المواد القانونية
ماددهی بیستهم: كاركردن به حوكمی ماددهی چل و چوارهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- (دهشێ هۆیهكانی لێك جودابوونهوه و ههڵوهشاندنهوهی گرێبهندی هاوسهرگیریی به ههموو هۆیهكانی سهڵماندن و لهوانهش ئهو شایهدییانهی كه گوێیان لێگیراوه، ئهگهر به تهواوتر هاتبێ و ئهمهش دادگا دیاری دهكات، بهدهر لهو حاڵهتانهی كه یاسا هۆیه دیاریكراوهكانی سهڵماندنیانی دهستنیشانكردووه.
ماددهی نۆزدهم: یهكهم: كاركردن به (2،1) له بڕگهی (یهكهم) له ماددهی چل و سێیهم له یاساكهدا رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1. ئهگهر مێردهكهی بهندكرا به سزایهك ئازادی موقهییهد بكات بۆ ماوهی (3) سێ ساڵ و زیاتر، دوای ساڵێك له جێبهجێ كردنی، ههرچهنده دهرامهتی ههبێ و خهرجی بكات. 2. ئهگهر مێرد ژنهكهی بۆ ساڵێك و زیاتر به بێ پاساوی ڕهوا بهجێهێشت و ههرچهنده مێردهكه شوێنی نیشتهجێبوونی دیاربێ و دهرامهتی وای ههبێ لێی خهرج بكات. دووهم: كاركردن به حوكمی بڕگهی (سێیهم) له ماددهی چل و سێیهم له یاساكه له ههرێمی كوردستان رادهگیرێ.
ماددهی ههژدهم: كاركردن به بڕگهی (5)ی ماددهی چلهمین له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 5- ئهگهر مێرد ژنێكی دیكهی هێنا، ژنی یهكهمی مافی داواكردنی لێك جودابوونهوهی دهبێ.
ماددهی دووهم: وهزارهت، ئهم ئهرك وفرمانانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: بهرههم هێنان و و زامنكردن و دابهشكردنی وزهی كارهبا. دووهم:بهگهڕخستن وچاكردنهوهی بهردهوامی بنكهكانی بهرههمهێنانی كارهباو، تۆڕهكانی گهیاندن و دابهشكردنی. سێیهم: بهشداری كردن له بههێز كردنی ئابووریی نیشتمانیدا له بواری بهرههمهێنانی وزهو گواستنهوهی و گهیاندن به بهشدارانی بهگشت توێژهكانیهوهو كۆنترۆلأ كردنی تۆڕی كارهباو كۆكردنهوهی كرێكانی و بهرزكردنهوهی ئاستی ئهنجامدانی كار، به مهبهستی پهله لێكردن له پێشخستنی ئابووری و كۆمهڵایهتی و رۆشنبیری له ههموو لایهكی ههرێمدا له رێگهی دامهزراندنی ویستگهی بهرههمهێنی نوێ وپێشكهوتوو بۆدابینكردنی پێداویستی كارهبا بۆ ههنووكه وئاینده جگه له دامهزراندن وفراوانكردنی تۆڕی گواستنهوهو دابهشكردنی كارهبا، بۆ ئهوهی لهگهڵ پێداویستی زیادبوونی بارگهكان (الاحمال)و، بهرزكردنهوهی پلهی دڵنیاییدا بگونجێ و، گهیاندنی تهزووی كارهبا بۆ بهشداران، بهپێی ئاكارهكانی پێوانهیی داواكراو. چوارهم:ئامادهكردنی پلانی ساڵانهو دوورخایهن بۆ كهرتی كارهباو، سهرپهرشتیكردنی جێبه جێكردنی پلانه بریار لهسهردراوهكان و، ههڵسهنگاندنی ئهنجامی جێبه جێكردنه كه. پێنجهم: ئامادهكردنی لێتۆژینهوهی كهڵكی هونهری و ئابووری لهسهر پرۆژهكانی وهزارهت و، پێشنیازی تۆماركردنیان له نێو پلانهكانی وهزارهتدا و، جێبهجێكردنی پرۆژه بریار لهسهر دراوهكان و رهچاوكردنی سهلامهتیی ژینگه. شهشهم:كۆشش بۆ وهكێشكردنی سهرمایهو، هاندانی وهبهرهێنانی نیشتمانی و بیانی لهو كهرتانهدا كه پێوهندییان به ئیشوكاری وهزارهتهكهوه ههیه. حهوتهم: ههماههنگی وتهواوكاری (التكامل) لهگهلأ وهزارهتهكانی فیدراڵدا.
ماددهی سێیهم: یهكهم: وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێك دێت: 1- وهزیر :سهرۆكی باڵاو بهرپرسی ئیش و كاروئاڕاستهكردنی سیاسهتی وهزارهتهكهیهو سهرپهرشتی و چاودێریان دهكا، ههموو بڕیارو فهرمان و رینماییهكیش كه پێوهندیی بهئهركوفرمان وپێكهاتهو دهسهڵات وكاروباری دیكهی هونهری و دارایی وئیداری ورێكخستنی وهزارهتهكهوه ههبێ، بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له وهزیرهوه دهردهچن وخۆی سهرپهرشتیی جێبهجێكردنیان دهكات و بهرپرسیشه له بهردهمی ئهنجومهنی وهزیراندا چونكه خۆی ئهندامێكی هاوكاری ئهنجومهنهكهیهو، بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به بریكاری وهزاهتهكه، یان به بهڕێوبهره گشتییهكان یان به ههر فرمانبهرێكی وهزارهتهكه، كه خۆی بهباشی بزانی َ، بسپێرێ. 2- بریكاری وهزارهت: له چوارچێوهی ئهودهسهڵاتهی كه وهزیر پێی دهسپێرێ، یاریدهی وهزیر دهدات له ئاڕاستهكردن و سهرپهرشتیكردنی كاروباری وهزارهتدا.مهرجیشه بڕوانامهی زانكۆی تایبهتمهندی ههبێ. 3- نووسینگهی وهزیر: فرمانبهرێ بهپلهی بهڕێوهبهر،بهڕێوهی دهبا،كهبڕوانامهی زانكۆی ههبێ و ژمارهیێ فرمانبهریش یاریدهی دهدهن. 4- نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فرمانبهرێ به پلهی بهڕێوهبهر بهڕێوهی دهبا،كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێ. ژمارهیێ فرمانبهریش یاریدهی دهدهن. 5- راوێژكاران: له چواركهس زیاتر نابن.مهرجیشه بڕوانامهی زانكۆیان ههبێ و خاوهن ئهزموون و كارامه بن. 6- بهڕێوهبهرایهتی گشتیی كاروباری ئیداری و دارایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتیی دهكا،كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و، خاوهن ئهزموون وپسپۆربێ. 7- بهڕێوهبهرایهتی گشتیی پلاندانان و جێبهجێكردنی پرۆژهكانی كارهبا: بهڕێوهبهرێكی گشی سهرۆكایهتیی دهكا،كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و،خاوهن ئهزموون و پسپۆربێت. 8- بهڕێوهبهرایهتی گشتیی بهرههمهێنانی وزهی كارهبا: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتیی دهكا،بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و، خاوهن ئهزموون و پسپۆریش بێت. 9- بهڕێوهبهرایهتی گشتیی گواستنهوهی وزهی كارهبا: : بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و،خاوهن ئهزموون و پسپۆربێت. 10-بهڕێوهبهرایهتی گشتیی دابهشكردنی وزهی كارهبا: : بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و،خاوهن ئهزموون و پسپۆربێت. 11-بهڕێوهبهرایهتی گشتیی كۆنترۆلأ و پێوهندیكردن: : بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و،خاوهن ئهزموون و پسپۆربێت. دووهم: له ههر پارێزگایێ، له پارێزگاكانی ههرێمدا، بهڕێوهبهرایهتییهكی گشتی كارهبا پێك دههێنرێ، وفرمانبهرێ سهرۆكایهتی دهكاو بهڕێوهی دهبا،كه بڕوانامهی زانكۆی ههبێ و، خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت.
