المواد القانونية
ماددهی شازده: یهكهم: دارایی یهكێتی لهمانه پێك دێت: 1-ههر مامۆستاو وانهبێژێكی ئهندام مانگانه پێنج دینار دهدات و بهم شێوهیهی خوارهوه له مووچهكهی دادهشكێنرێ: أ-دوو دینار بۆ بهرژهوهندی سندوقی زامنكاری. ب- یهك دینار ئابوونهی بهشداربوونی سندوقی وهفات. جـ- یهك دینار ئابوونهی بهشداربوونی سندوقی نهخۆشییه سهختهكان. د- یهك دینار ئابوونهی مانگانهی ئهندامێتی. 2- ههموو ئهندامێكی تهدریسی له پهیمانگاو زانكۆكاندا دوو قاتی ئهوه دهدهن كه له بڕگهی (1)ی سهرهوهدا بڕیاردراوه. 3- دهسنگه (منح)و یارمهتی كه حكومهتی ههرێم به یهكێتیی دهبهخشێ. 4- قازانجی بزاڤهكانی یهكێتی. 5- سوودو قازانجی وهبهرهێنانهكان (الاستپمارات). 6- كرێی عیقاراتی موڵكی یهكێتی. دووهم: كۆنگرهی گشتی چۆنێتیی خهرج كردنی ئهوانهی بڕگه (أ، ب، جـ، د)ی بهندی یهكهم دیار دهكات و پێویسته دهستهی ئیدارهگهلی لقهكانیش ئیلتیزامیان بهو رێنماییانهوه ههبێ كه لهم بارهیهوه دهردهچن و لیژنهگهلی تایبهتكار بهناوی (لیژنهی زامنكاری و لیژنهی یاریدهدانی ئهندامان) پێك بهێنن بۆ بهركارخستنیان. سێیهم: كردنهوهی حسابێك له بانكهكانی ههرێمدا. چوارهم: رهزامهندی لهسهر بڕیارهكانی لیژنهی زامنكاری و لیژنهی یارمهتیدانی مامۆستایان، له كۆبوونهوهكانی لقدا دهدرێ. پێنجهم: حساباتی یهكێتی بۆ ریقابهی یاسایی و دارایی ملكهچ دهبێ. شهشهم: ههر ئهندامێ ئهندامێتیی خۆی له یهكێتیدا له دهست بدات، مافی ئهوهی نابێ داوای مافی دارایی له یهكێتی بكات. حهوتهم: (40%) چل له سهدی ئهو داهاته داراییهی كه له بڕگه (د)ی بهندی (یهكهم)دا هاتووه، له لایهن لقهوه دهگوازرێتهوهو دهخرێته سهر حسابی مهكتهبی سكرتارییهت له بانكهكانی ههرێمدا.
ماددهی نۆزدهم: دهزگا مافی ئهوهی ههیه داوای تهرخانكردنی زهوی و خانووبهرهی پێویست بكات بۆ وێستگهكانی ئامێری بێ تهل و ئامێرهكانی تایبهت به فرۆكهوانی ئاسمانی وههرئامێریان رێكخهرهكانی دیكهی به پێویستی بزانێ بۆ كاری فرۆكهخانهكان، بهپێی یاساكانی بهركار بۆ ئهم مهبهسته.
ماددهی شازده: دهستهی گشتی باڵاترین دهستهڵاته له سهندیكادا و ئهو دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1/ههڵبژاردنی نهقیب وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجومهن. 2/تهسدیق كردنی بودجه و حسابكاریی كۆتایی و راپۆرتی دارایی. 3/گفتوگۆ لهسهر راپۆرتی ئیداری و بڕیاردان لهسهری. 4/ئیقراركردنی پێشنیاری ههمواركردنی یاسا و ئیقراركردن و ههمواركردنی گهڵاڵه (لوائح)ی پێرۆ.
ماددهی ههژدهم: یهكهم: نابێ هیچ منارهیهكی تیشدهر یان بێ تهل له شوێنهكانی تهنیشت فرۆكهخانهكانی ههرێم بنیاتبنرێ تهنیا دوای رهزامهندی دهزگانهبێ. دووهم: دهزگا بۆی ههیه ههر ئامێرێكی تێشكدهر لاببات یان ههمواری بكات، چونكه بۆی ههیه ئامێرهكانی تێشكدهری یارمهتیدهری فرۆكهوانی ئاسمانیهكانی كه له فرۆكهخانهكانی ههرێمدا بهكاردێن چهواشه بكات، ههروهها بۆی ههیه ئهوهی پێویسته له كۆتكردن بسهپێنێ به سهر ئهو دهزگایانهی دوكهڵیان لێ بهرزدهبێتهوه، یان ههر مادهیهكی دیكه كه بۆی ههیه كاریگهری به سهر بینینهوه ههبێت لهتهك فرۆكهخانهكانی ههرێمدا یان بهسهر دابینكردنی سهلامهتی فرۆكهوانی ئاسمانی لهو فرۆكهخانانهدا. سێیهم: پێویسته ههركهسێك خاوهن ئامێرهكانی كارهبا یان ئهلیكترۆنی یان ئامێرهكانی گهیاندن یان دهزگاكانی كانیی جیگیر یان جولاو،بێت یان بهكاریانبهێنی، كه بۆی ههیه تێكهڵاوییهك دروست بكات و كۆسپ بخاته بهردهم ئامێرهكانی بێ تهل یان ئامێرهكانی یارمهتیدهری فرۆكهوانی ئاسمانی كه لهفرۆكهخانهكانی ههرێم بهكاردێن،پابهندبێت بهرێووشوێنهكانی كهدهزگا دهستنیشانی دهكات بۆ لابردنی ئهو تێكهڵاوییه. چوارهم: دهزگا مافی ئهوهی ههیه داوای بهكارنههێنانی ئامێرهكانی كارهبا یان ئهلیكترۆنی یان ئامێرهكانی گهیاندن بكات، یان لابردنی دهزگاكانی كانیی ئاماژه بۆ كراو له بڕگه (سێیهم)ی ئهم ماددهیه ئهگهر پێویستی بهوه كرد.
ماددهی دووهم: دهستهڵاتهكان ولایهنه فهرمیهكان له ههرێمدا جێی دهستهڵاتهكان و لایهنه فهرمیه فیدراڵییهكان دهگرنهوه لهههر شوێنێك ناویان له یاسای ژماره (21)ی ساڵی 1997دا هاتبێ.
ماددهی یهكهم: یاسای كۆمپانیاكانی عیراقی ژماره(21)ی ساڵی 1997ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان جێبهجێ دهكرێ و كار به حوكمهكانی دهكرێ تاكو یاسایهكی تایبهت به كۆمپانیاكان له ههرێمدا دهردهچوێنرێ.
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) دا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی شهشهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ، گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی پێنجهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی چوارهم: وهزیرهكانی دارایی و ئابووری و بازرگانی بۆیان ههیه رێنمایی هاوبهش بۆ جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنن.
ماددهی سێیهم: ئهو رێكارانهی كه لهلایهن وهزارهتی دارایی و ئابووری و وهزارهتی بازرگانی له ههرێمی كوردستان بۆ جێبهجێ كردنی ئهم یاسایهی سهرهوه بڕیاریان لهسهر داوه بهر له دهرچوونی ئهم یاسایه به ئوسووڵی و بهركار دادهنرێن.
ماددهی دووهم: دهستهڵاتهكان ولایهنه فهرمیهكان له ههرێمدا جێی دهستهڵاتهكان و لایهنه فهرمیه فیدراڵییهكان دهگرنهوه لهههر شوێنێك ناویان له یاسای ژماره (21)ی ساڵی 1997دا هاتبێ.
ماددهی یهكهم: یاسای كۆمپانیاكانی عیراقی ژماره(21)ی ساڵی 1997ی ههمواركراو له ههرێمی كوردستان جێبهجێ دهكرێ و كار به حوكمهكانی دهكرێ تاكو یاسایهكی تایبهت به كۆمپانیاكان له ههرێمدا دهردهچوێنرێ.
ماددهی نۆزدهیهم: 1. رۆژنامهنووس مامهڵهی كارمهندی لهگهڵدا دهكرێ له لایهنی مۆلهت پێدانی ئاسایی و نهخۆشییهوه. 2. له كاتی دامهزرانی له ههر فهرمانێك ماوهی كاركردنی له رۆژنامهنووسیدا بۆ سهر مووچه (علاوه) و بهرز كردنهوهی خانهنشینی دهخرێنه سهر ئیشهكهی. 3. له كاتی كاركردندا ئهگهر تووشی ههر پێشهاتێك (اصابه)یهك بوو لهسهر ئهو لایهنهیه كه كاری بۆ دهكا هاریكاری پێویستی بكا ئهمهش پهیوهندی به مافی خانهنشینی یهوه ههیه. 4. دهكری رۆژنامهنووسی خانهنشین به پێی حوكمهكانی یاسای خانهنشینی رۆژنامهنووس له دام و دهزگاكاندا كار بكا. 5. پێویسته خهبهری سهندیكا بدرێ له كاتی شكایهت كردن كه له دژی رۆژنامهنووس پێشكهش دهكرێ، له كاتی تاوانی بینرا و نهبێ نابێ، رۆژنامهنووس پرسیار و وهڵام و توێژینهوهی لهگهڵ بكرێ به تاوانیك كه دراوهت پاڵی و پهیوهنداره به ئهنجام دانی كارهكهیهوه دوای خهبهردانی سهندیكا نهبێ. 6. ئهوهی دهست درێژی بكاته سهر رۆژنامهنووس له كاتی ئهنجام دان یا به هۆی كارهكهیهوه ئهو سزایه دهدرێ كه بۆ ئهو كهسه دانراوه كه دهست درێژی دهكاته سهر كارمهندی گشتی لهكاتی ئهنجامدانی فهرمان یا به هۆی فهرمانهوه. 7. ئهو رۆژنامهنووسهی به هۆی یان له كاتی ئهنجامدانی كارهكهیهوه دهمرێ، نازناوی ئهندامی (شهرهف)ی له سهندیكادا پێ دهدری به بڕیارێك له ئهنجومهنهوه به گوێرهی پێرهوی ناوخۆ.
ماددهی چواردهم: یهكهم: دهزگا كرێ و رهسمهكان دیاریدهكات له بهرامبهر به كارهێنانی فرۆكهخانهكانی ههرێم یان بهكارهێنانی بهشێكی و ههروهها بهرامبهر ئاسانكاریهكانی فرۆكهوانی ئاسمانی و خزمهتگوزاریهكانی جولانهوهی ئاسمانی كه پێشكهشی دهكات له ئاسمان و زهوی ئهو فرۆكهخانانهو ههر خزمهتێكی دیكهی پێشكهشی دهكات، بهپێی پهیرهوێك بهپێی ئهم یاسایهوه دهردهچێت. دووهم: ئهو پهیرهوهی بهپێی بڕگه(یهكهم) ی ئهم ماددهیهدهردهچێت دهستنیشانی حالهتهكانی بهخشین و كهمكردنهوهی كرێ و رهسمی دیاریكراو دهكات.
ماددهی دووهم: ئامانجی وهزارهت ئهمانهی خوارهوهیه: یهكهم: پێشكهش كردنی خزمهتگوزاری خۆجێیهتی وشارهوانی بۆ دابین كردنی پێویستیهكانی دانیشتوان له ئاوی پاك وئاوهڕۆ وئاوی باران ودروستكردنی رێگاوپرد وتونێل لهناو سنووری شارهوانییهكان و بهرزكردنهوهی ئاستی خزمهتگوزاریی ههمهجۆری شارهوانی له رووی چهندیی وچۆنییهوه تاكو شارو شارۆچكه وگوندهكان دهگرێتهوه،لهگهلأ دابین كردنی پێویستیهكانی هاونیشتمانیان له سهیرانگاو یاریگاكان. دووهم: پلاندان وبهڕێوهبردن وڕاپهڕاندنی كارو ئهركهكان بهجۆرێكی وا دهگرێته ئهستۆ كه بهشداریی له خولقاندنی گهشه سهندنی ئابووری خۆجێیهتی بكات، ئهمهش له رێگهی گرتنه بهری سیاسهتێكی كارا دهبێ بۆ بهكارهێنانی زهوی ونهخشهكێشانی بیناسازیی وئاوهدانی. سێیهم: ئاماده كردنی ئاووههوای لهبار بۆ پارێزگاریكردن له ژینگهی پاك ودروست وگرنگیدان به ناوچه سهوزهكان لهشارو شارۆچكهكاندا. چوارهم: كاركردن له پێناوی هێنانی سهرمایه وهاندنی وهبهرهێنانی بیانی وخۆجێیهتی له كهرتهكانی پهیوهندیدار بهكارهكانی وهزارهت وئهمهش به هاو ئاههنگی لهگهلأ دهستهی وهبهرهێنان له ههرێمدا دهبێت.
ماددهی دووهم: ئامانجی ئهم یاسایه بریتیه له رێكخستنی كێبركێ و قهدهغهكردنی كاره قۆرهخكارییهكان له رێگهی بهرهنگاری بوونهوه یان ههڵوهشاندنهوهی پێكهاتنه یان ڕهفتاركارییه كۆتكارهكان له نێوان دامهزراوه بازرگانیهكان یان چوونهناویهكهكان و پرۆسهكانی كڕین یان بهخراپ بهكارهێنانی ناوهندیی هێزیی بازاریی زاڵبوو، بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ گهیشتن به بازاڕ یان بهزێدهڕۆیی كۆتی دهكات، ئهمهش كاریگهری زیانبهخشی دهبێت لهسهر بازرگانی ناوهخۆ یان نێودهوڵهتی یان گهشهسهندنی ئابوری و زیان به كۆمهڵگه دهگهینێت.
ماددهی ههشتهم: قهدهغهیه دهربارهی ئهمانهی خوارهوه پێكهاتن یان گرێبهستكردن له نێوان كهسانی كێبركێكار له ههر بازاڕێك یان له لایهن ئهوهی كۆنترۆلی بهسهر بازارێكی دیاریكراودا ههبێت به مهبهستی قۆرهخكاریی و هێنانهكایهی كێبركێی ناڕهوا، ئهنجام بدرێت: یهكهم: ههر چوونهناویهكێك له نێوان دوو كۆمپانیا یان زیاتر یان ههر كارێكی بازرگانی كۆتكار ئهگهر كۆمپانیایێك یان كۆمهڵێك كۆمپانیای لێكدراو یان پێكهوهبهستراو كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی بهرههمهێنانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات یان ئهگهر كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی فرۆشراوهكانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات. دووهم: قهدهغهیه لهسهر ههر لایهنێك دووباره بهرههمێك وهك خۆی به نرخێكی كهمتر له نرخی كڕینی ڕاستهقینهی خۆی سهرباری زێدهكردنی باج و رسوماتی سهر بهرههمهكه و تێچوونی گواستنهوه ئهگهر ههبێت، بفرۆشێتهوه، ئهگهر ئامانجی لهمهدا بریتی بێت له بهجێنههێنانی كێبركێی ڕهوا، وه ئهم قهدهغهكردنهی لهم بهنده دهقی لهسهر كراوه ئهو بهرههمانی كه خێرا تێكدهچن و ئهو داشكانانهی مۆڵهتدراون بۆ ههر فرۆشتنێك بۆ پاكتاوكردنی كارهكان یان نوێكردنهوهی شتی عهمباركراو به نرخی كهمتر، لهخۆ ناگرێت. سێیهم: یاریكردن به نرخهكانی فرۆشتن وكڕین بۆ ئهو بهرههمانهی بابهتی مامهڵهكردنن. چوارهم: دابهشكردنی بازاڕهكانی بهرههمهێنان یان تهرخانكردنی لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان جۆری كڕیارهكان یان كهلوپهل یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. پێنجهم: ههماههنگی لهوهی پهیوهسته به بهشداری كردن یان بهشداری نهكردن له چوونه نێو كهمكردن یان زێدهگریی وكاراییهكان و گشت پێشكهشكراوهكانی دابینكردن. شهشهم: دانانی كۆت لهسهر بهرههمهێنان یان فرۆشتن به دیاریكردنی پشكهكانیشهوه. حهوتهم: پێكبوون له تهندهرهكان بهوهی لایهنێك یان زیاتر پێكبێن لهسهر پێشكهش نهكردنی تهندهر یان كهمكردن یان پێكهاتن لهسهر دیاریكردنی نرخهكان یان بهندهكان یان مهرجهكانی تهندهر یان كهمكردن و پێكهاتن له نێوانیاندا لهسهر ئهوهی ببنه هاوبهش لهو تهندهرهی كهوا زیاتر سهرنج ڕاكێشه. ههشتهم: كۆتكردنی پرۆسهكانی دروستكردن یان دابهشكردن یان بازاڕكردن یان سنووردانان بۆ دابهشكردنی خزمهتگوزارییهكان یان جۆریان یان قهبارهیان یان دانانی مهرج یان كۆت لهسهر دابینكردنیان. نۆیهم: پێكهاتن لهسهر دروستكردن یان بهرههمهێنان یان دابهشكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. دهیهم: پێكهاتن لهسهر بهستنی مامهڵهی كڕین یان فرۆشتنی بهرههمێك لهگهڵ ههر كهسێك یان بهپێی مامهڵهكردن لهگهڵیدا بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ ئازادی چوونه نێو بازاڕ یان هاتنهدهرهوه تیایدا لهههر كاتێك بێت. یازدهم: پێكهاتن لهسهر كورتبوونهوه بهسهر دابهشكردنی بهرههمێك جگه له بهرههمهكانی تر لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان كڕیار یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. دوازدهم: جیاكاری كردن له نێوان فرۆشیار یان كڕیار كهوا پێگهی بازرگانیان لێكدهچێت له چوارچێوهی فرۆشتن یان كڕین یان له مهرجی مامهڵهكردن. سێزدهم: خۆگرتن له بهرههمهێنان یان بهردهستكردنی بهرههمێكی كهم كاتێك بهرههمهێنانی له ڕووی ئابوریهوه له توانا دابێت. چواردهم: پابهند كردنی دابینكارێك به مامهڵه نهكردن لهگهڵ كێبركێكارێكی تر. پازدهم: سنووردانان بۆ ئازادی گهیشتنی بهرههمهكان بۆ بازاڕهكان یان هاتنهدهرهوهیان تیایدا به شێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی، ئهویش به شاردنهوهی یان خۆگرتن له مامهڵه پێكردنی، سهرهڕای بوونی له لای ههڵگرهكهی یان به عهمباركردنی بهبێ بیانوو. شازدهم: رێگهگرتن یان تهگهرهخستنه بهر كارایی ههر كهسێك بۆ چالاكی ئابوری یان بازرگانی له بازاڕدا. حهڤدهم: شاردنهوهی بهرههمه بهردهستهكانی بازاڕ بهشێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی له كهسێكی دیاریكراو بهبێ بیانووێكی ڕهوا. ههژدهم: بڵاوكردنهوهی زانیاری نادروست دهربارهی بهرههم یان نرخ یان نرخدانهنان بۆیان سهرباری پێزانین بهمه. نۆزدهم: خۆگرتن له مامهڵهكردن به بهرههمهكان به فرۆشتن یان كڕین یان سنووردانان بۆ ئهم مامهڵهكردنه یان تهگهرهخستنه بهری بهجۆرێك ببێته هۆی سهپاندنی نرخی ناڕاستهقینه بۆی. بیستهم: كهمكردنهوه یان زێدهكردنی بڕی بهردهست له بهرههمێك بهجۆرێك ببێته هۆی دروستكردنی كورتهێنان یان فرهیهكی ناڕاستهقینه بۆی. بیست و یهكهم: سهپاندنی پابهندبوون به دروست نهكردن یان بهرههم نههێنان یان دابهش نهكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. بیست و دووهم: ههڵپهساردنی بهستنی گرێبهست یان پێكهاتنی فرۆشتن یان كڕینی بهرههمێك لهسهر مهرجی ڕازی بوون به پابهندیی یان بهرههمێك كه سروشتهكهی یان بهگوێرهی بهكارهێنانی بازرگانی پهیوهست نهبێت به بابهتی مامهڵه ڕهسهنهكه یان پێكهاتنهكه. بیست و سێیهم: بهههدهر دانی هاودهرفهتی له نێوان كێبركێكاران به جیاكاری كردنی ههندێكیان له ههندێكی تر له مهرجهكانی مامهڵهی فرۆشتن یان كڕین بهبێ بیانووێكی ڕهوا.
ماددهی پانزدهیهم: ئهنجومهنی نیشتامانی كوردستان بۆی ههیه ههر وهزیرێك بجات به دادگا، سهبارهت به تاوانێك كه له كاتی بهجێ هێنانی فهرمانهكهی یا به هۆیهوه درابێته پاڵی، پێنشنیازی تاوان درانه پاڵهكه دهبێت به لایهنی كهمهوه، له لایهن چوار یهكی ئهندامنی ئهنجومهنی نیشتامنی كوردستان دهبێ و بڕیاری به دداگا دانهكهی له لایهن دوو لهسهر سێبهشی ئهندامانی یهوه،. ئهوسا ته كاتی یهكالا كردنهوهی مهسهله، دهستی دهستی له كار دهكێشرێتهوه.
ماددهی چواردهیهم: سهرۆكه ئهنجومهن جێگرهكهی یا ههر وهزیرهك، نابێ لهو ماوهیهدا كه له سهر ئهو كارانهیانن هیچ پیشهیهكی سهربهست یا ئیشێكی بازرگانی یا دارایی یا پیشهسازی یا ههر كارێكی ئابووری تر بكهن، ههر وهكهو نابێ هیچ شتێك له ماڵ و موڵكی گشتی بكرێ یا به كرێ بگرێ. یا شتێك له مال و موڵكی خۆیان به كرێ یا به فرۆشتن یا به ئال و گۆر بدهن به دهوڵهت.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة