یه‌كه‌م/ هه‌موو زه‌ویی و زارێكی صرفی ئه‌میریی له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراق دا كه‌ ببۆ مه‌به‌ستی گه‌شت وگوزاریی ته‌رخان كراون، ده‌بنه‌ موڵكی وه‌زاره‌تی شاره‌وانی و گه‌شت وگوزار ـ ده‌سته‌ی گشتی گه‌شت وگوزار به‌ بێ پاره‌، ئه‌مه‌ش به‌ده‌رده‌بێ له‌ حوكمه‌كانی یاسا كارپێكراوه‌كان.

مادده‌ی شانزده‌یه‌م: نه‌قیب ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1- سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی و ئونجومه‌نی سه‌ندیكا. 2- نوێنه‌رایه‌تی كردنی سه‌ندیكا له‌ لای ده‌زگا دادوه‌ری وكارگێرییه‌كان و ده‌سته‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان و راستاندنی مامه‌ڵه‌كان و به‌ڵگه‌نامه‌ تایبه‌تكان به‌ سه‌ندیكاوه‌، وه‌ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی بدا به‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن كه‌ خۆی دیاری بكا. 3- پشتگیری كردنی توانای دارایی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا بۆ مه‌به‌ستی كه‌فاله‌ت.

مادده‌ی یانزده‌: یه‌كه‌م: نابێ ئه‌ندام به‌شداری له‌ كۆبونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتی دا بكات ئه‌گه‌ر له‌لانی به‌رزه‌فتكارییه‌وه‌ (الانضباط) ده‌ستدانه‌ پیشه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ كرابێ. دووه‌م: برَیار له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ده‌سته‌ی گشتییه‌وه‌ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌رده‌چێ و له‌ كاتی یه‌كسان بوونیشدا به‌و لایه‌نه‌ دا ده‌له‌نگێ كه‌ نه‌قیبی له‌گه‌ڵدایه‌.

مادده‌ی هه‌شته‌م: ده‌سته‌ی گشتی له‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ندامانه‌ پێك دێ كه‌ پابه‌ندیه‌كانی خۆیان به‌ گوێره‌ی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ كردووه‌و به‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵات داده‌نرێ له‌ سه‌ندیكادا، هه‌ر به‌ سێ ساڵ جارێك له‌ نێوان مانگی كانوونی دووه‌مدا به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌ن و بانگێشتی نه‌قیب كۆبونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی له‌ باره‌گاكه‌یدا ئه‌نجام ده‌دات، بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌ندامیه‌تی ئه‌نجومه‌ن و ئه‌ندامانی لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) رادده‌ی یاسایی (نیساب)یش به‌ دوو له‌سه‌ر سێی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی ته‌واو ده‌بێ، وه‌ له‌ كاتی ته‌واو نه‌بوونی (نیساب) هه‌ڵبژاردن پانزده‌ رۆژ دوای كۆبونه‌وه‌ی یه‌كه‌م له‌ هه‌مان كات و شوێندا ئه‌نجام ده‌درێ و (نیساب)یش به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان به‌ته‌واو داده‌ندرێ، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش ئه‌نجومه‌ن بۆ خولێكی تریش به‌ به‌رده‌وام داده‌نرێ له‌ كاره‌كانیدا.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: چونه‌ ناو سه‌ندیكا به‌ پێشكه‌شكردنی داواكارییه‌كی نووسراو ده‌بێ كه‌ پێشكه‌ش به‌ نه‌قیب ده‌كرێ و به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویستیشی پێوه‌ ده‌لكێندرێ. دووه‌م: داواكاری چوونه‌ ناو سه‌ندیكا له‌ ماوه‌ی پانزده‌ رۆژ له‌ مێژووی تۆماركردنیه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌رده‌می ئه‌نجومه‌ن، ئه‌نجومه‌نیش له‌سه‌ریه‌تی له‌و ماوه‌یه‌دا بیبڕێنێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و ماوه‌یه‌ تێپه‌ری و نه‌یبڕانده‌وه‌، داواكارییه‌كه‌ به‌ قبوڵكراو داده‌نرێ. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ داواكاری چوونه‌ ناو سه‌ندیكا به‌ بریارێكیی هۆدار ره‌فز بكات، وه‌ خودان داواكاریش بۆی هه‌یه‌ له‌ لای دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ مێژووی ئاگاداربونیه‌وه‌ تانه‌ی لێ بدا و بڕیاری دادگاش بن بڕه‌.

مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) له‌ سێ ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ و كاری ئه‌وه‌ ته‌ماشای ئه‌و شكاتانه‌ بكا كه‌ ئه‌نجومه‌ن بۆی ره‌وانه‌ ده‌كا، وه‌ ئه‌و بنه‌مایانه‌ ره‌چاو ده‌كا كه‌ له‌ یاسای به‌رزه‌فتی كارمه‌ندانی ده‌وڵه‌تدا هاتوون.

