المواد القانونية

مادده‌ی پازده‌م

مادده‌ی پازده‌م: فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ رێكخراو بكات ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ی كرد، به‌م جۆره‌: یه‌كه‌م: فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ رێكخراوی سه‌رپێچی كاری حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئاگادار بكاته‌وه‌ بۆ لادانی سه‌رپێچی له‌ماوه‌ی (15) رۆژدا. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا رێكخراوه‌كه‌ سه‌رپێچیه‌كانی له‌ماوه‌ی دیاری كراو له‌ بڕگه‌ی (1)دا لانه‌دا، فه‌رمانگه‌ بۆی هه‌یه‌ كاروچالاكی رێكخراوه‌كه‌ بۆ ماوه‌ی (30) رۆژ رابگری. سێیه‌م: بڕیاره‌كانی فه‌رمانگه‌ به‌ر حوكمی تانه‌گرتن (التڤلم) له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕیدا له‌ ماوه‌ی (10) رۆژ له‌ رۆژی پێگه‌یاندنی بڕیاری ڕاگرتنه‌كه‌وه‌ ده‌كه‌وێ، ده‌بێ دادگاش له‌ ماوه‌ی (7) رۆژدا له‌ رۆژی وه‌رگرتنه‌وه‌ بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌باره‌ی سكاڵاكه‌ (التڤلم) بدات.

مادده‌ی چوارده‌م

مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ رێكخراوه‌كان و تۆڕه‌كان حسابی بانكیان هه‌بێت. دووه‌م: رێكخراوه‌كان له‌ ڕێی بودجه‌یه‌كی ساڵانه‌وه‌ به‌گوێره‌ی سیسته‌می ژمێریاری په‌یڕه‌و كراو له‌ هه‌رێمدا دارایی خۆیان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن. سێیه‌م: رێكخراوه‌كان و تۆڕه‌كان راپۆرتێكی ساڵانه‌ی دارایی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ ده‌كه‌ن و له‌لایه‌ن دیوانی چاودێری دارایی له‌ هه‌رێمدا وردبینی ده‌كرێن. چواره‌م: داهات و موڵك و دارایی رێكخراو له‌ باج و ره‌سمی گومرگ ده‌به‌خشرێن. پێنجه‌م: ئه‌و رێكخراوانه‌ی حكومه‌ت پشتیوانی داراییان ده‌كات له‌سه‌ریانه‌ راپۆرتێكی ورد ده‌رباره‌ی چۆنیه‌تی جێبه‌جێكردنی پڕۆژه‌كانی پێشكه‌ش به‌ فه‌رمانگه‌ بكات.

مادده‌ی دووه‌م:

مادده‌ی دووه‌م: له‌بارێكدا ئه‌گه‌ر بڕیاری ژماره‌ (137)ی رۆژی (29/12/2003) ئه‌نجومه‌نی حوكم بخرێته‌ به‌ركار یان هه‌ر بڕیارێ یان هه‌ر یاسایێ بخرێته‌ به‌ركار كه‌ به‌ راشكاوی یان به‌ ضمنی ئیلغای ئه‌و یاسایه‌ كه‌ له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ئه‌و یاسایه‌ی له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌ ده‌بێته‌ یاسایه‌كی تایبه‌ت له‌ هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: كاركردن به‌ حوكمی بڕگه‌(1) له‌ مادده‌ی نه‌وه‌دو یه‌كه‌م له‌ یاساكه‌دا ڕاده‌گیرێ وه‌ ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێـته‌وه‌:- 1/ مێرد له‌گه‌ڵ لقی میراتگری ژنه‌كه‌ی چواره‌یه‌كی ده‌كه‌وێ و ئه‌گه‌ر نه‌یبێ ئه‌وا نیوه‌ی ده‌كه‌وێ. به‌ڵام ژن له‌گه‌ڵ بوونی لقی میراتگر ئه‌وا هه‌شت یه‌ك ده‌گرێ و له‌كاتی نه‌بوونیشی ئه‌وا چواریه‌ك ده‌گرێ دوایی ده‌رهێنانی به‌شه‌كه‌ی خۆی كه‌ به‌شداریی كۆردووه‌ له‌ پێكه‌وه‌ نانی جێ ماوه‌كه‌ (التركه‌) (میراته‌كه‌) دا.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: كاركردن به‌ بڕگه‌كانی (3،1) له‌ مادده‌ی چل و شه‌شه‌م له‌ یاساكه‌دا راده‌گیرێ و ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: 1. لابردنی كۆتی هاوسه‌رگیری (خولع) به‌ ده‌ربڕینی (خولع)ه‌ یاخود به‌وه‌ی كه‌ ماناكه‌ی ده‌به‌خشێ، به‌رامبه‌ر قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌یه‌ك زیاتر نه‌بێ له‌وه‌ی وه‌ریگرتووه‌ له‌ ماره‌یی دیاریكراو و مه‌رجیش نییه‌ مێرده‌كه‌ به‌و (خولع)ه‌ رازی بێ ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت بۆ دادوه‌ر له‌ ڕێگه‌ی ته‌حكیمه‌وه‌ كه‌ ژنه‌كه‌ ناتوانێ له‌ گه‌ڵیدا بژی.

