المواد القانونية

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م:

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: كارو باری لقی سه‌ندیكا له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی لق له‌ پارێزگا به‌رێوه‌ ده‌چێت كه‌ نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا ده‌كات. دووه‌م: لیژنه‌ی لق له‌ هه‌ر پارێزگایه‌ك له‌ سه‌رۆك و چوار ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێت و ئه‌ندامانی لق له‌ پارێزگا هه‌ر سێ ساڵ جارێك به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵیان ده‌بژێرێ به‌مه‌رجێك ده‌بێ له‌و كه‌سانه‌ بن كه‌ له‌و پارێزگایه‌دا ده‌ست به‌كارن له‌ پیشه‌كه‌یانداو، لیژنه‌كه‌ش له‌ ناو چوار ئه‌ندامه‌كه‌یدا جێگرێكی سه‌رۆك و سكرتێرێك هه‌ڵده‌بژێرێت. سێیه‌م: له‌ كۆبوونه‌وه‌ گشتییه‌كانی ئه‌ندامانی لق هه‌مان كاری تایبه‌ت به‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی پیره‌و ده‌كرێت و ده‌سته‌ی لق ده‌سه‌ڵاتی قه‌بووڵ كردنی وازهێنانی سه‌رۆك و ئه‌ندامانی لیژنه‌ی لق و ئه‌ندامانی هه‌یه له‌گه‌ل هه‌ڵبژاردنی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جێیان ده‌گرنه‌وه‌ بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ له‌ ده‌وره‌كه‌دا ماوه‌، هه‌روه‌ها پركردنه‌وه‌ی ئه‌و جێیه‌ چۆلانه‌ی ئه‌ندامێتی لیژنه‌ له‌ كاتی روودانیدا.

مادده‌ی پێنجه‌م:

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكا به‌ داواكارییه‌كی نووسراو ده‌بێت و پێشكه‌ش به‌ نه‌قیب یاخود سه‌رۆكی لق له‌ پارێزگادا ده‌كرێت و هه‌موو به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویستی پێوه‌ ده‌لكێنرێت. دووه‌م: داواكاریی چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكا له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ رۆژی تۆماركردنیه‌وه‌ له‌ سه‌ندیكادا، ده‌خرێته‌ به‌رده‌م ئه‌نجومه‌ن و ئه‌نجومه‌نیش پیویسته‌ له‌و ماوه‌یه‌دا بڕیاری خۆی له‌ سه‌ر یه‌ك لا بكاته‌وه‌ و ئه‌گه‌ر ئه‌و ماوه‌یه‌ به‌سه‌ر چوو و یه‌كلانه‌كرایه‌وه‌، ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ به‌ وه‌رگیراو داده‌نرێت. سێ یه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ داواكارییه‌كه‌ی چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكای ره‌ت بكاته‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌ بڕیارێكی هۆدار ده‌بێت و خاوه‌ن داواكاریییه‌كه‌ بۆی هه‌یه‌ تانووتی له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ (تمییز)ی هه‌رێمی كوردستانی عێراق له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ مێژووی پێراگه‌یاندنی لێ بدات و بڕیاری دادگاش بڕیاریكی بڕاوه‌یه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م

مادده‌ی نۆیه‌م: ریكخراو ئامانجه‌كانی خۆی له‌م رێگایانه‌ی خواره‌وه‌ دێنێته‌ دی: 1-ئه‌و داهاته‌ داراییه‌ی كه‌ له‌به‌رده‌ستیدا هه‌یه‌. 2-له‌ موناقصه‌و موزایه‌داتی جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌ ئاوه‌دانكاریه‌كانی كوردستاندا به‌شدار ده‌بێ و گرێبه‌ستی ده‌كات. 3-په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كورده‌ په‌نابه‌ر و غه‌ریب كه‌وتووه‌كانی هه‌نده‌رانی كوردستاندا ده‌كا و، دنه‌یان ده‌دا كه‌ سه‌رمایه‌كانیان له‌ پرۆژه‌ گه‌لی و به‌ هانا چوون و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و فراژوو كردنی (التنمیه‌) هه‌رێمدا وه‌به‌ر بهێنن. 4-بانگهێشت بكا ت و بۆ سازدانی كۆنفرانسی ناوخۆ و نێو ده‌وڵه‌تیش بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی مه‌سه‌له‌ی به‌ره‌و چاكتر بردن و پێشخستنی پرۆژه‌كان تا ئامانجەکانی ئامانجه‌كانیان بێته‌ دی. 5-به‌رژه‌وه‌ندی گشتی وا ده‌خوازێ كه‌ هه‌رێمیش له‌گه‌ڵ رێكخراوه‌كه‌دا بۆ جێبه‌جێ كردنی پرۆژه‌ فراژووكاریه‌كان له‌ هه‌رێمدا هاوپشك بێ و به‌شداری بكات.

مادده‌ی ده‌یه‌م

مادده‌ی ده‌یه‌م: رێكخراو، دارایی خۆی به‌ بوجه‌یه‌كی ساڵانه‌ به‌رێوه‌ ده‌با كه‌ به‌ پێی پێرۆی حسابكاری دایه‌ره‌ ره‌سمییه‌كان رێكی ده‌خاو جێبه‌جێ ده‌كا، هه‌موو حساب و حسابكاریه‌كیشی ده‌كه‌وێته‌ ژێر ركێفی ته‌دقیقكردنی ریقابه‌ی دارایی هه‌رێمه‌وه‌.

مادده‌ی نۆیه‌م:

مادده‌ی نۆیه‌م: ده‌سته‌ی ئیداری ئه‌م ئیش و كارانه‌ ده‌كات: یه‌كه‌م: داواكانی به‌ ئه‌ندام بوون بۆ یه‌كێتی قبوڵ ده‌كا، یان ره‌تی ده‌كاته‌وه‌. هه‌ر كه‌سێكییش داواكه‌ی قبوڵ نه‌كرا بێ، بۆی هه‌یه‌، له‌ ماوه‌ی(30)سیی رۆژ له‌ رۆژی ده‌رچوونی بریاری قبوڵنه‌كردنه‌كه‌وه‌ی، له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان تانه‌ له‌ بڕیاره‌كه‌ بدات. بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ش كه‌ دوای ئه‌و تانه‌لێدانه‌ ده‌رده‌چێ، بڕیارێكی بنبڕه‌. دووه‌م: پارێزگاری له‌ سامانی یه‌كێتییه‌كه‌ ده‌كاو، وه‌ده‌ستیان دێنێ و، له‌ دارایی به‌رده‌ست، خه‌رجی پێویست ئیقرار ده‌كاو، به‌ بڕیاری ده‌سته‌ی ئیدارییش نه‌بێ، ناشێ ده‌ستكاریی سامانی یه‌كێتییه‌كه‌ بكرێ. سێیه‌م: راپۆرتی ساڵانه‌، له‌باره‌ی بزاڤی یه‌كێتی و ئیش و كاری یه‌كێتییه‌وه‌ ئاماده‌ ده‌كات.

مادده‌ی پازده‌

مادده‌ی پازده‌: ریكخراو بۆی هه‌یه‌، دوای ره‌زامه‌ندیی وه‌زیر، رێكخراوه‌كه‌ هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌ یان تێكه‌ڵ به‌ رێكخراوێكی دیكه‌ی بكات كه‌ ئامانجه‌كانیان چوونیه‌ك بن و زۆربه‌ی ئه‌ندامه‌كانیشیان رازی بن. ئه‌گه‌ر وه‌زیریش رازی نه‌بێ ئه‌وه‌، له‌م باره‌دا بڕیاره‌كه‌ی وه‌زیر ئه‌وه‌ی له‌ باره‌دا هه‌یه‌ كه‌ له‌به‌ر ده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا له‌ ماوه‌ی (15) رۆژ كه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونی بڕیاره‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا و تانه‌ی لێبدرێ.

مادده‌ی شازده‌

مادده‌ی شازده‌: له‌سه‌ر داواكردنی وه‌زیر یان ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ وه‌زیر ده‌سه‌ڵاتی پێ ده‌دا ،دادگای بیدائه‌ی ناوچه‌ی ریكخراوه‌كه‌ ده‌شێ به‌ بڕیارێ پاش وه‌رگرتنی پله‌ی بنبڕی رێكخراوه‌كه‌ هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌ له‌م حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌: 1-ئه‌گه‌ر ماوه‌ی ساڵێك به‌سه‌ر دامه‌زراندنی رێكخراوه‌كه‌دا تێپه‌ر بووبێ و، رێكخراوه‌كه‌ به‌ بێ هیچ هۆكارێكی له‌ ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ر، ئیشو كاری خۆی به‌پێی ده‌قی بیرۆكه‌ی ده‌ست پێ نه‌كردبێ. 2-ئه‌گه‌ر بزاڤه‌كانی له‌و ئامانجانه‌ لایدابێ كه‌ بۆی دامه‌زراوه‌. 3-ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌نده‌ لاواز بووبێ كه‌ نه‌توانێ عه‌هد و په‌یمان و ئیلتیزاماتی دارایی و یاسایی خۆی به‌جێ بهێنێ.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: یه‌كه‌م: دادگای باری كه‌سایه‌تی به‌ یه‌ك دادوه‌ر گرێ ده‌درێ و به‌پێی حوكمه‌كانی یاسا تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ سه‌یر كردنی مه‌سه‌له‌كانی باری كه‌سایه‌تی. دووه‌م: دادوه‌ری دادگای به‌رایی(موسلمان) به‌ دادوه‌ری دادگای باری كه‌سایه‌تی داده‌نرێ ئه‌گه‌ر دادوه‌ری تایبه‌تی نه‌بێ.

مادده‌ی سی و یه‌كه‌م:

مادده‌ی سی و یه‌كه‌م: یه‌كه‌م: دادگایه‌كی لێكۆڵینه‌وه‌ یا زیاتر له‌ هه‌ر شوێنێك داده‌مه‌زرێ كه‌ دادگای به‌رایی لێ بێت و، دادوه‌ری دادگای به‌رایی ده‌بێته‌ دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ ئه‌گه‌ر دادوه‌ری تایبه‌تی بۆ دانه‌نرا بێ. دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری بۆی هه‌یه‌ له‌ سه‌ر پێشنیازی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌، دادگایه‌كی تایبه‌تی لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ جۆرێك یا خود جۆره‌ دیاریكراوه‌كانی تاوان ته‌رخان بكات. سێیه‌م:سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری له‌سه‌ر پێشنیازی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ی ناوچه‌ بۆی هه‌یه‌ ده‌سته‌یه‌ك به‌ سه‌رۆكایه‌تی یه‌كێك له‌ دادوه‌ره‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ پێك بێنێ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ تاوانێك یاخود تاوانه‌ دیاری كراوه‌كان و ده‌سته‌ڵاتی دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی ده‌بێت.

مادده‌ی چل ودووه‌م:

مادده‌ی چل ودووه‌م: یه‌كه‌م: سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ دادوه‌ره‌كانی پۆلی یه‌كه‌م له‌ نێوان جێگره‌كانی سه‌رۆكی دادگاكانی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی داده‌مه‌زرێت. دووه‌م: جێگری سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌و دادوه‌رانی له‌نێو دادوه‌رانی پۆلی یه‌كه‌م یا دووه‌م به‌پێی پاڵاوتنیان له‌لایه‌ن سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ به‌ بڕیارێك له‌ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌ڵده‌بژێردرێن.

مادده‌ی یانزده‌یه‌م:

مادده‌ی یانزده‌یه‌م: ده‌سته‌ی گشتی باڵاترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ سه‌ندیكاداو ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1. هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و جێگره‌كه‌یی و حه‌وت له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ دوو ئه‌ندامی یه‌دهگ و لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی یشه‌وه‌. 2. راستاندنی راپۆرتی دارایی. 3. گفتوگۆكردن له‌سه‌ر راپۆرتی كارگێری كاروباره‌كانی تر و بریار وه‌رگرتن له‌ باره‌یانه‌وه‌. 4. به‌ بڕیاركردنی پێشنیاره‌كان سه‌باره‌ت به‌ هه‌موار كردنی یاسای سه‌ندیكا و به‌ بڕیار كردنی لائیحه‌كانی په‌یره‌وی ناوخۆ و هه‌موار كردنه‌كانی.

مادده‌ی شه‌شه‌م:

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1. ئابوونه‌ی چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكا (30) سی دیناره‌. 2. ساڵانه‌ی به‌شداربوون له‌ سه‌ندیكا (20) بیست دیناره‌، ده‌بێ له‌ مانگی شوبات تێنه‌په‌رێ كه‌ بدرێ له‌ هه‌موو ساڵێكدا، ئه‌گه‌ر ئه‌ندام له‌ كاتی دیاریكراو نه‌یداو دواكه‌وت (50%)ی بریتی ئه‌ندام بونه‌كه‌ی جه‌زا ده‌درێ و ئه‌گه‌ر دوو ساڵی یه‌ك به‌ دوای یه‌كیش دوا كه‌وت له‌ دانی ساڵانه‌كه‌ی ئه‌وا ناوی له‌ تۆماری ئه‌ندامان ده‌كوژێندرێته‌وه‌. 3. ئه‌وه‌ی بریتی به‌شدار بوونی ساڵانه‌ نه‌دا نابێ ده‌ست بداته‌ پیشه‌كه‌ی.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: دارایی سه‌ندیكا له‌ مانه‌ی خوره‌وه‌ پێك دێ: 1. پاره‌ی ئه‌ندامێتی و به‌شداری ساڵانه‌. 2. به‌خششی پێشكه‌شكراو له‌ لایه‌ن لایه‌نه‌ ره‌سمی و ناره‌سمییه‌كانه‌وه‌ 3. به‌خشین و پێدانی پێشكه‌شكراو له‌ لایه‌ن ئه‌ندامه‌كان و خه‌ڵكی تره‌وه‌. 4. ده‌سكه‌وتی ئه‌م ئاهه‌نگانه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ندیكا ساز ده‌كرێن. 5. قازانجی چاپه‌مه‌نییه‌كانی سه‌ندیكا. 6. قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ی سه‌ندیكا ده‌یه‌وێ دایبمه‌زرێنێ یان پێی هه‌ڵده‌ستێت. 7. كرێی پشتگیری كردنی فه‌رمانبه‌ری سه‌ندیكا و ئه‌و شه‌هادانه‌ی ئه‌نجومه‌ن ده‌ری ده‌كات.

مادده‌ی حه‌ڤده‌

مادده‌ی حه‌ڤده‌: ئه‌گه‌ر رێكخراوه‌كه‌ به‌ ئاره‌زووی خۆی، خۆی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا هه‌یئه‌ته‌كه‌ی خۆی پاكتاوكارێك (مصفی) یان پتری بۆ داده‌نێ، بەلام ئه‌گه‌ر دادگا هه‌ڵی بوه‌شێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ له‌م باره‌دا دادگای بیدائه‌ی ناوچه‌ی رێكخراوه‌كه‌ پاكتاوكاری بۆ داده‌نێ و ده‌ستبه‌جێ ده‌ست به‌سه‌ر موڵك و داراییدا ده‌گرێ و تا پاكتاوكردنی یاسایی ته‌واو ده‌بێ.

مادده‌ی هه‌ژده‌

مادده‌ی هه‌ژده‌: بڕیاره‌كانی دادگای بیدائه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌دا كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌ مادده‌ی (16،17)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ یارای ئه‌وه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی دواتری ته‌بلیغه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا تانه‌ی لێ بدرێ.

مادده‌ی نۆزده‌

مادده‌ی نۆزده‌: 1-ریكخراوه‌ كوردستانی عراقییه‌ ناحكومییه‌كان كه‌ ئێستا به‌رقه‌رارن، ده‌بێ له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگدا كه‌ له‌ رۆژی به‌كارخستنی ئه‌م یاسایه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا و هه‌موو بارودۆخێكی خۆیان به‌ جۆرێ بهێننه‌ ژێر بار كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا بگونجێ. 2-ئه‌م ریكخراوانه‌ش كه‌ حوكمی بڕگه‌ (1)ی ئه‌م مادده‌یه‌ نه‌هێننه‌جێ، به‌ پێی یاسا به‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێن.

مادده‌ی بیست

مادده‌ی بیست: هه‌ر رێكخراوێك به‌ پێچه‌وانه‌ی ئیلتیزامات و پێكهاتنی كه‌ له‌ناو هه‌رێم یا له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم به‌ستبێتی پرۆژه‌كانی جێبه‌جێ بكات، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاساكارپێكراوه‌كانی دیكه‌ ئه‌و رێكخراوه‌ بداته‌ دادگا.

مادده‌ی شازده‌م

مادده‌ی شازده‌م: یه‌كه‌م: مووچه‌ی كه‌س وكاری شه‌هیدان وقوربانیانی ئه‌نفال وچه‌كی كیمایی به‌م پێیه‌ زیاد ده‌كرێ: أ- كه‌س وكاری شه‌ هیدان به‌ ڕێژه‌ی (25%، 15%) به‌پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌: 1- له‌ (400) هه‌زار دینار بۆ (600) هه‌زار دینار 25% . 2- له‌ (700) هه‌زار دینار بۆ (1،032) ملیۆن دینار 15% . ب/ كه‌س وكاری شه‌هیدی (هاووڵاتی) به‌گوژمه‌یه‌كی بڕاوه‌ كه‌ (50) هه‌زار دیناره‌. ج/ خێزانی شه‌هیده‌ ئه‌نفال كراوه‌كان به‌رێژه‌ی 50% . دووه‌م: أ- خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت له‌ (30) هه‌زاردیناره‌وه‌ بۆ (100) هه‌زار دینار. ب- خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت له‌ (50) هه‌زاردیناره‌وه‌ بۆ (150) هه‌زار دینار. ج- ئه‌و زیادانه‌ی كه‌ له‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ له‌ 1/1/2010 جێبه‌جێ ده‌كرێن.

مادده‌ی هه‌ژده‌م

مادده‌ی هه‌ژده‌م: گوژمه‌ی (90) نه‌وه‌د ملیار دینار بۆ پشتگیری حزبه‌كان و پڕۆژه‌ی رێكخراوه‌كان ته‌رخان ده‌كرێ و له‌م ته‌رخان كراوه‌ش به‌رێكارێكی كاتی خه‌رج ده‌كرێت تا ئه‌و كاته‌ی پاره‌ وه‌رگیراوه‌كان له‌لایه‌ن حزب و ڕێكخراوه‌كانه‌وه‌ به‌پێی یاسای پشتگیری حزبه‌كان له‌ دوای په‌سندكردنی له‌لایه‌ن په‌رله‌مانی كوردستانه‌وه‌ یه‌كلاده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی سی و دووه‌م:

مادده‌ی سی و دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم سه‌رجه‌م ژمێره‌ مانگانه‌ییه‌كانیان (بودجه‌كانی پێداچوونه‌وه‌) له‌ ماوه‌یه‌ك له‌ (10) رۆژ له‌ كۆتایی هه‌ر مانگێك تێپه‌رنه‌كات، پێشكه‌ش به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری/ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێركاریی گشتی، بكه‌ن.

الهوامش
  1. تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
  2. تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة