أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
حەوتەم
حەوتەم: داوا لە حکومەتی هەرێمی کوردستان بکرێ پتر بایەخ بەو ناوچانە بدات کە بەر ئەنفال کەوتوون ێێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆیان و دامەزراندنەوەی ژێرخانیان.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: دامهزراو و فهرمانگهكانی ههرێم و خاوهن پله و پایهكانیان شوێنی دامهزراو و فهرمانگه فیدرالیهكان و خاوهن پله و پایهكانیان دهگرنهوه له ههر شوێنێكی یاساكهدا هاتبن.
دووەم
دووەم: داواکردن لە حکومەتی عێراقی فیدرال بۆ جێبەجێکردنی پابەندییەکانی کەهاتووەتە سەری بەپێی یاری دادگای تاوانی بالای عێراقی ژمارە(1/ج2/6002)7842/6/7002 وبڕیاری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کە لەدانیشتنی ئاسایی نۆیەمی لە(41/4/8002)وەرگیراوە، چونکە ئەوەی کە گەلی کورد لەکوردستانی عێراق دووچاری بووە لە سەربڕین و کۆمەڵکوژی بە هەموو پێوانەکان کۆمەڵکوژی(جینۆساید) بووە.
ماددهی بیست و پێنجهم:
ماددهی بیست و پێنجهم: ژوور نابێ هیچ یارمهتی یان یاریدهی دارایی یا پیتاك یا سلفهیهك بدا به پێی پهسهند كردن له لایهن ئهنجومهنی یهكێتی یهوه تهنیا بۆ جێبهجێ كردنی (التزام) هكانی نهبێ.
ماددهی دووهم :
ماددهی دووهم : ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهر كار .
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: رۆژی 9/4/2003 ئازادكردنی عێراق له رژێمی دیكتاتۆری سهر كوتكار دهكرێ به پشووی رهسمی له ههرێمی كوردستانی عیراقدا .
ماددهی بیست و سێیهم:
ماددهی بیست و سێیهم: ئهوهی سهرپێچی حوكمی ماددهكانی (15ـ 16ـ 17ـ 18ـ 19ـ 21) ی ئهم یاسایه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهمانگێك كهمتر نهبێ و لهشهش مانگیش زیاتر نهبێ و غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كهلهیهك ملیۆن دینار كهمتر نهبێ و لهپێنج ملیۆن دینار زیاتر نهبێ.
ماددهی بیست و شهشهم
ماددهی بیست و شهشهم: لهسهر وهزارهتی دارایی و ئابوورییه راپۆرتی خولی ههر شهش مانگی ساڵ لهسهر دۆخی دارایی ههرێمی كوردستان ـ عێراق پێشكهش بكات و بهپێی یاساش حیساباتی كۆتایی پێشكهش بكات.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهو پاراستنهی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بۆ كارهكان بڕیاردراوه، ئهمانهی خوارهوه ناگرێتهوه: یهكهم: بیرۆكهی ڕووت، رێكار، شێوازی كاركردن، رێگهی بهكارخستن، چهمك، پرنسیپ، دۆزینهوهو داتا زانستیهكان، بیردۆز، هاوكێشهی بیركاریی، نیگاری ڕوونكهرهوهی ئاماریی با له كارێكی تردا گوزارشتی لێكرابێت یان وهسف كرابێت یان ڕوونكرابێتهوه یان تیایدا هاتبێت. دووهم: دهنگوباسی رۆژانهی بڵاوكراوه یان پهخشكراو یان ڕاگهیهنراو بهشێوهیهكی ئاشكرا. سێیهم: یاسا، مهرسوم، پێڕهوو رێنمایی، حوكمی دادگهریی، حوكمی ناوبژیوانان، بڕیاری دهسته كارگێرییهكان، رێككهوتننامه نێودهوڵهتیهكان، بهڵگهنامه فهرمیهكانی ترو وهرگێڕانه فهرمیهكانی سهرتاپا یان بهشێكیان. چوارهم: نیشانهو و هێماكان وهك: ئاڵا، مهدالیای باو، جلوبهرگی فهرمی هێزه چهكدارهكان. پێنجهم: ئهو كارانهی بوونهته موڵكی گشتی، به مهرجێك وهزارهت مافهكانی دانهر بهسهر ئهم كارانه پیاده بكات له بهرامبهر شێواندن یان دهستكاریكردن یان زیانپێگهیاندنیان.
ماددهی بیست و نۆیهم
ماددهی بیست و نۆیهم: یهكخستنی بودجهی ههموو ئهو دهزگایانهی كه یهكیان نهگرتۆتهوه لهماوهیهك كه لهشهش مانگ تێنهپهڕێت.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: بودجهی گشتیی یهكێتی له بودجهی تایبهتیی مهكتهبی سكرتارییهت و لقهكان و پرۆژهكان و ئیعتیماداتی تایبهت به مهكتهبی سكرتارییهت یان لق پێك دێت.
ماددهی دووهم: ئامانجهكان
ماددهی دووهم: ئامانجهكان ئامانجهكانی ئهم یاسایه بریتین له: یهكهم: پاراستنی مافهكانی دانهرو مافه هاوسێكانی له ههرێمدا له بوارهكانی ئهدهب و زانست و هونهردا. دووهم: هاندانی بزاڤی هونهری و ئهدهبیی و زانستی و پێشخستنیان. سێیهم: پهرهپێدان و پێشخستنی پهیوهندیه كلتووریهكان لهگهڵ گهلانی تردا له رێگهی پاراستنی مافی ئهو دانهرانهیان كهوا بهرههمهكانیان له ههرێمدا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم: پێناسهكان
ماددهی یهكهم: پێناسهكان مهبهستی ئهم یاسایه لهم زاراوهو دهستهواژانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم: وهزارهت: وهزارهتی رۆشنبیری و لاوانی ههرێم. سێیهم: كار: ههر كارێكی ئهدهبی یان زانستی یان هونهریی داهێنراو. چوارهم: داهێنان: ئهو ڕواڵهته داهێنهرهی كهوا ڕهسهنایهتی دهبهخشێته كارهكه. پێنجهم: كاری بهكۆمهڵ: ئهو كارهیه كه زیاتر له كهسێكی سروشتی بهشداری تێداكردووه، بهدهسپێشخهری و ئاراستهو سهرپهرشتی كردنی كهسێكی سروشتی یان مهعنهوهی كه به ناوی خۆی كارهكه بڵاودهكاتهوه. شهشهم: كاری هاوبهش: ئهو كارهیه كه كارێكی بهكۆمهڵ پێك ناهێنێت، و زیاتر له كهسێكی سروشتی بهشداری تێداكردووه، چ توانر پشكی ههر یهكێكیان جیابكرێتهوه یان نهتوانرا. حهوتهم: كاری وهرگیراو: ههر كارێك كهوا پشت به كارێك یان زیاتر له كارێكی پێشهخۆی ببهستێت، وهك وهرگێران، یان دابهشكردنی مۆسیقایی، یان وێنهگرتنی هونهری، یان پوختكردن، یان كورتكردنهوه، یان ههر شێوهیهكی تری ئهو كارانهی شیاوی دووباره دارشتنهوه یان گۆڕانكارین، ما دامهكێ له ڕووی دووباره رێكخستنهوه یان ههڵبژاردنی ناوهڕۆكهكهی، داهێنهر بێت. ههشتهم: دانهر: ئهو كهسهیه كهوا كارێك دادههێنێت. نۆیهم: بڵاوكردنهوه: بریتیه له دانانی كارێك یان دانه كۆپیكراوهكانی لهبهردهستی جهماوهر به ڕهزامهندی دانهرهكهی یان خاوهن مافهكانی و بهههر رێگهیهك یان ئامرازێكهوه بێت. دهیهم: كۆپیكردن: لهبهرگرتنهوهی وێنهیهك یان زیاتر له وێنهیهكی وهكیهك لهگهڵ دانه ڕهسهنهكهی كارهكه، بهههر رێگهیهك بێت یان له ههر شێوهیهك بێت، به تۆماركردنی ئهلیكترۆنی كاتیی یان ههمیشهیی كارهكهشهوه. یازدهم: چهسپاندن: مهبهست لێی تۆماركردنی دهنگ یان وێنه یان ههردووكیان له سهر ناوهندێكی ماددی به رێگهیهكی شیاو بۆ تێگهیشتن و كۆپیكردن و گواستنهوه. دوازدهم: فۆلكلۆر: بریتیه لهو كارانهی كهوا توێژه میللیهكان، وهك دهڕبڕینێك بۆ ناسنامه كولتورییهكانیان دایدههێنن، و له نهوهیهك بۆ نهوهیهكی تر دهگوازرێتهوهو یهكێك له توخمه بنهڕهتیهكانی كهلهپوورهكهیان پێكدههێنێت. سێزدهم: بهرنامهی كۆمپیوتهر: بریتیه له كۆمهڵه فهرمان و ئهرك و ستاندهرێك به زمانێكی پرۆگرامكراوی كۆمپیوتهرو گۆڕدراوه بۆ زمانی ئامێری كۆمپیوتهرو بهشێوهیهكی لۆجیكی رێكخراوهو دهبێته هۆی مامهڵهكردنی كۆمپیوتهر لهگهڵ داتاو دانهدهستی داتاو زانیاری نوێ. چواردهم: مافه هاوسێكان: بریتیه له مافی هونهرمهندی بهجێگهینهرو، بهرههمهێنهرانی تۆماره بیستراوهكان و، دامهزراوو ئێزگهو كۆمپانیاو دهستهكانی پهخشی تهلهفزیۆنی و رادیۆیی و خانهكانی بڵاوكردنهوه، بهبێ پێشێلكردنی مافی دانهری ڕهسهن. پازدهم: هونهرمهندی بهجێگهینهر: مهبهست لێی ئهكتهر، سترانبێژ، مۆسیقار، سهماكار، یان ههر كهسێكی تر كهوا بهڕهزامهندی دانهره ڕهسهنهكه، ههڵدهستێت به نواندن یان بێژین یان خوێندنهوه یان سروودگوتنهوه یان بهجێگهیاندنی شانۆگهری یان ههر كارێكی تر، به نیشاندانی یاری منداڵان و ئهكتهرهكانی سێرك یشهوه. شازدهم: بهرههمهێنهری كاری بیستراو ـ بینراو: مهبهست لێی ئهو كهسهیه كه دهسپێشخهر بێت له رێكخستن و ئاراستهكردن و پارهدانی كاری بیستراو یان بینراو یان تۆماركردنی دهنگیی. حهڤدهم: بهرههمهێنهری تۆماركراوه دهنگییهكان: مهبهست لێی ئهو كهسهیه كهوا بۆ یهكهمجار كارێك به تۆماركردنی دهنگیی یان بهجێگهیاندنی هونهرمهندێكی بهجێگهینهر، تۆمار بكات، ئهویش بهبێ چهسپاندنی دهنگهكان له سهر وێنهدا له چوارچێوهی ئامادهكردنی كارێكی بیستراو ـ بینراودا. ههژدهم: موڵكی گشتی: ئهو موڵكهیه كه گشت ئهو كارانهی بۆ دهگهرێتهوه، كه ههر له سهرتاوه له پاراستن دوورخراونهتهوه یان ماوهی پاراستنی مافه داراییهكانی بهسهرچووه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ماددهی شهشهمی یاسایهكه ههموار دهكرێت و بهم جۆره دادێ دهخوێندرێتهوه: وهزارهتی ئاوهدان كردنهوه و نیشتهجێ بوون پهیوهست دهبێت به دروست كردنی یهكهی نیشتهجێ بوون (شوقه له ناوهندی پارێزگاكان) و (شوقه و خانووی نیشتهجێ بوون له قهزاو ناحیهكاندا) و رادهست دانیان له ماوهیهكدا كه له دوو ساڵ تێپهڕ نهكات له رۆژی دهست به بینا كردنی یهكهكانی نیشتهجێ بوونهوه.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمیی (وهقایعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی نۆزدهم:
ماددهی نۆزدهم: یهكهم: ئهگهر زیاتر له كهسێك بهشداریان كرد له دانانی یهك كاردا، به جۆرێك كهوا ناكرێت پشكی ههر یهكێكیان تیایدا جیابكرێتهوه، ئهوا ههموویان به یهكسانی به خاوهنی كارهكه ههژمار دهكرێن، تهنها ئهگهر له سهر پێچهوانهی ئهمه پێكهاتبن، لهم حاڵهتهشدا بۆ كهسیان نیه كهوا مافهكانی دانهر له سهر ئهم كارهكهدا پیاده بكات، تهنها بهپێكهاتنی ههموویانهوه نهبێت، وه ههر یهكێكیان، له كاتی ڕوودانی ههر دهستدرێژیێك بۆ سهر مافی دانهر، مافی ههیه داوا بهرزبكاتهوه. دووهم: بهڵام ئهگهر كرا پشكی ههر بهشداربووێكی دانانی كارهكه له پشكی هاوبهشهكانی تری جیابكرێتهوه، ئهوا ههر كامیان بێت مافی ههیه مافهكانی دانهر لهو بهشهی كه بهشداری كردووه له دانانی، وهسوودبهێنێت به مهرجێك هیچ زیانێك به وهسوودهێنانی ههمان كار نهگهینێت یان ستهم له مافی گشت بهشداربووانی كارهكه نهكات، تهنها ئهگهر به پێچهوانهی ئهمه رێككهوتبن. سێیهم: ئهگهر كۆمهڵه كهسێك له دانانی كارێك، به ئاراستهكردنی كهسێكی سروشتی یان مهعنهوی، كه بڵاوكردنهوهی كارهكه له ژێر بهرێوهبردن و ناوی خۆی له ئهستۆ بگرێت، بهشداربووبن به جۆرێك كهوا كاری هاوبهشهكان تیایدا له ئامانجه گشتیهكهی مهبهستی ئهم كهسه لهم كاره یان بیرۆكهیهی دایهێناوه، به جۆرێك ئاوێته بووبێت كهوا ناكرێت كاری ههر بهشداربووێك له بهئهنجام گهیاندنی ئهم كاره به تهنیا جیابكرێتهوه، ئهوا ئهو كهسهی داهێنانی ئهم كارهی ئاراستهو رێكخستووه، به تهنیا مافهكانی دانهری بهسهردا پیاده دهكات، ئهگهر رێككهوتنێك بهپێچهوانهی ئهمه نهبێت.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی چوارده:
ماددهی چوارده: یهكهم: راددهی یاسایی (نیساب) له ئهنجومهندا به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامان تهواو دهبێ و بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، وه له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی لهگهڵدایه. دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی نهقیب چۆڵ بوو جێگرهكهی شوێنی دهگرێتهوه یان سكرتێر ئهگهر شوێنی نهقیب چۆڵ بوو ئهویش ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوه. سێیهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی یهكێك له پایهكانی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهندامێك له نێوان ئهندامه یهدهگهكان شوینی دهگرێتهوه. چوارهم: ئهگهر پایهی پترله ئهندامێكی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهنجوومهن لهسهریهتی له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا بۆ ههڵبژاردنی ئهوانهی شوێنی ئهم پایانه پردهكهنهوه بۆ ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوهتهوه، ئهویش به ههمان رێگا لهم یاسایهدا دیاری كراوه.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهگهر پایهی سهرۆكی یهكێتی چۆڵ بوو، با قیمهنی ماوهی كۆنگرهی گشتیش له شهش مانگ زیاتر بوو، ئهوه، لهو بارهدا، به ههمان ئهو شێوازهی لهم یاسایهدا هاتووه سهرۆكێكی دی بۆ یهكێتی دهڵدهبژێردرێت.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: خۆ تهرخان كردن بۆ چاودێری كردنی كهمئهند. ههر كهسێك خۆی بۆ چاودێری كردنی كهمئهندامێك تهرخان كرد كه ناتوانێ بهدهم خواستی ئاساییانهی ژیانی خۆیهوه بچێت، ههروهها بۆ بهجێ گهیاندنی پێویستییهكانی و چاودێری كردنی پێویستی به كهسێكه ههمیشه لهگهڵیدا بێت، مافی ههیه سوود له قهرهبووی خۆ تهرخان كردن ببینێت و بهم شێویهی دادێ: یهكهم: ئهگهر خۆ تهرخانكهر مووچهی حكومهتی ههبوو: 1- مۆڵهتی به مووچهی تهواو لهگهڵ دهرماڵه چهسپاوهكانی پێ دهدرێت، ههروهها مافی سهرمووچه و بهرز كردنهوه و ههموو مافێكی دیكهی ههیه كه مستهههقیهتی وهك هاوچهشنانی له فهرمانهران بۆ چاودێری كردنی یهك كهمئهندام. 2- سهرباری ئهوهی له بڕگهی پێشوودا هاتووه، مووچهیهكیشی بۆ خهرج دهكرێت كه یهكسان بێت لهگهڵ رادهی كهمترین مووچهی فهرمانبهرێكی ههرێم، بۆ چاودێری كردنی دوو كهمئهندام. دووهم: ئهگهر خۆ تهرخانكهر مووچهی حكومهتی نهبوو: 1- مووچهیهكی پێ دهدرێت كه یهكسان دهبێت به رادهی كهمترین مووچهی فهرمانبهرێكی ههرێم بۆ چاودێری كردنی یهك كهمئهندام. 2- مووچهیهكی پێ دهدرێت كه یهكسان دهبێت به رێژهی (150%)ی رادهی كهمترین مووچهی فهرمانبهرێكی ههرێم بۆ چاودێری كردنی دوو كهمئهندام. سێیهم: 1- نابێ هیچ كهسێك له یهك كاتدا خۆی بۆ چاودێری كردنی زیاتر له دوو كهمئهندام تهرخان بكات. 2- حكومهت چاودێری بۆ ئهو كهمئهندامانه مسۆگهر دابین دهكات كه كهسیان نییه چاودێرییان بكات. چوارهم: مۆڵهتی خۆ تهرخان كردن ساڵانه نوێ دهكرێتهوه.