ماددهی چوارهم: یهكهم : ئهنجومهنی راۆیژكاری وهزارهت پێك دێت له: 1- وهزیر : سهرۆكه. 2- بریكاری وهزارهت : جێگری سهرۆكه. 3- نوێنهری وهزارهتی دهرامهته سروشتیهكان ـ ئهندامه ـ بهمهرجێ پلهی له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ 4- نوێنهری وهزارهتی ژینگه ـ ئهندامه ـ بهمهرجێ پلهی له پلهی بهڕێوهبهری گشتی كهمتر نهبێ 5- راوێژكاران، بهمهرجێ له سێ كهس زیاتر نهبن ــــــــــــ ئهندامن. 6- بهڕێوهبهره گشتییهكانی وهزارهتهكه ــــــــــ ئهندامن. 7- ههر شارهزایهكی پسپۆڕ،كه وهزیر، له ناو وهزارهت یان له دهرهوهی وهزارهتهوه دهستنیشانی بكات ــ ئهندامه دووهم:ئهنجومهن، دهربارهی ئهم كاروبارانهی خوارهوه (ڕاوێژ) پێشكهش دهكا: 1-رێكخستنی سیاسهتی بهرههمهێنان و گواستنهوهو دابهشكردنی وزهی كارهبا ودانانی پلانه ستراتیجیهكان. 2- رێكخستنی وهبهرهێنان له بواری كارهبادا. 3- لهسهر پێشنیازی وهزیروبهبڕیاری ئهنجومهنی راوێژكاریی وهزارهت،كریێ كارهبا دیاردهكرێ، بهمهرجێ ئهنجومهنی وهزیران پهسهندی بكات.
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: كاركردن به حوكمی بڕگهكانی (2، 3)ی ماددهی سی و نۆیهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه. 2. مێرد ناچار دهكرێت گۆژمه پارهیهك بۆ ماوهی (3) سێ مانگ له سندوقێكی تایبهتی چاودێری خێزان دابنێ لهلای دادگا لهكاتی بهرزكردنهوهی داوای تهڵاق . 3. ئهگهر مێرد ژنهكهی تهڵاق دا و لهلای دادگا ساغ بووهوه كه پیاوهكه خهتاباره له تهڵاق دانی و ژنهكهی لهو بارهیهوه تووشی زیان بووبوو، ئهوا دادگا حوكم دهدات لهسهر ئهو داوایهی ژنهكه پێشكهشی دهكات، بهوهی كه پیاوهكهی تهڵاقی داوه قهرهبووێكی وای بكاتهوه كه گونجاو بێت لهگهڵ باری دارایی و پلهی خهتاو توندوتیژیهكهیداو تێكرا تهخمین دهكرێ به مهرجێك كهمتر نهبێ له نهفهقهی سێ ساڵ و زیاتریش نهبێ له پێنج ساڵ جگه لهو مافانهی دیكهی كه سهلمێنراون. دووهم: بڕگهیهك به زنجیرهی(4) دهخرێته سهر ماددهكه بهم جۆرهی خوارهوه: 4. حكومهتی ههرێم چاودێری ژنی تهڵاقدراوكه هیچ دهستكهوتێكی نهبێ دهخاته ئهستۆی خۆی و پارهیهكی مانگانهی لهلایهن چاودێری كۆمهڵایهتی بۆ تهرخان دهكرێ، تاكو دهرفهتێكی كاركردنی بۆ دهرهخسێ، یاخود شوو دهكاتهوه.
ماددهی شازدهم: كاركردن به حوكمی بڕگهی (1) له ماددهی سی و ههشتهم له یاساكهدا رادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه. تهڵاق دوو بهشه: 1. گیڕانهوهیی(رهجعی): دهشێ مێرد لهكاتی عیدده سهردانی ژنهكهی بكات بێ گرێبهستكردنهوه به مهرجێك ئارهزووی ههردووكیان لهسهر چاكبوونهوهبێت.
ماددهی پازدهم: كاركردن به حوكمی بڕگهی (2) له ماددهی سی و حهوتهم له یاساكهدا ڕادهگیریی و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- ئهو تهڵاقه ناكهوێ كه به ژماره گوتراوه یا، به هێما، مهگهر یهكێك نهبێ و تهلاقی (موعتهدده)ش ناكهوێ.
ماددهی چواردهم: كاركردن به ماددهی سی و پێنجهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1- تهڵاقی سهرخۆش یان شێت و كهم ئهقل و ناچاركراو یان ئهو كهسهی شت لێك جیاناكاتهوه له ئهنجامی تووڕهیی یان كارهساتی كتوپڕیاخود پیریی یان نهخۆشی ناكهوێ. 2- تهڵاقی ئهو نهخۆشه دهكهوێ كه نهخۆشی مهرگێتی یان له بارێكدا بووه كه ئهگهری له ناوچوونی زۆربێ، ئهگهر لهو نهخۆشیهدا یان لهو حاڵهتهدا مرد، به مهرجێك ههستی جیاكردنهوهی له دهست نهدابێت، ژنهكهی دهبێته میراتگری ههرچهنده تهڵاقهكهش (بائین) بێت.
ماددهی سێزدهم: كاركردن به حوكمی ماددهی سی وچوارهم له یاساكهدا ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- یهكهم: تهڵاقدان بریتیه له ههڵگرتنی پهیوهندیی هاوسهرگیریی به شێوهیهكی راشكاو كه شهرع و یاسا دهلالهتی لهسهر دهكهن بهبێ بهستنهوه به دارشتنێكی سنووردار، یان زمانێكی دیاری كراو به كهوتنی لهلایهن مێرد یان ژن ئهگهر یهكێكی كرده بریكاری خۆی یان سهر پشك كرابێت یاخود له دادوهرهوه بێ. دووهم: گوێ به وهكالهت نادرێ له كاتی رێكارهكانی تۆژینهوهی كۆمهڵایهتی و تهحكیم و له كهتنی تهڵاق، ئهگهر بهربهستێك نهبێ له ئامادهبوونی یهكێك لهدوو هاوسهرهكه. سێیهم: گوێ به تهڵاق نادرێ به ئامادهبوونی دوو شایهدی ڕاستگۆ نهبێ له كاتی كهوتنیدا یان دان پێدانانی لهبهردهم ههردووكیان یان لهبهردهم دادوهردا.
ماددهی پێنجهم : یهكهم: ئهركوفرمان و ئیشی تایبهتی پێكهاتهكانی وهزارهتهكه،به پهیرهوێك دیاردهكرێن. دووهم:وهزیر، بۆی ههیه،بهڕێوهبهرایهتی،یان بهش، یان هۆبه،له پێكهاتهكانی وهزارهتدا بهپێی پێداویستی ئیشهكانیان،له كاتی پێویستدا،بكاتهوه یان لێكیان بدات،یان پووچهڵیان بكاتهوه. سێیهم:وهزیر بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی وبهش وهۆبهی نوێ بكاتهوه، یان تێكهڵاویان كات، یان پووچهڵیان بكاتهوه، له چوارچێوهی پێكهاتهكانی وهزارهت وبهپێی پێداویستی كارهكانی.
ماددهی شهشهم: وهزیر،بۆی ههیه رێككهوتن،لهگهلأ كۆمپانیا نیشتمانی و بیانییهكاندا، لهبارهی پرۆژهكانی كارهباوه،ببهستێ.
ماددهی حهوتهم:كار بههیچ دهقێك ناكرێت كه ناكۆك بێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا.
ماددهی ههشتهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و،لایهنه پێوهندیدارهكان، حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنهكار.
ماددهی نۆیهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهركردنییهوه دهخرێتهكارو، له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان) دا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه لهم یاسایهدا ماناكانی بهرامبهریانه لهم یاسایهدا: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عیراق دووهم: وهزارهت: وهزارهتی دارایی و ئابووری ههرێم سێیهم: وهزیر: وهزیری دارایی و ئابووری ههرێم چوارهم: بریكار: بریكاری وهزارهتی دارایی و ئابووری ههرێم پێنجهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی وهزارهت
ماددهی شهست و یهك : ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچونییهوه جێبهجێ دهكرێ وه له ڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی شهست: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆجێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنی.
ماددهی پهنجا ونۆ: یهكهم: كاربههیچ دهقێكی یاسایی یان بریاریك ناكرێ گهر لهگهل حوكمهكانی ئهم یاسایه كۆك نهبێت. دووهم: حوكمهكانی یاسای وهبهرهێنانی ههرێمی كوردستانی ژماره (4)ی ساڵی 2006 بهسهر پڕۆسهكانی نهوت دا جێبهجێ ناكرێت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة