن دیوانی چاودێری دارایی له ههرێمدا وردبینی دهكرێن. چوارهم: داهات و موڵك و دارایی رێكخراو له باج و رهسمی گومرگ دهبهخشرێن. پێنجهم: ئهو رێكخراوانهی حكومهت پشتیوانی داراییان دهكات لهسهریانه راپۆرتێكی ورد دهربارهی چۆنیهتی جێبهجێكردنی پڕۆژهكانی پێشكهش به فهرمانگه بكات.
ماددهی دووهم: لهبارێكدا ئهگهر بڕیاری ژماره (137)ی رۆژی (29/12/2003) ئهنجومهنی حوكم بخرێته بهركار یان ههر بڕیارێ یان ههر یاسایێ بخرێته بهركار كه به راشكاوی یان به ضمنی ئیلغای ئهو یاسایه كه له ماددهی یهكهمی سهرهوهدا هاتووه، ئهوه، لهو بارهدا ئهو یاسایهی له ماددهی یهكهمی سهرهوهدا هاتووه دهبێته یاسایهكی تایبهت له ههرێمی كوردستانی عیراقدا.
ماددهی بیست و پێنجهم: كاركردن به حوكمی بڕگه(1) له ماددهی نهوهدو یهكهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ وه ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێـتهوه:- 1/ مێرد لهگهڵ لقی میراتگری ژنهكهی چوارهیهكی دهكهوێ و ئهگهر نهیبێ ئهوا نیوهی دهكهوێ. بهڵام ژن لهگهڵ بوونی لقی میراتگر ئهوا ههشت یهك دهگرێ و لهكاتی نهبوونیشی ئهوا چواریهك دهگرێ دوایی دهرهێنانی بهشهكهی خۆی كه بهشداریی كۆردووه له پێكهوه نانی جێ ماوهكه (التركه) (میراتهكه) دا.
ماددهی بیست و یهكهم: كاركردن به بڕگهكانی (3،1) له ماددهی چل و شهشهم له یاساكهدا رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1. لابردنی كۆتی هاوسهرگیری (خولع) به دهربڕینی (خولع)ه یاخود بهوهی كه ماناكهی دهبهخشێ، بهرامبهر قهرهبوو كردنهوهیهك زیاتر نهبێ لهوهی وهریگرتووه له مارهیی دیاریكراو و مهرجیش نییه مێردهكه بهو (خولع)ه رازی بێ ئهگهر دهركهوت بۆ دادوهر له ڕێگهی تهحكیمهوه كه ژنهكه ناتوانێ له گهڵیدا بژی.
ماددهی بیست وسێیهم: دادگای بهرایی به دادوهرێك گرێ دهدرێ و بهپێی حوكمهكانی یاسا تایبهتمهنده به سهیر كردنی ئهو داواو كاروبارانهی دهكهونه چوارچێوهی تایبهتمهندییهكهیهوه.
ماددهی سێیهم: 1. وهزیر سهرۆكی باڵای وهزارهتهكهو، بهرپرسی یهكهمی بهركارخستنی سیاسهتی وهزارهت و سهرپهرشتی بهجێ هێنانی یاساو پێڕۆو رێنماییهكانێتی. ههموو بڕیارو فهرمان و رێنماییهكیش له چوارچێوهی ئهركی وهزارهت و پێكهاتهو سهڵاحییات و كاروباری دیكهی ئیداری و دارایی و هونهرییدا، له وهزیرهوه دهردهچێ و بۆیشی ههیه ههندێ له سهڵاحییاتی خۆیشی به جێگری وهزارهت و بهرێوهبهره گشتییهكان یان ههر كهسێكی شیاو دیكهی وهزارهتهكه بسپێرێ و، بهرامبهر ئهنجومهنی وهزیرانیش بهرپرسه چونكه خۆیشی ئهندامێكی هاوكاری ئهنجومهنهكهیه. 2. بریكار یاریدهی وهزیر دهدات له سهرپەرشتی ئیش و كاری وهزارهت و ئهو ئهرك و فرمانهش دهگرێته دهست كه وهزیر پێی دهسپێرێ. 3. ناوهند (مركز)ی: وهزارهت لهمانه پێك دێت: أ- نووسینگهی وهزیر فرمانبهرێ سهرۆكایهتی دهكا بهپلهی بهرێوهبهر كه خاوهن ئهزموون و لێهاتو بێت ژمارهیێ فرمانبهر هاوكاریی دهكات. ب- نووسینگهی بریكار: فرمانبهرێ سهرۆكایهتی دهكاو چهند فرمانبهرێكیش هاوكاریی دهكهن. ج- بهرێوهبهرایهتی راگهیاندن و پێوهیكاری: بهنووسینگهی وهزیرهوه پهیوهسته. د- بهڕێوهبهرایهتی ریقابهو تهدقیق: به وهزیرهوه پهیوهسته.
ماددهی یهكهم: ئهگهر مێردێ ژنهكهی تهڵاق داو، دادگا بۆ دهركهوت كه مێردهكه به زوڵم تهڵاقی داوه و به تهڵاقدانهش ژنهكهی زهرهمهند كردووه، ئهوه، لهو بارهدا ،دادگا لهسهر داوای ژنهكه حوكمێكی ئهوتۆ بهسهر مێردهكهدا دهدات كه لهگهڵ باری دارایی و گوزهران و پلهی زوڵمهكهیدا بگونجێ و زهرهرهكان سهرجهم خهمڵ دهكرێن بهمهرجێ سهرهڕای مافه چهسپاوهكانی دیكهی ژنهكه نهفهقهكهشی له ماوهی دوو ساڵ كهمتر نهبێ و له (3) سێ ساڵیش تێنهپهرێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة