أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: یهكهم: لێبووردنی گشتی ههموو حوكمدراوان دهگرێتهوه بهندكراو و گیراوهكان لهفهرمانگهكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی لهههرێمدا لهو ماوهیهی كه ماویانه له حوكمهكهیاندا كه لهلایهن دادگاكانی ههرێمهوه دهرههقیان دهرچووه لهو كێشانهی ئاشتهوایی كراوه یان دهكرێت لهنێوان لایهنهكان لهبهردهم لیژنهی پێك هێنراو و له ماوهیهكدا كه له( چوارمانگ) له رۆژی كاركردن بهم یاسایه تێپهڕ نهكات و دهستبهجێ ئازاد دهكرێن. دووهم: ماوهی سزای حوكمدراو بۆ بهندی و دهستبهسهران ( النزلاْ و المودعین )له فهرمانگهكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی له ههرێمدا به رێژهی ( 20% ) كهم دهكرێتهوه لهو ماوهیهی كه له سزا ئهسڵیهكهدا هاتووه، كه لهلایهن دادگاكانی ههرێمهوه دهرههقیان دهرچووه لهو كێشانهی ئاشتهوایی نهكراوه له نێوان لایهنهكان و ئهو ماوهیهی كه كهمیش كراوهتهوه وهك ماوهی بهسهرچوو له فهرمانگهكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی بۆ مهبهستی ئازادكردنی مهرجدار ههژمار دهكرێت، بهدهر له ئهنجامدهرانی ئهو تاوانانهی له ماددهی شهشهمی ئهم یاسایهدا هاتووه.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: سوود مهند نابن له حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهو بهند و دهستبهسهرانهی (النزلا والمودعون )كه سوودیان له حوكمهكانی یاسای ژماره (4)ی ساڵی 2007 یاسای لێبوردنی گشتی وهرگرتووه یا ههر یاساو بڕیارێك كه پێش ئهو دهرچووه، ههروهها بڕیارهكانی لێبوردنی تایبهت كه لهسهرۆكی ههرێمهوه دهرچووه و ئهنجامدهرانی ئهم تاوانانه: یهكهم: ئهو تاوانانهی له یاسای پاراستنی بیانیان و ئهوانهی كار دهكهن لهگهڵ رێكخراوهكانی نهتهوه یهكگرتوووهكان و رێكخراوهكانی مرۆیی له ههرێمی كوردستان ژماره (6)ی ساڵی 1992 و یاسای سزادانی حیازه و دروست كردن و بهكار هێنانی تهقهمهنی ژماره (8)ی ساڵی 1992 و یاسای بهرهنگار بوونهوهی تیرۆر ژماره (3)ی ساڵی 2006ی ههموار كراودا، هاتوون. دووهم: ئهو تاوانانهی گرێدراو به ئاسایشی ناوخۆ و دهرهوهی ههرێم. سێیهم: بازرگانی كردن به هۆشبهرهكان. چوارهم: بازرگانی كردن به داو و دهرمان و خۆراكی تێكچوو پێنجهم: بهرتیل و دزینی سامانی گشتی. شهشهم: تهزویر كردنی دراو و كاغهزی پاره و بانكهنۆت. حهوتهم: زینای مهحرهم. ههشتهم: دهستدرێژیی سێكس و نێربازی و ههتكردنی نامووس . نۆیهم: تاوانی كوشتن بهبیانووی ئابڕوو سڕینهوه.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: یهكهم: به مهبهستی جێبیهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه لیژنهیهك یان زیاتر له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه له ههرێمدا به سهرۆكایهتیی دادوهرێك كه پلهكهی له پلهی دووهم كهمتر نهبێت و ئهندامیهتیی ههر یهك له نوێنهری وهزارهتهكانی داد و ناوخۆ و كار و كاروباری كۆمهڵایهتی و سهرۆكایهتیی داواكاریی گشتی پێك دێت و، ههر لایهنێكیش نوێنهرانی خۆی كاندید دهكات بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه. دووهم: بڕیارهكانی كه بهپێی ئهم یاسایه له لیژنهكهوه دهردهچن قابیلی تانهلێدانن به شێوهی پێداچوونهوه (تهمییز) له لای دادگای پێداچوونهوه (تهمییز)ی ههرێمدا له لایهن ئهندامی داواكاریی گشتی یان له لایهن خهڵكانی پهیوهندیدارهوه (زهرهرمهند)ـهوه له ماوهی (سی) رۆژدا له رۆژی دهرچوونییهوه، ئهو بڕیارهی له لایهن دادگای تهمییزیشهوه دهردهچێت یهكلاكهرهوه دهبێت. سێیهم: دهبێ لێژنهكانی تایبهتمهند به جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه ماوهی (حجز) كردنی ئهم كهسانهی كه ئهم یاسایه دهیانگرێتهوه ئهژماربكات. چوارهم: دهبێ لێژنه كارهكانی خۆی له ماوهی چوار مانگدا له رۆژی دهست پێ كردن به كارهكانییهوه تهواو بكات، به تهواو بوونیشی لیژنهكه به ههڵوهشاوه دادهندرێت.
ماددهی بیست و شهشهمین:
ماددهی بیست و شهشهمین: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه جێیهجێ بكات.
ماددهی بیست و حهفتهمین:
ماددهی بیست و حهفتهمین: ئهم یاسایه له مێژووی دهرچوونیهوه كاری پی دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی دووهم :
ماددهی دووهم : وهزارهت ئهم ئهرك وفهرمانانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ:- یهكهم: پێشنیاركردنی پلانه گشتیهكان بۆ سیاسهتی ئاوهدانكردنهوه و نیشتهجێكردنی ههرێم له بوارهكانی نیشتهجێكردن و خانووبهره وە ڕێگهوبان لهوانهش (ڕێگهی هاتوچۆی خێرا)و پرد و تونێل و فرگه و هێلی ئاسنی بۆ چارهسهركردنی قهیرانی نیشتهجێیی و دروست كردنی تۆڕی ڕێگهوبانی نوێ به ههمووجۆرهكانی و پاشكۆكانییهوه. دووهم: ههڵستان به توێژینهوهی تایبهت له ناو بواری كهرتی وهزارهتدا و لێكۆلینهوه له جهدوای تهكنیكی و ئابوری ئهو پرۆژانهی كه لهناو پلانی وهزارهتدا پێشنیاز دهكرێن. سێیهم: دنانی نهخشه و بهرنامهی كار بۆ پلانه پهسندكراوهكانی ئهو پڕۆژانهی كه دراونهته دهست و وێرای جێبهجێكردنی ئهو پڕۆژانهش كه پهیوهستن به جێبهجێكردنێكی ڕاستهوخۆ لهلایهن پێكهاتهكانی وهزارهتهوه یان ئهوهتا بۆ بهڵێندهر یان ڕاوێژپێكراوهكان ڕهوانه بكرێن. چوارهم: بهشداری له ئامادهكاری خهسڵهته تهكنیكیهكاندا به پێی بارودۆخی ههرێم. پێنجهم: جێبهجێكردنی سیاسهتی بڕیارلهسهردراوی وهزارهت و پێشنیازكردنی پلانی (ساڵانه و قۆناغبهندی و دوورخایهن)ی پێویست بۆ حێبهجێكردنیان. شهشهم: جێبهجێكردنی ئهو پڕۆژانهی لهلایهنانی دیهوه له ڕێگهی پێكهاتهكانی جێبهجێكردن و نهخشهسازی وهزارهتهوه یان له ڕێگهی كۆمپانیا تایبهتمهندیهكان له كهرتی تایبهتدا پێی سپێردراوه. حهوتهم: ههڵستان به پاراستنی ڕێگهوبانهگشتیهكان لهوانهش ڕێگهكانی هاتوچۆی خێرا كه دهكهونه دهرهوهی سنوری شارهوانیهكان و پاراستنی و بهگهڕخستنی پردهكان و ویستگه تهوهرییهكانی قهپان و بازگهكان وێرای دانانی كهلوپهلهكانیان و پارێزگاریش له ڕۆخوچۆنی رێگهوبان به پێی یاسای ڕۆخوچانه قهدهغهكراوی(محرمات) ڕێگهوبانهكان. ههشتهم: ههڵستان به تاوتوێكردن و ههڵسهنگاندنی پلانه تایبهتهكانی وهبهرهێنهران سهبارهت به ئاوهدانكردنهوه ونیشتهجێكردن له ههرێم له نێو تایبهتمهندێتی وهزارهتدا. نۆیهم: بایهخدان به پهرهپێدان و ئاوهدان كردنهوهی دێهاتهكانی كوردستان .
ماددهی بیست و ههشتوهم:
ماددهی بیست و ههشتوهم: چوونه پاڵ سهندیكا به داواكارییهكی نووسراو دهبێت و پێشكهش به ئهنجومهن دهكرێت و بهڵگهنامهی پێویستی پێوه دهلكێنرێ و ئهنجومهنیش دهبێ بڕیارێكی یهكلاكهرهوه له بارهی داواكارییهكهی له ماوهی یهك مانگ له مێژووی تۆمار كردنی ئهو داوایهی بدات و له بارهی رهفز كردنیشی پێویسته هۆیهكانی بهدیار بخات و خاوهن داواكه مافی (تهمییز) كردنی ههیه له لای دادگای پێداچوونهوه (التمییز) له ماوهی (30) سی رۆژدا له مێژووی ئاگادار كردنیهوه، ئهگهر هاتوو ئهو ماوهیه كۆتایی هات و داواكارییهكه یهك لا نهكرایهوه، ئهوا ئهو كهسه به وهرگیراو دادهنرێ.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: ماددهی سێیهم ههموار دهكرێ، بڕگهی دووهمی دهخرێته سهرو بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: 1. وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهتهكهیهو بهرپرسی ئاراسته كردنی ئیشهكانێتی و، ههموو بەڕیارو رێنمایی و فهرمانهكانی ئیش و كاری وهزارهتهكهو پێكهاتهو صهڵاحییات و كاروباری دیكهی ئیداری و هونهری له چوارچێوهی ئهم یاسایهو یاسا بهركارخراوهكانی تردا ههمووی ههر له لایهن خۆیهوه دهردهچێ و، وهزیر بهرامبهر به ئهنجومهنی وهزیران بهرپرسه ، چونكه خۆی ئهندامێكی هاوكاره له ئهنجومهنهكهدا. 2. بریكاری وهزارهت: له چوارچێوهی ئهو صهڵاحییاتهی كه وهزیر پێی دهسپێرێ یاریدهی وهزیر دهدا له ئاراسته كردنی وهزارهتهكه و سهرپهرشتیی كاروباری یاسایی و هونهری ئیداری و دارایی و رێكخستندا، به مهرجێ دادوهر (حاكم) بووبێ، ماف و سیفهتی دادوهریهكهشی ههر بۆ ئهمێنێ و پارێزراوه.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران و لایهنانی پهیوندیدار حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك بن.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم : مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، ئهو واتایانهی بهرامبهریانه : یهكهم:ههرێم : ههرێمی كوردستان- عێراق. دووهم:ئهنجومهنی وهزیران : ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێم . سێیهم:وهزارهت : وهزارهتی گواستنهوه. چوارهم:وهزیر : وهزیری گواستنهوه. پێنجهم:بریكار : بریكاری وهزارهت. شهشهم:دهستهڵاتهكانی وهزارهت : وهزارهت، خۆی له ههموو كاروباری گواستنهوه بهرپرسه له ههرێمدا به ههموو جۆرهكانیهوه،. حهوتهم:گواستنهوهی زهمینی :گواستنهوهی گهشتیاران و رێبواران و شتومهكه ( بضاعه) به هۆی ئۆتومبیل وشهمهندهفهران لهناوهوهی شاران و له نێوان شارهكانی ههرێم و دهرهوه، ههروهها له دهرهوهی عێراقیشدا،. ههشتهم:گواستنهوهی ئاسمانی : گواستنهوهی گهشتیاران و شتومهكه له نێوان فڕۆكهخانهكانی ههرێم و عێراق و دهرهوهیدا . نۆیهم:گهراج : ناوچهیهكی دیار كراوه له زهوی و بینایهو سهر گیراوی لهسهر دروست كراوه بۆ ئاسانكاری كارهكانی و گواستنهوهی گهشتیاران لهناوهوهو نێوانی شارهكان و دهرهوهیدا . دهیهم:فڕۆكهخانهی نێو دهوڵهتی : فڕۆكهخانهیهكه، حكومهت له ههرێمدا دیار دهكا بۆ جموجۆلی ئاسمانی بهرهو ناوهوهو دهرهوهیدا . رێكارهكانی پهیوهست به گومرگ و كۆچبهری و، تهندروستیو، حیجری تهندروستی بۆ ئاژهڵان و، رووهكان دهگرێته بهر و لهگهڵ رێكاری دیكهی هاوشێوهیان . یازدهم:فڕۆكهخانه : گۆڕهپانێكی دیار كراوه لهسهر رووی زهوی یان لهسهر رووی ئاودا، بینایهو دامهزراوو ئامێرو ئامرازی تێدایه . ههمووی یان بهشێكی بۆ گهیشتن و دهرچوون و جموجۆلی فرۆكه تهرخان كراوه .
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: پێویســـــته كۆمپانیاكانی پهیوهندی كردن، ئهوانهی كه له ههرێمــدا كاردهكهن ئهمانهی خوارهوه بكهن: یهكهم: پلیتی مۆبایلی ئهلكترۆنی و ئامێرهكانی پهیوهندییه ئهلكترۆنیهكان و تهلهفۆنه گوازراوهكانی دیكه كه لهو كۆمپانیایهوه دهرچوون بهر له جێبهجێ كردنی ئهم یاسایه به ناوی ئهو كهسهی ههیهتی و هاوبهش نیه تۆمار دهكرێ و ئهمهش له ماوهی شهش مانگ دهبێ له رۆژی تهواو بوونیهوه و ههڵوهشاندنهوهی پلیتی ئهو كهسهی له لایهتی گهر لهو ماوهیه سهردانی كۆمپانیاكه نهكات. دووهم: پێشكهش كردنی ههر زانیارییهكی پهیوهندیی به پلیتی بهشداربوون و بهشداربووهوه ههبێ بۆ دادگای تایبهت له كاتی پیویستدا. سێیهم : ئهو كۆمپانیایهی سهرپێچی بڕگهكانی (یهكهم و دووهم) لهم ماددهیه دهكهن بهغهرامهیهك سزادهدرێ كه له پهنجا ملیۆن دینار كهمتر نهبێ و له سهد ملیۆن دیناریش زیاتر نهبێ.
ماددهی شازده:
ماددهی شازده: سهرۆكی زانكۆ ئهم سهڵاحییاتانهی خوارهوهی ههیه: 1- سهرۆكایهتی ئهنجومهنی زانكۆ دهكات و بانگهێشتی ئهنجومهن دهكات بۆ كۆبوونهوهی ئاسایی و نائاساییش، بڕیارهكانیشی دهخاته بهركارو لهبهرامبهر ههموو لایهنێكیشدا نوێنهرایهتی زانكۆ دهكات. 2- بهپێی حكومهكانی یاساو پێرۆ پهیوهندیدارهكان و ئهو فهرمان و رێنماییانهش كه له وهزارهتهكهوه دهردهچن ئیداری كاروباری زانستی و ئیداری و دارایی زانكۆ بهڕێوه دهبات. 3- بهپێی یاساگهل و پێرۆ و رێنماییه بهركارهكانیش ئیدارهی ئهموالی گواستهنی و ناگواستهنیش بهڕێوهدهبات. 4- قازانجهكانی نووسینگهو عیادهی راوێژكارهكان دابهش دهكا، (40%)ی بۆ زانكۆ تهرخان دهكاو دهخرێته سندوقێكی تایبهتهوه بۆ بهرهوباشتربردنی بزاڤی زانستی و خزمهتی زانكۆ خهرج دهكرێ و، (60%)یشی بهسهر كارمهندهكانیدا دابهش دهكرێ. 5- دامهزراندنی سهرۆكانی بهش و لق و یاریدهدهرانی عهمیدهكان له كۆلێژهكاندا. 6- سهرۆكی زانكۆ بۆی ههیه ههندێ له سهڵاحییاتی خۆی بدات به عهمیدهكان و یاریدهدهرهكانی، یان به ههر كهسێ كه خۆی پێی باش بێت.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم : ههر دهقێ لهگهڵ حكومهكانی ئهم یاسایهدا نهگونجێ كاری پێناكرێ .
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر دادگا لایهنهكانی شكایهت رهوانهی لیژنهیهك بكات كه لهشارهزا و پسپۆران پێك دههێنرێ بۆ چاكردنههی نێوانیان پێش ئهوهی كێشهكه رهوانهی دادگای تایبهتمهند لهو كێشانه بكرێت كه ئهشێ ئاشتهواییان تێدا بكرێت، بهمهرجێ كار له رێكارهكانی پاراستن نهكات كه لهم یاسایهدا هاتووه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: حوكمهكانی یاسای سزادانی عێراقی ژماره (111)ی ساڵی 1969 ی ههمواركراو و یاسای ئوسووڵی دادگایی كردنی سزاییهكانی ژماره (23)ی ساڵی 1971ی ههمواركراو و یاسای ههمواركردنی پیادهكردنی یاسای باری كهسێتی ژماره (15)ی ساڵی 2008 و یاساكانی دیكهی بهركار له ههرێم پێاده دهكرێن ئهگهر هیچ دهقێك لهم یاسایهدا لهسهری نههاتبوو.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ناوی یاسای ژماره (12)ی ساڵی 1997 له یاسای (كۆڕی زانیاریی كوردستانی عیراقهوه) ههمواردهكرێ بۆ (یاسای ئهكادیمیای كوردی).
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم : وهزیر، بۆی ههیه، بهڕێوهبهرایهتی و بهش و هۆبه، له پێكهاتهی وهزارهتهكهدا بهپێی پێداویستی ئیشهكانیان، بكاتهوه، یان یهكیانبخات یان پۆچهڵیان بكاتهوه.