المواد القانونية
ماددهی شهشهم: لهسهر وهزیره تایبهتمهندهكانه حوكمهكانی ئهو یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی دووهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم)ی كه تووشی كهمئهندامیهكی ههمیشهیی بووه لهم دووبارهدا خانهنشین دهكرێ:- یهكهم: ئهگهر پلهی پهككهوتنهكهی كهیشته(50%)و بهرهوسهر، بهپێی راپۆرتێكی پزیشكی كه له لیژنهی پزیشكی تایبهت دهرچووبێت. دووهم: ئهگهر یهكێك له ئهندامه دیارهكانی (لهلایهنی ئۆرگانی و فرمانی)له دهستدابێ جا پلهی پهككهوتنهكهی ههرچهنده بێت.
ماددهی دهیهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی پێنجهم: پێشمهرگه (زێزِهڤانی ههرێم)ی كهمئهندام كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه به شههید تۆمار دهكرێت ئهگهر كۆچی دوایی كردو بهم شێوهیهی خوارهوه: یهكهم: ئهگهر له ئهنجامی شهڕدا تووشی پهككهوتهیی بوو بوو، ئهوا دۆسیهكهی بۆ وهزارهتی كاروباری شههیدو ئهنفالكراوهكان دهنێردرێ و بۆ پاشهنشینهكانی مووچهو دهرماڵهكانی خهرج دهكرێ، ههروهها دهرماڵهی تایبهت به ئهندام له دهست دراوانیشی پێدهدرێ ههروهك چۆن پێش كۆچی دوایی وهریدهگرت. دووهم: ئهگهر له كاتی خزمهتكردنی یان به هۆیهوه تووشی پهككهوتهیی بوو، ئهوا دۆسیهكهی دهنێردرێ بۆ وهزارهتی كاروباری شههیدو ئهنفالكراوهكان و مووچهو دهرماڵهكانیشی بۆ پاشهنشینهكانی خهرج دهكرێن كه پێش كۆچی دوایی وهری دهگرت.
ماددهی سی و سێیهم: یهكهم: له حاڵهتی بێ سهرو شوێن بوون و دهستبهسهر كردنی پێشمهرگه، مووچهكهی به تهواوی بۆ میراتگرانی شهرعی خهرج دهكرێ تا گهڕانهوهی یان ساغبوونهوهی مردنی. دووهم: مافهكانی خانهنشینی دهدرێته پاشینهی پێشمهرگهی بێ سهرو شوێن یا دهستبهسهركراو لهم حاڵهتانهی خوارهوه: أ-له رۆژی ساغبوونهوهی مردنی. ب-دوای تێپهڕبوونی (2)دوو ساڵ بهسهر بێ سهرو شوێن بوونی یا دهستبهسهر كردنی ئهگهر مردنهكهی ساغ بووهوه. ج-ئهوانهی بڕگهكانی (أ، ب)ی ئهم ماددهیه دهیانگرێتهوه به شههید دادهنرێن و دهخرێنه سهر وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوهكان. سێیهم: ئهگهر سهلمێنرا بێ سهرو شوێن بوون و دهستبهسهر كردنی پێشمهرگه بههۆی كهمتهرخهمی خۆی یا پابهند نهبوونی به پرهنسیپهكانی پێشمهرگهوه بووبێ، ئهوا خانهنشین دهكرێ و رێكاری یاسایی دهرههق وهردهگیرێ. چوارهم: ماوهی بێ سهروشوێنهكهی یا دهستبهسهرهكهی به خزمهت بۆی دهژمێردرێ، به دهر لهوهی له بڕگه(سێیهمی)ئهم ماددهیهدا هاتووه.
ماددهی سی و نۆیهم: ههر كهسێك له پێش راپهرین چووبێته پاڵ ریزهكانی شۆڕش تاكو 5/3/1991 و خزمهتهكهی له (3) ساڵ كهمتر نهبێ، خانهنشین دهكرێ و خزمهتهكهی دهگهیهنرێته (15) پازده ساڵ بهم مهرجانهی خوارهوه: یهكهم: هیچ مووچهیهكی فهرمی نهبێت. دووهم: رۆژێك له رۆژان له دژی شۆڕش نهوهستا بێت. سێیهم: ئهو ماوهیهی پێش راپهرین خزمهتی كردبێ بهبێ پچڕان. چوارهم: له كاتی بوونی به پێشمهرگه (16) ساڵی له تهمهنی تهواو كرد بێت.
ماددهی سێیهم: سهرۆكی ههرێم بۆی ههیه سیستهمێكی تایبهت به پێكهاتهی دیوان دهربكات و ههر فهرمانگهو بهش وهۆبهیهك به گونجاو بزانێت بێنێتهكایهوهو پوچهڵیان بكاتهوه.
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرهێنانیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی دووهم: چهكی كۆنه و یادگار و رهمزی له حوكمهكانی ئهم یاسایهدا بهدهر دهكرێن.
ماددهی پهنجایهم: یهكهم: دادوهر دهبێ ئهم ئهركانه بهجێ بێنێ: 1-پاراستنی شكۆمه$ندی دادوهری بهوهی بێلایهن و پاك بێ و بهدووربێ لهههر كار وكردارێك كه ببێته$ هۆی گومان لێكردنی لهرووی سهر راستیهوه. 2-ئاشكرانهكردنی ئهوكاروبار وزانیاری و باوهڕنامهی بههۆی كاره$كهیهوه ئاگادارییان لێ پهیدا دهكا و ئهوانهشی پهیوهندیان بهدام و دهزگاكانی ههرێم و كهسانهوه دهبێ، ئهم ئهركهشی تهنانهت دوای كۆتایی هاتنی خزمه$ته$كهی ههر له ئهستۆی دهبێ. 3-نهكردنی بازرگانی یا ههر كارێك كه لهگهڵ ئیشی دادوهریدا ناگونجێ. 4-له$به$ركردنی پۆشاكی تایبه$تی لهكاتی دادبینیدا (المرافعه) به پێی ئهو رێنماییانهی وهزیری داد دهری دهكا. 5-نیشته$جێ بوون له مهڵبه$ندی شوێنی كاره$كهیدا لهو حاڵهته$دا نهبێ كه وهزیری داد لهبه$ر بارودۆخێكی تایبه$تی رێگهی دهدا له شوێنێكی تردا نیشته$جێ ببێ. دووهم: چالاكی سیاسی لهدادوهر قهده$غهیه ونابێ خۆی بۆ ئهنجومهنی نیشتمانی و دهسته ناوخۆییهكان و رێكخراوه سیاسیهكان بپاڵێوێ دوای وازهێنانی نهبێ لهكاره$كهی.
ماددهی سێیهم: پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی ههشتهم: سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهری ههرێمی كوردستان بۆی ههیه، رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنی.
ماددهی دهیهم: یهكهم: خزمهتی پێشمهرگه له ریزهكانی بزووتنهوهی رزگاریخوازیی كوردستان یان له رێزهكانی پێشمهرگهی كوردستان بهر له دهرچوونی ئهم یاسایه به خزمهت بۆ ههموو مهبهستهكانی خانهنشینی و سهرمووچهی و پلهپێدان و بهرزكردنهوه و مۆڵهت بۆ ئهوانهی بهردهوامن له خزمهت دادهنرێ به مهرجێك خزمهتهكهیان لهلایهن فهرماندهی گشتی پهسند دهكرێ و لهلایهن وهزارهتی پێشمهرگهوه حیساب دهكرێ. دووهم : ماوهی ئهو خزمهتهی كه پێشمهرگه پێشی 5/3/1991 یان ئهوهی له مهیدانی جهنگدا یاخود له ناوچهی جم وجۆلی سهربازی بهسهری بردبێ كه هێزهكان و كهرته هاوبهشهكان به فهرمانی وهزیر دهست نیشان دهكرێن به خزمهتێكی دوو چهندانه بۆ مهبهستی خانهنشینی بۆ حیساب دهكرێ.
ماددهی یازدهههم: ئهگهر پێشمهرگهیهك دامهزرا یا گۆیزرایهوه بۆ وهزیفهیهكی تر، مافی ئهوهی ههیه خزمهتهكهی بخاته سهروهزیفه نوێیهكهی بۆ ههموو مهبهستهكان و پێچهوانهی ئهمهش قهبوول ناكری تهنیا له حاڵهتی خانهنشین كردنی نهبێ و ئهمهش به پێی یاسا دهبێت. یهكهم: وهزیر بۆی ههیه به رهزامهندیی فهرماندهی گشتی یا ئهوهی دهستهڵاتی پێ دهدات، گرێبهست لهگهلأ ئارهزوومهندانی خۆبهخش كردندا بكات بۆ كاركردن وهك ئهفسهر لهناو هێزهكانی پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) له كاتی پێویستی و بهپێی پێویستی و پسپۆڕی. دووهم: لهسهر پێشِنیاری وهزیر وبهرهزامهندی فهرماندهی گشتی پایه دهدرێته ئهوانهی حوكمی برگهی (یهكهم)ی سهرهوه دهیان گرێتهوه.
ماددهی شهشهم:ئهم یاسایه له رۆژی دهرچواندنیهوه جێبهجێ دهكرێت و له رۆژنامهی رهسمی ههرێم(وهقایعی كوردستان)دا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی شازدهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهن له كاتی سهلماندنی سهرپێچیكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه، ئهم رێكارانهی خوارهوه بگرێتهبهر: یهكهم: پێویسته لهسهر كهسی سهرپێچیكار بارودۆخی خۆی ههموار بكاتهوهو سهرپێچیهكه له ماوهیهكی دیاریكراودا لاببات ئهویش بهبێ پێشێلكردنی حوكمهكانی بهرپرسێتی كه لهم سهرپێچیانه دهكهوێتهوه. دووهم: داخستنی كاتی بۆ دامهزراوی سهرپێچیكار بۆ ماوهیهك كه له (15) رۆژ تێپهڕ نهكات بهمهرجێك نابێت دووباره ئهم دامهزراوانه بكرێنهوه تهنها له دوای لابردنی سهرپێچیهكهوه نهبێت.
ماددهی ههژدهم: یهكهم: ئهو كهسهی بهرپرسه له بهرێوهبردنی كردارهكی كهسی مهعنهویی سهرپێچیكار به ههمان سزای بڕیاردراو بۆ كردهوهكانی سهرپێچیكار بۆ حوكمهكانی ئهم یاسایه، سزا دهدرێت، ئهگهر سهلمێنرا كهوا بهم كارانهی دهزانی و بهجێنهگهیاندنی ئهو ئهركانهی كه ئهم بهڕێوهبردنه دهیخاته ئهستۆی بهشداری كردووه له كهوتنی تاوانهكه. دووهم: كهسی مهعنهوی به هاوبهشی بهرپرس دهبێت له بهجێگهیاندنی ههر سزایهكی دارایی یان قهرهبووكردنهوهیهك كه حوكمی پێ دهدرێت ئهگهر سهرپێچیهكه له لایهن یهكێك له كارمهندهكانی یان به ناوی یهكێكیان یان بۆ بهرژهوهندی یهكێكیان ئهنجامدرابێت.
ماددهی چوارهم: له وهزارهت ئهنجومهنێك به ناوی (ئهنجومهنی پاراستنی كێبركێ و قهدهغهكردنی قۆرهخكارهیی) پێكدههێنرێت و بریكاری وهزارهت بۆ كاروباری بازرگانی سهرۆكایهتی دهكات لهگهڵ ئهندامێتی ئهمانهی خوارهوه: یهكهم: بهرێوهبهری گشتی كه نوێنهرایهتی ئهم لایهنانهی خوارهوه دهكهن: 1- وهزارهتی ناوهخۆ. 2- وهزارهتی گواستنهوهو گهیاندن. 3- وهزارهتی كشتوكاڵ و سهرچاوه ئاوییهكان. 4- وهزارهتی پلاندانان/ دهستهی پێوانهكردن و كۆنترۆلێ جۆریی. دووهم: نوێنهرێك له ئهنجومهنی پاراستنی بهكاربهر. سێیهم: چهند ئهندامێك كه نوێنهرایهتی ئهم لایهنانهی خوارهوه دهكهن: 1- یهكێتیی ژووره بازرگانی و پیشهسازییهكان. 2- یهكێتیی جوتیاران. 3- سهندیكای ژمێركارو ووردبینكاران. 4- یهكێتیی پیاوانی كار.
ماددهی پێنجهم: یهكهم : لهسهر ههر پاكهتێكی تووتن و پێكهاتهكانی یاخود جگهرهكان له شوێنێكی دیار ئهم زانیارییانهی خوارهوه دهنووسرێن ـ 1ـ مێژووی بهرههمهێنانی و كۆتایی پێ هاتنی به مانگ و ساڵ. 2ـ ئاگاداریكردنهوهیهكی تهندروستی به ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بهپێی بهرزهفتیانهكانی رێكخراوی تهندروستی جیهانی. 3ـ دهرخستنی ناوهرۆكی ههر جگهرهیهك له قهتران و نیكۆتین لهسهر پاكهته جگهرهكان. دووهم: رهنگی نووسینی ئاگادارییهكه ههمان رهنگی نووسینی نیشانه بازرگانیهكه دهبێ. سێیهم: ئاگاداری كردنهوهكه لهسهر رووی پاكهته دهنووسرێ. چوارهم: سهرپێچیكهری حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه به غهرامهیهك سزا دهدرێ كه له (سێ ملیۆن)دینار كهمتر نهبێ و له (پێنج ملیۆن)دیناریش زیاتر نهبێ لهگهلأ دهست بهسهر داگرتنی مادده گیراوهكهدا.
ماددهی ههشتهم: قهدهغهیه دهربارهی ئهمانهی خوارهوه پێكهاتن یان گرێبهستكردن له نێوان كهسانی كێبركێكار له ههر بازاڕێك یان له لایهن ئهوهی كۆنترۆلی بهسهر بازارێكی دیاریكراودا ههبێت به مهبهستی قۆرهخكاریی و هێنانهكایهی كێبركێی ناڕهوا، ئهنجام بدرێت: یهكهم: ههر چوونهناویهكێك له نێوان دوو كۆمپانیا یان زیاتر یان ههر كارێكی بازرگانی كۆتكار ئهگهر كۆمپانیایێك یان كۆمهڵێك كۆمپانیای لێكدراو یان پێكهوهبهستراو كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی بهرههمهێنانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات یان ئهگهر كۆنترۆلی 35%ی یان زیاتری كۆی گشتی فرۆشراوهكانی كهلوپهلێك یان خزمهتگوزاریێكی دیاریكراو بكات. دووهم: قهدهغهیه لهسهر ههر لایهنێك دووباره بهرههمێك وهك خۆی به نرخێكی كهمتر له نرخی كڕینی ڕاستهقینهی خۆی سهرباری زێدهكردنی باج و رسوماتی سهر بهرههمهكه و تێچوونی گواستنهوه ئهگهر ههبێت، بفرۆشێتهوه، ئهگهر ئامانجی لهمهدا بریتی بێت له بهجێنههێنانی كێبركێی ڕهوا، وه ئهم قهدهغهكردنهی لهم بهنده دهقی لهسهر كراوه ئهو بهرههمانی كه خێرا تێكدهچن و ئهو داشكانانهی مۆڵهتدراون بۆ ههر فرۆشتنێك بۆ پاكتاوكردنی كارهكان یان نوێكردنهوهی شتی عهمباركراو به نرخی كهمتر، لهخۆ ناگرێت. سێیهم: یاریكردن به نرخهكانی فرۆشتن وكڕین بۆ ئهو بهرههمانهی بابهتی مامهڵهكردنن. چوارهم: دابهشكردنی بازاڕهكانی بهرههمهێنان یان تهرخانكردنی لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان جۆری كڕیارهكان یان كهلوپهل یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. پێنجهم: ههماههنگی لهوهی پهیوهسته به بهشداری كردن یان بهشداری نهكردن له چوونه نێو كهمكردن یان زێدهگریی وكاراییهكان و گشت پێشكهشكراوهكانی دابینكردن. شهشهم: دانانی كۆت لهسهر بهرههمهێنان یان فرۆشتن به دیاریكردنی پشكهكانیشهوه. حهوتهم: پێكبوون له تهندهرهكان بهوهی لایهنێك یان زیاتر پێكبێن لهسهر پێشكهش نهكردنی تهندهر یان كهمكردن یان پێكهاتن لهسهر دیاریكردنی نرخهكان یان بهندهكان یان مهرجهكانی تهندهر یان كهمكردن و پێكهاتن له نێوانیاندا لهسهر ئهوهی ببنه هاوبهش لهو تهندهرهی كهوا زیاتر سهرنج ڕاكێشه. ههشتهم: كۆتكردنی پرۆسهكانی دروستكردن یان دابهشكردن یان بازاڕكردن یان سنووردانان بۆ دابهشكردنی خزمهتگوزارییهكان یان جۆریان یان قهبارهیان یان دانانی مهرج یان كۆت لهسهر دابینكردنیان. نۆیهم: پێكهاتن لهسهر دروستكردن یان بهرههمهێنان یان دابهشكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. دهیهم: پێكهاتن لهسهر بهستنی مامهڵهی كڕین یان فرۆشتنی بهرههمێك لهگهڵ ههر كهسێك یان بهپێی مامهڵهكردن لهگهڵیدا بهجۆرێك ببێته هۆی سنووردانان بۆ ئازادی چوونه نێو بازاڕ یان هاتنهدهرهوه تیایدا لهههر كاتێك بێت. یازدهم: پێكهاتن لهسهر كورتبوونهوه بهسهر دابهشكردنی بهرههمێك جگه له بهرههمهكانی تر لهسهر بنهمای ناوچهی جوگرافی یان بنكهی دابهشكردن یان كڕیار یان وهرز یان ماوهی دیاریكراو. دوازدهم: جیاكاری كردن له نێوان فرۆشیار یان كڕیار كهوا پێگهی بازرگانیان لێكدهچێت له چوارچێوهی فرۆشتن یان كڕین یان له مهرجی مامهڵهكردن. سێزدهم: خۆگرتن له بهرههمهێنان یان بهردهستكردنی بهرههمێكی كهم كاتێك بهرههمهێنانی له ڕووی ئابوریهوه له توانا دابێت. چواردهم: پابهند كردنی دابینكارێك به مامهڵه نهكردن لهگهڵ كێبركێكارێكی تر. پازدهم: سنووردانان بۆ ئازادی گهیشتنی بهرههمهكان بۆ بازاڕهكان یان هاتنهدهرهوهیان تیایدا به شێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی، ئهویش به شاردنهوهی یان خۆگرتن له مامهڵه پێكردنی، سهرهڕای بوونی له لای ههڵگرهكهی یان به عهمباركردنی بهبێ بیانوو. شازدهم: رێگهگرتن یان تهگهرهخستنه بهر كارایی ههر كهسێك بۆ چالاكی ئابوری یان بازرگانی له بازاڕدا. حهڤدهم: شاردنهوهی بهرههمه بهردهستهكانی بازاڕ بهشێوهیهكی تهواوهكیی یان بهشهكیی له كهسێكی دیاریكراو بهبێ بیانووێكی ڕهوا. ههژدهم: بڵاوكردنهوهی زانیاری نادروست دهربارهی بهرههم یان نرخ یان نرخدانهنان بۆیان سهرباری پێزانین بهمه. نۆزدهم: خۆگرتن له مامهڵهكردن به بهرههمهكان به فرۆشتن یان كڕین یان سنووردانان بۆ ئهم مامهڵهكردنه یان تهگهرهخستنه بهری بهجۆرێك ببێته هۆی سهپاندنی نرخی ناڕاستهقینه بۆی. بیستهم: كهمكردنهوه یان زێدهكردنی بڕی بهردهست له بهرههمێك بهجۆرێك ببێته هۆی دروستكردنی كورتهێنان یان فرهیهكی ناڕاستهقینه بۆی. بیست و یهكهم: سهپاندنی پابهندبوون به دروست نهكردن یان بهرههم نههێنان یان دابهش نهكردنی بهرههمێك بۆ ماوهیهك یان چهند ماوهیهكی دیاریكراو. بیست و دووهم: ههڵپهساردنی بهستنی گرێبهست یان پێكهاتنی فرۆشتن یان كڕینی بهرههمێك لهسهر مهرجی ڕازی بوون به پابهندیی یان بهرههمێك كه سروشتهكهی یان بهگوێرهی بهكارهێنانی بازرگانی پهیوهست نهبێت به بابهتی مامهڵه ڕهسهنهكه یان پێكهاتنهكه. بیست و سێیهم: بهههدهر دانی هاودهرفهتی له نێوان كێبركێكاران به جیاكاری كردنی ههندێكیان له ههندێكی تر له مهرجهكانی مامهڵهی فرۆشتن یان كڕین بهبێ بیانووێكی ڕهوا.
- تم نشر هذا القانون في جريدة الوقائع العراقية
- تأكد من مراجعة النص الرسمي للأنظمة والقوانين قبل الاعتماد عليها في المحكمة