مادده‌ی سێزده‌یه‌م: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌ن له‌ نێوان ئه‌ندامه‌كانیدا به‌ هه‌ڵبژاردنی نهێنی بریكاری سه‌رۆك و سكرتێرێك هه‌ڵده‌بژێرێ دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن مانگی یه‌ك جار دانیشتنه‌ ئاساییه‌كانی خۆی ده‌كا هه‌روه‌ها بۆی هه‌یه‌ دانیشتنی نائاساییش له‌سه‌ر بانگهێشتی نه‌قیب یان به‌ داواكاری سێیه‌كی ئه‌ندامان ئه‌نجام بدات.

مادده‌ی سی و یه‌ك: ده‌بێ وه‌زاره‌ته‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی پێنجه‌م: مادده‌ی نۆزده‌مینی یاساكه‌ پووچه‌ڵ ده‌كرێته‌وه‌و، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ دێته‌ جێگای: یه‌كه‌م: پارێزه‌رێ ناوی له‌ لیسته‌كه‌دا تۆمار نه‌كرا بێ ناشێ راوێژكاریی یاسایی بكات یان ببێته‌ وه‌كیلی غه‌یرو ئیددیعای مافگه‌لێ بكاو له‌به‌رده‌می دادگاكان و لایه‌نگه‌لی لێ پێچینه‌وه‌دا دیفاعی لێ بكات یان ناكۆكی یه‌كلابكاته‌وه‌، ته‌نیا ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ نه‌بێ: 1.ئه‌وانه‌ی ده‌عوای سه‌ر به‌ چاككردنی كشتوكاڵ و ئه‌حواڵی شه‌خصی و ئه‌حواڵی مه‌ده‌نییان له‌ دادگاكاندا هه‌یه‌، بۆیان هه‌یه‌ مێردیان و خه‌زووریان و خزمی تا پله‌ی دووه‌میان بكه‌نه‌ وه‌كیل، كه‌سێكیش به‌پێی (ولایه‌ یان وصایه‌ یان قه‌یمومه‌ یان تولیه‌) جێگای كه‌سێكی تر بگرێته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌و مافه‌ی هه‌یه‌. 2. وه‌زیری پێوه‌ندیدار یان سه‌رۆكی لایه‌نێك كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ت نییه‌، بۆیان هه‌یه‌ فرمانبه‌رێكی خاوه‌ن بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسا (به‌شی یاسا)ی خۆیان له‌ جیاتی خۆیان دابنێن كه‌ له‌ مورافه‌عه‌ی به‌رده‌م دادگاكان و ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ خه‌سڵه‌تی یاساییان هه‌یه‌، له‌م ده‌عوایانه‌ی خواره‌وه‌دا ئاماده‌ ببن: أ.له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ دایه‌ره‌یه‌ك له‌ دایه‌ره‌كانی ده‌وڵه‌ت ته‌ره‌فێك بێت تێیداو به‌هاكه‌ی له‌ (25000) بیست و پێنج هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێت. ب. له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ له‌نێوان دایه‌ره‌كانی ده‌وڵه‌ت یان هه‌ندێكیان له‌ دژی هه‌ندێكیان ده‌یكه‌نه‌وه‌، سا به‌های ده‌عواكه‌ هه‌رچه‌ندێ ده‌بێ، ببێ. دووه‌م: لیژنه‌یه‌ك بۆ دابه‌شكردنی ده‌عوا حكومه‌ییه‌كان، له‌ سێ ئه‌ندام پێك ده‌هێنرێ یه‌كێكیان نوێنه‌رایه‌تی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌كات كه‌ ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ له‌ناو ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی خۆیدا كه‌ بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی یاسایان هه‌یه‌ دایده‌نێ و، دووه‌میان نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكای پارێزه‌ران ده‌كات كه‌ سه‌ندیكا له‌ناو پارێزه‌ره‌ راوێژكاره‌كاندا دایده‌نێ و، ئه‌ندامی سێیه‌م ئه‌و دایه‌ره‌یه‌ دایده‌نێ كه‌ وه‌كاله‌ته‌كه‌ بۆ هه‌ر ده‌عوایه‌ك، به‌ جیا ده‌كاته‌وه‌. سێیه‌م: ده‌عواگه‌لی دایه‌ره‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان كه‌ ده‌یانه‌وێ پارێزه‌رێكی تێدا بكه‌ن وه‌كیلی خۆیان مافه‌كانیان بپارێزێ، ته‌نها ئه‌و لیژنه‌یه‌ دابه‌شیان ده‌كات و، دانانی پارێزه‌ره‌كه‌ش به‌پێی گرنگیی ده‌عواكه‌و به‌ ره‌زامه‌ندیی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی لیژنه‌كه‌ ده‌بێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ی دووه‌م، له‌ مادده‌ی سیازده‌ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: دووه‌م: ئه‌گه‌ر پارێزه‌ر، به‌بێ مه‌عزه‌ره‌تی به‌جێ بۆ دوو ساڵی دوابه‌دوای یه‌ك له‌ ئابوونه‌ی به‌شداربوون و رسومی بڕیار له‌سه‌ردراوه‌ دواكه‌وت و نه‌یدا، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا ناوی له‌ لیسته‌كه‌ دوور ده‌خرێته‌وه‌و ئه‌و ماوه‌یه‌ی به‌ پارێزه‌رایه‌تی بۆ له‌ قه‌ڵه‌م نادرێ و بۆ قیده‌میش حساب ناكرێ. جا ئه‌گه‌ر ویستی ده‌ست بكاته‌وه‌ به‌ پارێزه‌ری ئه‌وا پێویسته‌ له‌سه‌ری داوایه‌ك پێشكه‌ش بكات كه‌ سه‌ر له‌نوێ ناوی تۆمار بكرێته‌وه‌و ده‌شبێ شه‌رتوشرووتی مادده‌كانی (4، 6، 7)ی یاساكه‌ش ره‌چاو بگرێت.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسان بۆی هه‌یه‌ پێره‌وی ناوخۆ ده‌ربهێنێ به‌ گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی یازده‌یه‌م: خاڵێك بۆ بڕگه‌ی (سێیه‌م) له‌ مادده‌ی پازده‌یه‌م به‌ زنجیره‌ (4) زیاد ده‌كرێت وبه‌م شێوه‌یه‌ی لێ دێت: 4- لیژنه‌ی قه‌زا به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ ده‌سته‌ی لق، له‌نێوان ده‌سته‌ی مامۆستایاندا، نوێنه‌رێك بۆ یه‌كێتی له‌ دامه‌زراوه‌كانی په‌روه‌رده‌ و فێركردن هه‌ڵده‌بژێرێت، له‌ پێناو به‌هێزكردنی په‌یوه‌ندی نێوان یه‌كێتی و بنكه‌كانیدا وگه‌یاندنی رێنماییه‌كانی یه‌كێتی وئاراسته‌كان پێیان.

مادده‌ی سێیه‌م: ئامانجی سه‌ندیكا هێنانه‌دی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌: 1. به‌شداری كردن له‌ پشتگیری كردنی حكومه‌تی هه‌رێم و سیسته‌می دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدرالیزم و چه‌سپاندن و په‌ره‌پێدانی. 2. هه‌وڵدان بۆ به‌رز كردنه‌وه‌ی راده‌ی زانستی و پیشه‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تی ته‌ندروستی ئه‌ندامان. 3. رێكخستنی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌ندامان له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا و له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ حكومه‌تی و ئه‌هلیه‌كان له‌ هه‌رێمدا و داكۆكی كردنی له‌ مافه‌كانیان. 4. هاریكاری كردن له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ و دامه‌زراوه‌ و كۆمه‌ڵه‌و سه‌ندیكاكانی تر له‌ناو هه‌رێمدا كه‌ ئامانجه‌كانیان له‌گه‌ل ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌. 5. زامن كردنی دوا رۆژی ئه‌ندامان له‌ كاتی نه‌خۆشی و پیری و په‌ك كه‌وته‌یی دا. 6. رێكخستنی بنه‌مای ده‌ست دانه‌ پیشه‌ و چاودێری پیاده‌كردنی.

مادده‌ی شه‌شه‌م: پێكهاته‌كانی ده‌زگا له‌ مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێ: 1. ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنی ده‌زگا. 2. پێكهاته‌كانی مه‌ڵبه‌ندی ده‌زگا كه‌ له‌م به‌شانه‌ پێك دیێن: 3. به‌شی به‌رێوه‌بردن و خۆیه‌تی. 4. به‌شی نه‌خشه‌ كێشان و لێكۆڵینه‌وه‌ و به‌دوا داچوون. 5. به‌شی ماف. 6. به‌شی ژمێریاری. 7. به‌شی ورد بینی. 8. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ده‌زگا فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا كه‌ هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆ بێت و بریكاری سه‌رۆكی ده‌زگا ده‌بێت و هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئه‌نجام ده‌دات له‌ كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی ره‌سمیدا له‌ مانه‌ پێك دێ: 9. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی خانه‌نشینی. 10. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی شیاندن و چاودێری كردنی كه‌م ئه‌ندامان. 11. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی وه‌به‌ر هێنان. 12. به‌رێوه‌به‌رایه‌تی و به‌رێوه‌بردنه‌ لقی یه‌كانی له‌ پارێزگاكان دا.

مادده‌ی نۆیه‌م: كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌ن به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی ده‌زگا ده‌بێت و بۆی هه‌یه‌ داوای به‌ستنی بكات، له‌ خولی ئاسایی و خولی نائاسایی داو هه‌رچی لێیه‌وه‌ ده‌ربچێت له‌ بڕیار و پێشنیاز و راسپارده‌ ئیمزایان ده‌كات.

مادده‌ی دوازده‌یه‌م: راده‌ی یاسایی به‌ ئاماده‌ بوونی سه‌رۆكی دانیشتنه‌كه‌ و نیوه‌ی ژماره‌ی ئه‌ندامان ته‌واو ده‌بێ و هه‌موو بڕیار و راسپارده‌ و پێشنیارێكیش به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌بووان ده‌رده‌چێ و له‌ كاتی به‌رامبه‌ر بوونی ده‌نگه‌كان رای ئه‌و لایه‌نه‌ په‌سه‌ند ده‌كرێ كه‌ سه‌رۆك ده‌نگی له‌گه‌ڵ داوه‌.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: هه‌یئه‌تێك به‌ناوی (هه‌یئه‌ی باڵای پسپۆره‌ پزیشكییه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستاندا) دێته‌ دانان. ئه‌م هه‌یئه‌یه‌ ده‌زگایه‌كی فێركارییه‌ به‌ پله‌ی زانكۆ و، به‌وه‌زاره‌ته‌وه‌ ده‌به‌سترێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی (سێیه‌م) له‌یاسای به‌كرێدانی خانوبه‌ره‌ی/ژماره‌(87)ی ساڵی1979 ی هه‌مواركراو له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدا له‌كار ده‌وه‌ستێنرێت.

مادده‌ی شه‌شه‌م: پێكهاته‌كانی ده‌زگا: ده‌زگا بریتییه‌ له‌: یه‌كه‌م: ئه‌م به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گشتیانه‌ی دادێن: 1- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی گشتی دیوان. 2- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی گشتیی ئاسایش. 3- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی گشتیی ئاسایش سیاسی. 4- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی گشتیی نه‌هێشتنی هۆشبه‌ر. 5- به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی گشتیی ئاسسایشی فڕۆكه‌خانه‌و ده‌روازه‌ سنووریه‌كان دامه‌زراوه‌كانی نه‌وت و به‌نداو. دووه‌م: په‌یمانگای په‌ره‌پێدانی ئاسایش، ئه‌فسه‌رێك كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی عه‌مید كه‌متر نه‌بێت، سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و ده‌بێ بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆسی به‌ده‌ست هێنا بێت.

ماددەی چوارەم: دەستەی گشتیی گەشت وگوزار: سەر بە وەزارەت دەبێت و، كەسایەتییەكی مەعنەوی و سەربەخۆیی دارایی وكارگێڕیی دەبێت، فەرمانبەرێك بە پلەیەكی تایبەت سەرۆكایەتیی دەكات، بڕوانامەكی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و، لەوانەی خاوەن شارەزایی و پسپۆرین لە بواری گەشتیاریدا و، پێك دێت لە: 1ـ نووسینگەی سەرۆكی دەستە: فەرمانبەرێك بە پلەی بەڕێوەبەر سەرۆكایەتیی دەكات، بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و چەند فەرمانبەرێكیش یاریدەری دەبن. 2ـ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی گەشتیاری لە هەر پارێزگایەك لە پارێزگاكانی هەرێم و ئیدارەی گەرمیاندا: فەرمانبەرێك بە پلەی بەڕێوەبەری گشتی سەرۆكایەتیی هەر یەك لەوان دەكات، بڕوانامەی بەرایی زانكۆی بەدەست هێناوە و لەوانەشە كە خاوەن شارەزایی و پسپۆرین لە بواری گەشتیاریدا. 3ـ ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی دەستە: پێك دێت لە: أ ـ سەرۆكی دەستە / سەرۆك. ب ـ بەڕێوەبەرانی گشتی لە هەر پارێزگایەك لە پارێزگاكانی هەرێم و ئیدارەی گەرمیاندا/ئەندام. ج ـ دوو لە راوێژكارانی وەزارەت كە وەزیر رایان دەسپێرێت/ ئەندام. د ـ بڕیارەكانی ئەنجومەنی بەڕێوەبردن بە زۆرینە دەبن و وابەستە بە راستاندنی وەزیر دەبن.