مادده‌ی سێیه‌م:

مادده‌ی سێیه‌م: 1. وه‌زیر سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌و، به‌رپرسی یه‌كه‌می به‌ركارخستنی سیاسه‌تی وه‌زاره‌ت و سه‌رپه‌رشتی به‌جێ هێنانی یاساو پێڕۆو رێنماییه‌كانێتی. هه‌موو بڕیارو فه‌رمان و رێنماییه‌كیش له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌ركی وه‌زاره‌ت و پێكهاته‌و سه‌ڵاحییات و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و دارایی و هونه‌رییدا، له‌ وه‌زیره‌وه‌ ده‌ردهچێ و بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ سه‌ڵاحییاتی خۆیشی به‌ جێگری وه‌زاره‌ت و به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان یان هه‌ر كه‌سێكی شیاو دیكه‌ی وه‌زاره‌ته‌كه‌ بسپێرێ و، به‌رامبه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش به‌رپرسه‌ چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاری ئه‌نجومه‌نه‌كه‌یه‌. 2. بریكار یاریده‌ی وه‌زیر ده‌دات له‌ سه‌رپە‌رشتی ئیش و كاری وه‌زاره‌ت و ئه‌و ئه‌رك و فرمانه‌ش ده‌گرێته‌ ده‌ست كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ. 3. ناوه‌ند (مركز)ی: وه‌زاره‌ت له‌مانه‌ پێك دێت: أ- نووسینگه‌ی وه‌زیر فرمانبه‌رێ سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا به‌پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر كه‌ خاوه‌ن ئه‌زموون و لێهاتو بێت ژماره‌یێ فرمانبه‌ر هاوكاریی ده‌كات. ب- نووسینگه‌ی بریكار: فرمانبه‌رێ سه‌رۆكایه‌تی ده‌كاو چه‌ند فرمانبه‌رێكیش هاوكاریی ده‌كه‌ن. ج- به‌رێوه‌به‌رایه‌تی راگه‌یاندن و پێوه‌یكاری: به‌نووسینگه‌ی وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌سته‌. د- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ریقابه‌و ته‌دقیق: به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌سته‌.

مادده‌ی یه‌كه‌م

مادده‌ی یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر مێردێ ژنه‌كه‌ی ته‌ڵاق داو، دادگا بۆ ده‌ركه‌وت كه‌ مێرده‌كه‌ به‌ زوڵم ته‌ڵاقی داوه‌ و به‌ ته‌ڵاقدانه‌ش ژنه‌كه‌ی زه‌ره‌مه‌ند كردووه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ،دادگا له‌سه‌ر داوای ژنه‌كه‌ حوكمێكی ئه‌وتۆ به‌سه‌ر مێرده‌كه‌دا ده‌دات كه‌ له‌گه‌ڵ باری دارایی و گوزه‌ران و پله‌ی زوڵمه‌كه‌یدا بگونجێ و زه‌ره‌ره‌كان سه‌رجه‌م خه‌مڵ ده‌كرێن به‌مه‌رجێ سه‌ره‌ڕای مافه‌ چه‌سپاوه‌كانی دیكه‌ی ژنه‌كه‌ نه‌فه‌قه‌كه‌شی له‌ ماوه‌ی دوو ساڵ كه‌متر نه‌بێ و له‌ (3) سێ ساڵیش تێنه‌په‌رێ.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زیر، بۆی هه‌یه‌، به‌پێی رێنمایی، ده‌رماڵه‌ به‌كارمه‌ندان به‌پێی سروشتی ئیشه‌كه‌ی یان جێگای جوگرافیی ئیشه‌كه‌ی یان به‌پێی به‌رپرسیارێتی وه‌زیفی یان به‌پێی به‌ ئه‌زموونیی ئه‌و كاره‌مه‌نده‌، ببه‌خشێ.

مادده‌ی شازده‌

مادده‌ی شازده‌: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌ن به‌ده‌نگدانی نهێنی نوێنه‌رێ (جێگرێ) بۆ نه‌قیب له‌ناو ئه‌ندامه‌كانی خۆیدا هه‌ڵده‌بژێرێ. دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن هه‌ر هیچ نه‌بێ مانگی جارێك كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی سازده‌دات و، ده‌شێتیش له‌سه‌ر داوای نه‌قیب یان داوای سێیه‌كی ئه‌ندامه‌كانی، كۆبوونه‌وه‌گه‌لی ناوه‌خت (أستثنائي) ساز بدات.

مادده‌ی دوازده‌

مادده‌ی دوازده‌: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا، له‌ ماوه‌ی مانگی كانونی دووه‌می هه‌موو ساڵێكدا كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ساڵانه‌، به‌ ئاماده‌ بوونی نه‌قیب و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن وسه‌رۆكانی لقه‌كانی پارێزگاكان بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌ سازبدات: 1. ئیقراركردنی بوجه‌ی ساڵانه‌و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 2. وتووێژ له‌سه‌ر راپۆرتی ساڵانه‌و كاروباری سه‌ندیكاو ئیقراركردنیان. 3. سه‌یركردن پێشنیاره‌كان كه‌ له‌باره‌ی هه‌مواركرنی یاساو پێرۆی ناوخۆی سه‌ندیكاوه‌ دێن بۆ ئه‌نجومه‌ن.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: 1. پزیشكی ددان دوای وه‌رگرتنی ئیجازه‌، ناشێ له‌ هه‌رێمدا زیاتر له‌ یه‌ك عیاده‌ بكاته‌وه‌. 2. پزیشكی ددان تا نازناوی پسپوڕی وه‌رنه‌گرێ و له‌ سه‌ندیكا تۆماری نه‌كا مافی ئه‌وه‌ی نابێ، ئه‌و نازناوه‌ له‌ هیچ لقىَ لة لقه‌كانی پزیشككاریی دداندا هه‌ڵبگرێ. 3. پزیشكانی ددان، ئه‌وانه‌ی سه‌ر به‌ ده‌وڵه‌تن یان سه‌ر به‌كه‌رته‌كانی دیكه‌ن، بۆیان هه‌یه‌ به‌پیێ به‌ندو به‌ستێ كه‌ سه‌ندیكا بۆیان دیارده‌كا پیشه‌ی خۆیان دوای ده‌وامی ره‌سمییش، موماره‌سه‌ بكه‌ن.

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌نجومه‌نی ڕاوێژكاریی وه‌زاره‌ت: له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: 1. وه‌زیر: سه‌رۆكه‌. 2. بریكاری وه‌زاره‌ت: جێگری سه‌رۆكه‌. 3. ڕاوێژكاره‌كان: ئه‌ندامن. 4. به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان: ئه‌ندامن. 5. هه‌ر شاره‌زایه‌كی دی، كه‌وه‌زیر له‌ناو وه‌زاره‌ته‌كه‌ یان له‌ ده‌ره‌وه‌یدا به‌باشی بزانێ: ئه‌ندامه‌.

مادده‌ی دوازده‌یه‌م:

مادده‌ی دوازده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ڕۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێ ده‌كرێ.

مادده‌ی یازده‌یه‌م:

مادده‌ی یازده‌یه‌م: ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكا.

مادده‌ی ده‌یه‌م:

مادده‌ی ده‌یه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌ پێ پێویست له‌ چوارچێوه‌ی دام و ده‌زگاكانیدا به‌ش و هۆبه‌ی (اقسام وشعب)ی نوێ پێك بێنێ یا له‌ یه‌كیان بدا.

مادده‌ی هه‌شته‌م:

مادده‌ی هه‌شته‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ كۆمیته‌ی كاتی و هه‌میشه‌یی دروست بكات به‌ كارێكی دیاری كراو.

مادده‌ی نۆزده‌:

مادده‌ی نۆزده‌: مادده‌ی بیست و سێ هه‌موارده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: رۆژنامه‌وان ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ یه‌كێ له‌م عینوانانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1. خاوه‌ن ئیمتیاز 2. سه‌رنووسه‌ر 3. جێگری سه‌رنووسه‌ر 4. به‌ڕێوه‌به‌ری نووسین 5. سكرتێری نووسین 6. نووسه‌ر 7. وه‌رگێڕی رۆژنامه‌وانی 8. په‌یامنێری رۆژنامه‌گه‌ری 9. وێنه‌گری رۆژنامه‌گه‌ری 10. شێوه‌كارو(كاریكاتێر كار)ی رۆژنامه‌گه‌ری 11. ته‌صمیمكاری رۆژنامه‌ 12. هه‌ڵه‌چنی رۆژنامه‌ 13. رێكخه‌ری ئه‌رشیفی رۆژنامه‌گه‌ری 14. ژنه‌فتكاری رۆژنامه‌وانی

مادده‌ی چواره‌م:

مادده‌ی چواره‌م: مادده‌ی (چواره‌م) هه‌موارده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌: سه‌ندیكا: بۆ وه‌دیهانینی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ تێده‌كۆشێ: 1. رێزگرتن و داكۆكی له‌ ئازادیی رۆژنامه‌وانی و ئازادیی راده‌ربڕین، هه‌روه‌ها داكۆكی له‌ مافی رۆژنامه‌وانان و زامنكردنی پاراستنیان به‌ جێ هێنانی ئه‌رك و فرمانیاندا. 2. ئه‌ركی ده‌ستكه‌وتنی ده‌نگوباسی و زانیاریه‌كانیان بۆ ئاسان بكا. 3. وه‌رگرتنی سه‌ندیكا له‌ یه‌كێتیگه‌لی رۆژنامه‌گه‌ریی جیهانی و ئیقلیمیدا، هه‌روه‌ها هه‌ڵبه‌ستنی پێل و پێوه‌ندی له‌گه‌ڵیاندا. 4. قاڵكردنی رۆژنامه‌وانان به‌هه‌موو شێوازێ بلوێ وبكرێ. 5. پشتیوانی و لایه‌نگرتن له‌ رۆژنامه‌وانان له‌ حاڵه‌تی زه‌رووردا. 6. به‌رجسته‌ كردنی رژێمی فیدراڵی، یان هه‌ر شتێكی دی كه‌ گه‌لی كوردستان خۆی به‌ دڵی بێ. 7. داكۆكی كردن له‌ بنه‌ماكانی دیموكراسی و، ئازادییه‌ بنه‌ڕه‌ته‌كان و، ئاشتی و بنه‌ماكانی مافی مرۆڤ. 8. پشتیوانی له‌ خه‌باتی گه‌لی كوردستان له‌ پێناوی وه‌دیهانینی مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی خۆی و، ره‌واج پێدانی بنه‌ماي لێبورده‌یی و بێ زه‌بروزه‌نگی له‌ كۆمه‌ڵگه‌داو، داكوتانی ره‌گی برابوونی نه‌ته‌ویی و ئایینی و یه‌كسانی له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا. 9. به‌شداری كردن له‌ بنیادنانی ده‌وڵه‌تی ده‌زگاكاری و، به‌هێزكردنی بنه‌مای جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان. 10. پاراستنی سه‌روه‌رێتیی یاساو سه‌ربه‌خۆیی دادوه‌ری. 11. پاراستن و به‌ره‌وچاكتر گۆڕینی رۆشنبیریی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی.

مادده‌ی پازده‌:

مادده‌ی پازده‌: بڕگه‌ی (4) له‌ مادده‌ی نۆزده‌ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: 1. رۆژنامه‌وانێ به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانانی هه‌رێم خانه‌نشین كرابێ ده‌شێ، له‌ رێگای گرێبه‌ستیی كاره‌وه‌ له‌ داموده‌زگای رۆژنامه‌گه‌ری و ڕاگه‌یاند ندا ئیش بكات به‌ ره‌چاو كردنی ئیمتیازه‌كانی رۆژنامه‌وانی كارا.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة