المواد القانونية
ماددهی سێیهم: وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدێ: یهكهم: وهزیر : سهرۆكی باڵا و بهرپرسی ئیش و كار و ئاراسته كردنی سیاسهت و سهرپهرشتی و چاودێری دهكات و ههموو بڕیار و فهرمان و رێنماییهكیش پهیوهندییان به ئهركو فهرمان و پێكهاته و دهسهڵات و كاروباری دیكهی هونهری و دارایی و كارگێڕی و رێكخستنی وهزارهتهوه ههیه، به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه له وهزیرهوه دهردهچن و بهسهرپهرشتی خۆی جێبهجێ دهكرێن، بهرامبهر به ئهنجومهنی وهزیرانیش بهرپرسه بهو پێیهی ئهندامێكی هاوكاره لهو ئهنجومهنهداو، بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی خۆی به بریكاری وهزارهت یا بهرێوهبهره گشتییهكان یان ههر كهسێك لهو وهزارهتدا بهشیاوی بزانێت، بدات. دووهم: بریكاری وهزارهت بۆ: یارمهتی وهزیر دهدات له ئاراسته كردنی وهزارهت و سهرپهرشتی كردنی كاروبارهكانی له چوار چێوهی ئهو دهستهڵاتانهی كه وهزیر پێی دهسپێرێ، به مهرجێك خاوهن شارهزایی و پسپۆڕی بێت. سێیهم: نووسنگهی وهزیر : فهرمانبهرێك بهڕێوهی دهبات به پلهی بهڕێوهبهر كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕی بێ و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن. چوارهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك بهڕێوهی دهبات به پلهی بهڕێوهبهر كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕی بێ و چهند فهرمانبهرێك یاریدهی دهدهن. پێنجهم: راوێژكاران: ژمارهیان له چوار راوێژكار زیاتر نابێ و دهبێ بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆیان ههبێ و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕی بن. شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی پشكنین و سانسۆری ناوخۆ: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و له بواری یاسا یان بهڕێوهبردن یاخود دارایی شارهزا و پسپۆر بێت. حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری كارگێڕیی و دارایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و له بواری یاسا و بهرێوهبردن دا شارهزا و پسپۆر بێت. ههشتهم: بهرێوهبهرایهتی گشتی كاروباری هونهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و له بواری پیشهسازیی نهوتدا شارهزا و پسپۆر بێت. نۆیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری ئابووری و گرێبهستهكان: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و خاوهن شارهزایی و پسپۆڕیی بێت. دهیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری وهبهرهێنانی كانزایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بهلانی كهم بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت و له جیۆلۆجیادا شارهزا و پسپۆر بێت.
ماددهی سێیهم: دهكرێت ئهو مایانهی رادهكێشرێن و، یان ئهو قهرزه گهرهنتیكراوانهی دهردهكرێن: یهكهم: بهههر دراوێكی بیانی بێت له سنووری ئهو بڕهی له بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا باسكراوه و، لهسهر بنهمای نرخهكانی پارهگۆڕینهوهی كارپێكراو له رێكهوتی بهستنی قهرزكردنهكه، یان گهرهنتیكردنی قهرزهكه بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه تهنها ئهگهر به نووسین لهسهر رێكهوتێكی تر رێككهوتبن. دووهم: له شێوهی قهرزی دهرهكی، یان ئاسانكاری دڵنیابوونی تر، یان كاغهز، یان قهواڵهی دارایی دهركراو له بازاڕه دهرهكییهكانی رێكخراو، یان رێكنهخراو. سێیهم: له رێگهی یهك پرۆسه، یان له رێگهی زنجیره پرۆسهیهكی بهیهك بهستراو، یان نێوان نهبهستراودا و، لهو سنوورهی له بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا باسكراوه.
ماددهی شهشهم: یهكهم: ئهنجومهنی وهزیران سهرجهم ئهو رێكارانه دادهنێت كهوا بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكهن و، كه پهیوهسته به بهڕێوهبردنی پرۆسهكانی ئاڵوگۆڕكردنی دراو و بهرههمه داراییهكان، دووباره$ پارهپێدان (تمویل)، درێژكردنهوه، دووباره$ داڕشتنهوهی قهرزهكه، یان كڕین، یان دووباره$ كرینی بهناوی ههرێم و بهنوێنهرایهتی ئهو، ههر قهرزێك له قهرزهكان، یان پابهندیی گرێدراوی تر و، یان ههر یهك لهو گهرهنتیه دهركراوانهی نێو ئهو بڕهی له مادده$ دووهمی ئهم یاسایهداو بهپێی حوكمهكانی دهقی لهسهر كراوه. دووهم: ئهنجومهنی وهزیران لیژنهیهكی تایبهت پێك دههێنێت له (سهرۆكی ئهنجومهنی وهزیران و جێگرهكهی و وهزیری دارایی و ئابووری و، ههر وهزیرێكی تر) و بهیهكهوه را دهسپێردرێن به دهسهڵاتی گرتنهبهری ئهو رێكارانهی له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا باسكراون و، بهستنی سهرجهم رێككهوتن و بهڵگهنامهكان و ههر ههمواركردنێكی تایبهت پێیانهوه بهو شێوهیهی بهرژهوهندی گشتی دهستهبهر دهكات و، خستنه بواری جێبهجێ كردنهوهو، پێدانی دهسهڵاتی واژۆكردن به وهزیری دارایی و ئابووری لهسهر رێككهوتن و بهڵگهنامهكان و بهرپرسێتی ئهم لیژنهیهش لهبهردهم ئهنجومهنی وهزیراندا پێكهوهیی (تچامنی) دهبێت. سێیهم: هێنانهكایهی فهرمانگهیهك له وهزارهتی دارایی و ئابووری به ناوی (فهرمانگهی بهڕێوهبردنی مایهی راكێشراو)، كه فهرمانبهرێك بهڕێوهی دهبات، كه پلهی له بهڕێوهبهری گشتی زیاتر نابێت.
ماددهی بیست و دووهم: وهزیری داد بۆی ههیه له سهر پێشنیازی سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه دادگای باری كهسایهتی بۆ بینینی جۆرێك یا زیاتری داوا پێك بهێنێ.
ماددهی بیست و یهكهم: دادگایهكی باری كهسایهتی یا زیاتر له ههر شوێنێك دا پێك دههێنرێت كه دادگای سهرهتایی تێدا بێ.
مادهی دوازدهیهم: یهكهم: دهسهڵاتهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن: 1-بهڕێوهبردنی دادگا. 2-سهۆكایهتیكردنی دهستهی سهرۆكایهتی. 3-سهرۆكایهتی كردنی دهستهی گشتی و دهستهی فراوان یا ههریهكێ له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 4-پشكنینی كار و باری دادگای پێداچوونهوه. 5-ناردنی ئهو تانووتانهی پێشكهش به دادگا دهكرێن بۆ وهرگرتنی رهسم و ئهمانهت و تۆمار كردنیان. 6-مۆڵهتدان به دادوهرانی دادگا و مووچه خۆران و كرێكارانی. 7-نووسینی راپۆرتی ساڵانه له بارهی مووچه خۆرانهوه. 8-ئیمزا كردنی نووسراوه رهسمییهكان بۆ وهزارهتهكان. دووهم: دهسهڵاتهكانی جێگری سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه ئهمانهن: 1-بهجێهێنانی كارهكانی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوه له كاتی ئاماده نهبوونیدا. 2-سهرۆكایهتی كردنی یهكێك له دهستهكانی دادگای پێداچوونهوه. 3-بهشداریكردن له دهستهی سهرۆكایهتی دا. 4-ئیمزا كردنی ئهو نووسراوانهی داوا كۆتایی پێهێنراوهكانی لهگهڵ بڕیارهكانی دادگای پێداچوونهوهدا پێ دهنێردرێنهوه. 5-ههر دهسهڵاتێك كه سهرۆك دهیداتێ.
ماددهی یانزدهههم: دارایی یهكێتییهكه لهمانهی خوارهوه پێك دێت: یهكهم: ئابوونهی ساڵانهی ئهندامهكان. دووهم: بهخششهكانی پهرلهمانی كوردستانی عیراق و حكومهتی ههرێمی كوردستان. سێیهم: خهڵات و پیتاك (الهبه والتبرعات). چوارهم: قازانجی چاپهمهنییهكانی یهكێتییهكه.
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهمانهی خوارهوه مهرجن بۆ ئهندامێتی له یهكێتیدا: أ- دهبێ دادوهربێ له دادگاكانی ههرێمدا. ب- داواكارییهك، بۆ هاتنهڕیز، پێشكهش به یهكێتیبكات. دووهم: أ- دهشێ، دادوهره خانهنشینهكان وهك ئهندام له یهكێتییهكهدا وهربگیرێن. ب- دهشێ دادوهرانی دادگاكانی دهرهوهی ههرێمیش، له یهكێتییهكهدا وهربگیرێن.
ماددهی حهوتهم: لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا، دادوهر ئهندامێتیی لهدهست دهدات: یهكهم: ئهگهر مهرجێ، لهمهرجهكانی ئهندامێتیی لهدهست بدات. دووهم: كاتێ پابهندنهبێ به ئهركهكانی ئهندمێتییهكهی. سێیهم: كاتێ دهست دهكێشێتهوه.
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری بۆی ههیه، داوا له دادگای بهرایی جێگای بارهگای سهرهكیی یهكێتی بكات، بهههڵوه شاندنهوهی لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا: أ- ئهگهر یهك ساڵ بهسهر دامهزراندنی یهكێتییهكهدا تێپهڕێو دهستی به ئیش وكاری نهكردبێ وهك له پێڕۆی ناوخۆیدا دهقهكانیان هاتووه، یان بۆ ههمان ماوه لهئیش وكار دابڕابێ بهبێ هۆی پاساوداری بهجێ. ب- ئهگهر له چالاكیهكانیدا، لهو ئامانجانه لایدابێ كه دهقهكانیان له ماددهی چوارهمی ئهم یاسایهدا هاتوون. دووهم: بڕیاری دادگای بهرایی، دهكرێ، لهبهردهمی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا، تانهی لێ بدرێ له ماوهی سی رۆژدا، لهرۆژی دهرچوونیهوه. بڕیاری دادگای پێداچوونهوهش، لهسهر ئهوتانهیه، بنبڕدهبێ.
ماددهی چل و دوو: سهرباری ئهو ئیشهتایبهتانهی به ئهنجومهنگهلی زانكۆكان سپێردراون و دهقهكانیان له ماددهی نۆزدهی ئهم یاسایهدا هاتوون، ئهنجومهن ئهم ئیشه تایبهتانهی خوارهوهش رایی دهكات: 1. ئیقراركردنی پلانگهلی لێكۆلینهوهی زانستی. 2. ئیقراركردنی پلانی فهراههمكردنی پێداویستیهكانی فێركردن. 3. ئیقراركردنی بهرنامهگهلی خوێندن و تهقویمی. 4. راسپاردن به پلانگهلی وهرگرتنی قوتابی و شهرتوشروتهكانی.
ماددهی چل و سێ: دهرچوانی (خریجو) هیئه بروانامهی (زهمیل) یان پێ دهبهخشرێ كه به بهرزترین بڕوانامهی پیشهیی له بواری پسپۆریدا دادهنرێت، ههڵگری ئهم بروانامهیه دوو ساڵ قیدهمی بۆ مهبهستی عهلاوهو تهرفیع دهدرێتێ و، ههر له رۆژی وهرگرتنیشیهوه له ههموو ماف و ئیمتیازهكانیشی سوودمهند دهبێت.
ماددهی یازدهیهم: یهكهم: سهرۆكهكانی دهستهكان به بڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی له سهرهتای ههر ساڵێك دا دیاری دهكرێن و له حالهتی ئاماده نهبوونی ههر یهكێكیاندا پێشترین دادوهری دادگا جێگهی دهگرێتهوه. دووهم: دهستهكان و لهگهلیاندا دهستهی فراوانیش به یڕیاری دهستهی سهرۆكایهتی له سهرهتای ههر سالێكدا پێك دههێنرێت هیچ ئهندامێكی دهسته ناگۆردرێت تهنیا له حاڵهتی پێویستدا نهبێ و ئهویش بهههمان شێوه دهكرێ.
ماددهی چل چوار: پزیشكێ داوای كردبێ ئهو بڕوانامهیه وهربگرێ، مهرجه پله پلهی پزیشكیی بڕیبێ كه دهقهكانیان له یاسا بهركارهكاندا هاتووه.
ماددهی چل و پێنج: ماوهی خوێندن و تهتبیق له ههیئهكهدا چوار ساڵی تهقویمییه.
ماددهی دهیهم: ئهم لایهنانهی خوارهوه بهر چاودێری دارایی دهكهون: یهكهم: وهزارهت و كارگێڕییه حكومییهكان وئهو دهسته سهربهخۆیانهی كه به وهزارهتهكان نهلكاون لهگهلأ ئهو لایهنانهی كه بودجهی سهربهخۆ و پاشبهندیان ههیه. دووهم: ههموو ئهو سهندیكاو كۆمهڵهو یهكێتی و رێكخراوانهی كه حكومهت مۆڵهتی پێ داون. سێیهم: ههر لایهنێكی دی كه ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراق بڕیار دهدات بخرێته ژێر حوكمی چاودێریهكهی لهلایهن چاودێری داراییهوه یاخود ئهوهی كه له یاساكانی دامهزراندنیدا هاتبێ.
ماددهی نۆیهم: دادگای پێداچوونهوه ئهو دهسته دادوهرییه باڵایهیه كه سهرپهرشتی دادوهری گشت دادگاكان دهكا و ئهگهر دهقێكی پێچهوانه له یاسادا نهبێ و له سهرۆكێك و سێ جێگری سهرۆك و چهند دادوهرێك پێكدێ كه ژمارهیان له حهوت كهمتر نهبێ و بارهگاكهی له ههولێر دهبێ.
ماددهی چوارهم: لهسهر وهزیره پهیوهندیدارهكانه كه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی پهنجا وههشتهم: یهكهم: ئهگهرلیژنهی كاروباری دادوهران سهیری كرد ئهو كارهی دراوهته پاڵ دادوهرهكه تاوانێك یا كهتنێك پێكدههێنێ بڕیاردهدا بیداته دادگای پهیوهندیدار و دوای ئهوهی وهزیر به پێی یاسای رێك وپێكی فهرمانبهرانی دهوڵهت دهستی لهكار دهكێشێتهوه ئهوراقهكانی بۆ دادگا دهنێرێ. دووهم: ئهگهر دادگای پهیوهندار بڕیاری بێگوناهی (براءه) یا مهرهخهسكردن (افراج)ی دادوهرهكهیدا یا ههر بڕیارێك كه داوا سزاییهكه به كۆتایی بگهیهنێ دهبێ به پێی ئهم یاسایه له بینینی داوا رێك پێكیهكه (الدعوی الانضباطیه) بهردهوام بێ. سێیهمك ئهگهر دادگا بڕیاری گوناهباركردنی داوهركهی دا لیژنه دهبێ به پێی ماددهی (55)ی ئهم یاسایه سزایهكی رێك وپێكی گونجا و لهگهڵ ئهو كارهدا كه دراوهته پاڵی بهسهریدا بدا.
ماددهی پهنجاو نۆیهم: وهزیری داد وسهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه مافی ئهوهیان ههیه له ماوهی سێ ڕۆژدا لهڕۆژی راگهیاندنهوه لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه تانووت له بڕیارهكهی لیژنهی كاروباری دادوهران بدهن و دهستهی فراوانیش بۆی ههیه ئهگهر پێویستی كرد نوێنهری وهزیری داد ونوێنهری سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بانگ بكا بۆ گوێ گرتن له قسهیان و ئهوسا بڕیاری پهسهندكردنی بڕیارهكهی لیژنه یا ههڵوهشاندنهوهی یا گۆڕینی دهدا و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه بنبڕ (بات) دهبێ.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة